Archiwa – wprowadzenie i podstawowe poj臋cia

3764
archiwa podstawy

Archiwalia – akta, dokumenty i pisma prywatne nie maj膮ce ju偶 bie偶膮cej warto艣ci u偶ytkowej, lecz zas艂uguj膮ce na zachowanie w archiwach. W szerszym rozumieniu wszelka dokumentacja powsta艂a w przesz艂o艣ci i powstaj膮ca wsp贸艂cze艣nie, maj膮ca znaczenie jako 藕r贸d艂o informacji.

Archiwa – podstawy

Podstawowe poj臋cia zwi膮zane z archiwami聽s膮 zawarte w opracowaniu „Polski s艂ownik archiwalny”. Formalne s艂ownictwo i okre艣lenia zwi膮zane z archiwami definiuje 聽dokument „Normy opisu materia艂贸w archiwalnych w archiwach pa艅stwowych NOMA”.

Terminologia u偶ywana przez genealog贸w-amator贸w do opisu zbior贸w nie jest jednolita, stosowane poj臋cia s膮 zaczerpni臋te z bibliotekoznawstwa, archiwistyki czy muzealnictwa, a tak偶e 鈥 z mowy potocznej, np. tw贸rca (arch.) 鈥 autor (bibl.) 鈥 wydawca (bibl.), materia艂 ulotny (arch.) 鈥 akcydens (bibl.), obiekt (arch./muz.) 鈥 artefakt (muz.) 鈥 przedmiot (pot.). Zbi贸r, zesp贸艂, jednostka, akta, obiekt – to wybrane poj臋cia z archiwistyki kt贸rych upowszechnienie w艣r贸d genealog贸w u艂atwi komunikacj臋 (jednoznaczno艣膰 znacze艅) jak i u艂atwi tworzenie archiw贸w spo艂ecznych czy osobistych.

Genealogia

O ile historycy niezwykle rzadko zajmuj膮 si臋 jednostkami, o tyle w genealogii akcent k艂adziony jest na jednostki zwi膮zane wi臋zami pokrewie艅stwa. Do obecnego wieku struktury pa艅stwowe w 偶aden spos贸b nie prowadzi艂y ewidencji zdarze艅 zwi膮zanych z jednostkami. Na szcz臋艣cie Polska jako kraj katolicki posiada dobr膮 dokumentacj膮 z ostatnich kilkuset lat pochodz膮c膮 z parafii, w kt贸rych zawarte s膮 informacje o prawie ka偶dym Polaku niezale偶nie od stanu i maj臋tno艣ci. Za czas贸w zabor贸w rosyjskich Rosji Carskiej proboszczowie byli jednocze艣nie urz臋dnikami Stanu Cywilnego, co dodatkowo wzmocni艂o rol臋 i znaczenie ksi膮g parafialnych. Na nieszcz臋艣cie pseudo-nowoczesne ustroje bolszewickiej Rosji oraz socjalistycznej Polski doprowadzi艂y do zniszczenia znacznej cz臋艣ci zasob贸w gromadzonych przez wiele wiek贸w. Nieudolno艣膰 pro-radzieckiej w艂adzy Polski Ludowej spowodowa艂a, 偶e przy nowym podziale Europy pod koniec Drugiej Wojny 艢wiatowej nie pomy艣lano nawet o zabezpieczeniu zasob贸w na terenach, kt贸re wkr贸tce mia艂y zosta膰 utracone. Nic dziwnego – nowy aparat w艂adzy cz臋sto nawet nie m贸wi艂 po polsku… Zagarniaj膮c polskie ziemie bolszewicy d膮偶yli do zatarcia wszelkich 艣lad贸w polsko艣ci zwi膮zanych z dawnymi terenami polskimi. Na ironi臋 materializmu to w艂a艣nie filozofie materialistyczne doprowadzi艂y do zniszczenia d贸br materialnych – archiwali贸w – o olbrzymiej warto艣ci historycznej. Do upadku doprowadzono system katastralny i Ksi臋gi Wieczyste, niejasna polityka rz膮du nie doprowadzi艂a do skoncentrowania archiwali贸w ko艣cielnych lecz – wr臋cz przeciwnie – spowodowa艂a ruch, przemieszczenie archiwali贸w wprowadzaj膮c tylko rozproszenie pozbawione systematyki. Obecnie znaczn膮 cz臋艣膰 zasob贸w Archiw贸w Pa艅stwowych stanowi膮 w艂a艣nie archiwalia ko艣cielne, kt贸rych reszta znajduje si臋 w Archiwach Diecezjalnych i parafiach a nawet w innych instytucjach, w kt贸rych nikt nie spodziewa艂by si臋 tych archiwali贸w, co skutecznie utrudnia dost臋p do nich. Obrazu dope艂niaj膮: po偶ary oraz zniszczenia i grabie偶e wojenne oraz kradzie偶e archiwali贸w ze wzgl臋du na ich znaczn膮 warto艣膰 materialn膮.

Archiwalia

Archiwalia – akta, dokumenty i pisma prywatne nie maj膮ce ju偶 bie偶膮cej warto艣ci u偶ytkowej, lecz zas艂uguj膮ce na zachowanie w archiwach. W szerszym rozumieniu wszelka dokumentacja powsta艂a w przesz艂o艣ci i powstaj膮ca wsp贸艂cze艣nie, maj膮ca znaczenie jako 藕r贸d艂o informacji o warto艣ci historycznej, np. o dzia艂alno艣ci pa艅stwa, jego organ贸w i urz臋d贸w, stosunkach z innymi pa艅stwami, rozwoju nauki i kultury.

Archiwum

Sta艂y zbi贸r akt i dokument贸w publicznych lub prywatnych, powsta艂y w wyniku dzia艂alno艣ci instytucji, rodziny (np. archiwum podworskie, archiwum rodowe) lub dzia艂alno艣ci prywatnej (archiwum prywatne, spu艣cizna).

Miejsce przechowywania materia艂贸w archiwalnych.

Archiwum pa艅stwowe – instytucja powo艂ana do gromadzenia, porz膮dkowania, konserwacji i udost臋pniania archiwali贸w do cel贸w urz臋dowych, bada艅 naukowych oraz potrzeb prywatnych. Archiwum pa艅stwowe pe艂ni funkcj臋 urz臋du wiary publicznej i z tego tytu艂u jest uprawnione do wydawania uwierzytelnionych odpis贸w i wyci膮g贸w przechowywanego materia艂u aktowego.

Archiwa w Polsce

Archiwa w Polsce – historia powstania

Archiwa w Polsce, pierwsze archiwa pojawi艂y si臋 pod koniec XIII w. Do najstarszych polskich archiw贸w nale偶膮, ukszta艂towane pod wp艂ywem prawa kanonicznego, archiwa ko艣cielne i klasztorne (1285 arcybp Jakub 艢winka wyda艂 nakaz sporz膮dzania i przechowywania dokument贸w przy ko艣cio艂ach katedralnych). R贸wnie偶 w tym czasie w zwi膮zku z dzia艂alno艣ci膮 kolonizacyjn膮 pojawiaj膮 si臋 pierwsze archiwa miast lokowanych na prawie niemieckim, a tak偶e zacz膮tki archiw贸w w艂adc贸w dzielnicowych i mo偶now艂adc贸w.

Archiwa Pa艅stwowe

Najstarszym, cz臋艣ciowo zachowanym archiwum o randze pa艅stwowej jest Archiwum Koronne. W pierwszym okresie powstaj膮ce archiwa maj膮 charakter typowych archiw贸w odbiorcy (gromadz膮 dokumenty w postaci lu藕nych kart w miejscu przebywania ich odbiorc贸w), stopniowo jednak ulega艂y zmianom staj膮c si臋 archiwami wystawc贸w (przewaga dokument贸w wychodz膮cych z kancelarii, umieszczanych w pe艂nym brzmieniu lub w formie regest贸w w tzw. ksi臋gach wpis贸w). Typowym przyk艂adem tego typu archiwum, jest Archiwum Metryki Koronnej (oraz b臋d膮ce jego litewskim odpowiednikiem Archiwum Metryki Litewskiej), kt贸re sta艂o si臋 centralnym archiwum Rzeczypospolitej. W XVI w. powsta艂y r贸wnie偶 inne archiwa w艂adz centralnych, m. in.: Archiwum Podskarbi艅skie, Archiwum Skarbu Kwarcianego, Archiwum D贸br Sto艂owych, Archiwum Marsza艂kowskie Koronne.

W zwi膮zku z reformami administracyjnymi oraz kolegialnym sposobem decydowania za panowania Stanis艂awa Augusta Poniatowskiego powstaj膮 nowe archiwa: m. in. Archiwum Stanis艂awa Augusta, Archiwum Rady Nieustaj膮cej, Archiwum Komisji Skarbu Koronnego, Archiwum Komisji Wojskowej Koronnej, Archiwum Komisji Edukacji Narodowej. W okresie staropolskim nast膮pi艂 r贸wnie偶 dalszy rozw贸j archiw贸w Ko艣cielnych oraz miejskich, ukszta艂towa艂y si臋 ponadto archiwa o charakterze s膮dowym (grodzkie i ziemskie). 1808 powsta艂o Archiwum Og贸lne Krajowe, pierwsze nowoczesne (system akt spraw) archiwum polskie, przekszta艂cone nast臋pnie w Archiwum G艂贸wne Akt Dawnych (AGAD).

1867 powsta艂o Archiwum Akt Dawnych (AAD) przechowuj膮ce dokumenty by艂ych w艂adz centralnych Ksi臋stwa Warszawskiego i Kr贸lestwa Polskiego. W 2. po艂. XIX w. powsta艂y r贸wnie偶 archiwa pa艅stwowe w zaborze pruskim (Pozna艅, Gda艅sk) oraz w zaborze austriackim (Lw贸w, Krak贸w). 1919 na mocy dekretu Naczelnika Pa艅stwa o organizacji archiw贸w pa艅stwowych i opiece nad archiwaliami ukszta艂towa艂a si臋 sie膰 archiw贸w pa艅stwowych obejmuj膮ca: AGAD, AAD, Archiwum Skarbowe, Archiwum O艣wiecenia oraz Archiwum Wojskowe, przekszta艂cone nast臋pnie w Archiwum Akt Nowych (AAN), a tak偶e ok. 20 prowincjonalnych plac贸wek archiwalnych.

W czasie II wojny 艣wiatowej wiele zasob贸w archiwalnych zosta艂o doszcz臋tnie zniszczonych, najbardziej ucierpia艂y archiwa w Warszawie, Poznaniu oraz P艂ocku. Po wojnie w wyniku zmian ustrojowych do archiw贸w pa艅stwowych zosta艂y przyj臋te zasoby archiw贸w samorz膮dowych, rodowych, wielkiej w艂asno艣ci ziemskiej i gospodarcze. 1951 zatwierdzony zosta艂 nowy dekret o archiwach pa艅stwowych, kt贸ry utworzy艂 3 rodzaje archiw贸w: centralne, wojew贸dzkie i powiatowe, ustanawiaj膮c nad nimi Naczeln膮 Dyrekcj臋 Archiw贸w Pa艅stwowych. Do archiw贸w centralnych zaliczono: AGAD, AAN oraz projektowane Archiwum Dokumentacji Mechanicznej.

Utworzono r贸wnie偶 archiwa pa艅stwowe wydzielone, m.in.: Centralne Archiwum Wojskowe, Archiwum MSW, Archiwum UOP, Archiwum MSZ, Archiwum Sejmowe. Do pa艅stwowej sieci archiwalnej nale偶膮 ponadto: archiwa szk贸艂 wy偶szych, PAN, PAU, GUS, archiwa zak艂adowe oraz biblioteki i muzea (w cz臋艣ci zbior贸w obejmuj膮cej zasoby archiwalne). Swoje w艂asne archiwa posiadaj膮 partie polityczne (do archiw贸w pa艅stwowych w艂膮czono 1990 dokumenty by艂ej PZPR), zwi膮zki zawodowe, organizacje spo艂eczne oraz zwi膮zki wyznaniowe. Odr臋bn膮 sie膰 stanowi膮 archiwa Ko艣cio艂a katolickiego.

Archiwa Miejskie

Archiwa Diecezjalne

Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie-Rembertowie

Archiwum G艂贸wnej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu 鈥 Instytut Pami臋ci Narodowej w Warszawie

Biblioteka K贸rnicka w K贸rniku

Biblioteka Zak艂adu Narodowego im. Ossoli艅skich Polskiej Akademii Nauk we Wroc艂awiu

Muzeum Czartoryskich w Krakowie

Polska Akademia Nauk w Krakowie

Inne archiwa zawieraj膮ce archiwalia polskie (przyk艂ady):

Kriegsarchiv w Wiedniu: polonica dotycz膮ce dziej贸w Polski po艂udniowo-wschodniej (XIX w.).
袚芯褋褍写邪褉褋褌械薪薪懈泄 邪褉褏懈胁 褉芯褋褋懈泄褋泻芯泄 肖械写械褉邪褑懈懈 胁 袦芯褋泻胁械: akta dotycz膮ce twierdzy Przemy艣l (1914-1918).
笑械薪褌褉邪谢褜薪懈泄 写械褉卸邪胁薪懈泄 褨褋褌芯褉懈褔薪懈泄 邪褉褏褨胁 校泻褉邪懈薪懈 褍 袥褜胁芯胁褨: ksi臋gi grodzkie i ziemskie lubaczowskie, przemyskie i przeworskie sprzed 1795.

Archiwum Metryki Koronnej

Archiwum Metryki Koronnej, archiwum pa艅stwowe, typowe archiwum wystawcy, gromadz膮ce dokumenty (w formie wpis贸w do ksi膮g zwanych metrykami), b臋d膮ce wytworem kancelarii kr贸lewskiej. Od po艂owy XVI w. ksi臋gi prowadzi艂 osobny pisarz, tzw. metrykant. Archiwum znajdowa艂o si臋 pod opiek膮 kanclerza (kancelaria tzw. wi臋ksza) i podkanclerzego (kancelaria mniejsza). Pocz膮tkowo, ok. XV w. archiwum ruchome (kancelaria je藕dzi艂a za kr贸lem). Po przeniesieniu stolicy do Warszawy otrzyma艂o pomieszczenia na Zamku Kr贸lewskim.

W tym czasie nast膮pi艂a r贸wnie偶 zmiana charakteru ksi膮g, kt贸re z rejestru dokument贸w wystawianych w kancelarii kr贸lewskiej sta艂y si臋 stopniowo ksi臋gami publicznymi, przyjmuj膮cymi wpisy akt wieczystych, niespornych. 1656 Archiwum zosta艂o wywiezione do Szwecji, sk膮d powr贸ci艂o 1664. Zosta艂 w贸wczas sporz膮dzony przez metrykanta S.K. Hankiewicza inwentarz.

Najwi臋ksze znaczenie archiwum osi膮gn臋艂o za panowania Stanis艂awa Augusta Poniatowskiego, licz膮c ok. 1000 ksi膮g oraz akta lu藕ne (zosta艂y w贸wczas w艂膮czone do niego Archiwum Koronne Krakowskie i Warszawskie oraz Metryka Litewska). 1789 przeniesione z Zamku Kr贸lewskiego do pa艂acu Krasi艅skich. 1795 wywiezione do Petersburga, 1799 wydzielono akta dotycz膮ce ziem przypad艂ych w rozbiorach Prusom, kt贸re z艂o偶ono w Berlinie. Rewindykowane dokumenty s膮 przechowywane obecnie w Archiwum G艂贸wne Akt Dawnych.

Archiwum Koronne

Archiwum Koronne Krakowskie, najstarsze, si臋gaj膮ce swym pocz膮tkiem XIV w., cz臋艣ciowo zachowane archiwum pa艅stwowe, wyodr臋bnione ze skarbca zamku kr贸lewskiego na Wawelu. Typowe archiwum odbiorcy, gromadz膮ce dokumenty – w postaci najcz臋艣ciej lu藕nych kart – kt贸rych odbiorc膮 by艂 kr贸l jako g艂owa pa艅stwa, zwierzchnik rodziny kr贸lewskiej i u偶ytkownik d贸br kr贸lewskich, nast臋pnie tak偶e akta dotycz膮ce wszelkich innych dziedzin 偶ycia pa艅stwowego (m.in. poszerzania granic pa艅stwa, egzekucji kr贸lewszczyzn, zawierania traktat贸w oraz ma艂偶e艅stw). Nadz贸r nad Archiwum Koronnym sprawowa艂 podskarbi wielki koronny.

Pierwszy inwentarz zosta艂 sporz膮dzony 1551 przez M. Kromera, na polecenie Zygmunta II Augusta. Po przeniesieniu stolicy do Warszawy Archiwum Koronne pozosta艂o w Krakowie pod opiek膮 kustosza skarbca. A偶 do 1676 przesy艂ano do Krakowa wa偶niejsze dokumenty. 1765 decyzj膮 sejmu koronacyjnego (1764) przeniesione do Warszawy, gdzie z艂o偶ono je pod opiek膮 kanclerzy w Archiwum Metryki Koronnej. 1795 wywiezione do Petersburga. Obecnie cz臋艣膰 rewindykowanych zasob贸w jest przechowywana w Archiwum G艂贸wne Akt Dawnych w Warszawie, niewielka cz臋艣膰 (ok. 350 dokument贸w) w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie.

Archiwum Koronne Warszawskie, kontynuacja (bardziej nowoczesna) archiwum krakowskiego, od pocz膮tku podleg艂e kanclerzom. Gromadzi艂o dokumenty, kt贸rych odbiorc膮 byli, opr贸cz kr贸la, zwierzchnicy kancelarii, a tak偶e inni koronni dygnitarze. Do najciekawszych dokument贸w nale偶膮 traktaty i umowy mi臋dzynarodowe oraz traktaty dynastyczne. Ponios艂o dotkliwe straty podczas 鈥減otopu” szwedzkiego (wojny polsko-szwedzkie). Inwentarz sporz膮dzi艂 1765 metrykant I.L. Nowicki. Za Stanis艂awa Augusta Poniatowskiego w艂膮czone do Archiwum Metryki Koronnej, podzieli艂o jego losy.

Archiwum Akt Nowych (1919-)

Archiwum Akt Nowych (1919-), AAN, centralne archiwum pa艅stwowe powsta艂e 1930 w Warszawie, w wyniku przekszta艂cenia Archiwum Wojskowego (za艂o偶one 1918 w celu gromadzenia akt wojskowych okupacyjnych 1915-1918 oraz akt w艂adz wojskowych odrodzonego pa艅stwa). Przechowywa艂o zas贸b pierwotny Archiwum Wojskowego (ok. 70 zespo艂贸w r贸偶nych w艂adz okupacyjnych niemieckich i ok. 60 – austriackich) oraz p贸藕niejsze nabytki Archiwum Akt Nowych, m.in.: registratury zlikwidowanych wcze艣niej urz臋d贸w polskich (przechowywane do 1930 w Archiwum G艂贸wnym Akt Dawnych) i registratury dalszych, kasowanych urz臋d贸w, przejmowanych wprost od likwidator贸w.

Archiwum G艂贸wne Akt Dawnych

Archiwum G艂贸wne Akt Dawnych, AGAD, centralne archiwum pa艅stwowe w Warszawie powo艂ane, za spraw膮 ministra sprawiedliwo艣ci w rz膮dzie Ksi臋stwa Warszawskiego – F. 艁ubie艅skiego, dekretem Fryderyka Augusta, ksi臋cia warszawskiego, z 2 IX 1808, jako Archiwum Og贸lne Krajowe. Od 1815 Archiwum G艂贸wne Kr贸lestwa Polskiego, od 1867 Warszawskie Archiwum G艂贸wne Akt Dawnych. Pocz膮tkowo zajmowa艂o lokal dawnego archiwum pruskiego na Zamku Kr贸lewskim, przeniesione ostatecznie do budynku dawnej komory celnej przy placu Krasi艅skich. Podlega艂o pod nadz贸r min. sprawiedliwo艣ci. Na czele Archiwum sta艂 metrykant (stanowisko to przypad艂o pocz膮tkowo F. 艁ubie艅skiemu).

W pocz膮tkach istnienia wydzielono w archiwum przede wszystkim zbi贸r materia艂贸w przydatnych w艂adzom administracyjnym i s膮dowym. Na pocz膮tku XX w. sta艂o si臋 du偶ym, nowoczesnym, archiwum historycznym. W 90 % zniszczone podczas powstania warszawskiego 1944. Po II wojnie 艣wiatowej zgromadzi艂o pozosta艂y zas贸b w艂asny, nieliczne ocala艂e akta po Archiwum Akt Dawnych (za艂o偶one 1867 w celu przechowywania historycznych dokument贸w w艂adz administracji centralnej, g艂. Rady Stanu i Rady Administracyjnej Kr贸lestwa Polskiego) oraz XIX – wiecznych urz臋dach centralnych, tak偶e archiwalia rewindykowane z ZSRR.

Przechowuje archiwa g艂. w艂adz centralnych dawnej Rzeczypospolitej oraz w艂adz zaborczych do 1918, niekt贸re archiwa prowincjonalne oraz rodowe o znaczeniu og贸lnopolskim (m. in.: Branickich, Potockich, Radziwi艂艂贸w, Zamoyskich), a tak偶e plany i mapy.

Akta w艂adz, urz臋d贸w i instytucji publicznych do 1795 r.

Wi臋kszo艣膰 spo艣r贸d zespo艂贸w przechowywanych aktualnie w oddziale I znajdowa艂a si臋 w zasobie Archiwum G艂贸wnego Akt Dawnych ju偶 przed II Wojn膮 艢wiatow膮. Nieliczne tylko, jak Archiwum Kameralne, czy te偶 nale偶膮ce do Archiwum Radziwi艂艂贸w lub Zamoyskich dokumenty pergaminowe zosta艂y w艂膮czone po roku 1945. Dlatego w艂a艣nie oddzia艂 I nale偶y traktowa膰 jako t臋 cz臋艣膰 AGAD, kt贸ra stanowi o ci膮g艂o艣ci istnienia instytucji za艂o偶onej w roku 1808 jako Archiwum Og贸lne Krajowe i funkcjonuj膮cej pod sukcesywnie zmieniaj膮cymi si臋 nazwami a偶 do dnia dzisiejszego. Straty poniesione podczas II Wojny 艢wiatowej, a zw艂aszcza w roku 1944 w wyniku Powstania Warszawskiego by艂y tak ogromne, 偶e ich przedstawienie zaj臋艂o ca艂y tom wydawnictwa po艣wi臋conego 贸wczesnym stratom archiw贸w i bibliotek warszawskich w zakresie r臋kopi艣miennych 藕r贸de艂 historycznych. W dalszym ci膮gu jednak zas贸b oddzia艂u I Archiwum G艂贸wnego Akt Dawnych ma charakter wyj膮tkowy, wyr贸偶niaj膮cy go spo艣r贸d innych archiw贸w polskich.

Zasadnicz膮 cezur臋 chronologiczn膮 stanowi rok 1795, data III rozbioru Polski. W zasobie oddzia艂u I Archiwum G艂贸wnego Akt Dawnych zosta艂y bowiem zgromadzone archiwalia stanowi膮ce zachowan膮 spu艣cizn臋 po w艂adzach centralnych oraz cz臋艣ciowo lokalnych szlacheckiej Rzeczypospolitej. Wyj膮tek stanowi膮 wkraczaj膮ce w wiek XIX, a nawet XX 2 zbiory stanowi膮ce swoist膮 osobliwo艣膰 oddzia艂u I. Chodzi tu o zbiory dokument贸w pergaminowych i papierowych.

Zbi贸r dokument贸w pergaminowych obejmuje ponad 9 tys. dokument贸w z lat 1159-1939. Sk艂ada si臋 z przemieszanych fragment贸w i szcz膮tk贸w zespo艂贸w r贸偶nych wystawc贸w: od kancelarii kr贸lewskiej poprzez s膮dowe, miejskie, wiejskie i ko艣cielne a偶 do os贸b prywatnych. Oko艂o 2 500 z tych dokument贸w pochodzi z dawnego oficjalnego archiwum pa艅stwa, znanego od miejsca przechowywania jako Archiwum Koronne Krakowskie. By艂o ono typowym archiwum odbiorcy. Gromadzono w nim dokumenty w艂adc贸w poczynaj膮c od czas贸w rozbicia dzielnicowego. Znalaz艂y si臋 w nim dokumenty og贸lnopa艅stwowe (dzia艂 Regni Poloniae), przywileje powszechne, pakty, unie, potwierdzenia praw, w tym tak偶e egzemplarz urz臋dowy Statutu 艁askiego (nr 5632), dokumenty poszczeg贸lnych wojew贸dztw (m.in. przysi臋gi wierno艣ci urz臋dnik贸w i miast). Du偶膮 grup臋 dokument贸w stanowi膮 dokumenty dotycz膮ce stosunk贸w dyplomatycznych z ok. 30 pa艅stwami: przymierza, sojusze, rozejmy, traktaty pokojowe, ho艂dy, umowy handlowe, uk艂ady ma艂偶e艅skie. Obok nich wyst臋puje tak偶e grupa dokument贸w dotycz膮cych spraw maj膮tkowych kr贸l贸w i d贸br Rzeczypospolitej – zastawy, nadania, wykupy i umowy z wojskami zaci臋偶nymi. Dokumenty ko艣cielne z tego zbioru pochodz膮 z kasacji r贸偶nych zakon贸w w XIX w., ze zbior贸w prywatnych lub nabytk贸w. Dotycz膮 one ich erekcji i uposa偶enia, praw patronatu, odpust贸w, altarii. Oko艂o 80 dokument贸w pochodzi z archiwum Nuncjatury Apostolskiej w Polsce. Nale偶膮 do nich: listy, instrukcje, rozporz膮dzenia papieskie i sprawy kontrybucji na wojn臋 z Turcj膮. Ponadto w zbiorze znajduj膮 si臋 dokumenty dla Uniwersytetu Jagiello艅skiego i Akademii Zamoyskiej, dokumenty rodowe Radziwi艂艂贸w, Tyzenhauz贸w, Przezdzieckich, Branickich, Potockich i Zamoyskich, ponadto nieliczne dokumenty z XIX i XX wieku (ok.250) w tym dyplomy uniwersyteckie, nominacje urz臋dnicze, wojskowe, nadania honorowego obywatelstwa oraz masonika.

Zbi贸r Dokument贸w Papierowych obejmuje ponad 4 tys. dokument贸w z lat 1395-1931. Dokumenty te dotycz膮 wielu dziedzin 偶ycia. Znalaz艂o w nich odzwierciedlenie m.in. funkcjonowanie parlamentaryzmu: uniwersa艂y kr贸lewskie zwo艂uj膮ce sejmy i wyznaczaj膮ce terminy odbycia sejmik贸w, listy uwierzytelniaj膮ce dla pos艂贸w kr贸lewskich na sejmiki, listy kierowane do znaczniejszych osobisto艣ci wzywaj膮ce do poparcia na sejmikach polityki dworu, ponadto uniwersa艂y wojewod贸w lub kasztelan贸w zwo艂uj膮ce sejmiki dla elekcji kandydat贸w na obieralne urz臋dy ziemskie. Kolejn膮 grup臋 stanowi膮 dokumenty pozosta艂e po dzia艂alno艣ci najwy偶szych organ贸w w艂adzy-nominacje na urz臋dy, g艂贸wnie ziemskie, wypisy z czynno艣ci Rady Nieustaj膮cej, uniwersa艂y konfederacji barskiej i targowickiej, teksty traktat贸w mi臋dzynarodowych pochodz膮ce z Archiwum Koronnego Krakowskiego i Warszawskiego. Nast臋pn膮 grup臋 stanowi korespondencja dyplomatyczna ( w tym przede wszystkim zwi膮zana z dzia艂alno艣ci膮 rezydent贸w austriackich w Polsce z XVII i XVIII w.), prywatna korespondencja w艂adc贸w polskich i obcych, nadania kr贸lewszczyzn i zgody na ich cesje. W grupie dokument贸w zwi膮zanych z wojskowo艣ci膮 znalaz艂y si臋 uniwersa艂y kr贸lewskie zwo艂uj膮ce pospolite ruszenie, uniwersa艂y hetman贸w koronnych i litewskich, materia艂y dotycz膮ce Kozaczyzny, dokumenty zwi膮zane z powstaniami narodowymi. Kolejn膮 grup臋 dokument贸w stanowi艂y wypisy z akt Metryki Koronnej i Litewskiej, z akt trybuna艂u oraz ksi膮g grodzkich i ziemskich dotycz膮ce g艂贸wnie transakcji maj膮tkowych dokonywanych przez szlacht臋. Grupa dokument贸w dotyczy historii miasta Warszawy. Znajduj膮 si臋 w艣r贸d nich m.in. akta lokacyjne, potwierdzenia wcze艣niejszych przywilej贸w i artyku艂贸w cechowych, przywileje na jarmarki i targi, zwolnienia podatkowe, korespondencja w艂adz miejskich. Grupa dokument贸w pochodzi z dawnych archiw贸w ko艣cielnych i klasztornych i dotyczy ich uposa偶e艅. Kolejn膮 grup臋 dokument贸w stanowi膮 materia艂y zwi膮zane z funkcjonowaniem systemu skarbowego Rzeczypospolitej oraz materia艂y genealogiczne.

Archiwum Koronne Warszawskie obejmuje ponad 5 tys. dokument贸w od ko艅ca XVI w. do trzeciej 膰wierci XVIII w. Dotycz膮 one stosunk贸w dyplomatycznych i politycznych z ponad 30 pa艅stwami i w zwi膮zku z tym s膮 one pogrupowane na odpowiednie dzia艂y (np. Rosyjskie, Tureckie, czy Tatarskie). Materia艂y te obejmuj膮 korespondencje w sprawach pa艅stwowych i s膮 adresowane do kr贸l贸w, kanclerzy, marsza艂k贸w, prymas贸w, hetman贸w. Znajduj膮 si臋 w艣r贸d nich traktaty i umowy mi臋dzynarodowe, akta poselstw polskich i zagranicznych, instrukcje, memoria艂y, raporty i diariusze. Zesp贸艂 ten jest cz臋艣ciowo powi膮zany z Libri Legationum (zob. Metryka Koronna).

W Metryce Koronnej zawarte s膮 akta powsta艂e w wyniku dzia艂alno艣ci polskiej kancelarii kr贸lewskiej pocz膮wszy od po艂owy XV w. a偶 do ko艅ca istnienia dawnej Rzeczypospolitej oraz wp艂ywajace do tego urz臋du. Wyr贸偶ni膰 w艣r贸d nich mo偶na dwa podstawowe typy: ksi臋gi wpis贸w (odpisy lub streszczenia dokument贸w wystawionych przez kancelari臋 kr贸lewsk膮 lub otrzymanych do odnotowania) oraz ksi臋gi dekret贸w s艂u偶膮ce do zapisywania wyrok贸w wydanych przez s膮dy kr贸lewskie (te ostatnie prawie ca艂kowicie zniszczone). Ksi臋gi Metryki tworz膮 obecnie siedem serii: 1. Ksi臋gi Wpis贸w (Libri Inscriptionum), 2.Ksi臋gi Poselstw (Libri Legationum), 3.Ksi臋gi Piecz臋tne (Sigillata), 4.Ksi臋gi Kanclerskie (Spraw Publicznych), 5.Ksi臋gi S膮d贸w Asesorskiego, Relacyjnego i Sejmowego, 6.Ksiegi S膮du Referendarskiego, 7.Lustracje i rewizje d贸br kr贸lewskich. Ksi臋gi Wspis贸w obejmuj膮 382 j.a. materia艂贸w z lat 1414-1795. Najstarsz膮 ich cz臋艣膰 stanowi膮 ksi臋gi wpis贸w kancelarii ksi膮偶膮t mazowieckich w艂膮czone do serii ksi膮g wpis贸w Metryki Koronnej w 1539 r. Seria ta zawiera wpisy nada艅 kr贸lewskich wszelkiego rodzaju lub ich potwierdze艅, potwierdze艅 transakcji dokonywanych mi臋dzy szlacht膮, mniej liczne s膮 wpisy o charakterze og贸lnopa艅stwowym (zwo艂ania sejm贸w i sejmik贸w, uchwa艂y sejmowe). Ksi臋gi mazowieckie zawieraj膮 zapisy czynno艣ci prawnych dokonanych przez ksi臋cia lub przed ksi臋ciem. Ksi臋gi Poselstw obejmuj膮 41 j.a. materia艂贸w z lat (1354)1501-1761 i zawieraj膮: wpisy korespondencji dyplomatycznej wysy艂anej i otrzymanej, korespondencji mi臋dzy obcymi pa艅stwami, kt贸r膮 Polska by艂a zainteresowana, wpisy zwi膮zane z wysy艂aniem i podejmowaniem poselstw, w艣r贸d nich listy uwierzytelniaj膮ce, instrukcje poselskie, mowy i sprawozdania pos艂贸w, wpisy uk艂ad贸w i traktat贸w z pa艅stwami obcymi, wpisy dotycz膮ce spraw wewn臋trznych – postanowienia sejmowe, instrukcje poselskie, mowy poselskie, korespondencja z dygnitarzami Rzeczypospolitej i miastami. Od po艂. XVIII w. wpisy dotycz膮ce spraw zagranicznych dokonywane by艂y r贸wnie偶 w Ksi臋gach Kanclerskich. Ksi臋gi Piecz臋tne (Sigillata – 44 j.a. z lat 1658-1794) zawieraj膮 streszczenia (regesty) dokument贸w uwierzytelnionych i gotowych do wydania wystawionych przez kancelari臋 g艂贸wnie w sprawach wewn臋trznych pa艅stwa. Ksi臋gi Kanclerskie obejmuj膮 111 j.a. materia艂贸w z lat 1735-1794. Zawieraj膮 one wpisy dokument贸w i korespondencji dotycz膮cych polityki wewn臋trznej i zagranicznej pa艅stwa. Wpisy dotycz膮ce spraw wewn臋trznych obejmuj膮 nadania, potwierdzenia i zezwolenia kr贸lewskie. W艣r贸d wpis贸w dotycz膮cych spraw zagranicznych znalaz艂a si臋 korespondencja dyplomatyczna wychodz膮ca i wp艂ywaj膮ca, instrukcje poselskie i memoria艂y obcych pa艅stw. Od pocz膮tku panowania Stanis艂awa Augusta wprowadzono rzeczowy podzia艂 wpis贸w na 4 grupy: a/ nadania urz臋d贸w i tytu艂贸w, b/ inne nadania i zezwolenia kr贸la, c/ potwierdzenia kr贸lewskie, d/ zarz膮dzenia i decyzje kr贸la w formie list贸w, reskrypt贸w i glejt贸w. Ksi臋gi S膮du Asesorskiego, Relacyjnego i Sejmowego obejmuj膮 23 j.a. materia艂贸w z lat 1591-1744. Zawieraj膮 one protoko艂y czyli prowadzone w uk艂adzie chronologicznym kr贸tkie wpisy tzw. memoranda obejmuj膮ce nazwiska stron procesowych, czasem dane o przedmiocie sporu oraz orzeczenia s膮du w streszczeniu. Ksi臋gi S膮du Referendarskiego obejmuj膮 66 j.a. materia艂贸w z lat 1582, 1591-1794. Zawieraj膮 zapisy dotycz膮ce spor贸w mi臋dzy poddanymi wsi w dobrach kr贸lewskich a starostami i innymi posesorami tych d贸br. Tworz膮 je rejestry spraw, ksi臋gi protok贸艂贸w z przebiegu rozpraw oraz ksi臋gi dekret贸w czyli wyrok贸w s膮d贸w. Lustracje i rewizje d贸br kr贸lewskich obejmuj膮 105 j.a. materia艂贸w z lat 1489-1795. Zawieraj膮 one zapisy tych czynno艣ci.

Metryka Litewska – transkrypcje. Zesp贸艂 ten obejmuje 31 j.a. materia艂贸w z lat (1440-1582) 1775-1792. Zawiera on cz臋艣膰 serii transkrypcji ksi膮g oryginalnych Metryki Litewskiej. Obejmuj膮 one teksty nada艅 monarszych, zatwierdzenia um贸w i transakcji, traktaty i dokumenty dyplomatyczne odnosz膮ce si臋 do stosunk贸w Rzeczypospolitej z pa艅stwem moskiewskim i chanatami tatarskimi. Niemal ca艂y zbi贸r oryginalnych ksi膮g Metryki Litewskiej (zapisy kancelarii Wielkiego Ksi臋stwa Litewskiego) pozosta艂 w Rosji i jest przechowywany w Centralnym Pa艅stwowym Archiwum Akt Dawnych (Centralnyj Gosudarstwiennyj Archiw Driewnich Aktow) w Moskwie.

Sumariusz Metryki Litewskiej – zesp贸艂 ten obejmuje 15 j.a materia艂贸w z lat (1386-1751) 1474-1751. Materia艂y te zosta艂y rewindykowane na podstawie postanowie艅 traktatu 1921 r. Sumariusz zawiera regesty akt贸w znajduj膮cych si臋 w oryginalnych ksi臋gach Metryki.

Archiwum Skarbu Koronnego – zesp贸艂 ten obejmuje materia艂y z lat 1388-1820. W wi臋kszo艣ci stanowi go dokumentacja gospodarcza i finansowa. Obejmuje nast臋puj膮ce, zachowane dzia艂y dawnego Archiwum Skarbowego: Oddzia艂 1. Rachunki kr贸lewskie (367 j.a. z lat 1388-1781), Oddzia艂 2. Rachunki poselstw (22 j.a. z lat 1538-1793), Oddzia艂 I. Rejestry podatkowe (169 j.a. z lat 1472-1776), Oddzia艂 II. Rachunki sejmowe (110 j.a. z lat 1520-1794), Oddzia艂 III. Rachunki nadworne (10 j.a. z lat 1507-1764), Oddzia艂 IV. Ksi臋gi rekognicji (zezna艅 podatnik贸w o maj膮tku) (51 j.a. z lat 1524-1766), Oddzia艂 V. Ksi臋gi kwit贸w (18 j.a. z lat 1504 – 1766), Oddzia艂 VI. Ksi臋gi asygnat (polece艅 wyp艂aty kwot ze Skarbu Koronnego) (27 j.a. z lat 1526-1783), Dzia艂 XLVI. Lustracje, rewizje i inwentarze d贸br kr贸lewskich (211 j.a. z lat 1549-1800), Oddzia艂 LIV. Zbi贸r pism rozmaitych tycz膮cych si臋 d贸br kr贸lewskich (40 j.a. z lat 1494-1802), Oddzia艂 LVI. Inwentarze starostw (326 j.a. z lat 1495-1795), Oddzia艂 82. Zbi贸r pism rozmaitych tycz膮cych si臋 wydzia艂u wojskowego (21 j.a. z lat 1521-1794), Oddzia艂 84. Ksi臋gi addyment贸w wojskowych (wykaz贸w dop艂at do hiberny) (60 j.a. z lat 1643-1794), Oddzia艂 85. Rejestry popisowe wojska koronnego (131 j.a. z lat 1474-1758), Oddzia艂 86. Rachunki z przychod贸w i wydatk贸w na potrzeby wojska (127 j.a. z lat 1472-1794), spisy.

Archiwum Kameralne – zesp贸艂 obejmuje 3 603 j.a. z lat 1700-1796. Zawiera on akta instytucji zarz膮dzaj膮cej dobrami i innymi dochodami przeznaczonymi na utrzymanie kr贸la i jego dworu utworzonej w czasach panowania Augusta II. Archiwum nadano uk艂ad chronologiczny dziel膮c je na 3 cz臋艣ci obejmuj膮ce okresy panowania kolejnych kr贸l贸w polskich. Obejmuje ono fragmenty akt czynno艣ci s膮d贸w skarbowych i komisji JKM Skarbowej, akta ekonomii kr贸lewskich z kopiami dokument贸w od XVI w., akta dotycz膮ce 偶up wielickich i boche艅skich, Kasy Generalnej Kr贸lestwa Polskiego.

Akta Ekonomii Malborskiej – zesp贸艂 ten obejmuje 76 pozycji inwentarza z lat 1510-1766. Zawiera rejestry wp艂yw贸w i wydatk贸w z d贸br zamku malborskiego, inwentarze, rewizje i opisy tych d贸br sporz膮dzone przy obejmowaniu ekonomii przez kolejnych dzier偶awc贸w, akta komisji kr贸lewskich rewindykuj膮cych te dochody, materia艂y dotycz膮ce s膮siednich starostw: puckiego i tczewskiego. Inne akta dotycz膮ce tej ekonomii znajduj膮 si臋 w Archiwum Pa艅stwowym w Gda艅sku.

Tak zwana Metryka Litewska – zbi贸r utworzony sztucznie i niejednorodny pod wzgl臋dem zawarto艣ci obejmuj膮cy 429 pozycji inwentarza z XV w. – 1808 r. Aktualnie zawiera kilkadziesi膮t ksi膮g zwi膮zanych z dzia艂alno艣ci膮 dawnej kancelarii kr贸lewskiej (wypisy z ksi膮g s膮dowych, lustracje kr贸lewszczyzn, inwentarz Metryki Koronnej i archiwum monarszego) oraz oko艂o 300 ksi膮g z r贸偶norodnymi materia艂ami, g艂贸wnie z czas贸w panowania Stanis艂awa Augusta a w艣r贸d nich du偶a partia akt Rady Nieustaj膮cej, akta Stra偶y Praw, r贸偶ne akta sejmowe (Sejmu Wielkiego, sejmu grodzie艅skiego 1793), akta Komisji Edukacji Narodowej, papiery Hugona Ko艂艂膮taja, fragment archiwum Komisji Wojskowej Obojga Narod贸w, Gabinetu i Kancelarii Wojskowej Stanis艂awa Augusta, zarz膮dzenia Komisji Policji Koronnej i Komisji Policji Obojga Narod贸w, akta konfederacji, archiwalia w艂adz i urz臋d贸w Powstania Ko艣ciuszkowskiego oraz m.in. rozproszone papiery kancelarii kr贸lewskiej i wypisy z ksi膮g grodzkich i ziemskich.

Archiwum Kr贸lestwa Polskiego – zbi贸r utworzony sztucznie obejmuj膮cy 1 112 j.a. materia艂贸w z XVI w.-1798, 1821-1822. Zawarto艣膰 zbioru jest niejednorodna. Obejmuje on m.in. papiery osobiste i publiczne biskupa przemyskiego i podkanclerzego koronnego Andrzeja Trzebickiego, fragment archiwum Stanis艂awa Augusta (papiery osobiste oraz korespondencja m.in. z Katarzyn膮 II i pos艂ami polskimi przy obcych dworach, rachunki, r臋kopisy i druki z biblioteki kr贸lewskiej), istotn膮 cz臋艣膰 archiwum Departamentu Interes贸w Cudzoziemskich Rady Nieustaj膮cej (1775-1778), fragment akt kancelarii naczelnik贸w Powstania Ko艣ciuszkowskiego, Rady Zast臋pczej Tymczasowej, Rady Najwy偶szej Narodowej (1794), akta kancelarii Komisji Policji Obojga Narod贸w (1791-1792), Komisji Policji Koronnej (1792-1794), Urz臋du Marsza艂kowskiego Koronnego (1785-1794).

Zbi贸r Popiel贸w – zbi贸r utworzony w oparciu o materia艂y stanowi膮ce efekt pracy kancelarii osobistej Stanis艂awa Augusta Poniatowskiego zwanej Gabinetem Jego Kr贸lewskiej Mo艣ci oraz Kancelarii Wojskowej. Obejmuje 443 pozycji inwentarza z XIV-XIX w., g艂贸wnie XVIII w. W zbiorze zawarta jest m.in. korespondencja kr贸la i kolejnych szef贸w jego Gabinetu z dyplomatami, ponadto protok贸艂y rozm贸w prowadzonych z dyplomatami zagranicznymi, listy kierowane do kr贸la przez korespondent贸w zagranicznych, tzw. miscellanea do stosunk贸w dyplomatycznych, obszerny zbi贸r konstytucji i ich projekt贸w, diariuszy, m贸w, akta 偶up solnych i ekonomii kr贸lewskich, mapy delimitacyjne po I rozbiorze i in.

Archiwum Sejmu Czteroletniego – nazwa ta zosta艂a przyj臋ta dla zbioru papier贸w rewindykowanych w styczniu 1964 r. ze Zwi膮zku Radzieckiego. Liczy on 25 tom贸w. Obejmuje materia艂y z lat 1778-1794, 1834. Materia艂y s膮 przemieszane i sformowane w spos贸b przypadkowy. Najwa偶niejsze z nich to m.in.: diariusz r臋kopi艣mienny sesji sejmowych rozproszony w r贸偶nych tomach (1-10, 14, 17, 19, 21-24), teksty przem贸wie艅 i wyst膮pie艅 sejmowych, zagaje艅 sesji przez marsza艂ka, drukowany fragment diariusza sejmu, r臋kopi艣mienne i drukowane projekty, uchwa艂y i konstytucje, korespondencja kierowana do marsza艂k贸w sejmowych, raporty i noty do deputacji sejmowych i Komisji Obojga Narod贸w, wykazy i listy os贸b rekomendowanych do nobilitacji.

Korespondencja Stanis艂awa Augusta – zbi贸r licz膮cy 16 tom贸w list贸w z lat 1792-1797 wyodr臋bniony ze Zbioru Potockich z Jab艂onny. Obejmuje korespondencj臋 z ostatnich lat 偶ycia kr贸la, g艂贸wnie pobytu w Grodnie i Petersburgu.

Archiwum Ghigiottiego – zbi贸r obejmuj膮cy archiwalia zwi膮zane z dzia艂alno艣ci膮 ksi臋dza Kajetana Ghigiottiego (1728-1796), zaufanego doradcy i wsp贸艂pracownika Stanis艂awa Augusta. Zbi贸r zawiera ok. 10 tys. list贸w, g艂贸wnie korespondencja Ghiogiottiego, Stanis艂awa Augusta oraz inne dokumenty (memoria艂y, noty, projekty pism, klucze do szyfr贸w, rachunki), biuletyny informacyjne przesy艂ane przez sta艂ych agent贸w Stanis艂awa Augusta w r贸偶nych stolicach Europy.

Papiery rezydenta H. W. Wicked茅go – spu艣cizna Henryka Wolffa Wicked茅go, rezydenta polskiego w Dolnej Saksonii z siedzib膮 w Hamburgu w latach 1768-1786. Obejmuje 48 j.a. materia艂贸w z lat 1767-1774, 1786. Zawiera korespondencj臋 (z licznymi za艂膮cznikami) prowadzon膮 z Gabinetem Dyplomatycznym Stanis艂awa Augusta.

Militaria z Jab艂onny – zbi贸r wyodr臋bniony w latach 1949-1950 z archiwali贸w Potockich z Jab艂onny. Obejmuje 241 j.a. materia艂贸w z lat 1776-1795, 1807-1813. Sk艂adaj膮 si臋 z nast臋puj膮cych grup:
1. Akta Gabinetu Wojskowego Stanis艂awa Augusta 1776-1795 (sygn 1-87),
2. Akta Powstania Ko艣ciuszkowskiego 1794 r., akta w艂adz najwy偶szych Powstania (sygn 88-105), akta komendanta m. Warszawy (sygn 106-201), akta korpusu ks. J. Poniatowskiego (sygn 202-234),
3. Akta Kancelarii Naczelnego Wodza i Ministra Wojny Ks .J. Poniatowskiego, 1807-1813 (sygn 235-241)

Akta Komisji Bankowej – fragment dokumentacji Komisji do rozs膮dzania sprawy upad艂ych krajowych bank贸w obejmuj膮cy 4 j.a. materia艂贸w z lat 1793-1803. Zawiera akta dotycz膮ce upad艂o艣ci dom贸w bankowych.

Akta ziemskie i grodzkie – archiwalia powsta艂e w wyniku funkcjonowania s膮d贸w instacji w艂a艣ciwych nale偶膮cych do stanu szlacheckiego. Obejmuj膮 8 724 j.a. materia艂贸w z lat 1381-1840. Zawiera艂y one zapisy czynno艣ci tych s膮d贸w oraz m.in. pozwy, wizje i obdukcje, wyroki, dokumenty przedk艂adane przez strony m.in. skargi, protestacje, odwo艂ania od wyrok贸w, o艣wiadczenia stanowi膮ce dowody procesowe, liczne kontrakty w najr贸偶niejszych sprawach (m.in. akta kupna-sprzeda偶y, dzier偶aw, nieruchomosci, inwentarze). Wyst臋puj膮 w艣r贸d nich serie – Inscriptionum (zapisy), Recognictionum (o艣wiadczenia), z tej ostatniej serii wyodr臋bni艂y si臋 nast臋pnie ksi臋gi Resignationum (transakcje wieczyste), Debitorum (po偶yczki), seria Relationum (wpisy czynno艣ci zwi膮zanych z dzia艂alno艣ci膮 urz臋d贸w), podobny charakter mia艂y ksi臋gi Oblatorum. Istnia艂a te偶 seria dekret贸w s膮dowych. Akta zawieraj膮:
1. Akta grodzkie i ziemskie mazowieckie (3 458 j.a., 1400-1802)
2. Akta ziemskie i grodzkie wielkopolskie (5 067 j.a., 1381-1840)
3. Akta ziemskie i grodzkie podlaskie ( 199 j.a., 1474-1794)

Zbi贸r Ignacego Kapicy Milewskiego – utworzony zosta艂 przez Ignacego Wawrzy艅ca Kapic臋 Milewskiego (1740-1817), prawnika i archiwist臋, zatrudnionego przy s膮dzie grodzkim bielskim. Zbi贸r obejmuje 78 pude艂 materia艂贸w z XV w. – 1804 r. Zawiera wypisy z akt ziemskich i grodzkich mazowieckich i podlaskich. Zosta艂 sporz膮dzony jako wykonanie warunk贸w umowy ze starost膮 szczerzeckim Piotrem Potockim.

Archiwum Miasta Warszawy – obejmuje 309 j.a. materia艂贸w z lat 1376-1812. Zawiera cz臋艣ci: Stara Warszawa, Nowa Warszawa, Warszawa Ekonomiczne. Obejmuje m.in. ksi臋gi s膮dowe rady miejskiej (radzieckie) i 艂awy, ksi臋gi wpis贸w do prawa miejskiego, protoko艂y posiedze艅 i inne akta magistratu (1792, 1794-1796), akta cechowe, kopiariusze przywilej贸w miejskich, rejestry rachunkowe, dokumenty zwi膮zane z pobieraniem podatk贸w, spisy mieszka艅c贸w 1792, akta urz臋d贸w dzia艂aj膮cych na terenie Warszawy m.in. Urz臋du Marsza艂kowskiego Koronnego, Komisji Brukowej, Komisji Boni Ordinis Warszawkiej.

Ksi臋gi miejskie – zbi贸r obejmuj膮cy 532 j.a. z lat 1401-1928. Zawiera ksi臋gi stanowi膮ce wytw贸r urz臋d贸w radzieckich, w贸jtowskich i 艂awniczych 42 miast z Mazowsza, Kujaw, Podlasia i wschodniej cz臋艣ci Wielkopolski. Najwi臋ksze grupy ksi膮g dotycz膮 miast: 艁臋czyca (22, 1560-1803), Nieszawa (57, 1485-1798), Radziej贸w (40, 1430-1805), Sieradz (71, 1432-1806), Szadek (32, 1401-1697), Uniej贸w (24, 1495-1809), Warta (64, 1469-1792), Wielu艅 (56, 1514-1810).

Ksi臋gi wiejskie – 2 ksi臋gi z lat 1473-1773 obejmuj膮ce wsie Lubiat贸wka i Rogi.

Nuncjatura Stolicy Apostolskiej – 8 j.a. z lat 1661-1794. Zawieraj膮 1 ksi臋g臋 nuncjusza Febrycego Serbelloniego z 1740 r. oraz 2 ksi臋gi nuncjusza Alberyka Archinto z lat 1746-1749. Ksi臋gi te stanowi膮 rejestr czynno艣ci Trybuna艂u Nuncjatury.

Archiwum Biskupstwa Warmi艅skiego i Kapitu艂y Warmi艅skiej – fragment archiwum biskupstwa i kapitu艂y obejmuj膮cy 71 j.a. z lat 1682-1830 (XIV-XVI, XVII). Zawieraj膮 m.in. akta s膮d贸w ko艣cielnych, korespondencj臋 bie偶膮c膮 oraz akta gospodarcze.

Varia i nabytki niedokumentowe – zbi贸r powsta艂y w wyniku r贸偶nych akcesji zaistnia艂ych w ca艂ym okresie istnienia AGAD. Obejmuje 286 j.a. z XIV-XVIII w. W pierwszej cz臋艣ci zbioru znajduj膮 si臋 m.in. ksi臋gi pochodz膮ce z Archiwum Koronnego Krakowskiego, akta proces贸w polsko-krzy偶ackich, akta dotycz膮ce Prus i Brandenburgii, druga cz臋艣膰 zespo艂u sk艂ada si臋 m.in. z odprysk贸w zespo艂贸w cz臋艣ciowo zachowanych, m.in. Metryka Koronna, Archiwum Skarbu Koronnego, Archiwum Kameralne.

Zbi贸r sfragistyczny – zbi贸r zosta艂 utworzony w AGAD. Obejmuje ok. 13 000 t艂ok贸w i odcisk贸w piecz臋tnych uzbieranych z wycofywanych z u偶ycia piecz臋ci zlikwidowanych urz臋d贸w z XVII-XX wieku. Zbi贸r ten jest w trakcie opracowywania i nie jest udost臋pniany.

藕r贸d艂o: AGAD, opr. Micha艂 Kulecki

Brakowanie akt

Brakowanie akt, procedura maj膮ca na celu zniszczenie dokumentacji niearchiwalnej (posiadaj膮cej kategori臋 B, BE lub C), czyli takiej, kt贸ra nie zas艂uguje na trwa艂e przechowywanie. Proces ten reguluj膮 odpowiednie przepisy z maja 1988. Procedura polega na przedstawieniu odpowiedniemu organowi Archiwum Pa艅stwowego (AP) tzw. Protoko艂u oceny dokumentacji niearchiwalnej, sporz膮dzonego na formularzu Pu-A-33, oraz spis贸w dokumentacji niearchiwalnej, przeznaczonej do przekazania na makulatur臋 lub zniszczenia, odpowiednio na formularzach Pu-A-33a lub Pu-A-33b (dla dokumentacji technicznej).

Po wykonaniu przez pracownik贸w AP ekspertyzy i wydaniu jednorazowego zezwolenia dana partia dokumentacji mo偶e ulec zlikwidowaniu (w ci膮gu 3 miesi臋cy od daty wystawienia zezwolenia). Po spe艂nieniu pewnych warunk贸w poszczeg贸lne instytucje mog膮 uzyska膰 tzw. zezwolenie generalne na brakowanie akt. Przepisy o brakowaniu akt dotycz膮 tak偶e dokumentacji poufnej i tajnej. W uzasadnionych wypadkach AP mog膮 r贸wnie偶 dokonywa膰 brakowania dokumentacji archiwalnej oznaczonej kategori膮 A.