Biblioteki cyfrowe

5100
biblioteki cyfrowe

Biblioteki cyfrowe s膮聽narz臋dziem udost臋pniania zasob贸w bibliotecznych stanowi膮cych dorobek narodowy. Zasoby bibliotek cyfrowych s膮 szczeg贸lnie pomocne w poszukiwaniach genealogicznych. Nie jest jednak spraw膮 艂atw膮 poruszanie si臋 w g膮szczu gromadzonych w nich materia艂贸w.聽Jednak wystarczy kr贸tki przewodnik by znale藕膰 to czego szukamy.

Biblioteki cyfrowe

W zasadzie biblioteki cyfrowe w swojej konstrukcji niewiele r贸偶ni膮 si臋 od funkcjonowania tradycyjnych bibliotek z tym ciekawym wyj膮tkiem, 偶e nie wymagaj膮 zapisywania si臋 ani rejestracji. Ta 艂atwo艣膰 korzystania nie zmienia faktu 偶e biblioteka cyfrowa jest doskonale zorganizowana –聽posiada w艂asny katalog, magazyn zbior贸w i okre艣lone聽formy udost臋pniania. Polskie biblioteki opieraj膮 si臋 najcz臋艣ciej o system dLibra i tego systemu b臋dzie dotyczy膰 kr贸tki przewodnik jak korzysta膰 z bibliotek cyfrowych.

Wyszukiwanie

Wyszukiwarka zasob贸w to najwa偶niejszy element biblioteki cyfrowej. Biblioteki oferuj膮 dwa podstawowe mechanizmy wyszukiwania – wyszukiwanie po indeksach i wyszukiwanie pe艂notekstowe.

Wyszukiwanie po indeksach

Zwykle dost臋pne jest tylko jedno pole wyszukiwania i nie mamy du偶ego wyboru. Wpisujemy czego szukamy i… zastanawiamy si臋 co wsp贸lnego maj膮 wyniki wyszukiwania z naszym has艂em.聽Domy艣lnie wyszukiwarki wyszukuj膮 we wszystkich indeksach, co mo偶e dawa膰 du偶膮 liczb臋 nie trafionych wynik贸w wyszukiwania. Konieczne jest wtedy zaw臋偶enie wynik贸w wyszukiwania do wybranych indeks贸w. Osoby zaawansowane mog膮 skorzysta膰 z wyszukiwarek w wersji zaawansowanej, pozwalaj膮cej na wprowadzanie wyra偶e艅 logicznych kt贸rymi s膮 艂膮czone r贸偶ne s艂owa kt贸rych poszukujemy.

Niekt贸re biblioteki Pozwalaj膮 wyszukiwa膰 dokumenty wed艂ug r贸偶nych indeks贸w, z kt贸rych najwa偶niejsze to:

  • indeks tytu艂贸w – gdy poszukujemy konkretnej pozycji;
  • indeks tw贸rc贸w (autor贸w) – gdy poszukujemy innych dzie艂 danego tw贸rcy;
  • indeks s艂贸w kluczowych (zwanych te偶 tagami) – g艂贸wnie gdy poszukujemy miejsc, zdarze艅, znanych postaci.
Wyszukiwanie pe艂notekstowe
Opr贸cz wyszukiwania wed艂ug indeks贸w system dLibra udost臋pnia r贸wnie偶 funkcj臋 wyszukiwania wewn膮trz tekstu publikacji, jest to przeszukiwanie pe艂notekstowe ca艂ych publikacji. Niestety, nie wszystkie biblioteki cyfrowe udost臋pniaj膮 t臋 opcj臋 gdy偶 obci膮偶a ona serwery bibliotek. Nale偶y nadmieni膰, i偶 mo偶liwo艣膰聽ta nie jest dost臋pna w przypadku r臋kopis贸w oraz czcionki gotyckiej charakterystycznej dla dawnych druk贸w niemieckich.
Warto po艣wi臋ci膰 troch臋 czasu na poznanie funkcjonowania wyszukiwarek aby w pe艂ni wykorzysta膰 mo偶liwo艣膰 dotarcia do poszukiwanych informacji.
Je偶eli wcze艣niej skorzystali艣my z wyszukiwania w opracowaniach np. na stronie Wykazy nazwisk to od razu b臋dziemy znali tytu艂 publikacji i jej znalezienie b臋dzie bardzo proste.

Przegl膮danie publikacji

Stare publikacje i r臋kopisy
Stare wydania i r臋kopisy kt贸re nie poddaj膮 si臋 narz臋dziom automatycznego rozpoznawania obrazu (OCR) s膮 prezentowane jako obrazy (skany) poszczeg贸lnych stron publikacji. Polskie biblioteki cyfrowe za standard formatu udost臋pnianych publikacji przyj臋艂y format DjVu. Jakkolwiek format ten zapewnia oszcz臋dno艣膰 miejsca na serwerach bibliotek to jest k艂opotliwy do wykorzystywania. Format ten nie jest popularny tak jak PDF i wyst臋puje ma艂o czytnik贸w. Za艂o偶eniem bibliotek cyfrowych by艂o utrudnienie kopiowania publikacji na komputery u偶ytkownik贸w. Najcz臋艣ciej wystarczy mo偶liwo艣膰 przegl膮dania na stronach bibliotek. Zwykle obok listy atrybut贸w danej publikacji znajduje si臋 ikona „tre艣膰” lub „zobacz tre艣膰”. Po klikni臋ciu jest pobierany automatycznie plik strony z za艂o偶eniem 偶e mamy zainstalowany na komputerze czytnik DjVu. Je偶eli nie mamy czytnika to wybieramy „W przypadku problem贸w z wy艣wietlaniem mo偶na wypr贸bowa膰 innych sposob贸w prezentacji tre艣ci” a nast臋pnie albo „DjVU – HTML5” albo „Przegl膮darka DjVu wbudowana w bibliotek臋”. Obie opcje s膮 wystarczaj膮ce do przegl膮dania tre艣ci i pozwalaj膮 na korzystanie z biblioteki cyfrowej r贸wnie偶 na urz膮dzeniach przeno艣nych (smartfony, tablety).
Nowe publikacje

Spora liczba nowych publikacji udost臋pniana jest r贸wnie偶 w popularnym formacie PDF. Dotyczy to nowych publikacji wydrukowanych dobr膮 jako艣ci膮 pozwalaj膮c膮 na zastosowanie rozpoznawania obrazu (OCR) i zapisu tre艣ci publikacji nie w postaci obraz贸w stron ale ju偶 samym tekstem. Publikacje te pozwalaj膮 na przeszukiwanie pe艂notekstowe. Dla nas zalet膮 jest 艂atwo艣膰 odczytu ci膮g艂ego dokumentu (bez przegl膮dania strona po stronie).

Biblioteki cyfrowe

Polskie biblioteki cyfrowe (wybrane ze wzgl臋du na walory genealogiczne):

Zagraniczne biblioteki cyfrowe: