Heisenberg i jego zwi膮zki z III Rzesz膮

25
heisenberg

Heisenberg opr贸cz tego, 偶e by艂 艣wietnym fizykiem, to sta艂 si臋 uosobieniem tego, co najlepsze w niemieckiej tradycji i kulturze. Cechy te spowodowa艂y, 偶e by艂 osob膮 zupe艂nie bezbronn膮 wobec hitlerowskiej dyktatury. Przed obj臋ciem przez niego w艂adzy otrzyma艂 Nagrod臋 Nobla za swoj膮 prac臋 dotycz膮c膮 mechaniki kwantowej. By艂 m艂ody, genialny i s艂awny, co jako kariera marze艅 by艂o r贸wnolegle 藕r贸d艂em zagro偶enia,. Po obj臋ciu w艂adzy przez dyktatora wielu znanych Heisenbergowi naukowc贸w musia艂o emigrowa膰, inni, pozbawieni wyboru opowiadali si臋 za nazizmem.

Heisenberg i jego pogl膮dy na temat III Rzeszy

Heisenberg nie nale偶a艂 do grupy zwolennik贸w Hitlera, ale pr贸bowa艂 pomaga膰 ludziom, kt贸rzy mieli k艂opoty. Sam r贸wnie偶 mia艂 pewne trudno艣ci, nawet pomimo bycia laureatem Nagrody Nobla. Teoria wzgl臋dno艣ci wraz z fizyk膮 atomow膮 by艂y bowiem postrzegane za niearyjskie i zamierzano je usun膮膰 z programu studi贸w. Heisenberg w prasie NSDAP zosta艂 niegdy艣 opisany jako 鈥瀊ia艂y 呕yd鈥, czyli Niemiec wsp贸艂pracuj膮cy z t膮 gorsz膮 wg nazist贸w ras膮. Heisenberg nie chcia艂 jednak ucieka膰 z Niemiec. Wyje偶d偶ali wy艂膮czeni Ci, kt贸rzy naprawd臋 musieli, czyli z powodu 偶ydowskiego pochodzenia, komunistycznych pogl膮d贸w, albo po艂膮czenia ich przez propagandzist贸w z tymi grupami. Heisenberg nie popar艂 jednak nazist贸w, lecz nie nale偶a艂 do opozycji.

Kiedy wybuch艂a druga wojna 艣wiatowa, a Niemcy zaj臋li wi臋ksz膮 cz臋艣膰 Europy, nie wypowiada艂 si臋 negatywnie na ten temat. Podczas wojny pracowa艂 przy projekcie atomowym, kt贸ry m贸g艂 doprowadzi膰 do stworzenia pierwszej bomby plutonowej. Heisenberg podr贸偶owa艂 po okupowanej Europie jako oficjalny przedstawiciel niemieckiej propagandy kulturalnej. Odwiedzi艂 takie miasta jak Budapeszt, Krak贸w czy Kopenhaga. Heisenberg uwa偶a艂 okupacj臋 takich miast jak Dania za naturaln膮 i nie widzia艂 w tym niczego niestosownego.

Heisenberg a nieudana konstrukcja nazistowskiej bomby atomowej

Zesp贸艂 Heisenberga zdawa艂 sobie spraw臋, 偶e istniej膮 dwa sposoby na budow臋 bomby atomowej. Mo偶na by艂o to zrobi膰, wykorzystuj膮c izotop 235U (uranu), b膮d藕 stosuj膮c pluton, kt贸ry trzeba by艂o wytworzy膰 w reaktorze. Izotop 235U jest o tyle problematyczny, 偶e stanowi on jedynie 0,7% uranu wyst臋puj膮cego naturalnie. Jego wi臋kszo艣膰 to 238U, kt贸ry nie nadaje si臋 do wykorzystania w bombie. Ze wzgl臋du na to, 偶e chemicznie oba te atomy si臋 nie r贸偶ni膮, trzeba by艂o wykorzystywa膰 do ich rozdzielenia specjalne procesy, w kt贸rych rol臋 odgrywa r贸偶nica mas. Przyk艂adem takiego procesu jest ruch w polu elektromagnetycznym albo dyfuzja. R贸偶nica mi臋dzy masami 238 i 235 jest tak ma艂a, 偶e istnieje konieczno艣膰 wielokrotnego powtarzania omawianego procesu. Niemcy uwa偶ali t臋 drog臋 za nierealn膮, mimo tego, 偶e Amerykanie z sukcesem zbudowali ogromne zak艂ady wzbogacania Uranu. Drugi spos贸b na budow臋 bomby stanowi艂a produkcja plutonu w reaktorze. Do tego potrzebny by艂 „jedynie” dzia艂aj膮cy reaktor z kontrolowan膮 reakcj膮 艂a艅cuchow膮 oraz wystarczaj膮co wiele czasu.

Do spowalniania wyzwalaj膮cych si臋 neutron贸w najbardziej nadawa艂 si臋 grafit. Niemcy szcz臋艣liwie tego nie wiedzieli, gdy偶 zwyk艂y grafit przemys艂owy by艂 silnie zanieczyszczony borem, co powodowa艂o silne poch艂anianie neutron贸w. Konieczne by艂o u偶ytkowanie specjalnie oczyszczonego grafitu, co odkryli Amerykanie. Zesp贸艂 Heisenberga usi艂owa艂 bezskutecznie wykorzysta膰 niepraktyczn膮 konstrukcj臋 reaktora, a dopiero kr贸tko przed ko艅cem wojny opracowali lepsze rozwi膮zanie. Dodatkowo do spowalniania neutron贸w wykorzystywali ci臋偶k膮 wod臋 produkowan膮 w Norwegii, kt贸rej by艂o zbyt ma艂o. Niemieccy uczeni byli zszokowani, kiedy Amerykanie jako pierwsi skonstruowali bomb臋 atomow膮 i skutecznie wykorzystali j膮 bojowo w Japonii. Niemiecki program by艂 du偶o mniej zaawansowany i to wy艂膮cznie z w艂asnej winy. Na brak sukcesu projektu na艂o偶y艂y si臋 liczne czynniki, takie jak kurcz膮cy si臋 potencja艂 nazistowskiego przemys艂u w trakcie wojny, b艂臋dy polityk贸w oraz ubytek wielu uczonych najwy偶szej klasy.

Wi臋cej o Heisenbergu