Huta Pieniacka w 74 rocznic臋 zag艂ady

huta-pieniacka

Huta Pieniacka ma swojego ducha. My艣l臋, 偶e przed trzydziestu laty zosta艂em przez si艂臋, mocniejsz膮 od mojej woli, 艣wiadomo艣ci zmobilizowany do dzia艂a艅 – upami臋tniaj膮cych ofiary zbrodni ludob贸jstwa pope艂nionego przez ukrai艅skich nacjonalist贸w. Wtedy te偶 tak偶e rozbudzona zosta艂a – moja to偶samo艣膰 kresowa.

Huta Pieniacka

W Hucie Pieniackiej zgin臋艂o ponad 1100 jej mieszka艅c贸w i uciekinier贸w z okolicznych wiosek, a tak偶e 20 ukrywaj膮cych si臋 tam 呕yd贸w, oraz dw贸ch rannych partyzant贸w sowieckich. Okoliczno艣ci wskazywa艂y na sprawc贸w – Ukrai艅c贸w, zwerbowanych przez Niemc贸w do walki z Armi膮 Czerwon膮, a tak偶e zorganizowanych w Ukrai艅skiej Powsta艅czej Armii, i okolicznych ch艂op贸w.

Moja to偶samo艣膰 kresowa

Pod koniec 1988 roku umar艂a moja matka. Do偶y艂a s臋dziwego wieku, odchodzi艂a z tego 艣wiata pogodzona z losem, osoby do艣wiadczonej prawie czterdziestoletnim wdowie艅stwem, wyp臋dzeniem z ziemi rodzinnej, prze艣ladowaniami za pochodzenie, trudem samotnego wychowania tr贸jki dzieci. Pan B贸g wynagrodzi艂 jej to pod koniec 偶ycia – czu艂膮 opiek膮 najstarszej c贸rki i kontaktami z siedmiorgiem wnucz膮t.

huta-pieniacka

Przygn臋biony jej odej艣ciem przypomnia艂em sobie, 偶e kiedy艣 zosta艂em zagadni臋ty przez radc臋 prawnego szpitala, w kt贸rym pracowa艂em, czy przypadkiem nie jestem synem nauczycielki jego matki? Postanowi艂em j膮 odszuka膰.

Przekazuj膮c jej smutn膮 wiadomo艣膰, spotka艂em si臋 ze wzruszaj膮cym przywi膮zaniem wiekowej ju偶 pani do wspomnie艅 z tamtego okresu. Zatrzyma艂a mnie wtedy d艂u偶ej, 偶eby wszystko mi dok艂adnie, co si臋 w jej 偶yciu wydarzy艂o opowiedzie膰. Dominuj膮ce miejsce w tych wspomnieniach zajmowa艂a zbrodnia ludob贸jstwa w Hucie Pieniackiej, w kt贸rej wtedy zamordowano jej siostr臋 Ann臋 oraz brata Paw艂a Jarymkiewicz贸w i inne bliskie jej osoby.
Ja o tym nic nie wiedzia艂em. Rodzice bowiem bardzo niech臋tnie wracali do wspomnie艅 z tamtego okresu. Jednak one co rusz o偶ywa艂y, wraz z pojawieniem si臋 u nas, w nowym miejscu zamieszkania w Wadowicach kogo艣 z tamtych czas贸w : naszych krewnych przemieszczaj膮cych si臋 na „Ziemie Obiecane”, albo uczennic mojej mamy 鈥 szukaj膮cych u moich rodzic贸w rady- co w tych, nowych okoliczno艣ciach robi膰?

Rozmawiano przyciszonym g艂osem, przewa偶nie wtedy, kiedy poszli艣my ju偶 spa膰 .By艂em ma艂ym dzieckiem, ale moja pami臋膰 ch艂on臋艂a i utrwala艂a w sobie wszystko to, co dotyczy艂o tamtych spraw i czas贸w. Tamtych ludzi i tamtej ziemi z kt贸rej zostali艣my wyp臋dzeni. Mitycznej krainy, o kt贸rej w okresie dorastania i p贸藕niej, wstyd przyzna膰 – zupe艂nie zapomnia艂em.

Dopiero ona, pani Janina Inorowicz, uczennica mojej mamy, prosta kobieta, kt贸rej edukacja zako艅czy艂a si臋 na 6 klasie szko艂y, kt贸rej moja mama w Pieniakach by艂a kierowniczk膮 – moje wspomnienia z dzieci艅stwa obudzi艂a.

Huta Pieniacka w post臋powaniu prokuratorskim

Dodatkowo w tym, mniej wi臋cej czasie, prokurator Prokuratury Wojew贸dzkiej w Krakowie W艂odzimierz Konarski na 艂amach Trybuny Opolskiej organu prasowego KW PZPR w Opolu informowa艂 o wszcz臋ciu 艣ledztwa w sprawie zag艂ady Huty Pieniackiej. Apelowa艂 do os贸b, kt贸re co艣 na temat tych tragicznych wydarze艅 wiedz膮. Prosi艂 o wsp贸艂prac臋 z Oddzia艂em Krakowskim Instytutu Pami臋ci Narodowej.

Wspomnienia z Huty Pieniackiej

Bardzo poruszony odpowiedzia艂em na ten apel, opublikowanym przez gazet臋 tekstem „Ocala艂em z rzezi zgotowanej Polakom”. Opisywa艂em w nim moje kontakty z osobami, kt贸re w Hucie Pieniackiej utraci艂y najbli偶szych krewnych. Wymieni艂em ich nazwiska, w wi臋kszo艣ci podane mi przez uczennic臋 mojej mamy. Poda艂em r贸wnie偶 okoliczno艣ci zamordowania przez ukrai艅skich nacjonalist贸w siostry mojego ojca, jej m臋偶a i ich nastoletniej c贸reczki, mojej kuzynki.

Pisz膮c wtedy o tych strasznych czasach, upomnia艂em si臋 r贸wnie偶 o pami臋膰 zbrodni dokonanej na pieniackim proboszczu Ks. J贸zefie Wieczorku, kt贸ry by艂 przyjacielem moich rodzic贸w. Ksi膮dz zosta艂 zabity na wiosn臋 w 1941 przez NKWD!聽鈥–enzura w 1988r. by艂a ju偶 艂agodniejsza i nie wyci臋to mi opisu jego 艣mierci. Proboszcza wyprowadzono z ko艣cio艂a, po odprawieniu wielkopostnych „gorzkich 偶al贸w”. Na 艣mier膰 wiod艂o go czterech „strie艂c贸w”, dw贸ch konnych i dw贸ch pieszych. Zabito go w brzozowym lasku w drodze do oddalonego od Pieniak, o par臋 kilometr贸w przysi贸艂ka „Maliniszka”(?). Cia艂a um臋czonego przed 艣mierci膮 kap艂ana d艂ugo nie pozwalano zszokowanym parafianom pochowa膰. To dodatkowo pot臋gowa艂o sowieckie barbarzy艅stwo.

Jakie艣 trzy lata po opublikowaniu listu – nawi膮za艂o ze mn膮 kontakt Stowarzyszenie Upami臋tnienia Ofiar Zbrodni Ukrai艅skich Nacjonalist贸w z Wroc艂awia, Fundacja im. 艢w. Andrzeja Boboli, wydawca kwartalnika „Na Rubie偶y”. Stowarzyszenie prowadzi benedykty艅sk膮 prac臋 zbierania dokumentacji dowodowej na temat zbrodni dokonanych na Kresach Wschodnich. 鈥║pomina si臋 o pami臋膰 ofiar. Oczekuje ustalenia sprawc贸w ich ukarania, jest stra偶nikiem prawd i fakt贸w, cz臋sto niewygodnych, przeszkadzaj膮cych coraz to liczniejszym inicjatywom „pojednania”, kt贸re chc膮 nie tyle wybaczy膰, co zapomnie膰!

Przes艂uchania

Kolejnym echem mojego listu by艂y korespondencje od czytelnik贸w gazety, zamieszka艂ych obecnie w okolicach Grodkowa, a tak偶e pro艣ba prokuratora Witkowskiego z Krakowa, 偶ebym si臋 zgodzi艂 oficjalnie zeznawa膰 w sprawie Huty Pieniackiej. Dla u艂atwienia, zosta艂em wezwany na posterunek Policji w Kietrzu i przez tamtejszego oficera dochodzeniowego formalnie, pod odpowiedzialno艣ci膮 karn膮 za zeznawanie nieprawdy lub ukrywanie prawdy – zosta艂em przes艂uchany. Protok贸艂 z tego przes艂uchania zosta艂 wys艂any do Krakowa.鈥 Nie by艂 to na pewno przypadek, 偶e policjantem mnie przes艂uchuj膮cym by艂 m膮偶 mieszkanki Babic, miejscowo艣ci zamieszka艂ej przez nielicznych ocala艂ych z Huty Pieniackiej, a tak偶e wyp臋dzonych z Pieniak贸w, Majdanu Pieniackiego, Wehrebuska Huciska Wehrebuskiego mieszka艅c贸w.

Pami臋膰 o tamtych tragicznych wydarzeniach i o straszliwej dacie 28 lutego 1944 r. by艂a w Babicach bardzo starannie przechowywana.聽Pojecha艂em do tej, po艂o偶onej niedaleko Baborowa wsi. Zasta艂em tam wtedy jeszcze wiele innych os贸b, pami臋taj膮cych moich rodzic贸w, nawet ich dawn膮 s艂u偶膮c膮, kt贸rej brat by艂 u ojca stangretem pani膮 Mari臋 Czy偶ewsk膮.

Huta Pieniacka tkwi艂a w pami臋ci ludzkiej. Do 2001 roku przes艂uchano w 艣ledztwie 84 艣wiadk贸w. W艣r贸d nich wielu mieszka艅c贸w powiatu g艂ubczyckiego.

huta pieniacka przes艂uchaniaWstrz膮saj膮c膮聽 relacj臋聽z艂o偶y艂a pani Stefania Or艂owska聽mieszkanka obecnie Bernacic k/G艂ubczyc, cudownie ocala艂a,聽prze偶y艂a z聽dzieckiem,聽ukryta pomi臋dzy umieraj膮cymi w m臋czarniach, ci臋偶ko聽 postrzelonymi聽przez Ukrai艅c贸w聽m臋偶em i bratem. Zmarzni臋ta i g艂odna wraz z dwuletni膮 c贸reczk膮 le偶a艂a w 艣niegu, wok贸艂 p艂on臋艂y domy, stodo艂y w kt贸rych 偶ywcem palono聽ludzi.

huta-pieniacka

Pani Stefania聽by艂a jedn膮 z uczestniczek聽w sprawie, kt贸ra wyst臋powa艂a jako osoba pokrzywdzona, a wraz z ni膮聽wymienieni byli: Kowalczykowscy, Kobyla艅scy, Or艂owscy, Sowi艅scy, Sobolewscy, Michalewscy, Bernaccy, I艂owscy, B膮kowscy i inni.

Sanktuarium

W 2002 roku zainicjowa艂em utworzenie w Babicach, na Opolszczy藕nie – sanktuarium pami臋ci.鈥˙臋d膮c wtedy cz艂onkiem zarz膮du powiatu g艂ubczyckiego czu艂em si臋 szczeg贸lnie zobowi膮zany do dzia艂ania, kt贸re mia艂o o tej zbrodni przypomnie膰. Postanowi艂em uczci膰 pami臋膰 tego ludob贸jstwa poprzez tablic臋 z odpowiednia inskrypcj膮.鈥∟ajlepszym do tego miejscem wydawa艂 mi si臋 ko艣ci贸艂, a raczej jego otocznie 鈥 mur cmentarny.

huta-pieniacka

Powzi膮wszy to postanowienie 鈥 uda艂em si臋 do 贸wczesnego proboszcza w Dzie膰marowie ks. Henryka Kuczery, kt贸remu podlega艂 r贸wnie偶 ko艣ci贸艂 pod wezwaniem 艢w. Katarzyny Aleksandryjskiej w Babicach. I o dziwo, jakby si艂a wy偶sza i wszechmocna wspar艂a m贸j projekt… Ksi膮dz Henryk si臋 tym pomys艂em ucieszy艂. – Z nieba mi pan spad艂 鈥 wykrzykn膮艂.
Bo wie pan, mam spory problem. Od lat bowiem, dawni mieszka艅cy Babic zamieszkali obecnie w Niemczech, g艂贸wnie w powiecie Holzminden, zabiegaj膮 o to, 偶eby na placu przed ko艣cio艂em postawi膰 marmurow膮 rze藕b臋 鈥 „Piet臋”, upami臋tniaj膮c膮 ich pobyt na ziemi, kt贸r膮 w wyniku przegranej wojny musieli opu艣ci膰.聽鈥∟iestety, moi parafianie 鈥 wywodz膮cy si臋 ze Wschodu 鈥 nie chc膮 si臋 za 偶adne skarby na to zgodzi膰. 呕adne argumenty do nich nie trafiaj膮. Odpowiadaj膮 twardo: 鈥 To nie my ksi臋偶e proboszczu wywo艂ali艣my II Wojn臋 艢wiatow膮. A wie pan „Pieta” w sam raz mi pasuje, 偶eby postawi膰 j膮 tam na przyko艣cielnym terenie, gdzie teraz rolnicy, jak przychodzi pora wykop贸w przyczepy z burakami stawiaj膮, ko艣ci贸艂 zas艂aniaj膮, tak, 偶e tylko wie偶e wida膰. Dom Bo偶y jak folwark wygl膮da. A teraz to ju偶 nie b臋d膮 mieli wyj艣cia… i jak chc膮 mie膰 tablic臋, kt贸r膮 pan proponuje, to b臋d膮 si臋 musieli r贸wnie偶 zgodzi膰 na „niemieck膮 Piet臋”.

huta-pieniacka

Tak si臋 i te偶 sta艂o鈥 zosta艂 osi膮gni臋ty swoisty konsensus i w Babicach powsta艂y dwa sanktuaria pami臋ci po艣wi臋cone, tym kt贸rzy opu艣cili sw贸j Heimat – i tym, kt贸rzy zostali w imi臋 narkotycznej wizji Samostijnej Ukrainy pomordowani.

huta-pieniacka

 

huta-pieniacka

Upami臋tnienie

Nie oby艂o si臋 te偶 przy tym bez korowod贸w z wojewod膮, kt贸rego komisja ds. pami臋ci i pomnik贸w kr臋ci艂a nosem na napis o „ludob贸jstwie”.
Na szcz臋艣cie, wtedy jeszcze by艂em dosy膰 wp艂ywowym, lokalnym politykiem, wywodz膮cym si臋 z Rolniczej Solidarno艣ci. W Opolu pami臋tano mi spektakularne akcje protestacyjne, kt贸re mia艂y zastopowa膰 sprzeda偶 PGR-贸w dotychczasowym ich kierownikom, wi臋c w obawie przed czym艣 podobnym komisja wydala jak Pi艂at stanowisko, 偶e nie mog膮 zaj膮膰 stanowiska ze wzgl臋du na brak czasu (a mieli trzy miesi膮ce z ok艂adem do zastanowienia si臋).聽鈥≒rzyj膮艂em to jako urz臋dow膮 zgod臋 i na 28 lutego 2002 r. zosta艂 wyznaczony termin ods艂oni臋cia tablicy.

huta-pieniacka

Odby艂o si臋 to bardzo uroczy艣cie. Po Mszy odczytany zosta艂 przejmuj膮cy apel.

Apel

Przywo艂ujemy pami臋膰 ofiar zbrodni ludob贸jstwa pope艂nionych przez nacjonalist贸w ukrai艅skich na ludno艣ci polskiej zamieszkuj膮cej Kresy Wschodnie II RP w latach 1939鈥1945.
Cze艣膰 ich pami臋ci! Niech spoczywaj膮 w pokoju!
Przywo艂ujemy pami臋膰 niewinnych i bezbronnych dzieci, kobiet i m臋偶czyzn zabitych, cz臋sto w okrutny spos贸b w ramach czystki etnicznej przeprowadzanej przez nacjonalist贸w ukrai艅skich spod znaku 0UN, UPA,14 Ukrai艅skiej Dywizji SS Galizien w wojew贸dztwach lwowskim, wo艂y艅skim, tarnopolskim, stanis艂awowskim!
Cze艣膰 ich pami臋ci! Niech spoczywaj膮 w pokoju!
Przywo艂ujemy pami臋膰 pomordowanych mieszka艅c贸w Huty Pieniackiej Majadanu Pieniackiego, Huciska Pieniackiego, Pieniak, Podkamienia, Mariampola, Wo艂czkowa, Janowej Doliny, Huty Antonowieckiej, Dominpola, Orzeszyna, Porycka, Gaju, Jadwipola, Ostr贸wka, Woli Ostrowieckiej, Wi艣niowca, Zabawy, Wiecyna, Dunajowa, Bia艂ego, Ciermierzyniec, 呕upaniego, Lubizny, Chlibowa, P艂otnicy, Wo艂kowa, Pa艅kowic, 呕ydaczyna, Kiewierc贸w i wielu, wielu innych miejscowo艣ci, kt贸rych teraz wymieni膰 nie spos贸b, ale kt贸rych pami臋膰 jest w艣r贸d nas!
Cze艣膰 ich pami臋ci! Niech spoczywaj膮 w pokoju!

Pami臋膰

Odt膮d, co roku 鈥 w rocznic臋 zag艂ady Huty Pieniackiej 鈥 gromadz膮 si臋 w Babicach wok贸艂 tablicy Kresowianie, przedstawiciele w艂adz samorz膮dowych, pa艅stwowych, 偶o艂nierze, policjanci, harcerze, m艂odzie偶 szkolna i mieszka艅cy wojew贸dztwa opolskiego.

huta-pieniacka

huta-pieniacka

huta-pieniacka

huta-pieniacka

Odbywa si臋 wcze艣niej uroczysta Msza 艢wi臋ta w intencji ofiar, parokrotnie kazanie wyg艂asza艂 ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski. Teraz gospodarzem i stra偶nikiem Sanktuarium Kresowej Pami臋ci w Babicach jest samorz膮d gminy Babor贸w.

1 KOMENTARZ

  1. 鈥 Nam dopiero od niedawna pozwolono o tym m贸wi膰. A zupe艂nie 艣wie偶a sytuacja, 偶e mo偶emy tutaj przyje偶d偶a膰. Mo偶e ta otoczka nie jest zbyt 艂adna dzisiaj. Tutaj nikt nie mordowa艂 Ukrai艅c贸w, tutaj mordowani byli Polacy. Tak偶e te flagi to tutaj s膮, delikatnie rzecz ujmuj膮c, przynajmniej niesmaczne. Tutaj sta艂a si臋 rze藕 dok艂adnie w drug膮 stron臋, a kto艣 tu si臋 pr贸buje nas czepia膰, 偶e my tu przyje偶d偶amy. Po co my tu przyje偶d偶amy? To jakie艣 dziwne takie pytania. Po co ja tutaj przyje偶d偶am? No do babci鈥 鈥 m贸wi艂 J贸zef Bernacki, mieszkaniec Poznania.