Stanis艂aw Szaw艂owski (Szab艂owski) i jego tajemnica

Stanis艂aw Szaw艂owski

Stanis艂aw Szaw艂owski to po Feliksie Szaw艂owskim druga tajemnica Szaw艂owskich. M膮偶 ciotki Heleny Marii Kleofasy, Stanis艂aw Sulima-Szaw艂owski, by艂 w swoim czasie – jak g艂osi tradycja rodzinna – burmistrzem 呕elechowa.

呕elech贸w

Stanis艂aw Szaw艂owskiProblem jest w tym, 偶e to miasto, w kt贸rym, przez prawie 9 lat mieszka艂 od 1845 r. kiedy s艂u偶y艂 w batalionie saper贸w dyktator Powstania Styczniowego Romuald Traugutt聽– nie za bardzo o tym pami臋ta.

Stanis艂aw Szaw艂owskiNie by艂 nigdy wymieniony w opracowaniach na temat historii miasta.聽Zacz膮艂em jednak spraw臋 przemilczanego wuja 偶ony – dr膮偶y膰. Szczeg贸lnie intrygowa艂o mnie to, 偶e skrupulatnie wymienia si臋 w tych opracowaniach innych burmistrz贸w, ale o nim ani s艂owa.
Nawi膮za艂em kontakt z tamtejszym pasjonatem lokalnej historii i autorem ksi膮偶ki o tym mie艣cie panem Micha艂em Sztelmachem, a tak偶e zainicjowa艂em dyskusj臋 na ten temat na Facebook „Stary 呕elech贸w”.

Moj膮 do nich korespondencj臋 umie艣cili na swoim profilu:

„Napisa艂 do nas Pan Stanis艂aw Wody艅ski:
Szwagier mojego te艣cia, Stanis艂aw Sulima Szaw艂owski by艂 burmistrzem 呕elechowa.聽Pono膰 w 1909 r. za udzia艂 w „bibce”, podczas kt贸rej… rozochocone towarzystwo wali艂o pustymi butelkami w portret cara. Kto艣 oczywi艣cie o tym doni贸s艂, tam gdzie trzeba… i wytoczono spraw臋 o obraz臋 majestatu panuj膮cego imperatora. Zosta艂 pozbawiony stanowiska i skazany na 9 lat zes艂ania na Syberi臋. Czy kto艣 co艣 bli偶ej wie na ten temat?”

Stanis艂aw Szaw艂owski (Szab艂owski)

Stanis艂aw Szaw艂owski

W艂a艣ciwie chodzi o Stanis艂awa Sulim臋-Szaw艂owskiego, bo od wielu wiek贸w rodzina, z kt贸rej pochodzi艂, piecz臋towa艂a si臋 tym herbem.

„Szaw艂owski h. Sulima, stara rodzina pisz膮ca si臋 z Garbowa w woj. 艂臋czyckim, jednego pochodzenia z Oporowskimi, Garbowskimi z Garbowa, Zawiszami Czarnymi i Farurejami herbu Sulima. Farurejowie rozdzielili si臋 na trzy ga艂臋zie pisz膮ce si臋 Farurej (ta wygas艂a), Kurzyna i Szaw艂owski. Protoplast膮 tej ostatniej ga艂臋zi mia艂 by膰 wnuk Jana Farureja (brata s艂ynnego Zawiszy Czarnego), Piotr z Garbowa, kt贸ry osiedli艂 si臋 na Podlasiu, w ziemi mielnickiej i tam za艂o偶y艂 osad臋 Szaw艂贸w. Na pami膮tk臋 pochodzenia od Farureja, niekt贸rzy z Szaw艂owskich nosili jego nazwisko jako przydomek.
Ju偶 w XV stuleciu u偶ywali nazwiska Szaw艂owski, a ich wsi膮 gniazdow膮 jest jedna z dw贸ch 鈥 Szaw艂owice lub Szaw艂owy w pow. koni艅skim, na obu dziedziczyli w XV wieku (Dw. Teki). Nast臋pnie osiedlili si臋 w r贸偶nych cz臋艣ciach Rzeczpospolitej, na Mazowszu 鈥 w ziemi wyszogrodzkiej, Podlasiu 鈥 w ziemi mielnickiej, Wo艂yniu, Pomorzu i w Ma艂opolsce. Pisali si臋 m. in. z Garbowa, Szaw艂owic w pow. koni艅skim, Szaw艂owa w ziemi mielnickiej i Szaw艂贸wki na Wo艂yniu. Licznie rozrodzeni, rozdzielili si臋 na kilka linii: m. in. podlask膮, mazowieck膮 i wo艂y艅sko-galicyjsk膮. Jedna ga艂膮藕 osiedli艂a si臋 na Rusi Czerwonej. Szaw艂owscy udowodnili szlachectwo w Galicji 1782, a w Kr贸l. Polskim 1839. Z tej rodziny 1 kasztelan 1480. W XIX wieku posiadali w Galicji m. in. dobra Micha艂owce, Mo艂czany i Barysz w pow. buczacki. (Polska Genealogia)

sulima

Herb Sulima

A oto co uda艂o si臋 nam ustali膰:鈥 Stanis艂aw Szaw艂owski (w literaturze pojawia si臋 pisownia: Szab艂owski) by艂 burmistrzem 呕elechowa od 29 lipca 1908 r. W latach 1909-1914 burmistrzem miasta by艂 ju偶 niejaki Jan Michaj艂ow. Na temat incydentu zwi膮zanego z profanacj膮 portretu cara w 1909 r. dost臋pne 藕r贸d艂a milcz膮. W literaturze nie ma r贸wnie偶 偶adnych innych wzmianek na temat burmistrza Szaw艂owskiego (Szab艂owskiego).
Jako ciekawostk臋 podam, i偶 podobne zdarzenie zwi膮zane ze zniewa偶eniem portretu cara mia艂o miejsce w 1869 r. 脫wczesny proboszcz ks. Andrzej Krasuski zanotowa艂: „ch艂opcy ze szk贸艂ki elementarnej 偶elechowskiej portret cesarza sprofanowali, za co byli aresztowani, odby艂o si臋 艣ledztwo”. Ziemie polskie ogarn臋艂a wtedy fala uczniowskich wyst膮pie艅 antycarskich, zwi膮zanych z wprowadzeniem do szk贸艂 j臋zyka rosyjskiego jako wyk艂adowego oraz powszechn膮 rusyfikacj膮”

Hmm, troch臋 si臋 zacuka艂em – i nic wi臋cej?

Przecie偶 to by艂o nie tak zn贸w dawno? Przypominam, 偶e chodzi o, jak najbardziej wsp贸艂czesnego wuja. W dodatku skazanego przez zaborc贸w na zes艂anie na Sybir.
Skazani na zes艂anie przebywali uprzednio cz臋sto w wi臋zieniach rosyjskich: w聽Cytadeli Warszawskiej,聽Twierdzy聽w聽Kijowie, w聽Wilnie,聽Mi艅sku,聽Lublinie,聽Mohylewie聽i聽呕ytomierzu. Kolejne grupy zes艂a艅c贸w p臋dzone by艂y na聽Syberi臋聽etapami. Bogatsi lub ci, kt贸rym pozwolono, jechali czasami na zes艂anie wozami lub聽kibitkami. Inni konwojowani szli pieszo. Zes艂a艅cy odbywali post贸j przed obeliskiem w聽g贸rach uralskich, wyznaczaj膮cym symboliczn膮 granic臋 pomi臋dzy聽Europ膮聽a聽Azj膮. Pozbawieni 艣rodk贸w pieni臋偶nych, niedo偶ywieni jeszcze w drodze na zes艂anie padali ofiar膮聽tyfusu,聽gru藕licy聽i聽ospy. W drodze etapami byli przetrzymywani w wi臋zieniach lub innych obiektach rz膮dowych.

Stanis艂aw Szaw艂owskiJacek Malczewski „Wigilia zes艂a艅c贸w”

Stanis艂aw Szaw艂owskiArtur Grottger „W drodze na Sybir”

Za艂膮czy艂em rodzinn膮 fotografi臋, na kt贸rej s膮 wujostwo 偶ony i wszystkie ich dzieci.

Stanis艂aw Szaw艂owskiPan Micha艂 Sztelmach te偶 si臋 tym troch臋 przej膮艂, bo po pewnym czasie napisa艂:

„Potrzebne mi s膮 nast臋puj膮ce informacje: kiedy Stanis艂aw Szaw艂owski osiedli艂 si臋 w 呕elechowie i czy w 呕elechowie zawar艂 zwi膮zek ma艂偶e艅ski. Chcia艂bym te偶 uzyska膰 od Pana informacje, w jakich latach urodzi艂y si臋 widoczne na zdj臋ciu dzieci Stanis艂awa i Heleny Szaw艂owskich i jak mia艂y na imi臋. Kt贸re z nich przysz艂y na 艣wiat w 呕elechowie? Czy ma Pan takie dane?

Stanis艂aw Szaw艂owskiW ksi臋gach parafialnych znalaz艂em informacj臋 o 艣lubie Marianny Szaw艂owskiej z Franciszkiem Mireckim. 艢lub mia艂 miejsce w 1909 r.”

A wi臋c w tym czasie, kiedy by艂 jeszcze burmistrzem.

Nast臋pnie p. Micha艂 Sztelmach doda艂:

„W „Szkicu historyczno-chronologicznym” proboszcza 偶elechowskiego ks. Konstantego Bie艅kowskiego znalaz艂em ciekaw膮 informacj臋. W 1908 r. wikariuszem w parafii 偶elechowskiej by艂 ks. Dominik Ku膰. Kronika podaje, 偶e niebawem nast膮pi艂y „艣ledztwa i przeniesienie wikariusza do Osiecka”. Nie precyzuje jednak o jak膮 spraw臋 chodzi. A mo偶e ks. wikary te偶 by艂 zamieszany w spraw臋 zniewa偶enia portretu cara? By艂o to mniej wi臋cej w tym samym czasie…”

W tej sprawie jest du偶o znak贸w zapytania…

Na marginesie takie moje lu藕ne skojarzenie z klimatem tamtych lat: „Zrzuca艂 ucze艅 portret cara, Ksi膮dz 艢ciegienny wznosi艂 mod艂y, Opatrywa艂 w贸z Drzyma艂a, Dumne wiersze pisa艂 Norwid…”

Po powrocie z zes艂ania Stanis艂aw Szaw艂owski zamieszka艂 w Siedlcach, gdzie umar艂 i zosta艂 pochowany na tamtejszym cmentarzu. Ciotka Helena Maria Kleofasa do偶y艂a p贸藕nej staro艣ci, zmar艂a w 1941 roku w Warszawie. Zosta艂a pochowana na cmentarzu na Pow膮zkach.