Franciszek Fornalski – Wspomnienie

franciszek fornalski

Patriotyzm dziedziczny

Patriotyzm, wpajany nam od dziecka, jest gdzie┼Ť stale od┼éo┼╝ony na p├│┼éce naszych my┼Ťli jak stara zakurzona ksi─Öga z poz┼éacanymi brzegami. Ksi─Öga, do kt├│rej tak naprawd─Ö niewielu zagl─ůda, z kt├│r─ů wi─Ökszo┼Ť─ç obchodzi si─Ö z niby-czci─ů, jak z dogmatem na zasadzie ÔÇ×bo wielkim poet─ů by┼éÔÇŁ. A skoro niniejszy numer ma nam przybli┼╝y─ç poj─Öcie patriotyzmu jako takiego my┼Ťl─Ö, i┼╝ nale┼╝a┼éoby odkurzy─ç co nieco t─Ö star─ů ksi─Ög─Ö dogmat├│w i zastanowi─ç si─Ö, jak na ┼Ťcis┼éowca przysta┼éo, co stoi za owymi ÔÇ×prawdami niezmiennymiÔÇŁ. Jest wiele wersji patriotyzmu polskiego. Tak naprawd─Ö co Polak to inne podej┼Ťcie. Niemniej jednak warta┼éoby zrobi─ç pewne og├│lne rozdzielenie, naszkicowa─ç pewne ramy. Na m├│j gust najpowszechniejszy jest patriotyzm ÔÇ×t┼éumuÔÇŁ. Przejawia si─Ö on w czasie r├│┼╝nego rodzaju kl─Ösk ┼╝ywio┼éowych, sukces├│w narodowych, ma┼éyszomanii etc. etc. Jest to patriotyzm oczywi┼Ťcie bardzo wa┼╝ny, ale te┼╝ kr├│tkotrwa┼éy i ulotny niczym delta Diraca. Mnie jednak zdecydowanie bardziej interesuje wersja, kt├│r─ů mo┼╝na opisa─ç jak─ů┼Ť pewn─ů funkcj─ů sta┼é─ů, niezmiennicz─ů w czasie. I tu dochodzimy w zasadzie do sedna sprawy: co sprawia, i┼╝ przeci─Ötny pan Kowalski ma w sobie to ÔÇ×co┼ŤÔÇŁ oraz czy ka┼╝dy Kowalski ma tyle samo tego ÔÇ×cosiaÔÇŁ w sobie? My┼Ťl─Ö, i┼╝ s─Ök tkwi w tradycji patriotyzmu. Nie jest to patriotyzm chwilowy, nag┼éy. Taki odczuwamy my wszyscy. Chodzi o jego wersj─Ö zakorzenion─ů w przekazach rodzinnych czy lokalnych, spo┼éecznych. Je┼Ťli pos┼éuchamy opowiada┼ä starszych cz┼éonk├│w rodziny, dowiemy si─Ö, i┼╝ ├│w pradziadek walczy┼é tu i tam, tamten pradziadek zrobi┼é to a tamto. Niew─ůtpliwie fascynuje nas to, lecz cz─Östo traktujemy te opowie┼Ťci bardziej jako bajki ni┼╝ wzorce godne na┼Ťladowania.

By─ç mo┼╝e wielu z Szanownych Czytelnik├│w po lekturze tego artyku┼éu uzna mnie za snoba, ale my┼Ťl─Ö, i┼╝ pewien niewielki po┼╝yteczny snobizm jest potrzeby ka┼╝demu z nas, by┼Ťmy mieli poczucie kultywowania pewnej tradycji i trzymania si─Ö sprawdzonych wzorc├│w. Dnia 10. grudnia b.r. b─Ödzie mia┼éa miejsce wa┼╝na dla mnie rocznica. Ot├│┼╝ tego dnia minie dok┼éadnie 200 lat od rozpocz─Öcia kariery wojskowej przez Franciszka Fornalskiego. Kim┼╝e ├│w cz┼éowiek by┼é? Przede wszystkim by┼é jednym z nas. Co prawda ┼╝y┼é dosy─ç dawno temu, ale co znaczy 200 lat wobec wieczno┼Ťci´üŐ. Niew─ůtpliwie by┼é cz┼éowiekiem, kt├│ry dzisiaj zas┼éuguje na zaszczytne miano patrioty polskiego, wspania┼éym wzorcem do na┼Ťladowania i dum─ů lokalnej spo┼éeczno┼Ťci Kunowa nad Kamienn─ů po┼éo┼╝onego nieopodal Ostrowca ┼Üwi─Ötokrzyskiego. Franciszek Fornalski by┼é u┼éanem i kawalerzyst─ů z czas├│w napoleo┼äskich, Wachmistrzem Gwardii U┼éan├│w Wojsk Ksi─Östwa Warszawskiego. Urodzi┼é si─Ö w roku 1782 we wsi Partyni jako syn Marcina i Agaty. Jego ojciec prawdopodobnie te┼╝ by┼é wojskowym- szcz─ůtkowe informacje mo┼╝na znale┼║─ç w Polskiej Encyklopedii Szlacheckiej. Zachowa┼éo si─Ö wiele dokument├│w z tamtego okresu. Zacytuj─Ö protok├│┼é z posiedzenia S─ůdu Radomskiego z roku 1822: ÔÇ×Na ┼╝─ůdanie W. Franciszka Fornalskiego rodem ze Wsi Partyni Galicyi wschodniej Cyrkule Stanis┼éawowskim pod panowaniem Austyackim le┼╝─ůcy, we wsi Lubieni Powiecie Soleckim Woiew├│dztwie Sandomierskim Mieszkai─ůcego szlachcica potwierdzenie (…)ÔÇŁ. Czasy narodzin i dzieci┼ästwa Franciszka Fornalskiego s─ů szczeg├│lne. Liczne wojny i wewn─Ötrzne k┼é├│tnie niszczy┼éy i tak ju┼╝ os┼éabion─ů Rzeczpospolit─ů. W roku 1772 nast─Öpuje Pierwszy Rozbi├│r Polski. Wojska austriackie zajmuj─ů Galicj─Ö, a p├│┼║niej i Kun├│w. Z w/w dokumentu wynika, i┼╝ Franciszek Fornalski urodzi┼é si─Ö ju┼╝ pod zaborami, w Galicji. O jego dzieci┼ästwie w zasadzie nic nie wiemy. Jednak niew─ůtpliwie ┼Ťlady w jego ch┼éopi─Öcej pami─Öci pozostawi┼éy przemarsze wojskowe, zw┼éaszcza z roku 1795, w kt├│rym to Rzeczpospolita na 123 lata znikn─Ö┼éa z mapy Europy. Najprawdopodobniej pocz─ůtek s┼éu┼╝by wojskowej Franciszek Fornalski zacz─ů┼é odbywa─ç w 1806 r. w wojsku austriackim, gdy┼╝ urodzi┼é si─Ö w Galicji, kt├│ra w├│wczas by┼éa podbita przez Austri─Ö. Opis s┼éu┼╝by wojskowej ju┼╝ w Wojsku Polskim zawarty jest we ┼Ťwiadectwie uwolnienia Franciszka Fornalskiego od s┼éu┼╝by wojskowej.

Z historycznego punktu widzenia warto w tym miejscu zaznaczy─ç, i┼╝ rok 1806 by┼é bardzo wa┼╝nym dla Polak├│w. Ot├│┼╝ w tym czasie wybucha powstanie w Wielkopolsce przeciwko Prusakom (w kt├│rym prawdopodobnie Franciszek bra┼é udzia┼é) oraz rozpoczyna si─Ö formowanie Wojska Polskiego. R├│wnocze┼Ťnie dochodzi do wojny francusko-pruskiej, a Napoleon Bonaparte rozpoczyna sw─ů wielk─ů karier─Ö. I w┼éa┼Ťnie w tym momencie Franciszek Fornalski wst─Öpuje do armii. Gdy genera┼é Henryk D─ůbrowski, by┼éy w├│dz Legion├│w Polskich we W┼éoszech, przyst─ůpi┼é do organizowania pospolitego ruszenia szlachty polskiej w oparciu o sw├│j rozkaz z dnia 3.XII.1806 roku, w departamentach pozna┼äskim, kaliskim i warszawskim znajdowa┼éy si─Ö rejony formowania wojska. Dzia┼éania zbrojne, kt├│re mo┼╝na by nazwa─ç powstaniem, mia┼éy miejsce na terenach nie zaj─Ötych jeszcze w pe┼éni przez wojska francuskie. Prawdopodobnie pocz─ůtek s┼éu┼╝by wojskowej Franciszka Fornalskiego w Wojsku Polskim nast─ůpi┼é przez jego udzia┼é w kawalerii pu┼ékownika Wojciecha M─Öci┼äskiego z┼éo┼╝onej z ochotnik├│w i pospolitego ruszenia Wojew├│dztwa Krakowskiego. W Li┼Ťcie Stanu S┼éu┼╝by spisanej dnia 26.XI.1827 roku przeczyta─ç mo┼╝na: ÔÇ×[Franciszek Fornalski] Wszed┼é do s┼éu┼╝by wojskowej w roku 1806. Odbywa┼é Marsze w Prusach 1806, Gallicyi, Rossyi, Saxonii, by┼é w Bitwach pod Wa┼éami- Friedland, ┼╗arnowiem- Smole┼äskiem, Mo┼╝ayskiem- Wia┼║mi─ů- Czerykowem- Berezyn─ů- Wittenbergiem i Lipskiem. Ozdobiony dwoma krzy┼╝ami, Polskiem i Francuzkiem. Uwolniony [ze s┼éu┼╝by wojskowej] dnia 31 Grudnia 1817 r. No 11663. Mia┼é stopie┼ä zostaj─ůc w czynnej s┼éu┼╝bie: Sier┼╝ant w pu┼éku 4 Jazdy Xi─Östwa Warszawskiego. Uwolniony w stopniu sier┼╝anta.ÔÇŁ Wida─ç zatem wyra┼║nie, i┼╝ Franciszek Fornalski by┼é ┼╝o┼énierzem armii napoleo┼äskiej i wraz z Napoleonem przeszed┼é p├│┼é Europy. Fakty historyczne m├│wi─ů, i┼╝ na pocz─ůtku maja roku 1807 Wojsko Polskie (wraz z F.F.) bierze udzia┼é w walkach na Pomorzu (bitwa pod Wa┼éami, czyli Wallendorfem) i 14.VI.1807 w bitwie pod Frydlandem w pobli┼╝u Kr├│lewca w Prusach. Dnia 9. lipca 1807 roku Napoleon Bonaparte podpisuje w Tyl┼╝y traktat pokojowy z carem Aleksandrem I.

Warto doda─ç, i┼╝ po wojnie Francji z Rosj─ů w tym samym roku 1807 utworzono Ksi─Östwo Warszawskie, a na jego terytorium le┼╝a┼éa r├│wnie┼╝ Ziemia Kunowska. Dnia 1.II.1808 roku Franciszek Fornalski zostaje odznaczony Orderem Wojskowym Virtuti Militari, kt├│ry zostaje osobi┼Ťcie podpisany przez Ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego. Nast─Öpnym wa┼╝nym rokiem jest 1812- udzia┼é stutysi─Öcznej armii polskiej w wyprawie Napoleona na Rosj─Ö. W dniach od 16. do 18. sierpnia 1812 roku nast─Öpuje zdobycie Smole┼äska. Po kilku dniach odpoczynku V korpusu wojsko rusza na Mo┼╝ajsk i w dniach od 5. do 8. wrze┼Ťnia 1812 roku dochodzi do bitwy w podmo┼╝ajskiej wsi Borodino. Dalej nast─Öpuj─ů kolejne bitwy: pod Czerykowem, pod Wia┼║mi─ů i nad rzek─ů Berezyn─ů podczas odwrotu wojsk napoleo┼äskich. W rok p├│┼║niej Franciszek Fornalski bierze udzia┼é w kampanii na terenie Niemiec. Tam dochodzi do bitwy pod Wittenbergiem, a w pa┼║dzierniku 1813 roku do bitwy pod Lipskiem (tzw. ÔÇ×bitwa narod├│wÔÇŁ). Niestety ginie w niej Ksi─ů┼╝─Ö J├│zef Poniatowski, a Franciszek Fornalski zostaje wzi─Öty do niewoli. Po powrocie do kraju dnia 14 kwietnia 1814 u┼éan Fornalski odchodzi z wojska (jednak oficjalny dokument uwolnienia ze s┼éu┼╝by wojskowej pochodzi z 1817 roku). Warto jeszcze doda─ç, i┼╝ dnia 12.X.1813 r., na 4 dni przed rozpocz─Öciem bitwy pod Lipskiem, Franciszek Fornalski zostaje odznaczony Orderem Kawalerskim Legii Honorowej za walki na terenie Saksonii (wspomnie─ç nale┼╝y tak┼╝e o Orderze ┼Üwi─Ötej Heleny, nadanym u┼éanowi ju┼╝ du┼╝o p├│┼║niej, bo w 1857 r. dekretem Napoleona III) Po zako┼äczeniu kariery wojskowej Franciszek Fornalski pracowa┼é jako stra┼╝nik le┼Ťny w lasach w okolicy Kunowa i Ostrowca ┼Üwi─Ötokrzyskiego. Zmar┼é w Nietulisku Du┼╝ym dnia 2.I.1863 roku. Jest pochowany na cmentarzu w Kunowie, a jego nagrobek nale┼╝y do miejscowych zabytk├│w sztuki kamieniarskiej. Epitafium: ÔÇ×┼Ü.P. FRA┼âCISZEK FORNALSKI Wachmistrz pu┼éku Gwardyi u┼éan├│w Ksi─Östwa Warszawskiego, Kawaler order├│w Legii Honorow├Ęj, Krzy┼╝a Wojskowego Polskiego, Francuzkiego, S. Heleny, w wieku lat 86 zmar┼é D. 23 grudnia 1862 r.ÔÇŁ (podano wg kalendarza julia┼äskiego). Nagrobek ten jest prawnie chroniony przez Wojew├│dzkiego Konserwatora Zabytk├│w w Kielcach. W roku 2004 z pieni─Ödzy WKZ oraz Towarzystwa Przyjaci├│┼é Ziemi Kunowskiej odrestaurowano pomnik.

Potomni Franciszka Fornalskiego r├│wnie┼╝ zas┼éuguj─ů na miano patriot├│w polskich. Jego starszy syn, Franciszek Kacper, by┼é oficerem Wojsk Polskich w 23. Pu┼éku Piechoty Liniowej w czasie Powstania Listopadowego. Warto tutaj podkre┼Ťli─ç, i┼╝ wraz z innymi uczniami Szko┼éy Podchor─ů┼╝ych w ┼üazienkach Kr├│lewskich w Warszawie rozpocz─ů┼é ca┼ée Powstanie! Drugi syn u┼éana, J├│zef Fornalski, tak┼╝e walczy┼é jako ┼╝o┼énierz w Powstaniu Listopadowym, a po jego zako┼äczeniu by┼é urz─Ödnikiem Zak┼éad├│w Fabrycznych w Starachowicach w czasie ich najwi─Ökszego rozkwitu i rozbudowy. Nast─Öpne pokolenia i potomkowie Franciszka Fornalskiego r├│wnie┼╝ nie splamili honoru bior─ůc udzia┼é w wielkich przedsi─Öwzi─Öciach jak Powstanie Styczniowe, a tak┼╝e walczyli na frontach obydwu wojen ┼Ťwiatowych. Czym┼╝e jest wi─Öc patriotyzm i honor? My┼Ťl─Ö, i┼╝ pokaza┼éem, ┼╝e jest to cecha po cz─Ö┼Ťci wrodzona, a po cz─Ö┼Ťci oparta na naszych prze┼╝yciach i do┼Ťwiadczeniach. Niew─ůtpliwie postacie wielkich patriot├│w polskich powoduj─ů w nas ch─Ö─ç dor├│wnania im, a poprzez podziwianie ich osi─ůgni─Ö─ç staramy si─Ö nie zha┼äbi─ç w┼éasnych. Jest powiem rzecz─ů istotn─ů, i┼╝ m┼éodzi Polacy potrzebuj─ů wzorc├│w do na┼Ťladowania, a dzisiaj tak bardzo brakuje nam autorytet├│w. Dlatego zach─Öcam wszystkich do poszukiwania w┼éasnych indywidualnych wzorc├│w patriotycznych w┼Ťr├│d naszych Przodk├│w. Odgrzebcie stare dokumenty, zdj─Öcia czy drzewa genealogiczne! Poczujmy nieskrywan─ů i zdrow─ů dum─Ö z patriotyzmu naszych Przodk├│w, bo dzi─Öki takim autorytetom sami stajemy si─Ö lepsi. Tote┼╝ z szacunkiem patrz─Ö na kopi─Ö patentu Virtuti Militari wisz─ůcego na ┼Ťcianie mego domu dla Franciszka Fornalskiego, mojego Praprapraprapradziadka:

VIRTUTI MILITARI
PATENT
Frederyk August
z Bo┼╝ey ┼üaski Kr├│l Saski Xi─ů┼╝─Ö Warszawski

Chc─ůc dad┼║ dow├│d publiczny Naszego Szacunku i Ukontentowania Franciszkowi Fornalskiemu Kapralowi Pu┼éku czwartego Jazdy Woysk Xi─Öztwa Warszawskiego za iego post─Öpowanie waleczne i patryotyczne dali┼Ťmy mu i ozdabiamy go Krzy┼╝em srebrnym Orderu Woyskowego Xi─Öztwa Warszawskiego. A zatem u┼╝ywa─ç b─Ödzie honor├│w wszelkich i korzy┼Ťci, iakie s─ů, i iakie b─Öd─ů mog┼éy byd┼║ przywi─ůzanemi do tey ozdoby. Da┼ä w Warszawie dnia 1go Miesi─ůca Lutego Roku 1808.

Minister Woyny J├│zef Xi─ů┼╝e Poniatowski

Pragn─Ö podzi─Ökowa─ç Wujowi – Janowi Bojarczakowi, kt├│ry jako pierwszy odkry┼é zakurzone ksi─Ögi historii rodzinnej.