S艂ownik staropolski

2662
S艂ownik staropolski

S艂ownik staropolski

S艂ownik staropolski zawiera opisy znacze艅 staropolskich s艂贸w i wyra偶e艅. Je偶eli uwa偶asz, 偶e w tym s艂owniku staropolskim powinny znale藕膰 si臋 dodatkowe s艂owa i wyra偶enia – prze艣lij je poprzez stron臋 Kontakt – dzi臋ki temu ten s艂ownik staropolski b臋dzie lepszy.

ban – nazwa urz臋dnika dworskiego w Chorwacji, Bo艣ni, S艂awonii i Dalmacji
bastard, bastrz臋 – dziecko z nieprawego 艂o偶a
b膮k – dziecko z nieprawego 艂o偶a
bezczestny – ha艅bi膮cy
b臋kart – dziecko z nieprawego 艂o偶a
biedrzeniec – ro艣lina u偶ywana w medycynie przy chorobach 偶o艂膮dka
bli藕niaki dwojaki 鈥 dwa po艂膮czone dzbanki, u偶ywane do noszenia posi艂k贸w
bodnia – (ukr.) beczka, kube艂 drewniany; du偶a dzie偶a drewniana
bodniarz – bednarz
chi偶yna – (ukr.) chatka, cha艂upka
chram – 艣wi膮tynia poga艅ska
ceber – naczynie drewniane, okr膮g艂e z klepek z jednym lub z dwoma uchami- przeznaczone do pojenia zwierz膮t, przyrz膮dzanie pokarmu dla 艣wi艅
cz贸艂en – cz贸艂no, 艂贸d藕
czu膰 – ruski: przys艂uchiwa膰 si臋, uwa偶a膰 na czyje艣 wypowiedzi
dur – 艣rodek odurzaj膮cy, trucizna
dzie偶a – drewniana p贸艂-beczka do wyrabiania chleba
g臋艣la, g臋艣l – staros艂owia艅ski instrument muzyczny wykonany z jednego kawa艂ka drewna, przypominaj膮cy skrzypce
ha膰 (ukr.)聽ga膰 – (pols.) faszyna, p臋ki, wi膮zki chrustu, pomost z faszyny, grobla, tama
horodyszcze (rusk.)聽hradyszcze (czesk.) – grodzisko, miejsce gdzie niegdy艣 znajdowa艂 si臋 gr贸d
jak skoro – (kresowe) jak tylko
kmet – kmie膰, poddany, rolnik
kne藕 – knia藕, w艂adca, panuj膮cy
knia偶y膰 – rz膮dzi膰, panowa膰
kociuba – narz臋dzie do wyjmowania 偶aru z pieca chlebowego
koromys艂o – (ukr.) nosidlo do wiadra z wod膮
korowaj – (ukr.) obrz臋dowe ciasto weselne lub 艣wi膮teczne; ko艂acz, pier贸g
kru偶e艅, kru偶 – czasza uszata, dzbanek
krzno – futro
ksi膮dz – dawna forma wyrazu ksi膮偶臋; pan, kne藕, panujacy
ksi臋偶yc – zdrobnia艂a forma od ksi膮dz; panicz
kucza – kojec dla 艣wi艅
latawica – duch nocny, strach, widmo
lecha – kawa艂 ziemi, zagon
lice – rzeczowy, niezbity dow贸d winy, przedmiot dowodowy
艂acha – odnoga oddzielaj膮ca si臋 od rzeki lub jeziora, boczne koryto rzeki
艂adan – (ukr.) miara, ziele wydaj膮ce wonny zapach przy paleniu
艂an du偶y – franko艅skie 24ha
艂ubiany – zrobiony z 艂ubu czyli z kory drzewa, przewa偶nie lipowej lub d臋bowej
艂uczyna, 艂uczywo – drzazgi smolne, szczapy s艂u偶膮ce do rozpalania i o艣wietlania
marszczek – marszczka, zmarszczka
miecielnica – (bia艂orus.) duch, kt贸ry wywo艂uje zamie膰
najduch, najdus – dziecko z nieprawego 艂o偶a
namitka, namiotka – chusta na g艂ow臋, u偶ywana przez zam臋偶ne kobiety wiejskie
namulona d艂o艅 – spracowana d艂o艅
naprawa – namowa, poduszczenie
niecka – naczynie z pnia drzewa, wy偶艂obione na kszta艂t korytka, s艂u偶y do rozczyniania ciasta lub k膮pieli dzieci
nocznica – mara, duch nocny
nowina – grunt po wykarczowanym lesie, ziemia wzi臋ta pierwszy raz pod upraw臋
oberemek – (ukr.) nar臋cze, wi膮zka
obietna, obiata – ofiara, 艣lubowanie
ob艂amy – szcz膮tki, kawa艂ki pozosta艂e po ob艂amaniu; pozosta艂o艣ci, resztka
obr – olbrzym, wielkoduch
opole – jednostka podzia艂u administracyjnego wsi, podstawowa jednostka administracyjna S艂owian. W sk艂ad opola wchodzi艂o od kilku do kilkunastu wsi zamieszka艂ych przez grupy rodzin cz臋sto spokrewnionych ze sob膮 w bli偶szym lub dalszym stopniu, gospodaruj膮cych osobno, ale korzystaj膮cych wsp贸lnie z pastwisk, las贸w i w贸d. Opola z poszczeg贸lnych s膮siednich ziem tworzy艂y wi臋kszy zwi膮zek zwany plemieniem. System opolny funkcjonowa艂 na ca艂ym obszarze zamieszkanym przez S艂owian. Na Rusi nazywano opola pogost a w Czechach 偶upa. Na co dzie艅 偶yciem wsp贸lnoty zarz膮dza艂 wiec plemienny sk艂adaj膮cy si臋 z wolnych m臋偶czyzn plemienia. Na wiecu decydowano o sprawach istotnych dla wsp贸lnoty oraz og艂aszano wyroki.
opona – zas艂ona, kotara, obicie
ostrog – umocnienie, miejsce otoczone drewnianym cz臋stoko艂em
ostr贸w – wyspa
osyp, osep – danina 艣wiadczona w zbo偶u
p艂awiczka – p艂askodenna 艂贸d藕 z jednego kawa艂ka drewna
podrzutek – dziecko z nieprawego 艂o偶a
podwody – darmowe odwo偶enie urzednika
podziomek – dobry duch
pokrzywnik – dziecko z nieprawego 艂o偶a
pos艂oni膰, pos艂ania膰 – pochyla膰 si臋, chwia膰 si臋 to w jedna to w drug膮 stron臋
pospie膰, po艣pie膰 – zd膮偶y膰
postrzy偶yny – poga艅ski obrz膮dek strzyzenia d艂ugich w艂os贸w ch艂opca w si贸dmym roku 偶ycia
po偶y膰 – pokona膰, przem贸c kogo艣
rab – (rusk.) s艂uga, niewolnik
s膮dek, s膮d – (gwarowe) rodzaj naczynia
siubr – dziecko z nieprawego 艂o偶a
smerda – s艂uga, pacho艂ek kniazia
sorok – (rusk.) czterdzie艣ci
stadnik – dozorca stada ko艅skiego
st臋pa – wydr膮偶ony kloc drewna
st臋por – rodzaj t艂uczka, do st臋py wsypywa艂o si臋 zbo偶e i st臋porem rozdrabnia艂o na kasz臋
strzyga – upi贸r nocny
szatra – (w臋g.) namiot
szczyt – tarcza, puklerz
szalwark – czyn spo艂eczny, w kt贸rym naprawiano drogi
szulak – jastrz膮b
艣wierzopa – m艂oda klacz
艣wironek – spichlerz na zbo偶e, lamus, spi偶arnia
tok, tokowisko – miejsce na m艂ock臋, boisko, klepisko
tryzna – stypa pogrzebowa
tyn – ogrodzenie, wa艂 z drzewa i ziemi
wite藕 – cz艂onek mo偶nego rodu, stoj膮cy wy偶ej od kmiecia
wolizna – zwolnienie osadnika z p艂acenia czynszu do czasu zagospodarowania si臋
wyl臋ganiec – dziecko z nieprawego 艂o偶a
zakon – prawo, religia
za艂oga – r臋kojmia, gwarancja
zielony pie艅 – polana wykarczowana z lasu w celu za艂o偶enia osady lub wsi
zna膰 – (rus.) umie膰, wiedzie膰

艣wiekra – matka m臋偶a
艣wiekier – ojciec m臋偶a
ze艂wa – siostra m臋偶a
ze艂win – m膮偶 siostry m臋偶a
dziewierz – brat m臋偶a,聽szwagier
j膮trew – siostra m臋偶a
te艣ciowa – matka 偶ony
te艣膰 – ojciec 偶ony
艣wie艣膰 – siostra 偶ony
paszenog – m膮偶 siostry 偶ony
szurzy – brat 偶ony
szurzyna – 偶ona brata 偶ony
zi臋膰 – m膮偶 c贸rki
niewiastka – synowa
snecha – 偶ona syna
swatka – matka zi臋cia
swat – ojciec zi臋cia
matka snechy – wsp贸艂te艣ciowa
ojciec snechy – wsp贸艂te艣膰
bratowa – 偶ona brata
swak – m膮偶 siostry

Ulepsz nasz s艂ownik staropolski – prze艣lij nowe s艂owa i wyra偶enia.