Przemys艂 naftowy – cz臋艣膰 2 – nowe spojrzenie

780
przemys艂 naftowy

Przemys艂 naftowy – nowe spojrzenie

W drugiej po艂owie XIX w. nast膮pi艂 gwa艂towny rozw贸j wielu dziedzin przemys艂u. Znacz膮c膮 ga艂臋zi膮 tego rozwoju by艂o g贸rnictwo naftowe, a 艣wiatowa spo艂eczno艣膰 uzna艂a dzie艅 28.VIII 1859 za pocz膮tek jego powstania. W dniu tym Edwin L. Drake w spos贸b planowy i zamierzony, w miejscowo艣ci Oil Greek k/Titusville, odwierci艂 otw贸r g贸rniczy o g艂臋boko艣ci 21 m z kt贸rego otrzyma艂 w ci膮gu doby 12 tonowy przyp艂yw ropy naftowej. Tym samym dokona艂 odkrycia z艂o偶a ropono艣nego o wielkiej wydajno艣ci. Rozpocz臋艂a si臋 nowa era naftowa i jej d艂ugotrwa艂y marsz w przysz艂o艣膰. Wydarzenie to nie jest odkryciem nowego minera艂u, bowiem ropa naftowa znana by艂a ludzko艣ci od czas贸w pradawnych, lecz wprowadzeniem nowego sposobu pozyskiwania i zagospodarowania zar贸wno z艂贸偶 zalegaj膮cych, jak i wydobywania z ziemi minera艂贸w. Polska spo艂eczno艣膰 nafciarska nie jednoznacznie traktuje to wydarzenie. Ju偶 z pocz膮tkiem XX w zacz臋to lansowa膰 w艂asne pogl膮dy, kt贸re sankcjonowane w okresie mi臋dzywojennym, uros艂y do rangi niezaprzeczalnych fakt贸w. Za dat臋 powstania przemys艂u naftowego przyj臋to 31.VII.1853 kiedy to rzekomo zapalono pierwsz膮 w 艣wiecie lamp臋 naftow膮, a dzie艂a tego mia艂 dokona膰 polski farmaceuta Ignacy 艁ukasiewicz podczas kr贸tkiego pobytu we Lwowie. Aby uwiarygodni膰 raczej to symboliczne ni偶 o charakterze przemys艂owym wydarzenie przypisano mu jeszcze /po II wojnie 艣w./ nadanie patentu, co jest ewidentn膮 nieprawd膮. Dla utrwalenia pami臋ci powstania przemys艂u naftowego, wiele kraj贸w 艣wiata pretenduj膮cych do pierwsze艅stwa, odnosi dat臋 jego powstania do r贸偶nych okoliczno艣ci bezpo艣rednio zwi膮zanych z tworzeniem tego przemys艂u. Oto kilka przyk艂ad贸w: Rumunia przyjmuje uruchomienie w 1857 rafinerii nafty w Pleosti; r贸wnie偶 o艣wietlenie lampami naftowymi ulic Bukaresztu. Kanada tak偶e – rok 1857 w kt贸rym w prowincji Ontario rozpocz臋to eksploatacj臋 z艂贸偶 ropy naftowej. Rosja nawi膮zuje do odwiercenia w1864 pierwszego szybu z wyp艂ywem samoczynnym ropy w Kubaniu. Francja za艣 wprowadzi艂a ju偶 w 1735 eksploatacj臋 ropy w Pechelbronn metod膮 odkrywkow膮 /ropa z 艂upk贸w bitumicznych/ a w 1813 r臋czne wiercenia. Do wczesnych XIX wiecznych tw贸rc贸w przemys艂u wydobywaj膮cych rop臋 naftow膮 na skal臋 przemys艂ow膮, a maj膮cych podstaw臋 i aspiracje pierwsze艅stwa nale偶y zaliczy膰 tak偶e: Itali臋 /o艣wietlenie ksi臋stw Parmy i Modemy oraz znany medykament oleum petrae album/, Borneo, Indie, Peru, Meksyk i inne.

Jak wynika z powy偶szego por贸wnania, polski przyczynek okre艣laj膮cy powstanie przemys艂u naftowego nosi cechy epizodu o ma艂o znacz膮cej symbolice nawi膮zuj膮cej wy艂膮cznie teoretycznie do przemys艂u naftowego. Na ile jest on zasadny w tworzeniu nowej dziedziny przemys艂owej, napisz臋 ni偶ej. W tym miejscu zdecydowanie ukaza膰 nale偶y inny, drugi czynnik maj膮cy wp艂yw na okre艣lenie zar贸wno czasu powstawania przemys艂u, jak i jego przynale偶no艣ci do Ojczyzny. Ot贸偶, o powstaniu g贸rnictwa naftowego na ziemiach polskich mo偶emy m贸wi膰 w kontek艣cie czasowym przypadaj膮cym na po艂ow臋 lat pi臋膰dziesi膮tych XIX stulecia, kiedy Polski nie by艂o na mapach 艣wiata. W wyniku trzech rozbior贸w pa艅stwo polskie przesta艂o istnie膰 na okres 123 lat. Ziemie polskie na kt贸rych powstawa艂 przemys艂 naftowy, zwane Galicj膮, nale偶a艂y do Monarchii Austro-W臋gierskiej na czele kt贸rej sta艂 cesarz i kr贸l Franciszek J贸zef z dynastii Habsburg贸w. W urz臋dach pa艅stwowych do 1867 obowi膮zywa艂 j臋zyk niemiecki, a przed nazw膮 urz臋du skr贸t C.K. /cesarz i kr贸l/ oznajmiaj膮cy przynale偶no艣膰 danego urz臋du do pa艅stwa zaborczego. By艂 to okres charakteryzuj膮cy si臋 systemem rz膮d贸w policyjnych, centralistycznych, absolutnych i bezwzgl臋dnych po艂膮czonych z pe艂n膮 germanizacj膮. Celem pa艅stwa zaborczego by艂o zatarcie 艣lad贸w polsko艣ci na zagarni臋tych ziemiach i ujednolicenie systemu rz膮d贸w w monarchii. Dopiero lata po konstytucyjne przynios艂y narodom monarchii autonomi臋. W takich w艂a艣nie realiach powstawa艂a nowa dziedzina przemys艂u. I tu nasuwa si臋 zasadne pytanie: Czy powstaj膮ca w okre艣lonej wy偶ej rzeczywisto艣ci dziedzina przemys艂u by艂a polsk膮, czy te偶 by艂 to przemys艂 zaborcy, czyli austriacki? Galicja stanowi艂a jeden z trzynastu kraj贸w cesarstwa i korony w臋gierskiej, obowi膮zywa艂o prawo cesarskie. Waluta, j臋zyk, szkolnictwo i administracja by艂y ujednolicone w ca艂ej monarchii. Osi膮gane zyski z dzia艂alno艣ci gospodarczej zasila艂y bud偶et monarchii. Zatem, niestety, musimy uzna膰 i偶 przemys艂 tak偶e nie by艂 polski ! Wsp贸艂czesne polskie media, nawet emisje pocztowe i bankowe a tak偶e wydawnictwa encyklopedyczne wykreowa艂y I. 艁ukasiewicza na tw贸rc臋 艣wiatowego przemys艂u naftowego przyznaj膮c mu nawet patent na naft臋; wynalazc臋 lampy naftowej. Uog贸lnienia te wesz艂y na sta艂e do u偶ytku publicznego i dzisiaj nikt nie zastanawia si臋 nad prawdziwo艣ci膮 owych dokona艅 przyjmuj膮c je jako pewniki. Jednak偶e rozs膮dna analiza 艣wiatowych informacji w zakresie omawianych temat贸w, w por贸wnaniu z zasobem wiadomo艣ci krajowych, niestety, jest dla nas niepomy艣lna. Popatrzmy po kolei na trzy elementy, kt贸re s膮 eksponowane najbardziej.

Patent

Ignacy 艁ukasiewicz (1822 鈥 1882) przyby艂 do pracy w lwowskiej aptece jesieni膮 1852 i pracowa艂 tam do jesieni 1853. Ustalenie dok艂adnych dat pobytu jest trudne, wr臋cz niemo偶liwe. Na ten czasokres przypada rzekome nadanie patentu, co pozwala na dalsze tworzenie mit贸w i zas艂ug. W aptece鈥濸od gwiazd膮鈥 kt贸rej w艂a艣cicielem by艂 P. Mikolasch pracowa艂 tak偶e inny, starszy o 5 lat sta偶em i wiekiem, farmaceuta Jan Zeh (1817 鈥 1897). To on trudni艂 si臋 rozgatunkowaniem ropy naftowej w oparciu o do艣wiadczenia zebrane od okolicznych handlarzy i przypadkowych wytw贸rc贸w r贸偶nych produkt贸w z ropy. Dzia艂alno艣膰 wydobywcza i przetw贸rcza ropy znana by艂a ju偶 w latach 1810 鈥 1817 gdzie w oparciu o przepisy g贸rnicze z 1810 w Modryczu k/Drohobycza, pracownik salin destylowa艂 rop臋 naftow膮 a destylatem o艣wietla艂 obiekty zar贸wno wewn臋trzne jak i zewn臋trzne. Inny Polak prof. Neriusz Filip Walter (1810 鈥 1847) 鈥 chemik, wyk艂adowca i kierownik pracowni na Katedrze Chemii w Szkole Centralnej Sztuk i R臋kodzie艂 w Pary偶u wraz z prof. J. Pelletier (1788 鈥 1842) w latach 1837 鈥 38 prowadzili szerokie badania nad ozokerytem i rop膮 naftow膮 tworz膮c nomenklatur臋 zwi膮zk贸w nieogranicznych. Lista 贸wczesnych badaczy oleju skalnego jest d艂uga. Przytocz臋 tylko kilka najbardziej znanych nazwisk. Bracia Dubinin w 1823 w Rosji frakcjonowali rop臋 naft. W 1824 Abraham Gesner, w 1833 鈥 55 Benjamin Siliman w USA, Szkot James Young w 1850 otrzyma艂 patent w Anglii, a w 1852 w USA i Kanadzie. Wspomniane wy偶ej wykorzystywanie destylatu w Italii oko艂o 1805 by艂o zas艂ug膮 prof. mineralogii J. Mojona (1772 鈥 1837) Rop臋 z Amiano /Italia/ bada艂 i opisa艂 jej sk艂ad chemik szwajcarski N. Th. Saussure (1867 鈥 1845). W medycynie , w o艣wietleniu i w gospodarstwie destylaty ropy naftowej stosowa艂 szkocki chemik i geolog Th. Tomson (1773 鈥 1852). Jak wida膰 z przytoczonych niekt贸rych tylko fakt贸w ropa naftowa i jej produkty by艂y u偶ywane w wielu krajach w tym tak偶e w dalekiej Japonii. Badaniem ropy naftowej zajmowali si臋 specjali艣ci r贸偶nych dziedzin w r贸偶nych krajach. Jednak偶e nie 艣wiatowi badacze stanowi膮 o tym i偶 I. 艁ukasiewicz nie posiad艂 nigdy patentu na destylacj臋 ropy naftowej. Austriacki Urz膮d Patentowy powsta艂 w 1899 roku i w tym偶e roku wydano austriacki patent z numerem 1. Powstanie urz臋du patentowego siedemna艣cie lat po 艣mierci I. 艁ukasiewicza daje nam pewn膮 gwarancj臋, i偶 nie wszed艂 on nigdy w posiadanie rzeczonego dokumentu. W tw贸rczo艣ci literackiej i publicystycznej zdarzaj膮 si臋 cz臋ste przypadki pomy艂ek lub celowo wprowadzanych manipulacji gdzie u偶ywa si臋 zamiast wyra偶enia patent, odmiennego znaczenia s艂owa, przywilej pierwsze艅stwa. I. 艁ukasiewicz r贸wnie偶 nie by艂 nigdy w艂a艣cicielem przywileju pierwsze艅stwa na przetwarzanie ropy naftowej. Analiza dokument贸w w wiede艅skim Urz臋dzie Patentowym jednoznacznie potwierdza powy偶sze udokumentowania.

Jedynym Polakiem wzmiankowanym w urz臋dowych ksi臋gach przywilej贸w jest mgr farmacji Jan Zeh. Otrzyma艂 on cztery przywileje na przetwarzanie ropy naftowej i ozokerytu oraz jeden wsp贸lny z I. 艁ukasiewiczem na wykonywanie 艣wiec z wosku ziemnego z wa偶no艣ci膮 na 1 rok. Zapis w ksi臋dze przywilej贸w na str. 40 poz. 400 na nazwisko Jan Zeh brzmi: WYNALAZEK TAKIEJ REKTYFIKACJI OLEJU SKALNEGO NA DRODZE CHEMICZNEJ, ABY M脫G艁 ON BY膯 BEZPO艢REDNIO WYKORZYSTANY DO CEL脫W TECHNICZNYCH Przywilej, wydany by艂 z wa偶no艣ci膮 na dwa lata, a nast臋pnie przed艂u偶ony na okres lat cztery. Wa偶no艣膰 utraci艂 dn. 2.XII. 1859. Dopiero po wyga艣ni臋ciu wa偶no艣ci przedmiotowego dokumentu powsta艂y prawne okoliczno艣ci legalnej dzia艂alno艣ci os贸b innych lub sp贸艂ek. Jest to jedyny znany galicyjski dokument uprawniaj膮cy aptekarza ze Lwowa urodzonego w 艁a艅cucie Jana Zeha do przetwarzania ropy naftowej w okre艣lonym terminie. Obowi膮zywa艂 na terenie ca艂ej monarchii. Nale偶y podkre艣li膰 jeszcze, i偶 jednym z wielu, warunk贸w nadania ka偶dego przywileju by艂o z艂o偶enie przez zainteresowanego stosownego wniosku. Wniosek taki podpisany przez J. Zeha wp艂yn膮艂 do Cesarskiego Urz臋du Nadwornego dn. 24 maja 1853r. Sk膮d, zatem obiegowa teza o posiadaniu przez I. 艁ukasiewicza patentu? Uwa偶am, i偶 celowo i w spos贸b zamierzony zmieniono, przy przepisywaniu z orygina艂u przywilej贸w, zapisanych gotykiem tekst贸w, dodaj膮c nieistniej膮ce w oryginalnym zapisie s艂owa: und Ignaz Lukasiewicz.. Has艂o, tak zmienione, zosta艂o rozpropagowane i na bazie ewidentnej nieprawdy zbudowano mit wielko艣ci.

Lampa naftowa

W obliczu tego, co powiedziano wy偶ej, nasuwa si臋 pytanie: na jakie dzia艂ania m贸g艂 pozwala膰 sobie sta偶ysta, przyj臋ty do pracy jesieni膮 1852 w czasie trwania zatrudnienia do 31.VII.1853 a raczej do 24.V.1853 /data z艂o偶enia wniosku/? Czy w 贸wczesnych warunkach pracy mo偶liwe by艂y samowolne dzia艂ania osoby b臋d膮cej pod dozorem policyjnym i nie dysponuj膮cej 艣rodkami finansowymi ani 偶adnym zapleczem ambulatoryjnym? Nie ma i nikt nie widzia艂 orygina艂u 艂ukasiewiczowskiej konstrukcji. R贸偶ne jej opisy s膮 fikcj膮 literack膮 nie maj膮c膮 oparcia w udokumentowanych 藕r贸d艂ach. O艣wietlenie destylatami ropy naftowej by艂o znane zar贸wno w Europie jak i 艣wiecie. Jan Zeh sk艂adaj膮c sw贸j wniosek o nadanie przywileju musia艂 bezwzgl臋dnie zna膰 palno艣膰 swojego wynalazku, a dzia艂aj膮c w sferze nafciarskiej wydaje si臋 rzecz膮 niemo偶liw膮, aby nie wiedzia艂 o tw贸rczo艣ci J. Heckera. A zatem czy m艂ody sta偶em 艁ukasiewicz m贸g艂 po z艂o偶eniu wniosku przez starszego koleg臋 tak dzia艂a膰 poza jego wiedz膮, aby doprowadzi膰 dzie艂o Zeha do stanu u偶ytku publicznego w szpitalu w dn. 31.VII. 1853 r.? Dziwi膰 te偶 mo偶e bardzo szczeg贸艂owy opis operacji szpitalnej dokonanej przy o艣wietleniu lampami naftowymi z podaniem nazwisk operuj膮cego i operowanego i przypisywanie sukcesu tej operacji m艂odemu, aptekarskiemu sta偶y艣cie. Opisy te, tak 偶yczliwie przytaczane a maj膮ce znaczenie abstrakcyjnego show nie maj膮 potwierdzenia w dokumentach. Nie musimy negowa膰 samego faktu operacji aby postawi膰 pytanie czy ten literacki wytw贸r wyobra藕ni, po raz pierwszy zamieszczony w prasie polskiej w 1932 roku z uwagi na sw贸j humanitarny i patriotyczny wyd藕wi臋k zosta艂 wprowadzony do lektury jako dow贸d koronny wynalazku ? Dlaczego z przywo艂aniem tak 鈥瀞zczytnego鈥 wydarzenia trzeba by艂o czeka膰 a偶 prawie 80 lat? Ponadto w przedmiotowej sprawie jest rzecz膮 zasadnicz膮 fakt niezaprzeczalny, i偶 o艣wietlenie naftowe nie wkroczy艂o do wielkopa艅skich salon贸w ostentacyjnie. Zanim tak si臋 sta艂o, lampa naftowa d艂ugo rozja艣nia艂a mroki pomieszcze艅 gospodarczych. By艂a niebezpieczn膮 w u偶yciu z uwagi na bardzo jasne 艣wiat艂o oraz cz臋st膮 wybuchowo艣膰. Podawane nazwy destylat贸w ropy naftowej i samej nafty pisane s膮 zazwyczaj w obcych j臋zykach niezrozumia艂ych dla przeci臋tnego odbiorcy do kt贸rego s膮 kierowane. W ten spos贸b tworzy si臋 obco brzmi膮ce wyrazy aby 艂atwiej by艂o uzasadni膰 brak w艂a艣ciwych paliw u偶ytecznych do 贸wczesnych lamp, np. mineral枚l, solar枚l, kamfina, kerosene, petrolej, olej z 艂upk贸w, fotogen, ligroina, hydrocarbur, kohlennaphta, itd. Wymienione paliwa w wi臋kszo艣ci s膮 destylatami ropy naftowej i w臋gla, maj膮 w艂a艣ciwo艣ci pe艂zaj膮ce i z zasady nadaj膮 si臋 do stosowania w lampach naftowych. Na przestrzeni czasu, lampa jako urz膮dzenie o艣wietleniowe, przechodzi艂a r贸偶ne przekszta艂cenia i w zwi膮zku z tym zmienia艂a swoj膮 budow臋 i wygl膮d. Po przeniesieniu zbiornika paliwa pod palnik, zastosowaniu kominka /szk艂o os艂aniaj膮ce p艂omie艅 i wzmacniaj膮ce ci膮g powietrza/, wprowadzeniu palnika Arganda / konstrukcja umo偶liwia doprowadzenie powietrza do wewn膮trz p艂omienia/, wyeliminowaniu mechanizm贸w podaj膮cych paliwo do palnika przyszed艂 czas na bardzo proste rozwi膮zanie z wykorzystaniem w艂a艣ciwo艣ci higroskopijnych. Produkcja lamp na paliwa p艂ynne zapocz膮tkowana w I po艂owie XIX w. nie zosta艂a wyparta z chwil膮 wprowadzenia masowego i taniego o艣wietlenia naftowego. Patrz膮c od strony wyk艂adni literackiej uwzgl臋dniaj膮cej udzia艂 Adama Bratkowskiego w tworzeniu aparat贸w o艣wietleniowych, a w szczeg贸lno艣ci tzw. lampy 艁ukasiewicza musimy zwr贸ci膰 uwag臋 na fakty. Urodzony na Podolu w drobnoszlacheckiej rodzinie, 偶膮dny wiedzy i przyg贸d ju偶 w m艂odo艣ci wyruszy艂 鈥瀦a chlebem鈥 na Zach贸d. Pracowa艂 w Szwajcarii, Pary偶u, Hamburgu, Berlinie i Wiedniu. Oko艂o 1840 osiad艂 we Lwowie i zacz膮艂 rozpowszechnia膰 zdobyte do艣wiadczenie, wytwarzaj膮c m.in. r贸偶nego rodzaju lampy na r贸偶ne rodzaje paliw. Z podr贸偶y przywi贸z艂 dyplomy pochwalne nadane mu przez cechy rzemios艂 metalowych. Oko艂o roku 1846 zrealizowa艂 zlecenie gubernatora Galicji arcyks. Ferdynanda d`Est w zakresie o艣wietlenia miasta, latarniami jasno 艣wiec膮cymi z palnikami Arganda. S艂awa jego trwa艂a wiele lat, a偶 do czasu kiedy lampy produkowane w wielkich fabrykach Stobwassera, R. Ditmara czy Br眉nera zape艂ni艂y p贸艂ki galicyjskich sklep贸w. Tak wi臋c mo偶emy skonstatowa膰 i偶 lampa naftowa nie zosta艂a wynaleziona, lecz powsta艂a w wyniku przekszta艂ce艅 i uproszcze艅 technicznych swych poprzedniczek zasilanych r贸偶nymi paliwami p艂ynnymi. Przesz艂a d艂ug膮 drog臋 rozwojow膮 w specjalistycznych warsztatach i fabrykach. Jej kszta艂t i forma by艂y uzale偶nione od wielu czynnik贸w i tw贸rczej wyobra藕ni projektanta. Z ca艂膮 moc膮 nale偶y podkre艣li膰, i偶 lampy olejowe z palnikami Arganda spe艂nia艂y rol臋 dobrego o艣wietlenia, lecz koszta wytwarzanie i eksploatacji by艂y wysokie. Z tego te偶 powodu nigdy nie sta艂y si臋 powszechnie u偶yteczne. Podkre艣li膰 nale偶y r贸wnie偶, i偶 europejski rynek o艣wietleniowy w I po艂owie XIX w skoncentrowany by艂 we Francji. Wytw贸rcy niemieccy i austriaccy wzorowali swe wyroby na rozwi膮zaniach francuskich. Niezale偶nie od rozwi膮za艅 europejskich mocno konkurencyjnym by艂 rynek ameryka艅ski, a g艂贸wnym priorytetem by艂o zaspokojenie potrzeb bezpiecze艅stwa 偶eglugi morskiej.

Znany nam model lampy, jest dowoln膮 interpretacj膮 nieznanego autorstwa i ma za zadanie ukaza膰 spos贸b dzia艂ania lampy naftowej w oparciu o zasad臋 higroskopii. Stanowi on symbol przemian epokowych w Galicji na bazie zachodz膮cych zmian struktur gospodarczych i przemys艂owych. Nie jest kopi膮 pierwowzoru.

Utworzenie przemys艂u naftowego

Autor znanej biografii o 偶yciu i tw贸rczo艣ci pt. 鈥濱gnacy 艁ukasiewicz 1822-1882鈥 wyd. w 1960 r., W. Roeske tak pisze: 鈥…St膮d doj艣cia do sedna prawdy m贸g艂 autor szuka膰 niejednokrotnie li tylko na drodze dedukcyjnego procesu my艣lowego…鈥 To prawda. Nasuwa si臋 zasadnicze pytanie polegaj膮ce na stwierdzeniu czy proces dedukcyjny rozwin膮艂 si臋 w kierunku w艂a艣ciwym i czy w procesie tym uwzgl臋dniono czynniki obiektywne maj膮ce wp艂yw na dedukcj臋 fakt贸w? W poszukiwaniach fakt贸w historycznych musimy zadba膰 o zgromadzenie jak najwi臋kszej liczby dokument贸w. W naszym przypadku tych dokument贸w, niestety, nie ma. Brak jest wiarygodnych statystyk /pierwsze pochodz膮 z 1874/wydobycia, zatrudnienia, ewidencji szyb贸w a nawet miejscowo艣ci gdzie przed laty w prymitywny spos贸b prowadzono eksploatacj臋 oleju skalnego. Jednoznaczne badania historyczne, kt贸rych niestety, do tej pory nie przeprowadzono mog艂yby znacznie wzbogaci膰 nasz膮 wiedz臋 i odpowiedzie膰 na zasadnicze pytania. Szcz膮tkowe informacje, jakie do nas docieraj膮 s膮 z zasady literackim 偶yczeniem wzbogacenia kultury technicznej zacofanej i biednej Galicji, by艂y te偶 pragnieniem ukazania polsko艣ci ziem zagarni臋tych, poprzez dzia艂alno艣膰 Polak贸w znanych na tej ziemi. Przy rozpatrywaniu s艂uszno艣ci dywagacji na temat pierwsze艅stwa 艣wiatowego w zakresie g贸rnictwa naftowego, utworzonego w wyniku nieformalnej sp贸艂ki w 1854 b膮d藕 I. 艁ukasiewicza musimy uwzgl臋dni膰, w obliczu braku stosownych dokument贸w, okoliczno艣ci towarzysz膮ce tamtym wydarzeniom, a mianowicie. – W monarchii obowi膮zywa艂a ustawa g贸rnicza z 1810 uznaj膮ca olej skalny za minera艂 przypisany do w艂asno艣ci gruntowej. A ten fakt oznacza, 偶e olej skalny by艂 ju偶 wydobywany na terenie monarchii. – Wiemy, i偶 w okolicach Drohobycza w latach 1810 鈥 1817 eksploatacj膮 minera艂贸w w tym oleju skalnego zajmowali si臋 Jan Mittis i J贸zef Hecker kt贸rzy dzia艂alno艣膰 prowadzili w oparciu o wy偶ej wzmiankowan膮 ustaw臋, a pierwszy z nich posiada艂 pozwolenie eksploatacji. – Z dzie艂 XIX wiecznych naukowc贸w H. H枚fera, C. Englera, Hecquet`a mo偶emy dowiedzie膰 si臋 o wczesnych, zorganizowanych na prze艂omie XVIII/XIX wieku, eksploatacjach ropy i jej przetwarzaniu nie tylko w obr臋bie Karpat /Galicji/ ale tak偶e na obszarze Azji i obu Ameryk. – Henryk Walter (1835-1921) kierownik kop. B贸brka w latach 1862/63 a nast臋pnie dyrektor urz臋du g贸rniczego we Lwowie w poparciu wniosku I. 艁ukasiewicza o otwarcie na terenie najstarszej w kraju kopalni, szko艂y g贸rniczej, okre艣la pismem z dn 2.02.1878 powstanie kopalni w B贸brce na rok 1861 – Fakt w/w jest zasadny gdy偶 w obliczu prawa, sp贸艂ka w osobach. K. Klobassa, I. 艁ukasiewicz, T. Trzecieski mog艂a zawi膮za膰 si臋: 1/ po wyga艣ni臋ciu p.p 2/ zgodnie ze zmienion膮 w 1860 ustaw膮 g贸rnicz膮 3/ po przeniesieniu si臋 I. 艁ukasiewicza z Gorlic w okolice Krosna, bli偶ej znanych od dawna wyciek贸w ropy. – Musimy umie膰 zasadnie i zgodnie z 贸wczesn膮 wiedz膮 i technik膮 odpowiedzie膰 na podstawowe pytanie, a mianowicie; jak wygl膮da艂a ta pierwsza kopalnia w okresie rzekomego powstania tj. w 1854 r? Jakie stosowano narz臋dzia i metody pozyskiwania oleju skalnego? Na jak膮 skal臋 wydobywano rop臋? A w konsekwencji czy by艂a to kopalnia tzn. okre艣lona dziedzina przemys艂u, czy mo偶e jak w wielu innych miejscach tylko, pozyskiwanie oleju skalnego z samowyp艂yw贸w i p艂ytkich do艂k贸w, w niewielkich ilo艣ciach, dla cel贸w nieprzemys艂owych? I w ko艅cu – w oparciu o jakie przepisy prawne dzia艂a艂o to 鈥瀙rzedsi臋biorstwo g贸rnicze鈥 ?

przemys艂 naftowy

Galicja

Popatrzmy teraz na losy g艂贸wnego bohatera na tle wydarze艅 nafciarskich w Galicji. Wg H枚fera w 1840 istnia艂o w okolicach Drohobycza w prowincji Lw贸w, 75 studni z kt贸rych w skali rocznej otrzymywano 24000 litr贸w ropy naftowej. Czy by艂y to kopalnie ? Po roku pracy w aptece, jesieni膮 1853 opuszcza (dlaczego?) stolic臋 Galicji 鈥 Lw贸w i przenosi si臋 do ma艂ego, prowincjonalnego miasteczka w Galicji Zach. do Gorlic. Tu s艂abiej ni偶 w Galicji Wsch. rozwija si臋 i wydobywanie i przetw贸rstwo oleju skalnego. Lokuje si臋 jako dzier偶awca apteki, zawiera zwi膮zek ma艂偶e艅ski ze swoj膮 siostrzenic膮, a trudno艣ci finansowe zmuszaj膮 go do opuszczenia Gorlic. Z nastaniem 1859 przenosi si臋 do Jas艂a, wydzier偶awia apteki w Ja艣le i Brzostku, ale i tu nie osi膮ga sukces贸w finansowych wi臋c po dwu latach niepowodze艅 przenosi si臋 w 1861 do Polanki k/Krosna i rozpoczyna dzia艂alno艣膰 na niwie naftowej w trzy osobowej sp贸艂ce. Adoptuje browar na ma艂膮 destylarnie, a s膮siednie 藕r贸d艂a ropy, stanowi膮 materia艂 przetw贸rczy. Po po偶arze destylarni nabywa maj膮tek w Chork贸wce i w wybudowanej w 1865 w艂asnej rafinerii sp臋dza 18 lat 偶ycia pe艂ni膮c jednocze艣nie inne funkcje wynikaj膮ce z dzia艂alno艣ci nafciarskiej. Kiedy si臋gamy pami臋ci膮 do za艂o偶enia kopalni w B贸brce, do jej korzeni, musimy uwzgl臋dnia膰 贸wczesne realia polityczne /tak偶e tycz膮ce 艁ukasiewicza/,gospodarcze, techniczne, mie膰 na uwadze spos贸b prowadzonych prac, a przede wszystkim odpowiedzie膰 na pytanie: czy zbieranie ropy z naturalnych wyciek贸w, b膮d藕 z p艂ytkich, pod艂u偶nych do艂k贸w na potoku Bagnisko to ju偶 kopalnia, czy jeszcze nie kopalnia, czy to ju偶 przemys艂 i g贸rnictwo? Dopiero po1861 rozpoczyna si臋 rzeczywisty rozkwit kopalni. Sprowadzenie specjalist贸w g贸rniczych z Prus i fachowe kopanie g艂臋bokich studni z zamiarem pozyskania wi臋kszych wydajno艣ci celem przetwarzania i sprzeda偶y produkt贸w stwarza podstawy do okre艣lenia tej dzia艂alno艣ci jako dzia艂alno艣膰 komercyjna. Zatrudnienie in偶ynier贸w g贸rniczych J. Notha i H. Waltera i za ich przyczyn膮 wprowadzenie wiercenia r臋cznego, a nieco p贸藕niej mechanicznego rozpoczyna rzeczywist膮 histori臋 kopalni. Tymczasem jego lwowski wsp贸艂towarzysz, d艂ugoletni pracownik apteki 鈥濸od Gwiazd膮鈥, po wybudowaniu rafinerii w Drohobyczu, zaopatrywa艂 ludno艣膰 w produkty pochodzenia bitumicznego. Wytwarza艂 smary, gudryn臋, 艣wiece, naft臋 o艣wietleniow膮. Dzia艂a艂 w spos贸b legalny w oparciu o nadane przywileje i obowi膮zuj膮ce w贸wczas prawo a偶 do czasu po偶aru jego sklepu, w kt贸rym 艣mier膰 ponios艂a 偶ona D. Ob艂oczy艅ska wraz z siostr膮. Wydarzenie to mia艂o miejsce w lutym 1858 we Lwowie, kt贸rego skutkiem by艂o wycofanie si臋 J. Zeha z dzia艂alno艣ci nafciarskiej. Miejsce tragedii nazwano 鈥濸lacem spalonych鈥. By艂a to najwi臋ksza ofiara z艂o偶ona na o艂tarzu nowo powstaj膮cej dziedziny przemys艂u. Jan Zeh zaprzesta艂 dalszych prac w zakresie posiadanych przywilej贸w. Powr贸ci艂 do pracy w艣r贸d borys艂awskich naftowc贸w gdzie urz膮dzi艂 dobrze prosperuj膮c膮 aptek臋.

W 1918 roku, po 123 latach niewoli, powsta艂o Niepodleg艂e Pa艅stwo Polskie a z nim Polski Przemys艂 Naftowy.

Czytaj dalej:聽Przemys艂 naftowy – cz臋艣膰 3 – 150-lecie