Wielcy zapomniani – Jan Zeh

Je┼Ťli chcesz znale┼║─ç ┼║r├│d┼éo,
musisz i┼Ť─ç do g├│ry, pod pr─ůd
Przedzieraj si─Ö, szukaj, nie ust─Öpuj,
wiesz, ┼╝e ono musi tu gdzie┼Ť by─ç
ÔÇô Gdzie jeste┼Ť ┼║r├│d┼éo?…
J.P. ||

Cykl czytelniczy pod w/w tytu┼éem godny jest uwagi. Jest zasadny i winien znale┼║─ç sta┼ée miejsce na ┼éamach poczytnej prasy o charakterze katolicko-narodowym. Wielu Polak├│w zas┼éu┼╝onych zar├│wno w dziedzinie historii jak i techniki, a og├│lnie rzecz ujmuj─ůc zas┼éu┼╝onych dla naszej Ojczyzny, zosta┼éo i jest w skuteczny spos├│b rugowane z pami─Öci. Ich miejsce zajmuj─ů cz─Östo tuzinkowe postacie lub obcokrajowcy, najcz─Ö┼Ťciej osobisto┼Ťci ma┼éo lub nic nie znacz─ůce w kulturze naszego Narodu czy w dziejach ludzko┼Ťci. Generalnie rzecz bior─ůc, niemal w ka┼╝dej tematycznej publikacji uwydatniane s─ů gloryfikuj─ůce czyny, w─ůtpliwe pod wzgl─Ödem historycznym, a ca┼ékowicie przemilczaj─ůce dokonania potwierdzone dokumentami, innych zapomnianych tw├│rc├│w. Czy┼╝ chocia┼╝by w celu d─ů┼╝enia do ods┼éoni─Öcia rzeczywistej prawdy nie warto przybli┼╝y─ç postaci lwowskiego farmaceuty, urodzonego w ┼üa┼äcucie 2.07.1817 ÔÇô Jana Zeha? Mo┼╝e nadszed┼é czas jednoznacznego okre┼Ťlenia tw├│rczej roli, jak─ů odegra┼é w dziele tworzenia nowej dziedziny przemys┼éu, kt├│r─ů sta┼éo si─Ö g├│rnictwo naftowe, w po┼éowie XIX wieku. Mo┼╝e nadszed┼é ju┼╝ czas na eliminacj─Ö b┼é─Öd├│w z naszej bogatej historii, na odbr─ůzowienie z nalecia┼éo┼Ťci czasowych nie┼Ťcis┼éo┼Ťci i wszelkiego typu ÔÇ×dobud├│wekÔÇŁ. Sp├│jrzmy obiektywnie na dokonania Jana Zeha uwie┼äczone pi─Öcioma przywilejami pierwsze┼ästwa nadanymi przez C.K. urz─ůd wiede┼äski, na podstawie jego wniosk├│w o okre┼Ťlonym zakresie. W oparciu o stosowne zezwolenia w┼éadz Monarchii, m├│g┼é on prowadzi─ç dzia┼éalno┼Ť─ç, poczynaj─ůc od 2.XII.1853r. Pi─Öcioletni okres tw├│rczej dzia┼éalno┼Ťci na niwie naftowej zako┼äczy┼é si─Ö osobist─ů kl─Ösk─ů. Z┼éamany nieszcz─Ö┼Ťciem tragedii, po ┼Ťmiertelnym wypadku jego 21-letniej ┼╝ony i jej m┼éodszej siostry, kt├│re zgin─Ö┼éy w przypadkowo spowodowanym po┼╝arze sklepu z produktami naftowymi, do ko┼äca ┼╝ycia ni├│s┼é poczucie winy. Nie zadba┼é o rozg┼éos i s┼éaw─Ö, nie odnalaz┼é tyle w┼éasnej energii, by trwale dzier┼╝y─ç palm─Ö pierwsze┼ästwa w┼éasnego wynalazku, lecz pogr─ů┼╝ony w skromno┼Ťci powr├│ci┼é do swej profesji, sk┼éadaj─ůc na o┼étarzu nauki polskiej najwi─Öksz─ů ofiar─Ö. Mogi┼é─Ö si├│str spoczywaj─ůcych na cmentarzu ┼üyczakowskim zdobi pomnik d┼éuta Paw┼éa Eutele, przedstawiaj─ůcy dwie m┼éode kobiety z uniesionymi wysoko, splecionymi w ge┼Ťcie desperacji ramionami, zdawa─ç by si─Ö mog┼éo szukaj─ůcymi w niebie ratunku ┼╝ycia. Na epitafium wyryto napis:

Chwila jedna, jedno mgnienie
Tak, tu nic wi─Öcej, lecz w wieczno┼Ťci
I tylko gar┼Ť─ç prochu nik┼éego,
┼Ümierci─ů z┼é─ůczone siostrzyce
I tylko straszne wspomnienie
Blaskiem pi─Öknej ┼Ťwiec─ů pi─Ökno┼Ťci
I nic wi─Öcej,
i tyle wszystkiego
Jak ofiarne białe gołębice.

Siostry Ob┼éoczy┼äskie by┼éy pierwszymi galicyjskimi /czyt: polskimi/ ofiarami nowopowstaj─ůcej dziedziny przemys┼éu!

Jan Zeh

W jedynym znanym wywiadzie udzielonym pod koniec swego 80-letniego ┼╝ycia, dla ÔÇ×Czasopisma Towarzystwa AptekarskiegoÔÇŁ zatytu┼éowanym ┬╗Pierwsze objawy przemys┼éu naftowego w Galicji┬ź z gorycz─ů wspomnia┼é o dawnej wsp├│┼épracy, cyt ÔÇ×Ale nie zbadane s─ů wyroki nieba. Jedni, z cudzej korzystaj─ůc pracy, dorabiaj─ů si─Ö fortuny; inni za┼Ť pomimo pracy mozolnej, na ka┼╝dym kroku walczy─ç musz─ů z rozlicznymi przeciwno┼Ťciami w tym ┼╝yciuÔÇŁ. Przytoczy┼éem w/w cytat aby zapozna─ç wielu zwolennik├│w obiegowego pogl─ůdu z wydarzeniami sprzed lat, w celach konfrontacyjnych i postawi─ç pytanie kim byli ci ÔÇ×jedniÔÇŁ korzystaj─ůcy z cudzej pracy?

Nowe spojrzenie

Patrz─ůc przez pryzmat literatury wsp├│┼éczesnej prze┼Ťcigaj─ůcej si─Ö w przypisywaniu zas┼éug jedynemu tw├│rcy, wynalazcy a cz─Östo nazywanemu nawet ojcem, skre┼Ťlam w┼éasne spojrzenie na trzy podstawowe elementy mocno ju┼╝ zakorzenione w ┼Ťwiadomo┼Ťci naszego spo┼éecze┼ästwa. Mam skromn─ů nadziej─Ö, i┼╝ sk┼éoni─Ö kolejnych autor├│w do si─Ögni─Öcia do danych ┼║r├│d┼éowych, aby w ten spos├│b szukali prawdy. Bazowanie, bowiem na materiale jednostronnym, czyni nowopowsta┼éy tw├│r literacki ma┼éo interesuj─ůcy w pog┼é─Öbianiu wiedzy, a w zetkni─Öciu z fachow─ů literatur─ů ┼Ťwiatow─ů ÔÇô obiekt nieznajomo┼Ťci reali├│w ├│wczesnych zagadnie┼ä tematycznych. Z konieczno┼Ťci nadmieni─ç musz─Ö, i┼╝ w powojennych opisach tycz─ůcych si─Ö pocz─ůtk├│w przemys┼éu naftowego zosta┼é po┼éo┼╝ony nacisk zasadniczo na jedn─ů osob─Ö i jedn─ů miejscowo┼Ť─ç pod Krosnem, a z pomini─Öciem wielu innych tw├│rc├│w i z pomini─Öciem regionu Borys┼éawia oraz wydarze┼ä lwowskich, nieroz┼é─ůcznie kojarz─ůcych si─Ö z odej┼Ťciem od nawi─ůzania do polsko┼Ťci ziem po┼éo┼╝onych na Wsch├│d od Sanu. Po II Wojnie ┼Üwiatowej ziemie te, na kt├│rych zalega┼éy najwi─Öksze zasoby ropy naftowej przedwojennej Polski zosta┼éy w┼é─ůczone w obszar b. Zwi─ůzku Radzieckiego. Dzisiaj, w dwu niepodleg┼éych pa┼ästwach, Polsce i Ukrainie, funkcjonuj─ů dwa odr─Öbne historyczne pogl─ůdy wybi├│rczo utworzone w oparciu o te same wydarzenia i miejsca maj─ůce swoje korzenie na ziemiach administrowanych do 1918 r przez austriackiego zaborc─Ö.

Czytaj dalej:┬áPrzemys┼é naftowy – cz─Ö┼Ť─ç 2 – nowe spojrzenie