Przemys┼é naftowy – cz─Ö┼Ť─ç 3 – 150-lecie

przemysł naftowy

150-lecie Przemys┼éu Naftowego – Lampa naftowa

W 2003 r. Narodowy Bank Polski emitowa┼é monety gruntuj─ůce Rodak├│w w przekonaniu o znacz─ůcym wydarzeniu jakie mia┼éo miejsce 31.07.1853 we Lwowie. Emisja ta nawi─ůzuje tematycznie do 150ÔÇôlecia narodzin przemys┼éu naftowego i gazowniczego uwidaczniaj─ůc portret jego tw├│rcy na tle rozbudowanej instalacji rafineryjnej oraz modelu lampy naftowej, symbolu wydarzenia z po┼éowy XIX stulecia. Jest to nie jedyny przypadek sugeruj─ůcy i┼╝ dzie┼ä 31 lipiec by┼é dniem zas┼éuguj─ůcym na sta┼ée miejsce w historii ┼Ťwiatowego b─ůd┼║ polskiego rozwoju przemys┼éu naftowego. Informacje nawi─ůzuj─ůce do symbolicznej daty mo┼╝emy znale┼║─ç nie tylko w prasie ale tak┼╝e w polskich encyklopediach, wydawnictwach okoliczno┼Ťciowych i fachowych, informacjach turystycznych, w podr─Öcznikach szkolnych a nawet w postaci uchwa┼é ÔÇŽ Nasuwa si─Ö zatem pytanie c├│┼╝ takiego wydarzy┼éo si─Ö w przywo┼éywanym tak cz─Östo dniu, dniu pretenduj─ůcym do rangi o znaczeniu mi─Ödzynarodowym?

Odbr─ůzowienie historii z nalecia┼éo┼Ťci czasowych i pobo┼╝nych d─ů┼╝e┼ä wielu autor├│w wymaga si─Ögni─Öcia do danych ┼║r├│d┼éowych i odpowiedzi na elementarne pytania uszeregowane na p┼éaszczy┼║nie wydarze┼ä ┼Ťwiatowych w zakresie tworzenia system├│w o┼Ťwietlenia w oparciu o paliwa z grupy paliw w─Öglowodorowych. Przywykli┼Ťmy do wydarze┼ä galicyjskich jako do za┼éo┼╝e┼ä wok├│┼é kt├│rych przypadki ┼Ťwiatowe nie mia┼éy znaczenia, albo ich nie by┼éo. Skupmy wi─Öc uwag─Ö na tw├│rczo┼Ťci ┼Ťwiatowej aby w jej ┼Ťwietle ukaza─ç epizod zwi─ůzany z lwowskim o┼Ťwietleniem szpitala w ostatni dzie┼ä lipca 1853 roku.

W 1782 roku szwajcarski fizyk, pracuj─ůcy we Francji Aime Argand skonstruowa┼é i opatentowa┼é, dwa lata p├│┼║niej w Pary┼╝u palnik, kt├│ry zwi─Öksza┼é 10-krotnie si┼é─Ö ┼Ťwiat┼éa w stosunku do dotychczas stosowanych palnik├│w. Palnik ten zastosowa┼é w lampach olejnych opieraj─ůcych swe dzia┼éanie na ci─Ö┼╝kich olejach ro┼Ťlinnych wprowadzaj─ůc r├│wnocze┼Ťnie kominek szklany umo┼╝liwiaj─ůcy systematyczn─ů, ci─ůg┼é─ů wymian─Ö gaz├│w. Rozwi─ůzanie to polega┼éo na dostarczeniu powietrza do wn─Ötrza p┼éomienia i otoczenie p┼éomienia powietrzem z zewn─ůtrz. Kominek za┼Ť dawa┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç wi─Ökszego ci─ůgu: doprowadzenia powietrza do p┼éomienia i szybszego odprowadzenia spalin. Nierozwi─ůzanym problemem pozostawa┼éo dostarczenie paliwa do p┼éomienia. Temat ten by┼é rozpracowywany przez okres pierwszego p├│┼éwiecza XIX stulecia a┼╝ do czasu zastosowania paliw w─Öglowodorowych o w┼éasno┼Ťciach pe┼ézaj─ůcych. W okresie tym stosowano powszechnie trzy rodzaje lamp olejnych:

– dostarczanie paliwa do p┼éomienia na zasadzie naczy┼ä po┼é─ůczonych (H. Bordier-Marcet, 1804)
– z mechanizmem zegarowym i dwut┼éokow─ů pompk─ů (H. Carcel, 1780),
– z mechanizmem moderatorowym, czyli t┼éokowym nap─Ödzanym spr─Ö┼╝yn─ů (Franchot, 1836)

Lampy te ┼Ťwieci┼éy jasno, by┼éy absolutnie bezpieczne w u┼╝yciu lecz by┼éy drogie z uwagi na skomplikowan─ů budow─Ö i pi─Ökne, bardzo staranne wykonanie. Mechanizmy nap─Ödowe, szczeg├│lnie zegarowe jako urz─ůdzenia precyzyjne bywa┼éy zawodne i wymaga┼éy cz─Östych napraw. Zastosowanie palnika Arganda jak te┼╝ kominka odda┼éo nieopisane zas┼éugi w dziedzinie o┼Ťwietlenia, a doskonalone rozwi─ůzania stosowane by┼éy przez ca┼éy okres u┼╝ywalno┼Ťci lamp na paliwa ciek┼ée w tym tak┼╝e lamp naftowych.

Palnik, to urz─ůdzenie s┼éu┼╝─ůce do o┼Ťwietlenia paliwem ciek┼éym lub gazowym bezpo┼Ťrednio stykaj─ůce si─Ö z p┼éomieniem i u┼éatwiaj─ůce spalanie paliwa. Cz─Östo bywa nazywany sercem lampy.

Proste urz─ůdzenia o┼Ťwietleniowe nie posiadaj─ůce palnika s─ů prymitywnymi kagankami pozbawionymi w┼éa┼Ťciwego spalania paliw, mo┼╝liwo┼Ťci w┼éa┼Ťciwego doboru mieszanki paliwowo – powietrznej a tym samym regulacji jasno┼Ťci ┼Ťwiecenia. Do tego typu prymitywnych kagank├│w nale┼╝y tzw. lampa ┼éukasiewiczowska, a raczej jej model. Model tej lampy pochodzi z lat powojennych i najprawdopodobniej zosta┼é stworzony jako symbol powstania przemys┼éu naftowego, przemys┼éu kt├│ry w konsekwencji swojego rozwoju da┼é prac─Ö kilku pokoleniom zacofanej gospodarczo Galicji.

Znany model jest dowoln─ů interpretacj─ů nieznanego bli┼╝ej autora i ma na celu ukazanie zasady dzia┼éania lampy naftowej w oparciu o higroskopijne w┼éasno┼Ťci nafty. Jednocze┼Ťnie nawi─ůzuje do symboliki pionierskiej dzia┼éalno┼Ťci os├│b o zabarwieniu historyczno-narodowo┼Ťciowym w rozdartej zaborami, nieistniej─ůcej Ojczy┼║nie.

W historii o┼Ťwietlenia nie zachowa┼é si─Ö orygina┼é rzekomego wynalazku. Brak jest nawet szczeg├│┼éowych, wiarygodnych opis├│w. Te, kt├│re istniej─ů w literaturze w spos├│b zdecydowany zaprzeczaj─ů jej u┼╝ycia podczas operacji szpitalnej. Dlaczego? Ot├│┼╝, w omawianym okresie w po┼éowie XIX wieku w u┼╝yciu by┼éy wspomniane wy┼╝ej lampy olejne, dobrze ┼Ťwiec─ůce i ca┼ékowicie bezpieczne. Zasadnicze o┼Ťwietlenie stanowi┼éy ┼Ťwiece woskowe. Zacz─Öto tak┼╝e wprowadza─ç do o┼Ťwietlenia mineralne oleje o┼Ťwietleniowe pod r├│┼╝nymi nazwami. Wiemy z opis├│w literackich, ┼╝e lampa naftowa przez d┼éugi czas torowa┼éa sobie drog─Ö do wielkopa┼äskich salon├│w, ┼╝e by┼éa niebezpieczna w u┼╝yciu, ┼╝e by┼éa wybuchowa, wydawa┼éa kope─ç i sw─ůd kt├│ry powodowa┼é rozmaite dolegliwo┼Ťci oraz, ┼╝e wg znanego nam modelu nie posiada┼éa palnika, czyli nie mo┼╝na by┼éo regulowa─ç jasno┼Ťci p┼éomienia a co za tym idzie rozja┼Ťnia─ç ┼Ťwiat┼éo z czasem wypalania si─Ö knota; jej przygasania. Jest jeszcze jeden element, kt├│ry zwykle bywa pomijany przy analizie jej pierwszego zapalenia w szpitalu lwowskim, element najwa┼╝niejszy. Pracownik apteki lwowskiej mgr farmacji Jan Zeh z┼éo┼╝y┼é w wiede┼äskim urz─Ödzie wniosek o przyznanie mu przywileju pierwsze┼ästwa na przetwarzanie ropy naftowej. Wniosek datowany jest na 27 maj 1853 rok i dost─Öpny jest do wgl─ůdu w Bibliotece Urz─Ödu Patentowego w Wiedniu. Wydaje si─Ö by─ç stosownym aby wydarzenie lipcowe, je┼Ťli takie mia┼éo miejsce, przypisa─ç prawemu tw├│rcy albo dat─Ö t─Ö uzna─ç za iluzoryczn─ů.

W celu eliminacji wszelkich spekulacji dotycz─ůcych patent├│w galicyjskich informuj─Ö i┼╝ wiede┼äski urz─ůd patentowy powsta┼é w 1899 r. i w tym┼╝e roku wydano austriacki patent z numerem 1. Przywilej pierwsze┼ästwa Jan Zeh otrzyma┼é indywidualnie dnia 2.XII.1853 z wa┼╝no┼Ťci─ů na 2 lata, przed┼éu┼╝ony nast─Öpnie o 4 lata. Prawne mo┼╝liwo┼Ťci przetwarzania ropy naftowej w Galicji powsta┼éy po wyga┼Ťni─Öciu zezwolenia J. Zeha tj. po 2.XII. 1859r. W oparciu o istniej─ůc─ů dokumentacj─Ö mo┼╝emy stwierdzi─ç i┼╝ pierwsz─ů w Galicji osob─ů prawnie u┼╝ywaj─ůc─ů destylatu ropy naftowej by┼é Jan Zeh. W tym miejscu chcia┼ébym podkre┼Ťli─ç dzia┼éalno┼Ť─ç innego galicyjskiego pioniera, pracownika salin drohobyckich, kt├│ry ju┼╝ w 1810 ÔÇô 1817 roku zajmowa┼é si─Ö destylacj─ů ropy naftowej o┼Ťwietlaj─ůc okoliczne miejscowo┼Ťci, instytucje i budynki destylatami przez siebie wytwarzanymi. By┼é to J├│zef Hecker. Nie mamy bli┼╝szych wiadomo┼Ťci n/t rodzaju i wygl─ůdu aparat├│w o┼Ťwietleniowych stosowanych przez Heckera, poza jego wzmiank─ů w pierwszym galicyjskim memoriale naftowym. Ich stosowanie jest pomijane milczeniem z systematycznym ukazywaniem iluzorycznego wynalazku. W lwowskiej aptece Jan Zeh pracowa┼é 5 lat wcze┼Ťniej ni┼╝ przyby┼éy tam ko┼äcem 1852 r. lub pocz─ůtkiem 1853 r. Ignacy ┼üukasiewicz. Jego bardzo kr├│tki pobyt we Lwowie, mo┼╝emy za┼éo┼╝y─ç, ze przebywa┼é tam ok. jednego roku, praktycznie nie m├│g┼é skutkowa─ç wynalazkami z innej dziedziny ni┼╝ jego profesja, poniewa┼╝ nafciarstwo obj─Öte by┼éo dzia┼éalno┼Ťci─ů starszego kolegi. Do prac nafciarskich trzeba by┼éo posiada─ç specjalne pomieszczenia usytuowane poza aptek─ů i przyrz─ůdy, pewnie te┼╝ akceptacj─Ö w┼éa┼Ťciciela apteki, r├│wnie┼╝ zgod─Ö administracji. Czy nowo przyby┼éy sta┼╝ysta m├│g┼é spe┼énia─ç wymogi przeprowadzania niebezpiecznych prac? Eksperymentowa─ç z niebezpiecznymi materia┼éami? Gdzie i za co kupowa─ç oraz gromadzi─ç niebezpieczny surowie─ç? Nieznane te┼╝ s─ů jego motywy opuszczenia Lwowa w 1853 r. Jako ÔÇ×wynalazca i tw├│rcaÔÇŁ powinien tam cieszy─ç si─Ö s┼éaw─ů i uznaniem. Tymczasem wyje┼╝d┼╝aj─ůc ze stolicy Galicji do prowincjonalnego galicyjskiego miasteczka skaza┼é si─Ö na niedostatek i tu┼éaczk─Ö. J. Zeh zna┼é panuj─ůce w okolicach Lwowa stosunki naftowe i zapewne histori─Ö stosowania destylat├│w w o┼Ťwietleniu, bowiem wg nadradcy g├│rniczego E. Windakiewicza w okolicach Borys┼éawia ju┼╝ w 1840 roku by┼éo 75 czynnych kopanek z rocznym wydobyciem ropy ok.24 T. Ten fakt jest wymieniany tak┼╝e przez niemieckich profesor├│w K. Englera i H. H├Âfera w ÔÇ×Das Erd├ÂlÔÇŁ. Zna┼é tak┼╝e doskonale niedawne wydarzenia zwi─ůzane z o┼Ťwietleniem jego miasta, w kt├│rym ┼╝y┼é i pracowa┼é. Jan Zeh dzia┼éaj─ůc w porozumieniu z wykonawc─ů o┼Ťwietlenia olejnego centralnych plac├│w miasta Lwowa, kt├│ry instalacje t─Ö wykona┼é w 1846 r. na zlecenie ├│wczesnego gubernatora arcyksi─Öcia Ferdynanda d`Est, przystosowywa┼é za wskazaniem J. Zeha, sprowadzane z Zachodniej Europy lampy do nowego paliwa. Przer├│bki polega┼éy na upraszczaniu budowy lamp olejnych przez:

– usuni─Öcie zb─Ödnych urz─ůdze┼ä podaj─ůcych ci─Ö┼╝kie paliwo do palnika
– zast─ůpieniu palnika olejnego Arganda prymitywnym palnikiem z mo┼╝liwo┼Ťci─ů regulacji wysuni─Öcia knota
– usytuowaniu palnika bezpo┼Ťrednio na zbiorniku paliwa.
– wykorzystaniu w┼éasno┼Ťci pe┼ézaj─ůcych nowego paliwa czyli nafty

Jak wy┼╝ej wspomnia┼éem, zadanie to realizowa┼é lwowski rzemie┼Ťlnik, Adam Bratkowski, kt├│ry do┼Ťwiadczenie przy wykonawstwie lamp zdobywa┼é pracuj─ůc w Szwajcarii, Niemczech i Francji w tamtejszych zak┼éadach br─ůzowniczych i zegarmistrzowskich. Zasadniczy sp├│r o uznanie wynalazku lampy naftowej rozpocz─ů┼é si─Ö ju┼╝ w okresie mi─Ödzywojnia w latach 30-tych. W trakcie projektowania pomnika I. ┼üukasiewicza w Kro┼Ťnie, projektant przed┼éo┼╝y┼é do akceptacji wersj─Ö pomnika z lamp─ů naftow─ů ustawion─ů obok postaci na aptekarskiej ladzie. Za spraw─ů komitetu budowy pomnika, wersja ta zosta┼éa odrzucona. Sp├│r zosta┼é rozstrzygni─Öty prawnie w Krakowie i wybudowano pomnik bez lampy naftowej. W okresie p├│┼║niejszym, dzi─Öki nadgorliwo┼Ťci niekt├│rych decydent├│w, lampa ┼Ťwieci┼éa w r─Öku lwowskiego praktykanta aptekarskiego, dezawuuj─ůc w ten spos├│b my┼Ťl przewodni─ů komitetu budowy oraz my┼Ťl tw├│rcz─ů projektanta J. Raszki wg kt├│rych wyci─ůgni─Öta d┼éo┼ä wskazywa┼éa bogactwo ukryte w kro┼Ťnie┼äskiej ziemi. Niew─ůtpliwie, za niepodwa┼╝alny sukces I. ┼üukasiewicza nale┼╝y uzna─ç tworzenie regionalnych zr─Öb├│w rafinacji ropy naftowej poprzez budow─Ö destylarni w Polance oraz w Chork├│wce w 1865 r. jak r├│wnie┼╝ jego udzia┼é w sp├│┼éce naftowej razem z T. Trzecieskim i K. Klobass─ů w 1861 r. Zaznaczy─ç koniecznie trzeba r├│wnoleg┼é─ů dzia┼éalno┼Ť─ç na niwie naftowej innych os├│b w okolicach Gorlic i wspomnian─ů wy┼╝ej w Galicji Wschodniej eliminuj─ůc przy tym okre┼Ťlenia: wynalazca, pierwszy, tw├│rca itp. Zauwa┼╝y─ç nale┼╝y zachodz─ůce, a przywo┼éane tu przypadki jako dzia┼éania na terenie pa┼ästwa zaborczego, bowiem Polski nie by┼éo na mapach ┼Ťwiata. Aspekt ten nie pozwala m├│wi─ç o powstaniu polskiego przemys┼éu w ca┼éym tego s┼éowa znaczeniu. Pe┼éna nazwa pa┼ästwa, na terenie kt├│rego powstawa┼é przemys┼é naftowy to Monarchia Austro-W─Ögierska kt├│rej nadrz─Ödnym celem sta┼éa si─Ö germanizacja z obowi─ůzkowym j─Özykiem niemieckim w szko┼éach i urz─Ödach, policyjny system centralistycznego sprawowania w┼éadzy oraz planowe zatarcie ┼Ťlad├│w polsko┼Ťci.(?) Dopiero uzyskanie autonomii Galicji w 1867 r. rozlu┼║ni┼éo nieco szyki sztywnego garnituru zaborcy. Przypadek rzekomego wynalazku lampy przez polskiego farmaceut─Ö nale┼╝y ocenia─ç przez pryzmat dokona┼ä w ┼Ťwietle ┼Ťwiatowego post─Öpu techniki o┼Ťwietleniowej na bazie nie koniecznie rozwoju przemys┼éu naftowego lecz na podstawie zapotrzebowania szybko rozwijaj─ůcej si─Ö techniki XIX wieku w tym destylat├│w otrzymywanych z innych ni┼╝ ropa naftowa minera┼é├│w, np. z w─Ögla. Szczeg├│lne zapotrzebowanie na nowoczesne ┼║r├│d┼éa ┼Ťwiat┼éa przejawia┼éy si─Ö w nawigacji morskiej, gdzie szybko rozszerzaj─ůcy si─Ö transport morski wymaga┼é zapewnienia maksymalnego bezpiecze┼ästwa wielu u┼╝ytkownikom szlak├│w morskich; tak┼╝e transportowanym drogocennym towarom. Tu, wska┼╝─Ö przyk┼éady kilku tylko, ma┼éo nam znanych ┼Ťwiatowych wydarze┼ä zwi─ůzanych z powstawaniem nowej dziedziny, aby na p┼éaszczy┼║nie por├│wna┼ä uzna─ç je lub odrzuci─ç wydaj─ůc w ten spos├│b obiektywny os─ůd na temat pierwsze┼ästwa lipcowego wydarzenia.

– 1827 r. M. Faraday szczeg├│┼éowo opisa┼é spos├│b destylacji ropy naftowej
– 1845 r. prof. N. Walter opracowa┼é nomenklatur─Ö zwi─ůzk├│w nieogranicznych
– 1846 r. A. Gesner u┼╝y┼é oleju w─Öglowego, ksi─Ö┼╝ycowego, kerosene do o┼Ťwietlenia
– 1850 r. dr. J. Young opatentowa┼é w Anglii, a w 1852 w USA kerosene – naft─Ö
– 1851 r. w Bathgate k/Edynburga dr J. Young uruchomi┼é I w ┼Ťwiecie rafineri─Ö
– 1859 r. odwiercenie w USA I szybu naftowego z produkcj─ů 12 T/ 24 h

Produkty o┼Ťwietleniowe otrzymywane w wyniku destylacji ropy naftowej lub w─Ögla u┼╝ytkowane by┼éy pod rozmaitymi nazwami. W/w kerosne w j. polskim znaczy nafta, ale by┼é te┼╝ olej ksi─Ö┼╝ycowy /lunar oil/, olej w─Öglowy /coal oil/, pittoil, pinolina /od miejscowo┼Ťci Pittsburg,Pithole/ itp. Wszystkie te w─Öglowodory posiada┼éy zbli┼╝one w┼éasno┼Ťci i pali┼éy si─Ö w lampach jasnym p┼éomieniem bez u┼╝ycia urz─ůdze┼ä wspomagaj─ůcych transport paliwa do p┼éomienia. St─ůd te┼╝ powsta┼éy luki umo┼╝liwiaj─ůce ich wype┼énianie przez dowolne i zniekszta┼écane uzupe┼énienia maj─ůce na celu wykazanie ┼Ťwiatowego prymatu polskiej my┼Ťli technicznej w wydaniu jednej osoby o nieprofesjonalnym przygotowaniu naukowym. Wymienione nazwy to tylko niekt├│re z u┼╝ywanych w o┼Ťwietleniu cieczy. P┼éyny te, niezale┼╝nie od u┼╝ywanych nazw powsta┼éy w procesie destylacji i posiada┼éy w┼éasno┼Ťci pe┼ézaj─ůce. Ich sk┼éad chemiczny por├│wnywalny by┼é z produktem kerosene /nafta/ i nale┼╝a┼é do grupy w─Öglowodor├│w dobrze spalanych w aparatach o┼Ťwietleniowych. Jednoznacznie nale┼╝y podkre┼Ťli─ç, ┼╝e lampy spalaj─ůce oleje mineralne jak coaloil, lub lunar oil, pittoil b─ůd┼║ oleje o zbli┼╝onej nazwie nie r├│┼╝ni┼éy si─Ö w budowie od powszechnie nam znanej lampy naftowej.

Reasumuj─ůc, nie mo┼╝emy jednoznacznie wskaza─ç w oparciu o jakiekolwiek dokumenty i┼╝ w dniu 31 lipca 1853 r. o┼Ťwietlano lampami naftowymi szpital lwowski umo┼╝liwiaj─ůc w ten spos├│b przeprowadzenie operacji chirurgicznej, ┼╝e lampy te by┼éy dzie┼éem wynalazku I. ┼üukasiewicza oraz ┼╝e by┼éy to pierwsze w ┼Ťwiecie lampy naftowe. Mo┼╝emy skonstatowa─ç, ┼╝e s─ů to informacje umowne o znaczeniu symbolicznym nie maj─ůce bezpo┼Ťredniego zwi─ůzku z rzeczywistym i tw├│rczym dzie┼éem pod nazw─ů uwydatnion─ů na rewersie monet. Na podstawie znanych mi fakt├│w pierwsze informacje o wzmiankowanym wydarzeniu pojawi┼éy si─Ö w prasie polskiej w obr─Öbie lat 30-tych XX wieku przy okazji rozgorza┼éej dyskusji o planowanej budowie pomnika wsp├│┼étw├│rcy przemys┼éu naftowego w Galicji. Jak wy┼╝ej wspomnia┼éem zwyci─Ö┼╝y┼éa wersja pomnika bez lampy ale, jak wida─ç, sp├│r trwa po dzie┼ä dzisiejszy. Jest on tym smutniejszy gdy┼╝ odbywa si─Ö na p┼éaszczy┼║nie pozbawionej wszelkich dowod├│w. Odbywa si─Ö w trosce o usilne poszukiwanie polskiej dominacji w prymacie historii nafty, gdy┼╝ na przestrzeni czasu zosta┼é on wyra┼║nie podbudowany przede wszystkim ilo┼Ťci─ů g┼éoszonych hase┼é upi─Ökszanych my┼Ťl─ů humanitarn─ů i dobroczynn─ů, wielokrotnie modyfikowany i podawany spo┼éecze┼ästwu na tacy niezaprzeczalnej prawdy.

Kwestia lamp w szpitalu OO Pijar├│w we Lwowie d┼éugo jeszcze b─Ödzie stanowi─ç przyczynek do naszych ojczystych zmaga┼ä z rzeczywisto┼Ťci─ů. Jednak┼╝e na podstawie ukazanych wy┼╝ej dokona┼ä, punkt wiarygodno┼Ťci nale┼╝y nieco przesun─ů─ç i rozszerzy─ç na inne osoby, zgodnie z uwag─ů urodzonego w ┼üa┼äcucie Jana Zeha:

ÔÇ×Jedni z cudzej korzystaj─ůc pracy, dorabiaj─ů si─Ö fortuny; inni za┼Ť pomimo pracy mozolnej, na ka┼╝dym kroku walczy─ç musz─ů z rozlicznymi przeciwno┼Ťciami w tym ┼╝yciuÔÇŁ.

Dodam jeszcze, ┼╝e w swej jedynej relacji pisemnej ÔÇ×Pierwsze objawy przemys┼éu naftowego w GalicjiÔÇŁ jej autor J. Zeh jednoznacznie wskaza┼é na o┼Ťwietlanie wielu obiekt├│w w tym r├│wnie┼╝ lwowskiego szpitala (ale nie podczas operacji) lampami konstrukcji A. Bratkowskiego. Mi─Ödzywojenna prasa polska skrz─Ötnie pomija┼éa te informacje, drukuj─ůc wywiad w okrojonym tek┼Ťcie. R├│wnie┼╝ wsp├│┼écze┼Ťnie trudno jest zetkn─ů─ç si─Ö z ca┼éo┼Ťciow─ů, bez skr├│t├│w, relacj─ů J. Zeha. Wydarzenia maj─ůce charakter tematycznie bezpo┼Ťrednio zwi─ůzane z powstaniem polskiego przemys┼éu naftowego rozpatrywa─ç nale┼╝a┼éoby na p┼éaszczy┼║nie wydarze┼ä po 1918 roku, czyli po odzyskaniu Niepodleg┼éo┼Ťci, b─ůd┼║ te┼╝ jasno wskazuj─ůc na korzenie si─Ögaj─ůce pa┼ästwa zaborczego, czyli Monarchii Austro-W─Ögierskiej lub te┼╝ w przekonaniu, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie przemys┼é ten tworzyli Polacy na ziemiach polskich b─Öd─ůcych we w┼éadaniu zaborcy. Istot─Ö zagadnienia winny stanowi─ç okoliczno┼Ťci zasadnicze jak odkrycie z┼é├│┼╝, wiercenia, czy przemys┼éowa dzia┼éalno┼Ť─ç rafinerii.

Czytaj dalej:┬áPrzemys┼é naftowy – cz─Ö┼Ť─ç 4 – lampy naftowe i olejowe