W┼éadys┼éaw Boziewicz ÔÇ×Polski kodeks honorowyÔÇŁ

TRE┼Ü─ć

Przedmowa

CZ─ś┼Ü─ć PIERWSZA:
Zasady pokojowe post─Öpowania honorowego
Rozdzia┼é I. Osoby zdolne do ┼╝─ůdania i dawania satysfakcji honorowej
Rozdział II. Obraza
Rozdział III. Obraza drukiem
Rozdzi─ůl IV. Stopnie obrazy
Rozdzia┼é V. Osoby uprawniaj─ůce do odrzucenia wyzwania
Rozdział VI. Postępowanie honorowe
Rozdział VII. Sekundanci
Rozdzia┼é VIII. Zado┼Ť─çuczynienie
Rozdzia┼é IX. S─ůdy honorowe
Rozdzia┼é X. S─ůdy rozjemcze
Rozdział XI. Zastępstwo w pojedynku

CZ─ś┼Ü─ć DRUGA:
Pojedynek
Rozdział XII. Usiłowanie pojednawcze
Rozdzia┼é XIII. O zdolno┼Ťci pojedynkowej
Rozdział XIV. Wybór broni
Rozdział XV. Warunki pojedynku
Rozdział XVI. Teren walki
Rozdział XVII. Zadanie lekarzy przy pojedynku
Rozdział XVIII. Broń i amunicja
Rozdział XIX. Pojedynek na szable
Rozdział XX. Przekroczenie zasad honorowych przy pojedynku
Rozdział XXI. Pojedynek na pistolety
Rozdział XXII. Pojedynek ze stanowiskiem stałym
Rozdział XXIII. Pojedynek z awansem
Rozdział XXIV. Pojedynek z awansem wzdłuż linii równoległych
Rozdział XXV. Pojedynki obostrzone i pojedynki amerykańskie
Rozdział XXVI. Po pojedynku
Rozdzia┼é XXVII. Zasada pisemno┼Ťci

PRZEDMOWA

Broni─ç w niniejszej przedmowie zjawiska ┼Ťredniowiecznego, jakim jest pojedynek ÔÇô nie my┼Ťlimy. I nie my┼Ťlimy r├│wnie┼╝ wdawa─ç si─Ö w a┼╝ do znudzenia cz─Öste polemiki na temat, czy pojedynek ma racj─Ö egzystencji, czy te┼╝ nie ÔÇô a ogranicz─Ö si─Ö do stwierdzenia, i┼╝ we wszystkich kulturalnych spo┼éecze┼ästwach pojedynek od szeregu stuleci istnieje, zatem jako zjawisko spo┼éeczne, mniej lub wi─Öcej szkodliwe, musi by─ç brane pod uwag─Ö. I co wi─Öcej: mo┼╝na ┼Ťmia┼éo zaryzykowa─ç twierdzenie, ┼╝e tak d┼éugo pok─ůd prawna kultura naszych spo┼éecze┼ästw kara─ç b─Ödzie czynn─ů zniewag─Ö gentlemana 24-godzinnym aresztem, zamienionym na 5 kor. grzywny ÔÇô tak d┼éugo istnie─ç b─Ödzie ten rodzaj wsp├│┼érz─Ödnego s─ůdownictwa honorowego, uzupe┼éniaj─ůcego pa┼ästwowy wymiar sprawiedliwo┼Ťci. A zdaje si─Ö, ┼╝e jeszcze czas d┼éugi.

Na przesz┼éo 5 000 dzie┼é oblicza Bibliografia universale del Duello (Br. G E. Levi et Comp. Gelli. Mediolan 1901) og├│lny dorobek literatury ┼Ťwiatowej tego przedmiotu ÔÇô przy czym pisz─ůcemu te s┼éowa znane s─ů cztery prace napisane w j─Özyku polskim, z kt├│rych co najmniej dwie zas┼éuguj─ů na spokojny wypoczynek w prochach archiwalnych. Tedy nic dziwnego, ┼╝e w czasach przedwojennych przyj─Ö┼éo si─Ö na ziemiach polskich u┼╝ywanie niemieckich kodeks├│w honorowych K├╝hlmanna, Barbassetiego, Bolgara, Ristova, Angelliniego i Pan B├│g raczy wiedzie─ç jakich jeszcze, wprowadzaj─ůc w polski zwyczaj honorowy fatalne germa┼äskie nalecia┼éo┼Ťci ┼╝ycia burszowskiego, sprowadzaj─ůc pojedynek do znaczenia rozrywki sportowej weso┼éej m┼éodzie┼╝y uniwersyteckiej.

Polskie zwyczaje honorowe kszta┼étowa┼éy si─Ö pod wp┼éywem W┼éoch, kt├│ry prawdopodobnie razem z kultur─ů W┼éoch przyw─Ödrowa┼é do nas jeszcze w ┼Ťredniowieczu. Posiadaj─ů one jednak tyle cech osobistych i czysto rodzinnych, i┼╝ tworz─ů zwarty kompleks, b─Öd─ůcy nasz─ů narodow─ů w┼éasno┼Ťci─ů, uwzgl─Ödniaj─ůcy ca┼éy szereg naszych narodowych w┼éa┼Ťciwo┼Ťci (np. ograniczenie zasady pisemno┼Ťci do minimum). Tym silniej nale┼╝y ubolewa─ç nad wp┼éywem niemieckim, kt├│ry pocz─ů┼é kazi─ç polskie zwyczaje honorowe przepisami, nie maj─ůcymi nic wsp├│lnego z naszym charakterem narodowym, a cz─Östo i ze zdrowym rozs─ůdkiem. Wystarczy wspomnie─ç o zwyczaju, przyj─Ötym w niekt├│rych okolicach Polski, a grasuj─ůcym g┼é├│wnie w po┼éudniowych Niemczech, daj─ůcym wyzwanemu, a wi─Öc obra┼╝aj─ůcemu, prawo wyboru broni. Zwyczaj ten, maj─ůcy ┼║r├│d┼éo w ┼Ťredniowiecznym rozporz─ůdzeniu cesarza Fryderyka Barbarossy, przyznaj─ůcym wyzwanemu prawo wyboru broni, miejsca i czasu oraz oznaczenia osoby s─Ödziego ÔÇô zosta┼é zniesiony ju┼╝ przez prawo longobardzkie, a prawem kaduka, bez historycznego lub faktycznego uzasadnienia, pocz─ů┼é szerzy─ç si─Ö na ziemiach polskich.

Zadaniem niniejszej pracy jest z jednej strony wype┼énianie luki w odno┼Ťnej literaturze naszej, a powt├│re jest jej celem reakcja i protest przeciw obcym nalecia┼éo┼Ťciom w kwestii, zupe┼énie wystarczaj─ůco rozstrzygni─Ötej przez zwyczaj narodowy.

Zasadnicze wskaz├│wki przy pisaniu tej pracy czerpa┼éem z dzie┼éa majora kr├│l. wojsk w┼éoskich GelliÔÇÖego, uchodz─ůcego za najlepsze w literaturze ┼Ťwiatowej. Poniewa┼╝ jednak dzie┼éa niemieckie pod wzgl─Ödem usystematyzowania materia┼éu s─ů najja┼Ťniejsze, dlatego w pracy niniejszej rozdzia┼é materia┼éu prowadzi┼éem w oparciu o autor├│w niemieckich (Bolgar, K├╝hlbacher, Barbassetti i in.).

Krak├│w, we wrze┼Ťniu 1919.

Cz─Ö┼Ť─ç pierwsza

Zasady pokojowego post─Öpowania honorowego

ROZDZIA┼ü I. Osoby zdolne do ┼╝─ůdania i dawania satysfakcji honorowej

Art. 1.

Poj─Öciem osoby zdolnej do ┼╝─ůdania i dawania satysfakcji honorowej albo kr├│tko: osobami honorowymi lub z angielskiego: gentlemanami nazywamy (z wykluczeniem os├│b duchownych) te osoby p┼éci m─Öskiej, kt├│re z powodu wykszta┼écenia, inteligencji osobistej, stanowiska spo┼éecznego lub urodzenia wznosz─ů si─Ö ponad zwyczajny poziom uczciwego cz┼éowieka.

Uwaga. Okre┼Ťlenie powy┼╝sze usuwa zatem kobiet─Ö z pod mocy obowi─ůzuj─ůcej przepis├│w honorowych, daj─ůc tym samym wyraz swej ┼Ťredniowiecznej genezie i czyni─ůc zado┼Ť─ç zasadzie francuskiej, okre┼Ťlaj─ůcej kobiet─Ö, jako ÔÇ×impropre au duelÔÇŁ.

Art. 2.

Przez poj─Öcie ÔÇ×os├│b stanu duchownegoÔÇŁ nale┼╝y rozumie─ç nie tylko osoby o ┼Ťwi─Öceniach kap┼éa┼äskich, ale r├│wnie┼╝ wszystkie osoby posiadaj─ůce ┼Ťwi─Öcenia ni┼╝sze, oraz zakonnik├│w, kleryk├│w, wreszcie s┼éuchaczy uniwersyteckich wydzia┼éu teologicznego.

Uwaga. Ze wzgl─Ödu na brak jakiegokolwiek zwyczaju polskiego okre┼Ťlaj─ůcego poj─Öcie ÔÇ×osoby duchownejÔÇŁ, przyjmujemy okre┼Ťlenie w┼éoskie, uznaj─ůce ka┼╝dego cz┼éowieka, nosz─ůcego prawnie szaty duchowne, jako wy┼é─ůczonego od obowi─ůzk├│w, zwi─ůzanych ze ┼Ťwieckim poj─Öciem honoru.

Art. 3.

Z tytu┼éu wykszta┼écenia zaliczy─ç nale┼╝y do os├│b zdolnych do ┼╝─ůdania i dawania satysfakcji honorowej tych wszystkich, kt├│rzy uko┼äczyli szko┼éy ┼Ťrednie.

Art. 4.

Mimo braku wykszta┼écenia ┼Ťredniego nale┼╝y wci─ůgn─ů─ç pod poj─Öcie os├│b honorowych tych wszystkich, kt├│rzy swoj─ů inteligencj─ů lub wybitnymi zdolno┼Ťciami w rzeczywisto┼Ťci doro┼Ťli, je┼Ťli nie przewy┼╝szyli poziom ┼Ťredniego wykszta┼écenia.

Uwaga. Dlatego nie mo┼╝na odm├│wi─ç satysfakcji arty┼Ťcie malarzowi mimo, ┼╝e on studi├│w ┼Ťrednich nie odby┼é, lub np. powie┼Ťciopisarzowi, kt├│ry uko┼äczy┼é 3 klasy gimnazjalne.

Art. 5.

Osoby nie posiadaj─ůce wymaganych art. 3. i 4. kryteri├│w, maj─ů mimo to zdolno┼Ť─ç dawania i ┼╝─ůdania honorowego zado┼Ť─çuczynienia, o ile zajmuj─ů wybitne stanowisko spo┼éeczne.

Uwaga. W my┼Ťl tej zasady nale┼╝y udzieli─ç satysfakcji honorowej wie┼Ťniakowi, kt├│ry jest pos┼éem na sejm.

Art. 6.

Wreszcie osobom stanu szlacheckiego nale┼╝y si─Ö bez wzgl─Ödu na wymogi art. 3-5 prawo gentleman├│w.

Uwaga. Postanowienie tego artyku┼éu, manifestuj─ůce jaskrawo zabytek feudalizmu, jest wsz─Ödzie respektowane po dzi┼Ť dzie┼ä i na tej zasadzie przyj─Öte.

Art. 7.

Wszyscy ludzie honorowi s─ů sobie bezwzgl─Ödnie r├│wni. Dlatego nie wolno odmawia─ç zado┼Ť─çuczynienia z powodu r├│┼╝nicy stanu, urodzenia, stanowiska lub maj─ůtku.

Osoba odmawiaj─ůca na takiej podstawie satysfakcji honorowej staje si─Ö niehonorow─ů.

Uwaga. Zasada powy┼╝sza, odpowiadaj─ůca w zupe┼éno┼Ťci wsp├│┼éczesnej demokratyzacji spo┼éecze┼ästw, nie pozwa┼éa np. cz┼éonkowi rodu ksi─ů┼╝─Öcego odm├│wi─ç satysfakcji honorowej robotnikowi, kt├│ry jest pos┼éem na sejm.

Art. 8.

Wykluczonymi ze spo┼éeczno┼Ťci ludzi honorowych s─ů osoby, kt├│re dopu┼Ťci┼éy si─Ö pewnego ┼Ťci┼Ťle kodeksem honorowym okre┼Ťlonego czynu, a wi─Öc indywidua nast─Öpuj─ůce:

1. osoby karane przez s─ůd pa┼ästwowy za przest─Öpstwo pochodz─ůce z chciwo┼Ťci, zysku lub inne, mog─ůce danego osobnika poni┼╝y─ç w opinii og├│┼éu;

2. denuncjant i zdrajca;

3. tch├│rz w pojedynku lub na polu bitwy;

4. homoseksualista;

5. dezerter z armii polskiej;

6. nie ┼╝─ůdaj─ůcy satysfakcji za ci─Ö┼╝k─ů zniewag─Ö, wyrz─ůdzon─ů przez cz┼éowieka honorowego;

7. przekraczaj─ůcy zasady honorowe w czasie pojedynku lub pertraktacji honorowych;

8. odwo┼éuj─ůcy obraz─Ö na miejscu starcia przed pierwszym z┼éo┼╝eniem wzgl─Ödnie pierwsz─ů wymian─ů strza┼é├│w;

9. przyjmuj─ůcy utrzymanie od kobiet nie b─Öd─ůcych jego najbli┼╝szymi krewnymi;

10. kompromituj─ůcy cze┼Ť─ç kobiet niedyskrecj─ů;

11. notorycznie ┼éami─ůcy s┼éowo honoru;

12. zeznaj─ůcy fa┼ész przed s─ůdem honorowym;

13. gospodarz ┼éami─ůcy prawa go┼Ťcinno┼Ťci przez obra┼╝enie go┼Ťci we w┼éasnym mieszkaniu;

14. ten, kto nie broni kobiet pozostaj─ůcych pod jego opiek─ů pozostaj─ůcych

15. pisz─ůcy anonimy;

16. oszczerca;

17. notoryczny alkoholik, o ile w stanie nietrze┼║wym pope┼énia czyny poni┼╝aj─ůce go w opinii spo┼éecznej;

18. ten, kto nie płaci w terminie honorowych długów;

19. fałszywy gracz w hazardzie;

20. lichwiarz i paskarz;

21. paszkwilant i członek redakcji pisma paszkwilowego

22. rozszerzaj─ůcy paszkwile;

23. szanta┼╝ysta;

24. przyw┼éaszczaj─ůcy sobie nieprawnie tytu┼éy, godno┼Ťci lub odznaczenia;

25. obcuj─ůcy ustawicznie z lud┼║mi notorycznie niehonorowymi;

26. podst─Öpnie napadaj─ůcy (z ty┼éu, z ukrycia itp.)

27. sekundant, który naraził na szwank honor swego klienta;

28. stawiaj─ůcy zarzuty przeciw honorowi osoby drugiej i uchylaj─ůcy si─Ö od ich podtrzymania przed s─ůdem honorowym.

Art. 9.

Nie┼Ťlubne urodzenie nie stanowi powodu do odm├│wienia satysfakcji honorowej.

Art. 10

Ka┼╝d─ů w─ůtpliwo┼Ť─ç dotycz─ůc─ů zdolno┼Ťci danej osoby do dawania i ┼╝─ůdania satysfakcji honorowej, rozstrzyga s─ůd honorowy.

Art. 11.

O ile jedn─ů z os├│b, wiod─ůcych sp├│r honorowy, jest cz┼éowiek nieznany w miejscu prowadzenia sprawy honorowej, jest jego obowi─ůzkiem na ┼╝─ůdanie strony przeciwnej poda─ç wszystkie dane, dotycz─ůce jego osoby i wykazuj─ůce jego honorowo┼Ť─ç.

Art. 12.

S─ůdowe przedawnienie przest─Öpstwa nie przedawnia tego jako zarzutu przeciw honorowi.

ROZDZIAŁ II. Obraza

Art. 13.

Przedmiotem ka┼╝dej sprawy honorowej jest obraza i jej honorowe zado┼Ť─çuczynienie.

Art. 14.

Poj─Öciem obrazy okre┼Ťlamy ka┼╝d─ů czynno┼Ť─ç, gestykulacj─Ö, s┼éowne, obrazowe lub pisemne wywn─Ötrzenie si─Ö, mog─ůce obrazi─ç honor lub mi┼éo┼Ť─ç w┼éasn─ů drugiej osoby, bez wzgl─Ödu na zamiar obra┼╝aj─ůcego.

Uwaga: Poj─Öcie obrazy jest wi─Öc ┼Ťci┼Ťle podmiotowym poj─Öciem. I dlatego nale┼╝y uwa┼╝a─ç za obraz─Ö ka┼╝de nawet najdrobniejsze zadra┼Ťni─Öcie mi┼éo┼Ťci w┼éasnej obra┼╝onego, s┼éowem to wszystko, co on jako zniewag─Ö uwa┼╝a, nawet w├│wczas, gdyby osoba druga, b─Öd─ůca na miejscu obra┼╝onego, nie czu┼éa si─Ö obra┼╝on─ů. Na wszelki spos├│b winien jednak obra┼╝ony w takich wypadkach dok┼éadnie i wyczerpuj─ůco uzasadni─ç, dlaczego si─Ö czuje obra┼╝onym.

Obowi─ůzkiem obustronnych sekundant├│w b─Ödzie w takich w─ůtpliwych wypadkach rozwa┼╝y─ç i przedyskutowa─ç wszystko co mo┼╝e wyja┼Ťni─ç, czy zniewaga mia┼éa miejsce, czy te┼╝ nie.

Art. 15.

Do wyrz─ůdzenia obrazy nie potrzeba zamiaru obra┼╝enia. Sam fakt rozstrzyga. Jednakowo┼╝ zupe┼énie inaczej odpowiada obra┼╝aj─ůcy przypadkowo, bez zamiaru, a inaczej obra┼╝aj─ůcy z premedytacj─ů (o czym ni┼╝ej).

Art. 16.

Obraz─ů jest r├│wnie┼╝ powtarzanie i szerzenie wiadomo┼Ťci podanych przez osob─Ö trzeci─ů. Obra┼╝ony ma w├│wczas prawo wyzwa─ç jednego i drugiego: obra┼╝aj─ůcego s┼éownie i obraz─Ö powtarzaj─ůcego.

Art. 17.

Obrazy oczywi┼Ťcie nie zamierzone, drobnego znaczenia, np. obrazy przypadkowe, jak potr─ůcenie ÔÇô o ile natychmiast po ich wyrz─ůdzeniu zostan─ů sprostowane, usprawiedliwione, lub o ile nast─ůpi bezpo┼Ťrednio przeproszenie ÔÇô nie s─ů obraz─ů, za kt├│r─ů obra┼╝ony m├│g┼éby ┼╝─ůda─ç satysfakcji honorowej.

Art. 18.

Obrazy nawet ci─Ö┼╝kie, spowodowane jednak nieporozumienie lub omy┼ék─ů (np. zniewaga czynna i b┼é─ůd co do osoby), nie mog─ů by─ç usprawiedliwieniem pojedynku. Wystarczy natomiast protokularne stwierdzenie nieporozumienia i przeproszenie.

Art. 19.

Czynna zniewaga w zasadzie nie nadaje si─Ö do post─Öpowania honorowego, skoro w┼éa┼Ťciwszym jest tutaj pa┼ästwowy s─ůd karny. Wyj─ůtkowo tylko, je┼Ťli czynna zniewaga spowodowana zosta┼éa bezpo┼Ťredni─ů, poprzedni─ů, ci─Ö┼╝k─ů obraz─ů ÔÇô mo┼╝e by─ç przedmiotem dochodze┼ä honorowych.

Art. 20.

Ka┼╝demu cz┼éowiekowi honorowemu, kt├│ry zosta┼é czynnie zniewa┼╝ony, przys┼éuguje prawo Czynnego reagowania na zniewag─Ö ka┼╝d─ů broni─ů lub przedmiotem, znajduj─ůcym si─Ö pod r─Ök─ů i zwr├│cenia go przeciw wszystkim osobom trzecim, kt├│re by mu chcia┼éy przeszkodzi─ç w tym zamiarze.

Uwaga: Niniejszy przepis odnosi si─Ö w pierwszym rz─Ödzie do oficer├│w i cz┼éonk├│w armii. Zwyczaj ten niekoniecznie w┼éa┼Ťciwy, jest niemniej zwyczajem przez wszystkich niemal autor├│w uznawanym (Angelini, K├╝hlbacher, Ristov i in.).

Art. 21.

Gro┼╝enie czynn─ů zniewag─ů nie uprawnia jeszcze do czynnej reakcji.

Art. 22.

Wi─Öksza lub mniejsza si┼éa uderzenia nie ma znaczenia przy ocenianiu stopnia obrazy lub w razie obop├│lnej czynnej zniewagi ÔÇô na przyznawanie praw obra┼╝onego.

Art. 23.

Do zaistnienia zniewagi czynnej wystarcza zamiar. Dlatego zamierzenie si─Ö do uderzenia przeciwnika jest ju┼╝ zniewag─ů czynn─ů.

Art. 24.

Je┼╝eli jedna zniewaga poci─ůga za sob─ů drug─ů, nale┼╝y przy ocenianiu ich wielko┼Ťci oraz przy przyznawaniu prawa obra┼╝onego trzyma─ç si─Ö nast─Öpuj─ůcych zasad:

a) o ile obie zniewagi były jednej kategorii, należy przyznać prawa obrażonego temu, który pierwszy obrażony został;

b) je┼╝eli obra┼╝ony reagowa┼é na lekk─ů obraz─Ö zniewag─ů ci─Ö┼╝sz─ů ÔÇô nale┼╝y obu przeciwnikom przyzna─ç r├│wne prawa;

c) je┼╝eli obra┼╝ony na jak─ůkolwiek zniewag─Ö s┼éown─ů (wyj─ůwszy obrazy honoru obra┼╝onego lub czci familii), reagowa┼é czynnie ÔÇô stawia si─Ö w po┼éo┼╝enie obra┼╝aj─ůcego;

d) jeżeli osoba obrażona na własnym honorze, lub honorze żony, matki, siostry, narzeczonej, ojca, brata lub innej szczególnie drogiej osoby, reaguje czynnie, natenczas zyskuje równe prawa z obrazicielem pierwszym.

Art. 25.

W zasadzie jedna zniewaga poci─ůga za sob─ů tylko jedn─ů spraw─Ö honorow─ů. O ile zniewaga raz ju┼╝ mi─Ödzy tymi samymi osobami zosta┼éa honorowo za┼éatwiona i powt├│rnie wywo┼éuje przez jej powt├│rzenie zaj┼Ťcie -, natenczas obraz─Ö nale┼╝y uwa┼╝a─ç jako prowokacj─Ö, a osob─Ö, kt├│ra si─Ö jej dopuszcza, za prowokatora.

Tego rodzaju sprawę należy przekazać władzom państwowym da ukarania.

Art. 26.

Przy obrazach zbiorowych decyduj─ů nast─Öpuj─ůce wzgl─Ödy:

1. je┼╝eli jedn─ů obraz─ů s┼éown─ů zniewa┼╝ono ca┼ée zrzeszenie (np. stowarzyszenie, rodzin─Ö, korporacj─Ö, klub itp.), w├│wczas wszyscy cz┼éonkowie zrzeszenia, zdolni do dzia┼éa┼ä honorowych, wybieraj─ů spo┼Ťr├│d siebie poprzez losowanie cz┼éonka, kt├│ry imieniem zrzeszenia spraw─Ö podejmie;

2. je┼╝eli jedna osoba zosta┼éa przez ca┼ée zrzeszenie obra┼╝on─ů, natenczas mo┼╝e spo┼Ťr├│d cz┼éonk├│w tego┼╝ zrzeszenia wybra─ç osob─Ö, kt├│ra ma zrzeszenie zast─ůpi─ç;

3. je┼╝eli jedna osoba w jednym zaj┼Ťciu zosta┼éa obra┼╝on─ů przez szereg os├│b, nie tworz─ůcych zrzeszenia, nale┼╝y post─ůpi─ç jak w punkcie 2;

4. je┼╝eli jedna osoba w jednym zaj┼Ťciu zniewa┼╝y┼éa kilka os├│b nie tworz─ůcych zrzeszenia, w├│wczas pierwsze┼ästwo w ┼╝─ůdaniu satysfakcji przys┼éuguje pierwszemu obra┼╝onemu, o ile zniewagi s─ů r├│wnorz─Ödne. Je┼Ťli nie, przys┼éuguje ono obra┼╝onemu najci─Ö┼╝ej.

Art. 27.

Przy okre┼Ťlaniu sposobu zado┼Ť─çuczynienia powinni zast─Öpcy obra┼╝onego zwraca─ç uwag─Ö na miejsce, w kt├│rym ich klient zosta┼é zniewa┼╝ony ÔÇô gdy┼╝ przy zniewagach wyrz─ůdzonych w miejscach publicznych warunki satysfakcji musz─ů by─ç ostrzejsze.

ROZDZIAŁ III. Obraza drukiem

Art. 28.

Opr├│cz zniewagi czynnej i zniewagi cz┼éonk├│w familii, do najci─Ö┼╝szych nale┼╝─ů zniewagi zamieszczone w druku, poniewa┼╝ pope┼énione s─ů z premedytacj─ů, a ze wzgl─Ödu na szybko┼Ť─ç rozpowszechniania pism drukowanych wyrz─ůdzaj─ů szczeg├│ln─ů krzywd─Ö obwinionemu.

Art. 29.

Za obra┼╝aj─ůcy artyku┼é odpowiada ten, kto go napisa┼é i podpisa┼é w┼éasnym imieniem, albo te┼╝ opatrzy┼é go znanym pseudonimem, inicja┼éami nazwiska lub jakimkolwiek innym znakiem.

Art. 30.

Je┼╝eli obra┼║liwy artyku┼é nie jest podpisany ┼╝adnym znakiem art. 29 okre┼Ťlonym, za jego tre┼Ť─ç odpowiada honorowo odpowiedzialny redaktor pisma.

Art. 31.

Redaktor odpowiedzialny przed prawem karnym i cywilnym nie jest honorowo odpowiedzialny za artyku┼é napisany przez znanego autora, kt├│ry te┼╝ w├│wczas nie mo┼╝e zas┼éania─ç si─Ö odpowiedzialno┼Ťci─ů redaktora odpowiedzialnego.

Art. 32.

Na wypadek, je┼Ťli znany autor obra┼║liwego artyku┼éu jest cz┼éowiekiem niegodnym dawania i ┼╝─ůdania satysfakcji honorowej, lub w og├│le honorowo dyskwalifikowanym ÔÇô i fakt ten znany jest odpowiedzialnemu redaktorowi ÔÇô w├│wczas odpowiedzialno┼Ť─ç honorow─ů za artyku┼é ponosi redaktor odpowiedzialny.

Art. 33.

Je┼Ťli znany autor obra┼║liwego artyku┼éu jest honorowo dyskwalifikowany, a fakt ten nie jest znany odpowiedzialnemu redaktorowi, spraw─Ö nale┼╝y skierowa─ç na drog─Ö s─ůdow─ů.

Art. 34.

Odpowiedzialny redaktor odpowiada honorowo w├│wczas, je┼Ťli rozpowszechnia artyku┼é, kt├│rego autor kryje .si─Ö pod pseudonimem.

Art. 35.

Natomiast wydawca lub w┼éa┼Ťciciel pisma, w kt├│rym obra┼║liwy artyku┼é umieszczono, nie odpowiada honorowo za tre┼Ť─ç tego┼╝ ÔÇô chyba, gdyby wysz┼éo na jaw, i┼╝ inkryminowany artyku┼é z jego polecenia zosta┼é napisany lub rozpowszechniony.

Art. 36.

Publiczne krytyki nawet ostre i bezwzgl─Ödne dotykaj─ůce os├│b lub urz─Öd├│w, o ile napisane zosta┼éy w interesie dobra publicznego ÔÇô nie mog─ů by─ç powodem wyzwania, o ile nie wyci─ůgaj─ů na jaw fakt├│w z ┼╝ycia prywatnego os├│b.

Art. 37.

R├│wnie┼╝ opublikowanie drukiem publicznych krytyk i s─ůd├│w, odnosz─ůcych si─Ö do naukowej, literackiej lub w og├│le fachowej umiej─Ötno┼Ťci i dzia┼éalno┼Ťci os├│b trzecich, nie mo┼╝e by─ç przedmiotem pertraktacji honorowych, skoro utrzymane zosta┼éo w tonie rzeczowej krytyki, wolnej od zniewag osobistych.

ROZDZIAŁ IV. Stopnie obrazy

Art. 38.

Zniewagi dzielimy według ich charakteru i znaczenia na cztery gatunki zwane stopniami.

Art. 39.

Obraz─Ö stopnia pierwszego czyli lekk─ů obraz─Ö, tworzy ka┼╝de uchybienie godno┼Ťci obra┼╝onego, jednak bez naruszenia jego czci.

Obra┼╝ony ma prawo wyboru broni, obra┼╝aj─ůcy ustanawiania warunk├│w spotkania.

Uwaga: Pod poj─Öcie lekkiej obrazy nale┼╝y podci─ůgn─ů─ç to wszystko, co okre┼Ťlamy s┼éowem: afront. Tu nale┼╝y wi─Öc wszelkie niew┼éa┼Ťciwe, a rozmy┼Ťlne zachowanie si─Ö towarzyskie wzgl─Ödem obra┼╝onego, odm├│wienie mu dobrego znalezienia si─Ö, inteligencji it. p.

Art. 40.

Ci─Ö┼╝k─ů obraz─ů albo obraz─ů drugiego stopnia jest uw┼éaczenie czci gentlemana.

Obrażonemu przysługuje prawo wyboru broni i dyktowania warunków starcia.

Uwaga: Nale┼╝─ů tutaj nast─Öpuj─ůce obrazy: zarzut nieprawdom├│wno┼Ťci, lub niedotrzymania s┼éowa, braku odwagi moralnej i fizycznej, zarzut nieuctwa itp.

Art. 41.

Bardzo ci─Ö┼╝k─ů zniewag─ů czyli zniewag─ů trzeciego stopnia jest ka┼╝da zniewaga, kt├│rej towarzyszy zniewa┼╝enie czynne lub zarzut przeciw honorowi obra┼╝onego.

Obra┼╝ony opr├│cz praw podanych w art. 40 mo┼╝e ┼╝─ůda─ç starcia a┼╝ do zupe┼énej bezw┼éadno┼Ťci.

Art. 42.

Wreszcie zniewag─ů czwartego stopnia jest wszelka zniewaga uw┼éaczaj─ůca czci familii.

Art. 43.

Przy ocenianiu stopnia obrazy miarodajnymi s─ů nast─Öpuj─ůce okoliczno┼Ťci:

a) stanowisko spo┼éeczne, wiek, wychowanie, inteligencja obra┼╝aj─ůcego oraz opinia, jak─ů si─Ö cieszy w┼Ťr├│d og├│┼éu;

b) stanowisko społeczne i wiek obrażonego jak również moralne pobudki, które spowodowały zniewagę;

c) spos├│b zniewa┼╝enia, a wi─Öc: czy j─ů pope┼éniono s┼éownie, czynnie, pisemnie, drukiem;

d) forma zniewagi, t. zn. czy pope┼éniono j─ů w┼Ťr├│d ha┼äbi─ůcych okoliczno┼Ťci, czy te┼╝ nie, otwarcie czy tylko pozornie;

e) tre┼Ť─ç zniewagi: czy jest faktycznie ci─Ö┼╝k─ů, czy tylko pozornie;

f) pow├│d zniewagi: ÔÇô czy pope┼éniono j─ů jako reakcj─Ö na prowokacj─Ö, jako akt samoobrony, czy te┼╝ sama zniewaga by┼éa prowokacj─ů itp.

ROZDZIAŁ V. Osoby uprawnione do odrzucenia wyzwania

Art. 44.

Ka┼╝da osoba urz─Ödowa, wykonywuj─ůca swoje urz─Ödowanie w granicach ustaw─ů okre┼Ťlonych, albo spe┼éniaj─ůca polecenie wy┼╝szej w┼éadzy, mo┼╝e odm├│wi─ç zado┼Ť─çuczynienia, skoro urz─Öduj─ůc obra┼╝a osob─Ö drug─ů (np. adwokat, s─Ödzia, przysi─Ög┼éy, radny itd., ka┼╝dy urz─Ödnik).

R├│wnie┼╝ cz┼éonkowie sejmu s─ů wolni od odpowiedzialno┼Ťci honorowej za ich mowy sejmowe, o ile te nie zawieraj─ů ┼Ťci┼Ťle osobistych wycieczek.

Art. 45.

Uwolnieni od dawania satysfakcji s─ů zast─Öpcy w sprawie honorowej, kt├│rzy w gor─ůcej wymianie s┼é├│w przy obronie swego klienta u┼╝yj─ů nieostro┼╝nych zwrot├│w lub por├│wna┼ä. R├│wnie┼╝ s─Ödziowie honorowi orzekaj─ůcy niehonorowo┼Ť─ç, nie odpowiadaj─ů honorowo za swoje orzeczenie.

Art. 46.

Publicysta lub odpowiedzialny redaktor pisma nie odpowiadaj─ů honorowo w razie zaistnienia warunk├│w okre┼Ťlonych w art. 35, 36, 37.

Art. 47.

Wolnym od obowi─ůzku dania satysfakcji jest:

a) m─ů┼╝, kt├│ry zniewa┼╝a cz┼éowieka uwodz─ůcego mu ┼╝on─Ö;

b) g┼éowa rodziny, je┼Ťli wyzywaj─ůcym jest cz┼éowiek staraj─ůcy si─Ö o r─Ök─Ö c├│rki, siostry lub wychowanki wyzwanego, a powodem wyzwania jest odm├│wienie mu r─Öki jednej z wymienionych os├│b.

Art. 48.

Z uwagi na wiek nie mog─ů dawa─ç ani ┼╝─ůda─ç satysfakcji osoby licz─ůce mniej jak 18, lub wi─Öcej ni┼╝ 60 lat.

Jednak┼╝e osoba licz─ůca wi─Öcej ni┼╝ 60 lat ┼╝ycia musi da─ç satysfakcj─Ö, o ile zatarg spowodowa┼éa.

Art. 49.

Satysfakcji mo┼╝e odm├│wi─ç ka┼╝dy z powod├│w w art. 25 i 26. okre┼Ťlonych

Art. 50.

Wreszcie wolno si─Ö uchyli─ç od satysfakcji:

a) napadniętemu z tyłu, podstępnie;

b) ka┼╝demu choremu, kt├│rego choroba uniemo┼╝liwia danie satysfakcji z broni─ů w r─Öku i jest notorycznie znan─ů lub udowodnion─ů.

Art. 51.

W ka┼╝dym wypadku, w kt├│rym obra┼╝aj─ůcy nie jest gentlemanem ÔÇô nale┼╝y spraw─Ö odda─ç w┼éadzy pa┼ästwowej, nie wdra┼╝aj─ůc post─Öpowania honorowego.

ROZDZIAŁ VI. Postępowanie honorowe

Art. 52.

Gentleman nie powinien nigdy na zniewag─Ö reagowa─ç zniewag─ů.

Art. 53.

Dla ochrony czci obra┼╝onego i dania mu satysfakcji istnieje osobne post─Öpowanie, kt├│re rozpoczyna si─Ö tym, i┼╝ obra┼╝ony winien natychmiast po obrazie zamianowa─ç dw├│ch sekundant├│w, zwanych tak┼╝e zast─Öpcami honorowymi.

Art. 54.

Sekundanci musz─ů by─ç nieskazitelni na honorze, i winni pozostawa─ç w mo┼╝liwie naj┼Ťci┼Ťlejszych stosunkach z obra┼╝onymi.

Art. 55.

Sekundanci obra┼╝onego winni w przeci─ůgu 24 godzin od chwili obra┼╝enia ich klienta licz─ůc, poci─ůgn─ů─ç obraziciela do odpowiedzialno┼Ťci honorowej, czyli go wyzwa─ç.

Art. 56.

Obra┼╝ony, kt├│ry w przeci─ůgu 24 godzin od chwili obrazy nie wyzwa┼é obra┼╝aj─ůcego, uprawnia tym samym obra┼╝aj─ůcego do odrzucenia wyzwania ÔÇô o ile zw┼éoki nie usprawiedliwi bardzo wa┼╝n─ů, udowodnion─ů przyczyn─ů.

Art. 57.

Wszelk─ů zw┼éok─Ö niedozwalaj─ůc─ů na wyzwanie w terminie 24 godzin, nale┼╝y wyzwanemu donie┼Ť─ç telegraficznie lub express-poleconym.

Art. 58.

O ile wyzwanie nie nast─ůpi w przeci─ůgu dalszych 24 u, a zatem w ci─ůgu 48 godzin od chwili obrazy licz─ůc ÔÇô nie wolno obra┼╝aj─ůcemu przyj─ů─ç wyzwania bezwarunkowo ÔÇô chyba tylko w├│wczas, je┼Ťli wyzywaj─ůcy udowodni ponad wszelk─ů w─ůtpliwo┼Ť─ç, i┼╝ zw┼éok─Ö. spowodowa┼éa si┼éa wy┼╝sza.

Art. 59.

O ile obra┼╝aj─ůcym jest cz┼éowiek obcy, niemaj─ůcy znajomo┼Ťci w miejscu pertraktowania honorowego, natenczas przys┼éuguje mu prawo zwr├│cenia si─Ö w terminie 24 godzinnym od chwili wyzwania licz─ůc, do sekundant├│w swego przeciwnika powiadomi─ç ich o tym i za┼╝─ůdania od nich, aby wskazali mu os├│b kt├│reby roli sekundant├│w jego si─Ö podj─Ö┼éy.

W razie gdyby zast─Öpcy obra┼╝onego nie byli w mo┼╝no┼Ťci wyszuka─ç obrazicielowi dw├│ch sekundant├│w spo┼Ťr├│d swych przyjaci├│┼é, powinni da─ç mu czas do mianowania sekundant├│w w miejscu swego zamieszkania.

Art. 60.

O ile nie ma pewno┼Ťci, czy obra┼╝aj─ůcy faktycznie mia┼é zamiar obrazi─ç wyzywaj─ůcego, powinien ten┼╝e uprosi─ç jednego, w miar─Ö mo┼╝liwo┼Ťci wsp├│lnego przyjaciela, kt├│ryby poprosi┼é obraziciela o wyja┼Ťnienie s┼é├│w wzgl─Ödnie czyn├│w w─ůtpliwych. W razie stwierdzenia zamiaru, czas 24 godzinny przys┼éuguj─ůcy obra┼╝onemu do wyzwania liczy si─Ö od chwili poinformowania go przez owego wsp├│lnego obu stronom przyjaciela.

Art. 61.

Je┼Ťli obraza jest tak ci─Ö┼╝ka, i┼╝ mie┼Ťci w sobie zakwestionowanie honoru obra┼╝onego, zast─Öpcy obu stron winni zwr├│ci─ç si─Ö z podniesionymi zarzutami do s─ůdu honorowego wzgl─Ödnie s─ůdu karnego ÔÇô przed kt├│rymi to instancjami obra┼╝aj─ůcy winien zarzuty swe podtrzyma─ç.

Art. 62.

Je┼╝eli w czasie rozstrzygania sprawy przed s─ůdem honorowym lub pa┼ästwowym, obra┼╝aj─ůcy powt├│rnie obrazi wyzywaj─ůcego, winien on odm├│wi─ç obrazicielowi satysfakcji honorowej, przerwa─ç pertraktacje ÔÇô a zast─Öpcy obra┼╝onego winni zako┼äczy─ç spraw─Ö spisaniem jednostronnego protoko┼éu.

Art. 63.

Je┼╝eli cz┼éowiek honorowy obra┼╝ony zostanie przez osob─Ö notorycznie nie maj─ůc─ů zdolno┼Ťci do dawania i ┼╝─ůdania satysfakcji, winien bez rozpoczynania akcji honorowej odda─ç spraw─Ö s─ůdowi karnemu.

Art. 64.

O ile niezdolno┼Ť─ç honorowa obraziciela polega na pog┼éoskach lub domys┼éach, musi obra┼╝ony mianowa─ç zast─Öpc├│w, wyzwa─ç obraziciela, a podnoszone zarzuty potrzyma─ç przed s─ůdem honorowym.

Jest bowiem zasad─ů post─Öpowania honorowego, i┼╝ ka┼╝dy zarzut niehonorowo┼Ťci nale┼╝y udowodni─ç przed honorowym udowodni─ç.

Art. 65.

Obra┼╝aj─ůcy, o ile na miejscu obrazy, poszkodowany na honorze tego za┼╝─ůda ÔÇô

Podać mu musi swoje imię i nazwisko oraz dokładny adres.

Art. 66.

Zast─Öpcy wyzywaj─ůcego winni uda─ç si─Ö do obraziciela razem i w s┼éowach kr├│tkich po przedstawieniu si─Ö temu┼╝:

a) okre┼Ťli─ç zdarzenie, kt├│rym ich klient czuje si─Ö obra┼╝onym

b) wezwa─ç obraziciela do mianowania ze swej strony zast─Öpc├│w

c) zostawi─ç swoje adresy aby zamianowani przez obraziciela sekundanci mogli si─Ö z nimi skomunikowa─ç.

Zachowanie si─Ö sekundant├│w obra┼╝onego winno by─ç przy tym zimne; ale grzeczne.

Art. 67.

Wreszcie, je┼Ťli zast─Öpcy wyzywaj─ůcego nie zastan─ů obra┼╝aj─ůcego w domu, winni pozostawi─ç mu swe karty wizytowe z oznaczeniem godziny, o kt├│rej powt├│rnie si─Ö zjawi─ů, z przydaniem nazwiska swego klienta.

Je┼╝eli i za powt├│rn─ů bytno┼Ťci─ů obra┼╝aj─ůcego w domu b─Ödzie, winni pozostawi─ç mu wyzywaj─ůcy sekundanci w domu list, z przedstawieniem tego, czego mu ustnie powiedzie─ç nie mogli (zgodnie z art. 58), oraz okre┼Ťli─ç godzin─Ö i miejsce, w kt├│rym oczekiwa─ç b─Öd─ů zast─Öpc├│w wyzwanego.

Art. 68.

Wyzwany; kt├│ry w chwili wyzwania go w inn─ů; nieza┼éatwion─ů jeszcze spraw─Ö honorow─ů jest wmieszany winien to natychmiast wyzywaj─ůcym go sekundantom zakomunikowa─ç.

Art. 69.

R├│wnie┼╝ na wypadek choroby, nie pozwalaj─ůcej mu stan─ů─ç z broni─ů. w r─Öku, powinien fakt ten ju┼╝ przy wyzwaniu wyjawi─ç, a na ┼╝─ůdanie r├│wnie┼╝ udowodni─ç.

Art. 70.

Je┼╝eli obraziciel mieszka w innej miejscowo┼Ťci, musz─ů sekundanci obra┼╝onego celem wyzwania powiadomi─ç obraziciela telegraficznie, i┼╝ do jego miejsca zamieszkania przyje┼╝d┼╝aj─ů. Obraziciel winien ich oczekiwa─ç, wyzwanie przyj─ů─ç i zamianowa─ç swoich sekundant├│w, kt├│rzyby udali si─Ö do miejsca zamieszkania obra┼╝onego i tam spraw─Ö przeprowadzili.

Decyduj─ůcym bowiem w takich wypadkach miejscem w┼éa┼Ťciwym do pertraktacji jest miejsce zamieszkania obra┼╝onego.

Art. 71.

Obra┼╝aj─ůcy, kt├│ry w przeci─ůgu 48 godzin od chwili wyzwania go licz─ůc, nie zamianuje zast─Öpc├│w bez ┼╝adnego wa┼╝nego powodu ÔÇô uchyla si─Ö tym samym od dania satysfakcji.

Zast─Öpcy wyzywaj─ůcego winni natenczas sporz─ůdzi─ç protok├│┼é jednostronny, za┼éatwiaj─ůcy ich klientowi spraw─Ö jednostronnie.

Art. 72.

Wyzywaj─ůcy powinien przyj─ů─ç wyzywaj─ůcych go sekundant├│w grzecznie, spokojnie ich ┼╝─ůdania wys┼éucha─ç, wstrzyma─ç si─Ö od jakichkolwiek polemik lub wyja┼Ťnie┼ä sprawy, a zawiadomi─ç tych┼╝e, i┼╝ sekundant├│w ze swej strony zamianuje i jak najrychlejsze skomunikowanie si─Ö ich z wyzywaj─ůcymi go sekundantami spowoduje.

Art. 73.

W wypadku, w kt├│rym wyzwany odmawia dania satysfakcji, winien to sekundantom wyzywaj─ůcym go przedstawi─ç w s┼éowach ogl─Ödnych i grzecznych przy podaniu wszelkich podstaw, na zasadzie kt├│rych ono nast─Öpuje.

Sekundanci obra┼╝onego mog─ů ┼╝─ůda─ç pisemnego przedstawienia powod├│w odm├│wienia satysfakcji ich klientowi. Odmawiaj─ůcy winien na ┼╝─ůdanie przeciwnika zarzuty udowodni─ç przed s─ůdem honorowym lub karnym:

Art. 74.

Wyzwany mo┼╝e odrzuci─ç wyzwanie bez kwestionowania honorowo┼Ťci wyzywaj─ůcego w nast─Öpuj─ůcych wypadkach:

1. je┼╝eli stan faktyczny, na kt├│rym opiera si─Ö wyzwanie nie jest wyra┼║ny lub je┼╝eli wyzywaj─ůcy nie chce poda─ç powodu wyzwania;

2. je┼╝eli spos├│b wyzwania nie odpowiada zasadom zwyczajowym honorowego post─Öpowania (art. 46-56);

3. je┼╝eli wyzwanie nast─ůpi┼éo po up┼éywie 48 godzi bez zaistnienia vis maior powoduj─ůcej zw┼éok─Ö;

4. je┼╝eli obra┼╝ony przed wezwaniem wni├│s┼é skarg─Ö s─ůdow─ů przeciw obra┼╝aj─ůcemu;

5. je┼╝eli wyzwanie stoi w rzeczywistym, rzeczowym zwi─ůzku z inn─ů, wsp├│┼écze┼Ťnie si─Ö tocz─ůc─ů spraw─ů honorow─ů.

ROZDZIAŁ VII. Sekundanci

Art. 75.

Zast─Öpcami honorowymi albo sekundantami nazywamy osoby mianowane przez strony zatarg honorowy wiod─ůce po dw├│ch z ka┼╝dej strony ÔÇô maj─ůce za zadanie bezwzgl─Ödnie baczy─ç, aby honor ich klienta przez jak─ůkolwiek czynno┼Ť─ç lub zaniechanie nie uleg┼é szkodzie, oraz obowi─ůzkiem kt├│rych jest uczestniczy─ç na miejscu spotkania podczas starcia.

Art. 76.

Gentlemanowi nie wolno przyj─ů─ç mandatu je┼Ťli jego klient ┼╝─ůda z g├│ry pojedynku a┼╝ do ┼Ťmierci jednego z walcz─ůcych.

Art. 77.

Jak z art. 67 wynika: zast─Öpcami musz─ů by─ç ludzie honoru, obeznani z zasadami post─Öpowania honorowego co r├│wnie wa┼╝ne: z zasadami w┼éadania broni─ů.

Art. 78.

Obowi─ůzkiem cz┼éowieka honorowego jest przyj─ů─ç zast─Öpstwo honorowe ÔÇô o ile tego ┼╝─ůda jego przyjaciel i zast─Öpowa─ç jego honor z tak─ů sam─ů troskliwo┼Ťci─ů, jak gdyby si─Ö w danej sprawie o w┼éasny honor sekundantowi rozchodzi┼éo

Art. 79.

Sekundant, kt├│ry przez sw─ů opiesza┼éo┼Ť─ç lub lekkomy┼Ťlno┼Ť─ç nara┼╝a na szwank honor swego klienta, si─Ö niehonorowym (art. 8 l. 27).

Art. 80.

Obowi─ůzkiem sekundant├│w jest stara─ç si─Ö o pokojowe za┼éatwienie sprawy i uwa┼╝a─ç pojedynek jako ostateczne za┼éatwienie, skoro tylko w tej drodze honor klienta mo┼╝na uratowa─ç.

Art. 81.

Sekundantami czyli ┼Ťwiadkami nie mog─ů by─ç;

1. wszystkie osoby wyliczone w art. 8 od 1-17;

2. osoby, kt├│re dana obraza w jakikolwiek spos├│b, bodaj po┼Ťrednio dotyka lub kt├│re s─ů w spraw─Ö moralnie

3. ma┼éoletni i osoby z powodu u┼éomno┼Ťci niezdolne do w┼éadania broni─ů;

4. krewni wyzwanego lub wyzywaj─ůcego do 4-tego stopnia w┼é─ůcznie.

Art. 82.

Sekundanci, kt├│rzy skompromituj─ů swego klienta w czasie pertraktacji honorowych, winni udzieli─ç mu na ┼╝─ůdanie zado┼Ť─çuczynienia z broni─ů w r─Öku.

Art. 83.

Godno┼Ťci swe zast─Öpc├│w obejmuj─ů sekundanci na podstawie udzielonego im przez mandanta pe┼énomocnictwa, kt├│re z regu┼éy winno by─ç nieograniczone, pe┼éne: plein puvoir.

Art. 84.

Mo┼╝e jednak mandant udzieli─ç sekundantom pe┼énomocnictwo, ┼Ťci┼Ťle ograniczone.

Art. 85.

Mandantowi przys┼éuguje prawo ka┼╝doczesnego sprzeciwienia si─Ö za┼éatwieniu sprawy przez swych sekundant├│w, kt├│rzy nie mog─ů poci─ůga─ç go z tego powodu do odpowiedzialno┼Ťci honorowej.

Art. 86.

Mandatowi przys┼éuguje r├│wnie┼╝ prawo ka┼╝doczesnego odebrania mandat├│w swoim sekundantom bez podania powod├│w i bez obowi─ůzku odpowiedzialno┼Ťci tego tytu┼éu.

Art. 87.

O ile sekundanci ustalili pojedynek jako jedyny spos├│b honorowego za┼éatwienia sprawy, jest ich obowi─ůzkiem przy tym┼╝e pojedynku fungowa─ç, wyj─ůwszy, i┼╝ z g├│ry postanowiono w razie pojedynku wezwa─ç do tego┼╝ innych sekundant├│w.

Art. 88.

Cele zmienienia zast─Öpc├│w przys┼éuguje ka┼╝demu mandantowi prawo w przeci─ůgu 24 godzin po z┼éo┼╝eniu godno┼Ťci przez dotychczasowych zast─Öpc├│w lub po ich usuni─Öciu ÔÇô zamianowa─ç nowych zast─Öpc├│w a ich nazwiskach i adresach w tym┼╝e┼╝ samym czasie zawiadomi─ç stron─Ö przeciwn─ů.

Przekroczenie tego terminu uprawnia stron─Ö drug─ů do zerwania pertraktacji i spisania protok├│┼éu jednostronnego.

Art. 89.

Sekundanci, kt├│rzy obejmuj─ů zast─Öpstwo w miejsc sekundant├│w usuni─Ötych lub sekundant├│w, kt├│rzy dobrowolnie z┼éo┼╝yli mandaty ÔÇô nie maj─ů obowi─ůzku respektowania dotychczasowego sposobu za┼éatwiani; sprawy oraz czynno┼Ťci swych poprzednik├│w, lecz za chowaj─ů woln─ů r─Ök─Ö tak, jakby oni pierwsi zacz─Öli za st─Öpowa─ç honorowo swego klienta.

Art. 90.

Sekundanci mog─ů odm├│wi─ç traktowania ze stron─ů przeciwn─ů, je┼╝eli jednym z przeciwnych sekundant├│w jest zawodowy szermierz.

Art. 91.

Sekundant, kt├│ry w czasie pertraktacji popad┼é w ostry konflikt ze stron─ů przeciwn─ů, winien bezzw┼éocznie mandat z┼éo┼╝y─ç.

Art. 92.

0 ile opr├│cz konfliktu zaszed┼é mi─Ödzy sekundantami wypadek obrazy, winien obra┼╝ony sekundant mandat z┼éo┼╝y─ç i w my┼Ťl og├│lnych zasad o post─Öpowaniu honorowym wyzwa─ç obra┼╝aj─ůcego, kt├│ry natychmiast po wyzwaniu winien r├│wnie┼╝ z┼éo┼╝y─ç sw├│j mandat.

Art. 93.

Na wypadek, je┼Ťli wyzwany odmawia dania satysfakcji honorowej wyzywaj─ůcemu, powinni tego┼╝ zast─Öpcy za┼╝─ůda─ç od wyzwanego podania powod├│w odmowy na pi┼Ťmie.

Art. 94.

O ile odmowa dania satysfakcji nie zostanie umotywowan─ů ÔÇô natenczas zast─Öpcy wyzywaj─ůcego jednostronnym protoko┼éem za┼éatwiaj─ů spraw─Ö swemu klientowi.

Art. 95.

Je┼╝eli powodem odmowy dania satysfakcji jest zarzut niehonorowo┼Ťci woeci postawiony wyzywaj─ůcemu, a sprawa nie da si─Ö wyja┼Ťni─ç mi─Ödzy zast─Öpcami, natenczas zast─Öpcy oddaj─ů spraw─Ö s─ůdowi honorowemu (patrz rozdzia┼é S─ůdy honorowe)

Art. 96.

Skoro zarzuty postawione przez wyzwanego honorowi wyzywaj─ůcego oka┼╝─ů si─Ö przed s─ůdem honorowym nieprawdziwymi ÔÇô natenczas wyzwany jako oszczerca, traci prawo dawania i ┼╝─ůdania satysfakcji honorowej, co te┼╝ zast─Öpcy wyzywaj─ůcego stwierdz─ů w protokole, kt├│ry nale┼╝y opublikowa─ç.

Art. 97.

Je┼╝eli strona wyzwana nie posiada znajomo┼Ťci w miejscu dokonanego wyzwania i za┼╝─ůda od wyzywaj─ůco go sekundant├│w wskazania dw├│ch gentleman├│w, kt├│rzy by obj─Öli godno┼Ť─ç jego zast─Öpc├│w ÔÇô winni sekundanci wyzywaj─ůcego w przeci─ůgu 24 godzin od wyzwania wskaza─ç wyzwanemu tego rodzaju zast─Öpc├│w.

Art. 98.

Ka┼╝dy mandant, mianuj─ůc swoich zast─Öpc├│w powinien dok┼éadnie i szczeg├│┼éowo poinformowa─ç ich o faktycznym stanie rzeczy, oraz o pobudkach, kt├│re nim kierowa┼éy przy konflikcie.

Art. 99.

Tylko w├│wczas wolny jest Mandant od obowi─ůzku art. 98 okre┼Ťlonego, je┼╝eli powodem zaj┼Ťcia s─ů okoliczno┼Ťci natury dyskretnej lub drastycznej.

Art. 100.

Wobec faktu, i┼╝ na ziemiach polskich jest w u┼╝ywaniu kilka kodeks├│w honorowych, przewa┼╝nie niemieckich, winni sekundanci zaraz przy pierwszym spotkaniu si─Ö ustali─ç pisemnie kodeks, kt├│rego zasad w czasie pertraktacji b─Öd─ů przestrzega─ç.

ROZDZIA┼ü VIII. Zado┼Ť─çuczynienie

Art. 101.

Obra┼╝ony gentleman ma prawo i obowi─ůzek za┼╝─ůda─ç od obraziciela satysfakcji honorowej, o ile si─Ö rozchodzi o powa┼╝niejsz─ů zniewag─Ö ÔÇô za┼Ť obra┼╝aj─ůcy ma obowi─ůzek da─ç satysfakcj─Ö honorow─ů obra┼╝onemu, o ile pragnie uchodzi─ç za cz┼éowieka honorowego.

Art. 102.

W post─Öpowaniu honorowym znane s─ů nast─Öpuj─ůce rodzaje satysfakcji honorowej;

1) wyja┼Ťnienie

2) zaprzeczenie obrazy;

3) odwołanie obrazy;

4) usprawiedliwienie post─Öpku tworz─ůcego zniewag─Ö i o┼Ťwiadczenie honorowe

5) przeproszenie

6) pojedynek (vide osobny rozdział

7) jednostronny protokół sekundantów

Art. 103.

Wobec b┼é─Ödnego cz─Östo pojmowania zada┼ä s─ůd├│w honorowych nale┼╝y wyra┼║nie stwierdzi─ç, i┼╝ s─ůd honorowy, kt├│ry jest powo┼éany jedynie do orzeczenia o zdolno┼Ťci honorowej stron ÔÇô nie jest uprawniony i nie powinien za┼éatwia─ç spraw honorowych w zakresie swego dzia┼éania, kt├│r─ů to kompetencj─Ö posiadaj─ů tylko sekundanci.

Uwaga: Postanowienie niniejsze jest reakcj─ů na niew┼éa┼Ťciwy w niekt├│rych miejscowo┼Ťciach rozszerzony zwyczaj oddawania sprawy honorowej do za┼éatwienia s─ůdom honorowym. Zast─Öpcom stron nie wolno tego rodzaju post─Öpkiem zrzuca─ç z ; siebie najkardynalniejszego obowi─ůzku za┼éatwienia sprawy w cztery oczy, za┼Ť s─ůd honorowy poza orzeczeniem, czy dany osobnik posiada zdolno┼Ť─ç honorow─ů, nie mo┼╝e powodowa─ç ┼╝adnych innych rozstrzygni─Ö─ç i za┼éatwie┼ä kwestii powodowa─ç

Art. 104.

Ka┼╝de s┼éowo i ka┼╝da czynno┼Ť─ç, kt├│re wprawdzie mog─ů by─ç uwa┼╝ane za zniewag─Ö ÔÇô jednakowo┼╝ przez sw├│j niejasny charakter lub tkwi─ůc─ů w nich dwuznaczno┼Ť─ç nie daj─ů pewno┼Ťci, czy zniewaga istotnie mia┼éa miejsce ÔÇô mog─ů by─ç przez zwyk┼ée wyja┼Ťnienie o┼Ťwietlone.

Tego rodzaju wyja┼Ťnienie, i┼╝ zniewaga miejsca nie mia┼éa, jest zupe┼én─ů satysfakcj─ů.

Uwaga: Poniewa┼╝ gentleman w po┼╝yciu towarzyskim winien broni─ç nie tylko w┼éasnego honoru i w drodze honorowej reagowa─ç na ka┼╝d─ů zniewag─Ö honoru lub zniewag─Ö czynn─ů ÔÇô ale r├│wnie┼╝ dba─ç o to, aby przez pewne niedom├│wienia, lub niejasne okre┼Ťlenia, spok├│j domowy, honor ┼╝ony i cze┼Ť─ç familii, nie zosta┼éy naruszone ÔÇô przeto ten rodzaj satysfakcji nale┼╝y zastosowa─ç zawsze w powy┼╝szych wypadkach, o ile samo powiedzenie, wzgl─Ödnie czynno┼Ť─ç obra┼╝aj─ůcego mie┼Ťci w sobie dwuznaczno┼Ť─ç lub w─ůtpliwo┼Ť─ç co do tego┼╝ intencji.

Art. 105.

Zaprzeczenie obrazy jest wystarczaj─ůcym zado┼Ť─çuczynieniem w tych wszystkich wypadkach, w kt├│rych obraza faktycznie nast─ůpi┼éa, jednakowo┼╝ ogranicza si─Ö do poni┼╝enia mi┼éo┼Ťci w┼éasnej obra┼╝onego, ale sama w sobie jest niegrzeczno┼Ťci─ů towarzysk─ů.

Inaczej okre┼Ťlaj─ůc: zaprzeczenie obrazy wystarcza we wszystkich wypadkach l┼╝ejszej zniewagi, a oczywi┼Ťcie o ile nie jest zniewag─ů czynn─ů.

Art. 106

Zaprzeczenie obrazy, zale┼╝nie od charakteru ca┼éego zaj┼Ťcia od mniejszej lub wi─Ökszej krzywdy wyrz─ůdzonej wyobra┼╝onemu, mo┼╝e nast─ůpi─ç w spos├│b trojaki:

a) ustnie, przy wyzwaniu

b) pisemnie

c) publicznie

Art. 107

O ile obraza przypadkowa nie zadrasn─Ö┼éa zbyt mocno godno┼Ťci osobistej obra┼╝onego ÔÇô natenczas wystarcza, je┼╝eli wyzwany przy wyzwaniu zaprzeczy obrazie, za┼Ť wyzywaj─ůcy go sekundanci owo zaprzeczenie jako wystarczaj─ůce wci─ůgn─ů w list wystosowany do swego klienta ÔÇô w kt├│rym musz─ů o┼Ťwiadczy─ç, i┼╝ wobec zaprzeczenia obrazy i uprawdopodobnienia przez wyzwanego braku zamiaru obra┼╝enia ÔÇô uwa┼╝aj─ů spraw─Ö za za┼éatwion─ů honorowo.

Art. 108.

Je┼╝eli obraza jest ci─Ö┼╝k─ů, lub w┼Ťr├│d szczeg├│lnych okoliczno┼Ťci pope┼énion─ů, a jednak nie narusza honoru i dobrego imienia obra┼╝onego, natenczas wyzwany zaprzeczaj─ůcy obrazie winien na ┼╝─ůdanie sekundant├│w wyzywaj─ůcego odno┼Ťne o┼Ťwiadczenie pisemne do protoko┼éu sprawy do┼é─ůczy─ç.

Art. 109.

Je┼╝eli natomiast obraz─Ö pope┼éniono publicznie w┼Ťr├│d okoliczno┼Ťci takich, i┼╝ godno┼Ť─ç obra┼╝onego wymaga aby ┼Ťwiadkowie zaj┼Ťcia o za┼éatwieniu sprawy zostali powiadomieni ÔÇô w├│wczas pisemne zaprzeczenie obrazy dor─Öczone do protoko┼éu jak art. 108, nale┼╝y w odpisach udzieli─ç ┼Ťwiadkom zaj┼Ťcia do wiadomo┼Ťci ÔÇô za wiedz─ů jednak wiedz─ů obra┼╝aj─ůcego.

Uwaga: Raz na zawsze nale┼╝y zaniecha─ç nak┼éaniania obra┼╝aj─ůcego, by osobi┼Ťcie zaprzeczy┼é zniewadze w obecno┼Ťci ┼Ťwiadk├│w. Tego rodzaju ┼╝─ůdania b─Öd─ůce zbytecznym upokorzeniem obra┼╝aj─ůcego nie powinny mie─ç nigdy miejsca ÔÇô a w praktyce ko┼äcz─ů si─Ö zwykle starciem z broni─ů w r─Öku w sprawach drobnych.

Ar. 110.

Samo zaprzeczenie nie wystarcza jednak w├│wczas, je┼╝eli obra┼╝ony poni├│s┼é krzywd─Ö moraln─ů. Zast─Öpcy tego┼╝ winni w tym razie ┼╝─ůda─ç ustnego, albo pisemnego usprawiedliwienia si─Ö ÔÇô zale┼╝nie od natury zniewagi.

Art. 111.

Trzeci rodzaj satysfakcji: odwo┼éanie obrazy i o┼Ťwiadczenie honorowe, stosowa─ç nalep w tych wszystkich wypadkach, w kt├│rych obra┼╝aj─ůcy naruszy┼é wprawdzie honor wyzywaj─ůcego, zosta┼é jednakowo┼╝ w b┼é─ůd wprowadzony przez osob─Ö trzeci─ů, lub dzia┼éa┼é w nieznajomo┼Ťci pewnych fakt├│w, za┼Ť na wszelki spos├│b dzia┼éalno┼Ť─ç jego nosi┼éa cechy dobrej wiary.

Uwaga: Nale┼╝─ů tutaj wypadki tego rodzaju jak np. osoba A, mylnie poinformowana przez osob─Ö B, odm├│wi podania r─Öki osobie C. Albo osoba W, na zasadzie zapewnienia osoby L, wyrazi si─Ö przy ┼Ťwiadkach, ┼╝e X nie jest cz┼éowiekiem honoru.

Art. 112.

W wypadkach art. 111 okre┼Ťlonych, winni zast─Öpcy obra┼╝onego zadowoli─ç si─Ö o┼Ťwiadczeniem, kt├│re z┼éo┼╝y wyzwany osobi┼Ťcie do protok├│┼éu, albo za po┼Ťrednictwem swoich sekundant├│w ,o ile tre┼Ťci─ů takiego o┼Ťwiadczenia jest:

a) usprawiedliwienie si─Ö wyzwanego, i┼╝ zosta┼é wprowadzony w b┼é─ůd

b) ubolewanie nad wyrz─ůdzon─ů mimo woli krzywd─ů obra┼╝onego

c) o┼Ťwiadczenie honorowe, stwierdzaj─ůce cofni─Öcie zarzutu wzgl─Ödem honorowo┼Ťci wyzywaj─ůcego

Art.113

Usprawiedliwienia i o┼Ťwiadczenia honorowe mo┼╝na sk┼éada─ç w spos├│b rozmaity, a to zale┼╝nie od okoliczno┼Ťci, w┼Ťr├│d. kt├│rych zniewag─Ö wyrz─ůdzono ÔÇô a wi─Öc:

a) ustnie wobec dw├│ch lub czterech sekundant├│w;

b) pisemnie, na r─Öce sekundant├│w obra┼╝onego;

c) publicznie, przez og┼éoszenie wzgl─Ödnie opublikowanie tre┼Ťci usprawiedliwienia.

Art. 114.

Jasno i bez jakichkolwiek zastrze┼╝e┼ä winna brzmie─ç tre┼Ť─ç o┼Ťwiadczenia honorowego. Wszelkie usi┼éowania os┼éabienia tre┼Ťci takiego o┼Ťwiadczenia przez dodawanie zastrze┼╝e┼ä lub usprawiedliwie┼ä, s─ů niedopuszczalne.

Art. 115.

Usprawiedliwienia i o┼Ťwiadczenia honorowe wolno sk┼éada─ç tylko przed spisaniem protok├│┼éu starcia. Usprawiedliwienia z┼éo┼╝one po spisaniu warunk├│w starcia s─ů wed┼éug postanowie┼ä honorowych niedopuszczalne.

Art. 116.

Bezwarunkowo nie wolno przyj─ů─ç ani sk┼éada─ç usprawiedliwienia na miejscu spotkania. Dopuszczalne natomiast i godne uznania s─ů usprawiedliwienia po walce.

Uwaga: Motywem powy┼╝szego przepisu przez zwyczaje honorowe polskie, w┼éoskie, niemieckie i francuskie, uznanego jest zapatrywanie, i┼╝ gentleman ma zawsze dosy─ç czasu do zado┼Ť─çuczynienia jeszcze przed pojedynkiem. Sk┼éadanie za┼Ť tego rodzaju o┼Ťwiadcze┼ä przed spotkaniem or─Ö┼╝nym mo┼╝e z jednej strony rzuca─ç podejrzenie tch├│rzostwa na sk┼éadaj─ůcego, po wt├│re za┼Ť wprowadzi─ç by mog┼éo praktyk─Ö, i┼╝ obraziciel, pr├│buj─ůc odwagi wyzywaj─ůcego, wi├│d┼éby go na miejsce starcia ÔÇô by tam przez proste o┼Ťwiadczenie uchyli─ç si─Ö od or─Ö┼╝nego spotkania.

Art. 117.

Nie wolno przyj─ů─ç usprawiedliwienia, je┼Ťli powodem wyzwania jest zak┼é├│cenie spokoju domowego, czci familii lub czynna zniewaga.

Art. 118.

Przeproszenie jako forma satysfakcji honorowej jest dopuszczalne w zasadzie tylko w tym jednym wypadku, je┼Ťli zachodzi czynna zniewaga spowodowana b┼é─Ödem co do osoby.

Art. 119.

Wyj─ůtkowo dopuszczalne jest przeproszenie we wszystkich ci─Ö┼╝szych zniewagach honoru ÔÇô co do kt├│rych samo usprawiedliwienie i o┼Ťwiadczenie honorowe by┼éoby niewystarczaj─ůce.

Art. 120.

We wszystkich wypadkach, w kt├│rych albo:

a) wyzwany nie chce da─ç satysfakcji bez podania powod├│w;

b) podni├│s┼észy zarzut niehonorowo┼Ťci nie chce go podtrzyma─ç przed s─ůdem honorowym;

c) wyzywaj─ůcy lub wyzwany dopuszcza si─Ö z┼éamania zasad kodeksu honorowego, lub przekroczenia termin├│w w nich zawartych

ÔÇô winni sekundanci strony przeciwnej jednostronnie, a wi─Öc bez udzia┼éu zast─Öpc├│w przeciwnika spisa─ç protok├│┼é, tzw. protok├│┼é jednostronny, stanowi─ůcy dla ich klienta zupe┼énie wystarczaj─ůce za┼éatwienie sprawy.

Art. 121.

Protokół jednostronny winien zawierać:

a) dokładny opis powodu zatargu honorowego;

b) szczeg├│┼éowe okre┼Ťlenie przebiegu pertraktacji;

c) dokładne wyszczególnienie powodu, dla którego jednostronny protokół spisany zostaje ;

d) powołanie się na przepis kodeksu honorowego, który złamany został;

e) stwierdzenie, i┼╝ sprawa dla klienta spisuj─ůcych zosta┼éa za┼éatwiona honorowo;

f) nazwiska i adresy zast─Öpc├│w spisuj─ůcych protok├│┼é, dat─Ö i miejsce spisania.

Art. 122.

Listem poleconym nale┼╝y przes┼éa─ç jeden egzemplarz protoko┼éu jednostronnego przeciwnikowi, za┼Ť swemu mocodawcy dor─Öczy─ç drugi w spos├│b zwyk┼éy.

Art. 123.

Spisanie jednostronnego protok├│┼éu jest obraz─ů i osoba, przeciw kt├│rej protok├│┼é zosta┼é spisany ÔÇô mo┼╝e podpisanych pod sekundant├│w poci─ůgn─ů─ç do odpowiedzialno┼Ťci honorowej w przeci─ůgu 24 godzin, licz─ůc od chwili dor─Öczenia jej protok├│┼éu.

Art. 124.

Wyzwani zast─Öpcy musz─ů mianowa─ç sekundant├│w, kt├│rzy ich imieniem odwo┼éa─ç si─Ö musz─ů do orzeczenia s─ůdu honorowego.

Art. 125.

Zwo┼éany w tej sprawie s─ůd honorowy ma za zadanie rozstrzygn─ů─ç tylko jedno pytanie zasadnicze:

Czy wyzwani sekundanci mieli w my┼Ťl ustalonego kodeksu prawo do spisania protoko┼éu jednostronnego?ÔÇŁ (Patrz zreszt─ů rozdzia┼é ÔÇ×O s─ůdach honorowychÔÇŁ).

Art. 126.

Je┼Ťli s─ůd honorowy rozstrzygnie, i┼╝ wyzwani sekundanci mieli prawo do spisania protok├│┼éu jednostronnego, natenczas ich zast─Öpcy listem zawiadomi─ů o tym zar├│wno swych klient├│w jak i wyzywaj─ůcego ÔÇô i sprawa tym samym bez odwo┼éania dalszego zostaje uko┼äczon─ů.

Art. 127.

O ile s─ůd honorowy orzeknie, i┼╝ zast─Öpcy spisuj─ůcy protok├│┼é jednostronny nie post─ůpili w my┼Ťl zasad kodeksu honorowego ÔÇô wtenczas klient ich winien zamianowa─ç nowych sekundant├│w, kt├│rzy by dalej traktowali, poniewa┼╝ protok├│┼é jednostronny zostaje tym samym zniesiony.

Art. 128.

W razie zaistnienia ewentualno┼Ťci art. 127.okre┼Ťlonej, winni sekundanci, kt├│rzy protok├│┼é jednostronnie spisali, da─ç satysfakcj─Ö osobie, przeciw kt├│rej protok├│┼é zosta┼é skierowany.

Art. 129.

O zado┼Ť─çuczynieniu z broni─ů w r─Öku patrz Cz─Ö┼Ť─ç II.

Art. 130.

Przy obrazach wyrz─ůdzonych drukiem, zado┼Ť─çuczynienie, jakiegokolwiek ono b─Ödzie rodzaju, nale┼╝y o ile mo┼╝no┼Ťci opublikowa─ç.

ROZDZIA┼ü IX. S─ůdy honorowe

Art. 131.

Poj─Öciem s─ůdu honorowego okre┼Ťlamy zwi─ůzek kilku os├│b honorowych, obeznanych z przepisami post─Öpowania honorowego, zajmuj─ůcych o ile mo┼╝no┼Ťci powa┼╝ne stanowiska spo┼éeczne, uproszonych przez zast─Öpc├│w jednej lub obu stron do rozstrzygni─Öcia nieodwo┼éalnego i ostatecznego kwestii zakwestionowanej honorowo┼Ťci jednej ze stron sp├│r honorowy wiod─ůcych, albo do wyja┼Ťnienia i definitywnego ustalenia spornego zapatrywania ÔÇô si─Ö sekundant├│w na pewien poszczeg├│lny przepis kodeksu honorowego.

Art. 132.

Orzeczenie s─ůdu honorowego nie jest tylko decyduj─ůcym do rozstrzygni─Öcia danego wypadku spornego ÔÇô ale tworzy nawet prejudykat przy analogicznych wypadkach.

Art. 133.

Obie strony winny bezwzgl─Ödnie podda─ç si─Ö orzeczeniu s─ůdu honorowego. Osoba, kt├│ra tego nie uczyni, przestaje by─ç gentlemanem.

Art. 134.

Władza sędziów honorowych polega na mandacie udzielonym tymże przez sekundantów, przy czym pełnomocnictwo sędziów honorowych w przeciwieństwie do pełnomocnictwa sekundantów jest z reguły ograniczone.

Art. 135.

Ka┼╝dy cz┼éowiek honorowy, wzgl─Ödnie sekundanci tego┼╝, ma obowi─ůzek moralny odwo┼éa─ç si─Ö do s─ůdu honorowego w ka┼╝dym wypadku, w kt├│rym przeciw jego honorowi podniesiono zarzuty, lub bodaj najnieznaczniejsze w─ůtpliwo┼Ťci.

Art. 136

Strona, kt├│ra przeciw honorowi swego przeciwnika zarzut podnosi musi bezwzgl─Ödnie zgodzi─ç si─Ö na propozycje tego┼╝, zmierzaj─ůc─ů do ukonstytuowania si─Ö s─ůdu honorowego. Wszyscy ci, kt├│rzy zarzut niechonorowo┼Ťci podni├│s┼észy nie chc─ů nast─Öpnie ukonstytuowa─ç s─ůdu honorowego ÔÇô staj─ů si─Ö niehonorowymi

Art. 137

Na skutek podniesienia zarzut├│w niehonorowo┼Ťci oraz odwo┼éania si─Ö pokrzywdzonego do s─ůdu honorowego, zast─Öpcy stron obu spisuj─ů protokularnie zapis, kt├│ry zostanie przed┼éo┼╝ony s─ůdowi honorowemu do rozstrzygni─Öcia.

Art. 138.

Zapisem na s─ůd honorowy nazywamy uj─Öcie w formie pyta┼ä wszystkich zarzut├│w, stawianych jednej ze stron, sp├│r honorowy wiod─ůcych, zako┼äczone definitywnym pytaniem co do honorowo┼Ťci danego osobnika.

Uwaga: Zapis powinien wygl─ůda─ç nast─Öpuj─ůco:

Data . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Na posiedzeniu odbytym w dniu dzisiejszym sekundanci stron obu wobec zarzut├│w, podniesionych przez p. A przeciw honorowi p. B, postanawiaj─ů odwo┼éa─ç si─Ö do s─ůdu honorowego, kt├│ry sk┼éada─ç si─Ö b─Ödzie z 4 s─Ödzi├│w po dw├│ch mianowanych przez ka┼╝d─ů stron─Ö, kt├│rzy to s─Ödziowie wybior─ů superarbitra. Naten┼╝e s─ůd honorowy ustalaj─ů zast─Öpcy stron obu nast─Öpuj─ůcy

Zapis:

1) czy prawd─ů jest, ┼╝e pan B, dnia 20 grudnia 1908 r. zniewa┼╝ony czynnie przez p. X, na t─Ö zniewag─Ö honorowo nie zareagowa┼é;

2) czy prawd─ů jest, ┼╝e p. B dwukrotnie tj dnia 2 lutego i powt├│rnie dnia 17 marca 1909 r. nie ui┼Ťci┼é w czasie przepisanym d┼éug├│w honorowych na rzecz p. M i p. N.

3) czy wobec powy┼╝szego s─ůd honorowy uwa┼╝a, i┼╝ p. A winien z p: B traktowa─ç honorowo?

Art. 139.

O ile sekundanci nie dojd─ů do porozumienia w sprawie brzmienia zapisu, natenczas spisuj─ů zapisy oddzielnie i tak powsta┼ée dwa zapisy maj─ů by─ç przedmiotem bada┼ä s─ůdu honorowego.

Art. 140.

Orzeczenie s─ůdu honorowego musi si─Ö sk┼éada─ç z dw├│ch cz─Ö┼Ťci;

1) z odpowiedzi dawanych na pytania stawiane w zapisie, kt├│re to odpowiedzi maj─ů si─Ö streszcza─ç w dw├│ch s┼éowach ÔÇ×takÔÇŁ albo ÔÇ×nieÔÇŁ;

2) z uzasadnienia cz─Ö┼Ťci pierwszej, obejmuj─ůcego prawie wszystko to, co s─ůd uzna za stosowne umie┼Ťci─ç.

Art. 141.

Na wszelki spos├│b nie wolno s─ůdowi honorowemu orzec co┼Ť innego, ni┼╝li to, o co zapis pyta.

Art. 142.

Wolno jednakowo┼╝ s─ůdowi honorowemu zwr├│ci─ç si─Ö do sekundant├│w, kt├│rzy zapis sporz─ůdzili, z propozycj─ů uzupe┼énienia lub wyja┼Ťnienia.

Sekundanci ┼╝─ůdaniu s─ůdu mog─ů zado┼Ť─ç uczyni─ç lub te┼╝ nie.

Art. 143.

O ile przedmiotem zarzut├│w s─ů sprawy natury kryminalnej, s─ůd honorowy mo┼╝e poleci─ç osobie poszkodowanej na honorze zwr├│ci─ç si─Ö do s─ůdu pa┼ästwowego karnego. Na ten wypadek s─ůd honorowy si─Ö odracza, za┼Ť skar┼╝─ůcy s─ůdownie natychmiast po prawomocnym rozstrzygni─Öciu sprawy w s─ůdzie pa┼ästwowym, winien zawiadomi─ç o tym superarbitra, kt├│ry zarz─ůdzi dalsze narady na podstawie wyroku karnego s─ůdu.

Art. 144.

Zast─Öpcy obu stron spisuj─ůc zapis na s─ůd honorowy, winni odroczy─ç pertraktacje na przeci─ůg 24 godzin i w tym czasie uprosi─ç osoby, maj─ůce fungowa─ç jako s─Ödziowie honorowi; do obj─Öcia tych┼╝e godno┼Ťci, a nast─Öpnie powiadomi─ç si─Ö wzajemnie o osobach s─Ödzi├│w honorowych.

Art. 145.

Zale┼╝nie od umowy obustronnych sekundant├│w mo┼╝e si─Ö sk┼éada─ç s─ůd honorowy z dw├│ch albo czterech s─Ödzi├│w, zale┼╝nie od tego, czy ka┼╝da strona po jednym, wzgl─Ödnie po dw├│ch s─Ödzi├│w w sk┼éad s─ůdu honorowego wysy┼éa.

Art. 146.

S─Ödziowie honorowi na pierwszym posiedzeniu winni za┼╝─ůda─ç od obustronnych sekundant├│w przed┼éo┼╝enia sobie zapisu.

Art. 147.

Posiadaj─ůc ju┼╝ zapis, przyst─Öpuj─ů s─Ödziowie do wyboru spo┼Ťr├│d siebie przewodnicz─ůcego s─ůdu honorowego, nazywanego superarbitrem.

Art. 148.

Wyb├│r superarbitra przeprowadzaj─ů s─Ödziowie albo przez g┼éosowanie, przy czym wi─Ökszo┼Ť─ç rozstrzyga, albo ÔÇô w wypadku, gdy g┼éosy padn─ů r├│wno ÔÇô przez losowanie.

Art. 149.

Losowanie superarbitra odbywa si─Ö w ten spos├│b, i┼╝ s─Ödziowie uk┼éadaj─ů tzw. te rno, tj. nazwiska trzech proponowanych kandydat├│w na superarbitra i spo┼Ťr├│d nich losuj─ů.

Art. 150.

Uzupe┼éniony superarbitrem s─ůd honorowy rozpoczyna funkcjonowanie od wezwania obustronnych sekundant├│w i wys┼éuchania przedstawionego przez nich stanu sprawy.

Art. 151.

Sekundanci po przed┼éo┼╝eniu stanu rzeczy i po wyja┼Ťnieniu na ┼╝─ůdanie s─ůdu kwestii niejasnych i w─ůtpliwych, powinni miejsce narad s─ůdu honorowego bezzw┼éocznie opu┼Ťci─ç ÔÇô wyj─ůwszy wypadek je┼Ťli uk┼éadaj─ůc zapis, zastrzegli sobie obecno┼Ť─ç na s─ůdzie honorowym.

Art. 152.

Bez wzgl─Ödu jednak na zastrze┼╝enie zawarte w zapisie nie mog─ů sekundanci by─ç obecni przy naradach s─Ödzi├│w, dotycz─ůcych dowod├│w dopu┼Ťci─ç si─Ö maj─ůcych, oraz przy naradach, poprzedzaj─ůcych orzeczenia.

Art. 153.

Sekundanci, kt├│rzy zastrzegli sobie obecno┼Ť─ç na s─ůdzie honorowym, maj─ů nast─Öpuj─ůce prawa:

a) prawa stawiania wniosk├│w dotycz─ůcych wprowadzenia materia┼éu dowodowego;

b) prawo zabierania g┼éosu za zezwoleniem superarbitra celem wyja┼Ťnie┼ä i sprostowa┼ä fakt├│w;

c) prawo stawiania pyta┼ä przes┼éuchiwanym ┼Ťwiadkom:

Art. 154.

Postanowienia zapadaj─ů w s─ůdzie zwyczajn─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éos├│w. Wyrok nie mo┼╝e wyszczeg├│lnia─ç faktu, czy zapad┼é jednomy┼Ťlnie, czy te┼╝ wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éos├│w.

Art. 155.

Na wypadek, je┼Ťli po ukonstytuowaniu si─Ö s─ůdu jeden albo kilku s─Ödzi├│w z pewnych wzgl─Öd├│w sk┼éada mandaty, natenczas nowych s─Ödzi├│w mianuj─ů ci sekundanci, kt├│rych s─Ödziowie ust─Öpuj─ů, i to w przeci─ůgu 24 godzin. W razie z┼éo┼╝enia godno┼Ťci przez superarbitra. s─Ödziowie wybieraj─ů nowego.

Art. 156.

S─Ödzia honorowy, kt├│ry wchodzi w sk┼éad s─ůdu na miejsce s─Ödziego, kt├│ry mandat z┼éo┼╝y┼é, nie mo┼╝e czyni─ç jakichkolwiek zmian albo zastrze┼╝e┼ä co do poprzedniego stanu sprawy, ale winien go bezwzgl─Ödnie respektowa─ç, wyj─ůwszy wypadek, w kt├│rym za jego pogl─ůdem o┼Ťwiadcz─ů si─Ö inni s─Ödziowie.

Art. 157.

Bezwarunkowo nie mo┼╝e obj─ů─ç godno┼Ťci s─Ödziego honorowego osoba, bodaj tylko spowinowacona z jedn─ů ze stron, lub kt├│ra po┼Ťrednio tylko faktycznie lub moralnie w zaj┼Ťciu b─Öd─ůcym powodem sprawy uczestniczy┼éa, albo wreszcie by┼éa po┼Ťrednio moraln─ů przyczyn─ů zaj┼Ťcia i do jego wywo┼éania w jakikolwiekb─ůd┼║ spos├│b si─Ö przyczyni┼éa

Art. 158.

Cz┼éonkowie honorowi maj─ů te same prawa i obowi─ůzki, co i sekundanci i dlatego te┼╝ cz┼éonkowie s─ůdu jako te┼╝ i wszystkie osoby w nim uczestnicz─ůce zwi─ůzane s─ů s┼éowem honoru do dyskrecji pod co do przebiegu narad i post─Öpowania.

Art. 159.

Obowi─ůzki s─ůdu honorowego s─ů z powodu szerokiego zakresu dzia┼éania tego, oraz skutk├│w wyroku nader ci─Ö┼╝kie i wymagaj─ů od s─Ödzi├│w honorowych z jednej strony zupe┼énej niezale┼╝no┼Ťci, z drugiej dok┼éadnej znajomo┼Ťci postanowie┼ä honorowych.

Art.: 160.

Zadaniem s─ůdu honorowego w pierwszym rz─Ödzie jest usi┼éowanie, aby ca┼éy sp├│r za┼éagodzi─ç polubownie i bacznie uwa┼╝a─ç, czy zaj┼Ťcie nie polega przypadkiem na nieporozumieniu. Nast─Öpnie winien s─ůd zbada─ç, czy istotnie zarzuty honor obra┼╝aj─ů, oraz czy obaj przeciwnicy s─ů osobami honorowymi.

Dopiero w├│wczas, gdy s─Ödziowie powy┼╝sze kwestie zbadaj─ů i kiedy wszelkie usi┼éowania za┼éagodzenia sporu spe┼ézn─ů na niczym ÔÇô przyst─ůpi s─ůd do merytorycznego roztrz─ůsania sprawy.

Art. 161.

Orzeczenie s─ůdu honorowego nale┼╝y wygotowa─ç pisemnie w trzech egzemplarzach, z kt├│rych po jednym dor─Öczy─ç nale┼╝y dw├│m sekundantom obu stron, za┼Ť trzeci egzemplarz winien u siebie zachowa─ç superarbiter.

Art. 162.

Pod orzeczeniem s─ůdu honorowego winni wszyscy cz┼éonkowie s─ůdu umie┼Ťci─ç swe podpisy, r├│wnie┼╝ i ci, kt├│rych zdanie zosta┼éo przeg┼éosowane. Od obowi─ůzku tego ┼╝aden s─Ödzia nie mo┼╝e si─Ö uchyli─ç.

Art. 163.

Wszelkie papiery, jako to: protok├│┼éy odbytych posiedze┼ä s─ůdu, przes┼éuchiwa┼ä ┼Ťwiadk├│w, dalej wszystkie przed┼éo┼╝one s─ůdowi dokumenty zachowuje u siebie w przechowaniu superarbiter.

Art. 164.

S─ůdowi honorowemu jako takiemu, oraz jego poszczeg├│lnym cz┼éonkom nie wolno wdawa─ç si─Ö w polemik─Ö albo zajmowa─ç stanowiska w jakiejkolwiek sprawie, maj─ůcej cho─çby po┼Ťredni zwi─ůzek z kwesti─ů sporn─ů lub samym zaj┼Ťciem, kt├│re ma by─ç przedmiotem orzeczenia s─ůdu honorowego.

Art. 165.

R├│wnie┼╝ nie wolno s─ůdowi honorowemu, wzgl─Ödnie jego przewodnicz─ůcemu, udziela─ç upomnie┼ä lub nagan sekundantom obecnym na posiedzeniach s─ůdu z powodu ich zachowania si─Ö ÔÇô poniewa┼╝ sekundanci nie stoj─ů w ┼╝adnym stosunku podrz─Ödnym do s─ůdu honorowego.

Art. 166.

Wyj─ůtkow─ů odmian─ů s─ůd├│w honorowych s─ů tzw. jednostronne s─ůdy honorowe, w kt├│rych zasiadaj─ů przedstawiciele tylko jednej ze stron.

Art. 167.

Jednostronny s─ůd honorowy mo┼╝na ukonstytuowa─ç tylko w├│wczas, je┼╝eli jedna ze stron, kt├│ra w toku pertraktacji honorowych zakwestionowa┼éa honorowo┼Ť─ç swego przeciwnika, uchyla si─Ö od podtrzymania zarzutu przed zwyk┼éym s─ůdem honorowym, albo z g├│ry nie chce uzna─ç autorytetu s─ůdu honorowego lub wreszcie w jakikolwiek spos├│b stara si─Ö unikn─ů─ç zwo┼éania s─ůdu honorowego i rozstrzygni─Öcia tego┼╝.

Art. 168.

W razie takiego zachowania si─Ö osoby podnosz─ůcej zarzut niehonorowo┼Ťci, winni sekundanci osoby, kt├│rej honorowo┼Ť─ç zakwestionowano, spisa─ç protok├│┼é jednostronny z dok┼éadnym przedstawieniem stanu rzeczy, za┼Ť zachowanie si─Ö przeciwnika napi─Ötnowa─ç jako uchylenie si─Ö od dania wzgl─Ödnie ┼╝─ůdania satysfakcji honorowej, zale┼╝nie czy dopuszcza si─Ö tego strona obra┼╝ona, czy obra┼╝aj─ůca.

Art. 169.

Jakkolwiek za┼éatwienie sprawy wedle art. 168, jest wystarczaj─ůcym, to jednak jest rzecz─ů wskazan─ů, aby zast─Öpcy osoby, kt├│rej honorowo┼Ť─ç zakwestionowano, opr├│cz spisania jednostronnego protok├│┼éu zwo┼éali s─ůd honorowy, sk┼éadaj─ůcy si─Ö z cz┼éonk├│w jedynie przez nich mianowanych i tym┼╝e przed┼éo┼╝yli w zapisie zarzut, kt├│ry postawi┼é ich klientowi przeciwnik, uchylaj─ůcy si─Ö nast─Öpnie od podtrzymania tych┼╝e przed s─ůdem honorowym.

Art. 170.

Z uwagi na jednostronno┼Ť─ç w mianowaniu s─Ödzi├│w honorowych do jednostronnego s─ůdu, powinny by─ç nimi osoby starsze, zajmuj─ůce znaczniejsze stanowiska spo┼éeczne, daj─ůce swoimi nazwiskami gwarancj─Ö, i┼╝ orzeczenie b─Ödzie autorytetem.

Art. 171.

S─ůd honorowy jednostronny sk┼éada si─Ö z 4 cz┼éonk├│w, kt├│rzy dopiero w razie r├│wno┼Ťci g┼éos├│w wybieraj─ů spoza siebie pi─ůtego, jako przewodnicz─ůcego.

Art. 172.

Jednostronnemu s─ůdowi honorowemu przys┼éuguje prawo wezwa─ç stron─Ö uchylaj─ůc─ů si─Ö od podtrzymywania zarzut├│w, do jawienia si─Ö przed s─ůdem i przed┼éo┼╝enia wszystkich danych na podstawie kt├│rych zarzut podnios┼éa. W razie nie jawienia si─Ö tej┼╝e przeprowadza s─ůd post─Öpowanie bez jej wsp├│┼éudzia┼éu, wyczerpuj─ůc ca┼éy znany, b─Öd─ůcy do jego dyspozycji materia┼é dowodowy, przestrzegaj─ůc wszystkich przepis├│w, odnosz─ůcych si─Ö do zwyczajnego s─ůdu honorowego.

Orzeczenie takiego s─ůdu jest r├│wnoznaczne z orzeczeniem s─ůdu dwustronnego.

Art. 173.

Obowi─ůzkiem ka┼╝dego honorowego cz┼éowieka jest zjawienie si─Ö przed s─ůdem honorowym na tego┼╝ wezwanie, nawet w sprawach oboj─Ötnych lub przykrych, i s┼éu┼╝y─ç mu zeznaniami wedle najlepszej woli i wiedzy.

Art. 174.

O ile zostanie udowodnionym, i┼╝ dana osoba przes┼éuchana przed s─ůdem honorowym zezna┼éa nieprawd─Ö ÔÇô zostaje wykre┼Ťlon─ů ze spo┼éeczno┼Ťci ludzi honorowych.

Zbyteczne jest odbieranie od zeznaj─ůcych s┼éowa honoru, i┼╝ b─Öd─ů zeznawa─ç prawd─Ö.

ROZDZIA┼ü X. S─ůdy rozjemcze

Art. 175.

We wszystkich wypadkach, w kt├│rych pomi─Ödzy sekundantami zachodzi niezgoda zapatrywa┼ä, nie dotycz─ůca ani zdolno┼Ťci honorowej jednej ze stron, ani sposobu interpretowania postanowie┼ä kodeksu honorowego ÔÇô r├│┼╝nic─Ö zda┼ä rozstrzyga s─ůd rozjemczy.

Art. 176.

O ile r├│┼╝nica zda┼ä dotyczy wyboru broni, s─ůd taki nazywa si─Ö s─ůdem dla oznaczania broni.

Art. 177.

S─ůd rozjemczy sk┼éada si─Ö z sekundant├│w stron obu, kt├│rzy na wsp├│lnym posiedzeniu wybieraj─ů spoza swego grona osob─Ö pi─ůt─ů, kt├│ra sp├│r rozstrzyga. W razie niemo┼╝no┼Ťci porozumienia si─Ö co do osoby s─Ödziego rozjemczego, uk┼éadaj─ů terno, jak przy wyborze superarbitra, i losowaniem rozstrzygaj─ů.

Art. 178.

Osoba s─Ödziego rozjemczego winna by─ç nieskaziteln─ů i nie interesowan─ů nawet po┼Ťrednio w sporze. Pr├│cz tego, s─Ödzia rozjemczy winien cieszy─ç si─Ö zaufaniem obu stron oraz zajmowa─ç znaczniejsze stanowisko spo┼éeczne.

Art. 179.

Orzeczenie s─ůdu rozjemczego zapada przez decyzj─Ö s─Ödziego rozjemczego, jest definitywne i nieodwo┼éalne. Obie strony musz─ů mu si─Ö podda─ç bezwzgl─Ödnie, za┼Ť strona uchylaj─ůca si─Ö od wykonania orzeczenia s─ůdu rozjemczego uprawnia przeciwnika do zerwania rokowa┼ä i spisania jednostronnego protoko┼éu.

Art. 180.

Orzeczenie s─ůdu rozjemczego musi by─ç pisemne, w dw├│ch egzemplarzach sporz─ůdzone i ka┼╝dej ze stron dor─Öczone Orzeczenie podpisuje tylko s─Ödzia rozjemczy.

Art. 181.

Spos├│b post─Öpowania przed s─ůdem rozjemczym reguluj─ů analogiczne postanowienia odnosz─ůce si─Ö do s─ůdu honorowego.

Art. 182.

W szczeg├│lno┼Ťci podstaw─ů rozstrzygni─Öcia s─ůdu rozjemczego jest zapis, obejmuj─ůcy we formie pytania kwesti─Ö sporn─ů ÔÇô a s─Ödziemu rozjemczemu nie wolno nic ponad to orzec, co strony w zapisie przedstawiaj─ů do rozstrzygni─Öcia.

Art. 183.

Orzeczenie s─ůdu rozjemczego nie tworzy prejudykatu dla innych analogicznych wypadk├│w.

ROZDZIAŁ XI. Zastępstwo w pojedynku

Art. 184.

Jest zasad─ů kodeksu honorowego, i┼╝ ka┼╝da osobista zniewaga mo┼╝e by─ç dochodzona jedynie przez osob─Ö, kt├│r─ů dotyka, przeciw tej osobie, kt├│ra si─Ö jej dopu┼Ťci┼éa. Jednakowo┼╝ ta zasada dopuszcza kilka, tutaj wyczerpuj─ůco wyliczonych, wyj─ůtk├│w zast─Öpstwa w pojedynku, a to z tego powodu, by unikn─ů─ç wi─Ökszego z┼éa lub z uwagi na zasady rycersko┼Ťci.

Art. 185.

I tak za ojca mo┼╝e wyst─ůpi─ç syn je┼╝eli:

1. ojciec jest kalek─ů lub niezdolny fizycznie do w┼éadania broni─ů;

2. ojciec przekroczył 60 lat życia;

3. o ile przeciwnik ojca jest bli┼╝szy wiekiem synowi ni┼╝ ojcu.

Te wszystkie trzy wyszczeg├│lnione wypadki zast─Öpstwa s─ů dozwolone tylko w├│wczas, je┼╝eli ojciec jest stron─ů obra┼╝on─ů.

Uwaga. Niekt├│rzy autorowie np. Gelli, przyznaj─ů synowi bez wzgl─Ödu na wiek przeciwnika prawo zast─Öpowania ojca.

Art. 186.

O ile ojciec zniewa┼╝aj─ůcy s┼éownie przeciwnika zostanie przez niego czynnie zniewa┼╝ony ÔÇô natenczas syn zniewa┼╝onego ojca bez wzgl─Ödu na postanowienie poprzedniego artyku┼éu ma prawo zast─ůpienia ojca w pojedynku.

Art. 187.

Jeżeli ojciec jest obrazicielem, nie przysługuje synowi prawo zastępstwa.

Art. 188.

Pod tymi samymi warunkami, jak syn w miejsce ojca, zast─ůpi─ç mo┼╝e wnuk obra┼╝onego dziadka, skoro ten┼╝e nie ma ┼╝adnego syna zdolnego do zast─ůpienia.

Art. 189.

Starszy brat albo ojciec mog─ů zast─ůpi─ç w pojedynku ma┼éoletniego brata wzgl─Ödnie syna, o ile temu┼╝ odm├│wiono satysfakcji z powodu ma┼éoletno┼Ťci. O ile ma┼éoletni jest obrazicielem, to tego rodzaju zast─Öpstwo nie mo┼╝e mie─ç miejsca.

Art. 190.

Zast─Öpstwo za przyjaciela dozwolone jest w nast─Öpuj─ůcych wypadkach;

a) je┼╝eli obra┼╝ony przyjaciel jest ma┼éoletni, obra┼╝aj─ůcy za┼Ť pe┼énoletni;

b) je┼╝eli obra┼╝ony przyjaciel fizycznie nie jest zdolny do dochodzenia swej krzywdy z broni─ů w r─Öku (jest chory, kaleka), a nie ma ojca ani brata lub syna, kt├│rzy by mogli go zast─ůpi─ç;

c) je┼╝eli obraziciel dopu┼Ťci┼é si─Ö obrazy pod nieobecno┼Ť─ç przyjaciela i na pierwsze wezwanie obro┼äcy tego┼╝ zniewagi nie cofa.

Art. 191.

Zast─Öpstwo przyjaciela musi by─ç przez obraziciela uznane i dlatego sekundanci winni od tego┼╝ ┼╝─ůda─ç odno┼Ťnego pisemnego o┼Ťwiadczenia. O┼Ťwiadczenie to jest konieczne dlatego, poniewa┼╝ zast─Öpuj─ůcy wchodzi we wszelkie prawa przys┼éuguj─ůce obra┼╝onemu.

Art. 192.

Ka┼╝da obraza kobiety godzi w jej naturalnego obro┼äc─Ö, kt├│remu przys┼éuguje prawo poci─ůgni─Öcia obraziciela do odpowiedzialno┼Ťci honorowej. Na tej podstawie przys┼éuguj─ů m─Ö┼╝czyznom nast─Öpuj─ůce zast─Öpstwa w obronie czci kobiety;

a) m─Ö┼╝owi w obronie czci ┼╝ony;

b) bratu, ojcu, wnukowi, wujowi, siostrze┼äcowi lub szwagrowi o ile jest niezam─Ö┼╝n─ů, wdow─ů, lub rozwiedzion─ů z m─Ö┼╝em;

c) wszystkie osoby pod b) wymienione, je┼╝eli kobieta zam─Ö┼╝na nie ┼╝yje z m─Ö┼╝em, cho─çby ├│w przebywa┼é nawet w tej samej miejscowo┼Ťci;

d) gospodarz domu, jeżeli u niego zniewaga kobiety miała miejsce, i o ile był on przy tym obecny;

e) w ka┼╝dym innym wypadku m─Ö┼╝czyzna, kt├│ry jej towarzyszy, a gdy ich jest kilku ÔÇô najm┼éodszy z nich;

f) m─Ö┼╝czyzna kt├│ry prowadzi kobiet─Ö pod r─Ök─Ö ÔÇô nawet w├│wczas, gdy obecni s─ů przy tym krewni obra┼╝onej.

Art. 193.

Za obraz─Ö wyrz─ůdzon─ů przez kobiet─Ö odpowiedzialni s─ů m─Ö┼╝czy┼║ni w tym samym porz─ůdku, kt├│ry powy┼╝sze artyku┼éy okre┼Ťli┼éy.

Art. 194.

Kwestie sporne mi─Ödzy zast─Öpcami, czy w danym wypadku dopuszczalne jest zast─Öpstwo, rozstrzyga s─ůd rozjemczy.

Art. 195.

Je┼╝eli obraziciel uchyla si─Ö od dania satysfakcji prawnie zast─Öpuj─ůcemu natenczas zast─Öpcy tego┼╝ s─ů uprawnieni do spisania jednostronnego protok├│┼éu a stanowisko obraziciela zakwalifikowa─ç jako odmow─Ö dania satysfakcji.

Protok├│┼é taki zale┼╝nie od okoliczno┼Ťci mo┼╝na opublikowa─ç.

Cz─Ö┼Ť─ç druga ÔÇô Pojedynek

Trudno twierdzi─ç, aby niemiecka kultura w kwestii pojedynku przynios┼éa nam jakiekolwiek elementy dodatnie i a┼╝eby w jakikolwiekb─ůd┼║ spos├│b w tej dziedzinie przejawi┼éa si─Ö dodatnim wp┼éywem na nasze spo┼éecze┼ästwo. Rozwielmo┼╝nienie si─Ö w ostatnich przed wojn─ů latach ┼Ťmiesznych dziecinnie zwyczaj├│w burszowskich, ÔÇ×sprawy honoroweÔÇŁ na zawo┼éanie i obstalunek, oraz wprowadzenie niemieckiego sposobu patrzenia na pojedynek jako na mensur─Ö pozwalaj─ůc─ů na nieszkodliwy upust krwi gor─ůcej m┼éodzie┼╝y ÔÇô to wszystko powodowa┼éo spisywanie warunk├│w pojedynku w sprawach najb┼éachszych, kt├│rych powodem by┼éo ostre spojrzenie no i knajpa.

Pojedynek jest nadto powa┼╝n─ů rzecz─ů, by go sprowadza─ç do poziomu sportowej zabawy uniwersyteckiej, a nadto niebezpieczn─ů, by ni─ů ko┼äczy─ç ka┼╝d─ů spraw─Ö honorow─ů, kt├│rej pow├│d kwalifikuje si─Ö raczej do humorystycznego pisma.

Te nalecia┼éo┼Ťci niemieckie winne z polskiego zwyczaju honorowego raz na zawsze ust─ůpi─ç i dlatego tak jak z jednej strony, udzielaj─ůc wskaz├│wek sekundantom, polecamy im jak najsilniej gor─ůc─ů trosk─Ö o pokojowe za┼éatwienie sprawy ÔÇô tak z drugiej strony, w razie gdyby uznali pokojowe zako┼äczenie za niedopuszczalne, natenczas z naciskiem podkre┼Ťlamy, i┼╝ pojedynek winien si─Ö odby─ç na warunkach ostrych, kt├│reby nie dopu┼Ťci┼éyby do obni┼╝ania tego odwiecznego zjawiska spo┼éecznego do poziomu zabawki kilku, mniej lub wi─Öcej lekkomy┼Ťlnych ludzi.

I to jest najwa┼╝niejsza zasada, na kt├│r─ů winni baczy─ç sekundanci.

ROZDZIAŁ XII. Usiłowania pojednawcze

Art. 196.

Sekundanci s─ů zobowi─ůzani nie pomin─ů─ç ┼╝adnej sposobno┼Ťci ani drogi, kt├│ra by mog┼éa doprowadzi─ç do pokojowego zako┼äczenia sporu.

Art. 197.

Sekundanci winni pami─Öta─ç, i┼╝ godno┼Ť─ç ich jest w pierwszym rz─Ödzie godno┼Ťci─ů pokojow─ů i dlatego jako przyjaciele mocodawcy, winni wp┼éywa─ç na niego w kierunku z┼éagodzenia jego zapatrywa┼ä rozognionych ┼Ťwie┼╝─ů zniewag─ů, wzgl─Ödnie zaj┼Ťciem.

Art. 198.

Bezwarunkowo wyst─Öpuj─ů sekundanci przeciw godno┼Ťci ich zadania, skoro ze swej strony czyni─ů trudno┼Ťci w pokojowym za┼éatwienie sporu, nie pomn─ůc, i┼╝ pierwszym obowi─ůzkiem sekundant├│w jest wystaranie si─Ö o pokojow─ů satysfakcj─Ö dla obra┼╝onego.

Art. 199.

Sekundantom nie wolno spisa─ç warunk├│w or─Ö┼╝nego spotkania w├│wczas, je┼╝eli zatarg spowodowa┼éo b┼éahe zdarzenie, lub kiedy ca┼ée zaj┼Ťcie polega na nieporozumieniu. Sekundantom nie wolno spisa─ç warunk├│w or─Ö┼╝nego spotkania nawet w├│wczas, gdy jedna albo obie strony usilnie sobie tego ┼╝ycz─ů.

W tego rodzaju wypadkach, kt├│re bezwarunkowo pokojowo nale┼╝y za┼éatwi─ç, jest zobowi─ůzany obra┼╝ony ofiarowane mu przez obraziciela zado┼Ť─çuczynienie przyj─ů─ç (zaprzeczenie, odwo┼éanie, usprawiedliwienie lub przeproszenie) o ile zast─Öpcy obra┼╝onego uwa┼╝aj─ů je za wystarczaj─ůce. W razie odrzucenia takiego zado┼Ť─çuczynienia traci obra┼╝ony prawa obra┼╝onego.

Art. 200.

R├│wnie┼╝ w powa┼╝niejszych wypadkach jest obowi─ůzkiem sekundant├│w uczyni─ç wszystko, by mi─Ödzy przeciwnikami doprowadzi─ç do pokojowego porozumienia. W szczeg├│lno┼Ťci, winni sekundanci w takich wypadkach przedk┼éada─ç obrazicielowi, ┼╝e honorowym wyj┼Ťciem dla niego jako gentlemana b─Ödzie da─ç pokojow─ů satysfakcj─Ö obra┼╝onemu, kt├│remu wyrz─ůdzi┼é krzywd─Ö ÔÇô zamiast nara┼╝ania go na niebezpiecze┼ästwo starcia z broni─ů. Zast─Öpcy za┼Ť obra┼╝onego winni wyt┼éumaczy─ç temu┼╝, i┼╝ dawana przez obraziciela satysfakcja jest najzupe┼éniej wystarczaj─ůc─ů i ┼╝e w ┼╝aden spos├│b tego rodzaju za┼éatwienie sporu godno┼Ťci obra┼╝onego nie naruszy.

Art. 201.

Na wsp├│lnym posiedzeniu orzekaj─ů obustronni zast─Öpcy, kt├│rej ze stron nale┼╝y przyzna─ç prawa obra┼╝onego, wzgl─Ödnie o ile zachodz─ů zniewagi obop├│lne, kt├│ra ci─Ö┼╝ej zosta┼éa obra┼╝on─ů. Orzekaj─ů tak┼╝e spos├│b, form─Ö i brzmienie satysfakcji, kt├│r─ů winien da─ç obraziciel ÔÇô a przy tym baczy─ç winni, aby z jednej strony pokrzywdzony otrzyma┼é ca┼ékowite zado┼Ť─çuczynienie, a po wt├│re, aby forma i tre┼Ť─ç zado┼Ť─çuczynienia nie by┼éy dla obraziciela tak upokarzaj─ůce, i┼╝ by je musia┼é odrzuci─ç.

Art. 202.

Je┼╝eli sekundantom uda si─Ö pokojowo zako┼äczy─ç sp├│r, natenczas spisuj─ů w dw├│ch egzemplarzach protok├│┼é zawieraj─ůcy:

1. opisanie powodu wyzwania;

2. jednomy┼Ťlne stwierdzenie sekundant├│w, i┼╝ uznali za wskazane za┼éatwi─ç sp├│r pokojowo;

3. wszystkie czynno┼Ťci, kt├│re przedsi─Öbrali do pokojowego za┼éatwienia sprawy, oraz ewentualne orzeczenie s─ůdu honorowego lub rozjemczego;

4. tre┼Ť─ç o┼Ťwiadczenia, kt├│re sk┼éada obraziciel to o┼Ťwiadczenie i┼╝ obra┼╝ony owo o┼Ťwiadczenie przyjmuje;

5. jednomy┼Ťlne twierdzenie, i┼╝ sp├│r dla obu stron honorowo zosta┼é za┼éatwiony;

6. podpisy czterech sekundant├│w.

Każda ze stron otrzymuje jeden egzemplarz protokołu.

Art. 203.

Je┼╝eli sekundanci nie mog─ů si─Ö zgodzi─ç co do pokojowego za┼éatwienia sprawy, lub zgadzaj─ůc si─Ö na nie, s─ů niezgodni co do tre┼Ťci o┼Ťwiadczenia, kt├│re z┼éo┼╝y─ç winien obraziciel ÔÇô natenczas winni odwo┼éa─ç si─Ö do orzeczenia s─ůdu rozjemczego.

Art. 204.

Je┼╝eli jedna ze stron czuje si─Ö pokrzywdzona na honorze za┼éatwieniem pokojowym sprawy, winna odwo┼éa─ç si─Ö do s─ůdu honorowego, kt├│ry rozstrzygnie kwestie definitywnie.

Art. 205.

Tego rodzaju protest przeciw honorowemu za┼éatwieniu sprawy nale┼╝y pisemnie na r─Öce obustronnych zast─Öpc├│w wnie┼Ť─ç a to w przeci─ůgu 24 godzin licz─ůc od chwili dor─Öczenia protoko┼éu.

Art. 206.

Sekundanci powiadomieni o procesie zejd─ů si─Ö na wsp├│lnym posiedzeniu, na kt├│rym zamianuj─ů s─Ödzi├│w honorowych, oraz przed┼éo┼╝─ů sporny protok├│┼é jako zapis temu s─ůdowi.

Art. 207.

Przez za┼éo┼╝enie protestu nie mog─ů si─Ö czu─ç sekundanci obra┼╝onymi ÔÇô tym wi─Öcej ÔÇô poci─ůgn─ů─ç stron─Ö zak┼éadaj─ůc─ů protest do zado┼Ť─çuczynienia.

ROZDZIA┼ü XIII. O zdolno┼Ťci pojedynkowej

Art. 208.

W zasadzie ka┼╝da osoba, zdolna do dawania i ┼╝─ůdania satysfakcji honorowej, mo┼╝e bra─ç udzia┼é czynny w or─Ö┼╝nej walce. Zasada niniejsza dopuszcza szereg wyj─ůtk├│w.

Art. 209.

Ma┼éoletniemu jest zabronione u┼╝ywanie broni. Kto wi─Öc przez ma┼éoletniego zostanie obra┼╝ony, mo┼╝e obraz─Ö pozostawi─ç bez reakcji lub odda─ç spraw─Ö s─ůdowi karnemu.

Art. 210.

Jeżeli małoletni zostanie obrażony, a obrazicielem jest człowiek pełnoletni, natenczas może mieć miejsce zastępstwo wedle art. 189 i 190.

Art. 211.

O ile ma┼éoletni zosta┼é czynnie zniewa┼╝ony, natenczas mo┼╝e wyzwa─ç obraziciela w przeci─ůgu 24 godzin od chwili zniewa┼╝enia licz─ůc, jednak┼╝e pojedynek mo┼╝liwy jest dopiero po doj┼Ťciu obra┼╝onego do pe┼énoletno┼Ťci ÔÇô przy czym obraziciel musi zgodzi─ç si─Ö na tego rodzaju zw┼éok─Ö.

Art. 212.

W zasadzie wszystkie osoby pe┼énoletnie do 60 roku ┼╝ycia s─ů faktycznie zdolne do pojedynku. Poniewa┼╝ jednak ci─Ö┼╝ar staro┼Ťci nigdy r├│wnonomiernie nie obci─ů┼╝a ÔÇô zatem zadaniem sekundant├│w b─Ödzie bada─ç w ka┼╝dym poszczeg├│lnym wypadku fizyczne w┼éa┼Ťciwo┼Ťci stron. Poniewa┼╝ tak, jak z jednej strony zdarzy─ç si─Ö mo┼╝e, i┼╝ osoba, kt├│ra dawno 60 lat ┼╝ycia przekroczy┼éa, cieszy si─Ö zdrowiem pozwalaj─ůcym jej walczy─ç z broni─ů w r─Öku, tak z drugiej strony mo┼╝e zaj┼Ť─ç wypadek tak szybkiego starzenia si─Ö, i┼╝ cz┼éowiek nie licz─ůcy 60 lat ┼╝ycia z broni─ů w r─Öku stan─ů─ç nie mo┼╝e.

Art. 213.

Ka┼╝d─ů fizyczn─ů niezdolno┼Ť─ç do w┼éadania broni─ů, spowodowan─ů czy to wiekiem, czy kalectwem, nale┼╝y zaraz podnie┼Ť─ç przy otrzymanym wyzwaniu wzgl─Ödnie przy wyzwaniu. Tego rodzaju o┼Ťwiadczenie musi by─ç stwierdzone przez lekarza, na kt├│rego osob─Ö zgodz─ů si─Ö obie strony.

Art. 214.

W jednym tylko wypadku musi cz┼éowiek u┼éomny stan─ů─ç do starcia or─Ö┼╝nego, a to w├│wczas, je┼╝eli powodem zaj┼Ťcia jest zniewaga czynna wyrz─ůdzona przez u┼éomnego.

Uwaga: Francuscy autorowie nak┼éadaj─ů na u┼éomnych obowi─ůzki satysfakcji z broni─ů w r─Öku nawet w├│wczas, je┼Ťli u┼éomny dopu┼Ťci┼é si─Ö s┼éownej zniewagi.

Art. 215.

Nast─Öpuj─ůcym osobom zabroniony jest pojedynek:

1. mi─Ödzy ojcem a synem;

2. mi─Ödzy bra─çmi, wzgl─Ödnie bra─çmi przyrodnimi;

3. między wujem a siostrzeńcem;

4. mi─Ödzy te┼Ťciem a zi─Öciem;

5: mi─Ödzy spokrewnionymi w pierwszym stopniu;

6. z małoletnim;

7. osobie, kt├│ra dopu┼Ťci┼éa si─Ö poprzednio z┼éamania regu┼é pojedynkowych;

8. krewnemu, przyjacielowi lub sekundantowi, kt├│ry pragnie zaj─ů─ç miejsce osoby ci─Ö┼╝ko rannej lub zabitej w pojedynku kt├│ry mia┼é honorowy przebieg;

9. sekundantowi, kt├│ry chce stan─ů─ç zamiast swego klienta, kt├│ry na placu si─Ö nie jawi┼é;

10. osobie prowokuj─ůcej pojedynki;

11. d┼éu┼╝nikowi przeciw wierzycielowi tak d┼éugo, dop├│ki d┼éugu nie ui┼Ťci┼é, albo uiszczenie tego przed walk─ů zabezpieczy┼é, wyj─ůwszy wypadek i┼╝ wierzyciel zaj┼Ťcie sprowokowa┼é;

12. wszystkim w art. 8 wymienionym osobnikom.

ROZDZIAŁ XIV. Wybór broni

Art. 216.

O ile pokojowe usi┼éowania sekundant├│w nie odnios─ů skutku, natenczas winni oni raz jeszcze dok┼éadnie ustali─ç stan faktyczny, zbada─ç szczeg├│┼éowo zdolno┼Ť─ç honorow─ů stron, oraz przyst─ůpi─ç do wyboru broni.

Art. 217.

Obrażonemu przysługuje zawsze prawo swobodnego wyboru legalnej broni pojedynkowej.

Obrazicielowi nie wolno odrzuci─ç broni tak wybranej.

Uwaga: Wprost nadu┼╝yciem nale┼╝y nazywa─ç grasuj─ůcy w niekt├│rych okolicach Polski zwyczaj uprawniaj─ůcy wyzwanego do wyboru broni. Nies┼éychany ├│w usus zakrad┼é si─Ö do nas zdaje si─Ö z niekt├│rych po┼éudniowo-niemieckich okolic, gdzie ma bardzo star─ů tradycj─Ö. Genez─ů za┼Ť jego jest ┼Ťredniowieczne rozporz─ůdzenie Fryderyka Barbarosy, przyznaj─ůce wyzwanemu prawo wyboru miejsca, czasu, broni i s─Ödziego spotkania.

Jednakowo┼╝ ju┼╝ prawo longobardzkie, kt├│re pojedynek uznawa┼éo za ┼Ťrodek dowodowy przed s─ůdem, prawo oznaczania czasu i miejsca nadaje s─Ödziemu, za┼Ť wyzwanemu wyb├│r broni:

Art. 218.

Honorow─ů broni─ů s─ů:

1 szabla;

2. szpada;

3. pistolet.

┼╗adnej innej broni przy pojedynku u┼╝ywa─ç nie wolno.

Art. 219.

Wyj─ůtkowo, o ile obra┼╝onym jest cudzoziemiec, w kt├│rego kraju jest inna bro┼ä honorowa w u┼╝yciu, ma prawo w razie, je┼╝eli czynnie zosta┼é zniewa┼╝ony ┼╝─ůda─ç pojedynku na bro┼ä w jego kraju u┼╝ywan─ů i wed┼éug tamtejszych zasad. obraziciel od wyboru takiej broni nie mo┼╝e si─Ö uchyli─ç.

Art. 220.

Je┼╝eli przeciwna strona tego, kt├│ry jako obra┼╝ony upowa┼╝niony jest do wyboru broni, na bro┼ä oznaczon─ů nie chce si─Ö zgodzi─ç ÔÇô w├│wczas obustronni zast─Öpcy winni ow─ů kwesti─Ö sporn─ů przed┼éo┼╝y─ç s─ůdowi rozjemczemu do rozstrzygni─Öcia (s─ůd do oznaczania broni)ÔÇŽ

Art. 221.

Sekundantom wolno odrzuci─ç szabl─Ö lub szpad─Ö, je┼Ťli rozchodzi si─Ö o osob─Ö, kt├│ra dla swej u┼éomno┼Ťci nie mo┼╝e tak─ů broni─ů walczy─ç.

Art. 222.

O ile sekundanci nie s─ů zgodni ÔÇô pod├│wczas w nast─Öpuj─ůcych wypadkach oznacza si─Ö bro┼ä przez losowanie:

a) je┼Ťli na zwyk┼é─ů niegrzeczno┼Ť─ç lub niew┼éa┼Ťciwo┼Ť─ç zareagowa┼é obra┼╝ony obraz─ů tak, i┼╝ obaj przeciwnicy czuj─ů si─Ö obra┼╝onymi, jak w tych wszystkich wypadkach w kt├│rych osoba naprz├│d obra┼╝ona odpowiedzia┼éa obraz─ů ci─Ö┼╝sz─ů;

b) je┼Ťli obra┼╝ony nie chcia┼é przyj─ů─ç usprawiedliwienia i przeproszenia, wyj─ůwszy i┼╝ zniewag─Ö tworzy┼éo czynne zniewa┼╝enie, obraza honoru wyzwaj─ůcego lub obraza czci tego┼╝ familii (w tych wszystkich wypadkach usprawiedliwienie w og├│le nie jest dopuszczalne);

c) je┼╝eli ze wzgl─Öd├│w dyskrecji pow├│d zatarg├│w nie jest znany.

Art. 223.

Nie wolno fachowemu szermierzowi pos┼éugiwa─ç si─Ö w pojedynku bia┼é─ů broni─ů, i┼╝ zosta┼é czynnie zniewa┼╝ony albo zniewaga s┼éowna obra┼╝a jego honor lub cze┼Ť─ç familii.

Art. 224.

O ile obie strony s─ů zawodowymi szermierzami przepis artyku┼éu poprzedniego nie obowi─ůzuje.

Art. 225.

Je┼╝eli przeciwnik zawodowego szermierza o┼Ťwiadcza, i┼╝ mimo to pragnie walczy─ç na bia┼é─ů bro┼ä, natenczas jego sekundanci musz─ů wystara─ç si─Ö o pisemne o┼Ťwiadczenie przyjaci├│┼é tej osoby oraz ludzi bieg┼éych w szermierce, stwierdzaj─ůce wybitn─ů umiej─Ötno┼Ť─ç we w┼éadaniu szabl─ů u osoby maj─ůcej zawodowego szermierza za przeciwnika.

ROZDZIAŁ XV. Warunki w pojedynku

Art. 226.

Warunkami pojedynku nazywamy te wszystkie regu┼éy maj─ůce regulowa─ç pojedynki, kt├│re kodeks honorowy pozostawia swobodnemu ustaleniu sekundant├│w.

Art. 227.

Sekundanci obra┼╝onego, o ile przysz┼éo do spisywania warunk├│w pojedynku, maj─ů baczy─ç, aby wykorzystane zosta┼éy wszystkie uprawnienia, kt├│re fakt zniewagi nada┼é obra┼╝onemu ÔÇô a r├│wnocze┼Ťnie wesp├│┼é z sekundantami obraziciela maj─ů rozstrzyga─ç, jaka cz─Ö┼Ť─ç praw w my┼Ťl postanowie┼ä kodeksu honorowego ma przypa┼Ť─ç obrazicielowi ÔÇô o ile obie strony w r├│wnej mierze zaj┼Ťcia nie zawini┼éy (np. obop├│lna zniewaga, przy czym l┼╝ejsza poci─ůgn─Ö┼éa za sob─ů ci─Ö┼╝sz─ů).

Art. 228.

Przy spisywaniu warunk├│w nie wolno sekundantom kieruj─ůcym si─Ö fa┼észyw─ů wielkoduszno┼Ťci─ů zrzec si─Ö cz─Ö┼Ťci lub wszystkich praw przys┼éuguj─ůcych ich klientowi przy pojedynku. Powinni bowiem pami─Öta─ç, i┼╝ w┼éa┼Ťnie ich obowi─ůzkiem jest baczy─ç, by klient ich m├│g┼é korzysta─ç ze wszystkich praw honorowych temu┼╝ przys┼éuguj─ůcych ze wzgl─Ödu na charakter zaj┼Ťcia, b─Öd─ůcego powodem spotkania.

Art. 229.

Spo┼Ťr├│d warunk├│w spotkania sekundanci winni naprz├│d ustali─ç, czy pojedynek ma si─Ö odby─ç do pierwszej lub drugiej krwi, czy te┼╝ do zupe┼énej niezdolno┼Ťci pojedynkowej.

Przy pojedynku na pistolety winni okre┼Ťli─ç, ilokrotnie ma nast─ůpi─ç wymiana strza┼é├│w i inne okoliczno┼Ťci wyszczeg├│lnione w rozdziale o pojedynku na pistolety.

Art. 230.

Przy spisywaniu warunk├│w starcia nale┼╝y o ile mo┼╝no┼Ťci unika─ç warunku pierwszej krwi -skoro tego rodzaju warunek sprowadza pojedynek do rz─Ödu zabawy, w kt├│rej lekkie zadra┼Ťni─Öcie daje mo┼╝no┼Ť─ç uchodzenia za taniego bohatera.

Nie wolno spisywa─ç w warunkach pojedynku: a┼╝ do ┼Ťmierci jednego z walcz─ůcych.

Art. 231.

Przy wszystkich zniewagach czynnych, zniewagach honoru wyzywaj─ůcego, czci jego familii lub kobiety ÔÇô warunki winny opiewa─ç: do zupe┼énej niezdolno┼Ťci pojedynkowej.

Art. 232.

Nast─Öpnie nale┼╝y w warunkach ustali─ç, czy dozwolone jest u┼╝ywanie sztych├│w.

Jest zasad─ů, ┼╝e o ile w warunkach starcia nie postanowiono inaczej, lub kwestii tej nie rozstrzygni─Öto ÔÇô sztychy s─ů niedopuszczalne.

Art. 233.

Je┼╝eli zatem o sztychach nie ma wzmianki w warunkach starcia, prowadz─ůcy pojedynek winien pouczy─ç walcz─ůcych o niedopuszczalno┼Ťci u┼╝ywania sztych├│w.

Niedopuszczenie w pojedynku sztych├│w poci─ůga za sob─ů r├│wnocze┼Ťnie niedopuszczenie obrony sztychowej ÔÇô ÔÇ×StichparadeÔÇŁ.

Art. 234.

Sekundanci powinni okre┼Ťli─ç dalej rodzaje dopuszczalnych w danym pojedynku banda┼╝y. Banda┼╝e mog─ů by─ç nast─Öpuj─ůce:

a) banda┼╝ szyjny;

b) axilaris;

b) puls na przegubie i przedramieniu;

c) d) brzuszny.

Art. 235.

Sekundantom nie wolno zgodzi─ç si─Ö na inny spos├│b banda┼╝owania dla jednej, inny dla drugiej strony. Banda┼╝e musz─ů by─ç ilo┼Ťciowo i jako┼Ťciowo u obu stron jednakowe.

Art. 236.

Dopuszczenie banda┼╝y stanowi zawsze z┼éagodzenie warunk├│w starcia. Wyj─ůtek stanowi banda┼╝owanie pulsu na przegubie i przedramieniu, kt├│re jest wa┼╝nym obostrzeniem warunk├│w.

Art. 237.

Zamiast banda┼╝owania przedramienia i pulsu na przegubie dozwolonym jest u┼╝ycie r─Ökawicy fechtunkowej.

Zawsze wolno stronom u┼╝ywa─ç glace-r─Ökawiczki.

Art. 238.

Poniewa┼╝ do pojedynku przynosi ka┼╝da ze stron jedn─ů par─Ö broni, w┼éa┼Ťciwej do maj─ůcego odby─ç si─Ö starcia, przeto sekundanci przy spisywaniu warunk├│w musz─ů orzec, czyj─ů broni─ů walka b─Ödzie toczon─ů, ewentualnie pozostawiaj─ů wyb├│r tej┼╝e pozostawi─ç losowaniu.

Art. 239.

O ile jedna ze stron u┼╝ywa lewej r─Öki przy szermierce i lew─ů r─Ök─ů ma zamiar pos┼éugiwa─ç si─Ö w starciu, natenczas nale┼╝y fakt ├│w we warunkach wyszczeg├│lni─ç oraz uzyska─ç zgod─Ö na to strony przeciwnej sekundant├│w.

Art. 240.

R├│wnocze┼Ťnie obowi─ůzani s─ů sekundanci do imiennego oznaczania osoby, maj─ůcej pojedynek prowadzi─ç.

Art. 241.

Wreszcie w warunkach starcia oznaczy─ç nale┼╝y czas i miejsce spotkania ÔÇô przy czym w zasadzie pojedynek winien si─Ö odby─ç nie wcze┼Ťniej jak w 12 godzin, a nie p├│┼║niej jak 48 godzin licz─ůc od chwili spisania warunk├│w pojedynku.

Art. 242.

Pojedynek, bezpo┼Ťrednio po obrazie odby─ç si─Ö maj─ůcy, jest niedozwolony.

Art. 243.

Pomi─Ödzy warunkami nale┼╝y umie┼Ťci─ç r├│wnie┼╝ wa┼╝ne rozstrzygni─Öcie: czy lekarze przy orzekaniu niezdolno┼Ťci stron do walki, niezdolno┼Ťci spowodowanej zranieniem ÔÇô maj─ů w tej kwestii g┼éos decyduj─ůcy czy doradczy.

Art. 244.

O ile warunki pojedynku opiewaj─ů do niezdolno┼Ťci pojedynkowej jednej ze stron, natenczas warunki pojedynku musz─ů rozstrzyga─ç kwesti─Ö, czy jeden z walcz─ůcych raniony w r─Ök─Ö uprawniony jest do dalszego walczenia drug─ů r─Ök─ů.

Art. 245.

W warunkach starcia nale┼╝y r├│wnie┼╝ oznaczy─ç, co jaki czas dopuszczalne s─ů pauzy w starciu i jak d┼éugie. Pauzy mog─ů trwa─ç od 1-10 minut.

ROZDZIAŁ XVI. Teren walk

Art. 246.

Dalszym obowi─ůzkiem obustronnych sekundant├│w jest uprzednie oznaczenie miejsca, na kt├│rym pojedynek ma si─Ö odby─ç.

Art. 247.

Wielko┼Ť─ç miejsca walki ma wynosi─ç:

a) przy pojedynku na szable 15 m d┼éugo┼Ťci i co najmniej 6 m szeroko┼Ťci ÔÇô przy czym znaczny rozmiar d┼éugo┼Ťci t┼éumaczy si─Ö odskokami, koniecznymi przy w┼éoskiej szkole fechtunku:

b) przy pojedynku na pistolety miejsce starcia mo┼╝e mie─ç 39-24 m, a co najmniej 12 m d┼éugo┼Ťci. Kr├│tsza odleg┼éo┼Ť─ç wymiany strza┼é├│w jest niedopuszczalna, (12 m oznacza si─Ö za pomoc─ů 16 krok├│w doros┼éego m─Ö┼╝czyzny).

Art. 248.

Miejsce, na kt├│rym pojedynek ma si─Ö odby─ç, musi by─ç bezwarunkowo r├│wne, a o ile na jego przestrzeni znajduj─ů si─Ö nier├│wno┼Ťci, to musz─ů by─ç tak nieznaczne, by ┼╝aden z walcz─ůcych nie m├│g┼é si─Ö na nich potkn─ů─ç, a tym bardziej upa┼Ť─ç.

O ile miejscem pojedynku jest sala o pod┼éodze drewnianej lub kamiennej, natenczas przeciwnicy winni podeszwy obuwia posypa─ç obficie kalafoni─ů, kt├│r─ů r├│wnie┼╝ nale┼╝y posypa─ç ca┼é─ů przestrze┼ä, maj─ůc─ů zosta─ç terenem starcia.

Art. 249.

Miejsce pojedynku musi by─ç zaciszne, chronione od wiatru i cieniste. Przy pojedynku na pa┼éasze lub szpady nie mo┼╝e by─ç miejsce spotkania poros┼ée traw─ů. Przy pojedynku na pistolety, ustawiaj─ůc przeciwnik├│w nale┼╝y uwzgl─Ödni─ç kierunek wiatru.

Art. 250.

Zar├│wno do pojedynku pistoletowego, jako te┼╝ do pojedynku na szable nie nadaj─ů si─Ö tereny piaszczyste (wydmy piasku), albo tereny cz─Ö┼Ťciowo sta┼ée, cz─Ö┼Ťciowo za┼Ť pokryte piaskiem usuwaj─ůcym si─Ö pod stopami.

Art. 251.

Wreszcie miejsce pojedynku musi by─ç tak wybrane, aby ┼Ťwiat┼éo i cie┼ä rozdzielone by┼éy mi─Ödzy walcz─ůcych r├│wnomiernie.

Art. 252.

O ile pojedynek odbywa si─Ö przy o┼Ťwietleniu sztucznym, winno ono o┼Ťwietla─ç z g├│ry obu przeciwnik├│w jednakowo. Mo┼╝na r├│wnie┼╝ umie┼Ťci─ç ┼Ťwiat┼éo z boku, ale w ka┼╝dym razie tak, aby o┼Ťwietlenie samo nie stanowi┼éo dla jednej ze stron przeszkody w walce.

Art. 253.

Kwestia o┼Ťwietlenia ma wa┼╝ne znaczenie szczeg├│lnie w tych wypadkach, w kt├│rych miejsce pojedynku znajduje si─Ö pod go┼éym niebem, za┼Ť czas spotkania oznaczono na porann─ů lub wieczorn─ů godzin─Ö, a wi─Öc na por─Ö, w kt├│rej s┼éo┼äce znajduje si─Ö nisko na horyzoncie.

W tych wypadkach nale┼╝y przeciwnik├│w ustawi─ç w ten spos├│b, aby ┼Ťwiat┼éo s┼éoneczne o┼Ťwietla┼éo obu r├│wnomiernie ÔÇô a skoro takie ustawienie jest niemo┼╝liwe z powodu po┼éo┼╝enia terenu, na kt├│rym ma si─Ö odby─ç pojedynek natenczas o miejscach decyduje los.

Art. 254.

Kiedy sekundanci obieraj─ů teren do pojedynku na pistolety, natenczas musz─ů zwr├│ci─ç uwag─Ö, aby t┼éo, przed kt├│rym b─Öd─ů stali przeciwnicy, by┼éo jednakowe.

Art. 255.

Sekundanci powinni stara─ç si─Ö aby miejsce starcia wynale┼║─ç w samym mie┼Ťcie lub w niedu┼╝ej od tego┼╝ odleg┼éo┼Ťci. Transportowanie bowiem rannego z dalszej miejscowo┼Ťci od miasta poci─ůgn─ů─ç mo┼╝e komplikacje a nawet ┼Ťmier─ç ranionego.

ROZDZIAŁ XVII. Zadanie lekarzy przy pojedynku

Art. 256.

Ka┼╝da ze stron jest zobowi─ůzana jawi─ç si─Ö na miejscu walki w towarzystwie lekarza bieg┼éego w chirurgii.

Uwaga: Zakrad┼é si─Ö u nas zwyczaj, r├│wnie┼╝ z niemieckich miast wzi─Öty ÔÇô zwyczaj przyprowadzania do pojedynku medyk├│w, lub najwy┼╝ej jednego lekarza. Zwyczaj ten, kt├│ry jest tylko konsekwencj─ů zapatrywania si─Ö na pojedynek jako na sport pewnego rodzaju, musi raz na zawsze usta─ç, tym wi─Öcej, i┼╝ ┼éatwo mo┼╝e sta─ç si─Ö powodem nieszcz─Ö┼Ťcia w wypadku, gdy np. ci─Ö┼╝kie zranienia odnosz─ů r├│wnocze┼Ťnie obie strony (ÔÇ×doubleÔÇŁ).

Art. 257.

Lekarz, zaproszony do asystencji przy pojedynku powinien przynie┼Ť─ç ze sob─ů te wszystkie instrumenty i ┼Ťrodki, kt├│re by na ka┼╝d─ů ewentualno┼Ť─ç pierwszej pomocy lekarskiej wystarczy┼éy.

W razie opiesza┼éo┼Ťci lub niedbalstwa lekarza w tym wzgl─Ödzie ÔÇô za wszelk─ů szkod─Ö, kt├│r─ů z tego powodu ponosi ranny, odpowiedzialny jest lekarz.

Art. 258.

Sterylizacj─Ö instrument├│w itp., winien przeprowadzi─ç lekarz przed przybyciem na miejsce starcia. Na samym miejscu winien przeprowadzi─ç dezynfekcj─Ö kling broni przez dok┼éadne wytarcie jej rozczynem pi─Öcioprocentowym karbolu oraz dezynfekcj─Ö r─ůk.

Art. 259.

Nie powinien r├│wnie┼╝ lekarz rozk┼éada─ç instrument├│w na oczach stron, maj─ůcych odby─ç pojedynek ÔÇô a to celem unikni─Öcia niemi┼éego wra┼╝enia, kt├│remu nerwowi podlegaj─ů.

Art. 260.

Obowi─ůzkiem lekarzy uczestnicz─ůcych w pojedynku jest:

a) troszcz─ůc si─Ö o wszystko, co jest koniecznym do pierwszej pomocy lekarskiej, nie unikaj─ůc niczego, co by rannemu mog┼éo przynie┼Ť─ç ulg─Ö;

b) wed┼éug swej najlepszej wiedzy orzec, czy rana poci─ůga za sob─ů niezdolno┼Ť─ç do dalszej walki, czy te┼╝ nie ÔÇô przy czym nie powinni zwa┼╝a─ç na ┼╝yczenia lub pro┼Ťby wyra┼╝ane przez zranionego.

ROZDZIAŁ XVIII. Broń i amunicja

Art. 261.

Ka┼╝da strona przynosi ze sob─ů na miejsce starcia jedn─ů par─Ö broni, uznanej w spisanych poprzednio warunkach za bro┼ä danego starcia.

W razie je┼╝eli sekundanci nie s─ů zgodni co do faktu, kt├│r─ů par─ů szabel lub szpad maj─ů si─Ö pos┼éugiwa─ç przeciwnicy ÔÇô rozstrzygaj─ů sp├│r losowaniem.

Art. 262.

Szable, wzgl─Ödnie szpady musz─ů by─ç z przedniego materia┼éu sporz─ůdzone, przy czym obie sztuki musz─ů by─ç ┼Ťci┼Ťle jednakowe, co do miary, kszta┼étu i ci─Ö┼╝aru,

Szable pojedynkowe musz─ů odpowiada─ç nast─Öpuj─ůcym wymogom:

a) klinga musi by─ç ostro wyszlifowana, bez rdzy i szczerb;

b) klinga musi by─ç stale i silnie z┼é─ůczona z r─Ökoje┼Ťci─ů;

a) punkt ci─Ö┼╝ko┼Ťci szabli musi by─ç w┼éa┼Ťciwie roz┼éo┼╝ony, w szczeg├│lno┼Ťci nie mo┼╝e znajdowa─ç si─Ö gdzie indziej, jak w odleg┼éo┼Ťci 12-15 cm od r─Ökoje┼Ťci;

b) og├│lny ci─Ö┼╝ar szabli nie powinien przenosi─ç 600 gram├│w, ÔÇô poniewa┼╝ jest to waga, uprzyst─Öpniaj─ůca ┼Ťredniosilnemu m─Ö┼╝czy┼║nie na w┼éadanie swobodne szabl─ů;

d) o ile warunki starcia nie dopuszczaj─ů sztych├│w, natenczas koniec szabel nie mo┼╝e by─ç naostrzony;

Art. 263.

Przy pojedynku pistoletowym bro┼ä i amunicj─Ö ma dostarczy─ç obra┼╝ony. Pistolety musz─ů by─ç tego samego kalibru i nie mog─ů by─ç ostrzelane przez ┼╝adn─ů ze stron.

Art. 264.

Tylko wyj─ůtkowo przys┼éuguje osobie czynnie zniewa┼╝onej prawo pos┼éugiwania si─Ö przy pojedynku w┼éasnymi pistoletami. Ale i w tym wypadku musz─ů sekundanci obra┼╝onego przed┼éo┼╝y─ç sekundantom obraziciela obie sztuki pistolet├│w, z kt├│rych obraziciel wybiera t─Ö, kt├│r─ů pragnie pos┼éugiwa─ç si─Ö przy pojedynku.

We wszystkich innych wypadkach nie wolno obrażonemu posługiwać się w pojedynku własnymi pistoletami.

Art. 265.

Na wypadek, je┼Ťli sekundanci przyznaj─ů obu stronom prawo do u┼╝ywania w pojedynku w┼éasnych pistolet├│w, bro┼ä ich mo┼╝e by─ç nie z jednej pary, o ile;

a) r├│┼╝nica w d┼éugo┼Ťci luf nie przekracza 3 cm;

b) s─ů tego samego kalibru.

Art. 266.

Przy pojedynku pistoletowym w zasadzie nabijaj─ů bro┼ä swych klient├│w sekundanci, albo czyni to prowadz─ůcy pojedynek, lub wreszcie zawezwany rusznikarz. Tylko w├│wczas, je┼Ťli przeciwnikom przyznano prawo u┼╝ycia w┼éasnej broni, mo┼╝na r├│wnie┼╝ zezwoli─ç im na osobiste nabicie tej┼╝e ÔÇô kt├│reto jednak zezwolenie musi by─ç wyra┼║nie w warunkach pojedynku wyszczeg├│lnione.

Art. 267.

Jako pistolet pojedynkowy uważa się pistolet o lufie gładkiej. Pistoletów gwintowanych do pojedynku bezwarunkowo nie wolno używać.

Art. 268.

Przed przybyciem na miejsce spotkania powinni sekundanci zbada─ç pistolety i amunicj─Ö. W szczeg├│lno┼Ťci:

1. czy lufy s─ů wyczyszczone;

2. czy kurki chodz─ů wolno;

3. czy celownik umieszczony jest na linii osi lufy;

4. czy ciężar, kaliber i kształt obu sztuk jest identyczny;

5. czy nie s─ů gwintowane.

Art. 269.

Sekundanci musz─ů zbada─ç, czy kabzle s─ů dok┼éadnie i trwale umieszczone, oraz czy proch jest dobry. Dobro─ç prochu mo┼╝na najlepiej wypr├│bowa─ç przez usypanie go na kart─Ö papieru i zapalenie. Je┼╝eli po spaleniu nie zostanie na papierze ┼╝adna pozosta┼éo┼Ť─ç, natenczas proch jest dobry.

Art. 270.

W ko┼äcu obowi─ůzani s─ů sekundanci zbada─ç kule; czy dok┼éadnie odpowiadaj─ů lufie, czy s─ů jednakowo ci─Ö┼╝kie, dobrze ulane, i czy na powierzchni nie maj─ů jakich dziur, zag┼é─Öbie┼ä lub porowato┼Ťci.

Zalepianie nier├│wno┼Ťci powierzchni kuli woskiem jest bezwzgl─Ödnie wzbronione.

Art. 271.

Po wypr├│bowaniu broni umieszczaj─ů sekundanci pistolety i amunicj─Ö w kasetce, za┼Ť szable i szpady w futerale.

ROZDZIAŁ XIX. Pojedynek na szable

Art. 272.

Jeszcze przed or─Ö┼╝nym spotkaniem powinni sekundanci przekona─ç si─Ö, czy klient ich zna zasady honorowe, kt├│rych b─Ödzie musia┼é przy starciu przestrzega─ç ÔÇô ewentualnie s─ů zobowi─ůzani dok┼éadnie go o obowi─ůzkach walcz─ůcych poinformowa─ç.

Art. 273.

Sekundanci wraz ze swymi klientami powinni stawi─ç si─Ö na miejscu punktualnie. Tolerowane mo┼╝e by─ç op├│┼║nienie co najwy┼╝ej 15 minutowe. Op├│┼║nienie wi─Öksze uwa┼╝a si─Ö za uchylenie od pojedynku.

Jedynie wy┼╝sza si┼éa lub nadzwyczaj wa┼╝ne okoliczno┼Ťci przedstawione i udowodnione przez sekundant├│w osoby na miejsce nieprzyby┼éej, mog─ů spowodowa─ç od┼éo┼╝enie pojedynku.

Przy pojedynkach pistoletowych nale┼╝y zaniecha─ç tzw. ÔÇ×ostrzelania placuÔÇŁ.

Art. 274.

Skoro strony zjawi─ů si─Ö na miejscu, winny natychmiast rozebra─ç si─Ö do pasa, zdj─ů─ç koszule ÔÇô po czym lekarze za┼éo┼╝─ů wszystkie warunkami starcia dopuszczone banda┼╝e.

Nie jest dopuszczalne, aby sekundanci sami banda┼╝owali swoich klient├│w.

Art. 275.

Osobie o słabym wzroku wolno przy pojedynku pozostać w okularach.

Art. 276.

Kieruj─ůcy pojedynkiem wyznacza przeciwnikom miejsca, odleg┼ée od siebie na 3 m, na kt├│rych stan─ů przeciwnicy, a obok nich sekundanci.

Art. 277.

Skoro wszyscy zajm─ů swoje stanowiska, prowadz─ůcy pojedynek zwraca si─Ö do przeciwnik├│w z kr├│tkim pouczeniem o dobrodziejstwie rycerskiego za┼éatwienia sporu pojedynkiem oraz o warunkach starcia, kt├│rych strony maj─ů si─Ö trzyma─ç, wreszcie o komendzie.

Art. 278.

Kieruj─ůcy pojedynkiem u┼╝ywa czterech komend: 1. ÔÇ×Baczno┼Ť─çÔÇŁ! ÔÇô 2. ÔÇ×Z┼é├│┼╝ si─Ö!ÔÇŁ ÔÇô 3. ÔÇ×Bij!ÔÇŁ 4. ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ.

Art. 279.

Komenda pierwsza ÔÇ×Baczno┼Ť─ç!ÔÇŁ odnosi si─Ö nie tylko do przeciwnik├│w, ale i do sekundant├│w, kt├│rzy winni na t─Ö komend─Ö zaj─ů─ç stanowiska w odleg┼éo┼Ťci 1 m od boku klienta.

Nie wolno sekundantom stan─ů─ç tak blisko klienta, by prawe rami─Ö sekundanta znajdowa┼éo si─Ö nieopodal lewego boku klienta.

Art. 280.

Stary, ┼Ťredniowiecza si─Ögaj─ůcy zwyczaj, pozwala sekundantom ustawienia si─Ö obok klienta z broni─ů w r─Öku. Koniec broni ma sekundant zwr├│ci─ç ku ziemi.

Art. 281.

Na komend─Ö ÔÇ×Z┼é├│┼╝ si─Ö!ÔÇŁ wr─Öczaj─ů sekundanci swym klientom szable, a ci sk┼éadaj─ů sobie nimi wzajemny uk┼éon, oraz staj─ů w pozycjach zasadniczych.

Art. 282.

Dopiero w├│wczas, gdy obaj przeciwnicy przyj─Öli postawy zasadnicze, daje kieruj─ůcy starcia komend─Ö ÔÇ×Bij!ÔÇŁ.

Art. 283.

Bezpo┼Ťrednio po tej komendzie wolno obu przeciwnikom wykonywa─ç szereg dowolnych ci─Ö─ç, zmierzaj─ůcych do ranienia przeciwnika, z tym jednak zastrze┼╝eniem, i┼╝ przedmiotem ataku mo┼╝e by─ç g├│rna cz─Ö┼Ť─ç cia┼éa przeciwnika do pasa. Wszystkie ci─Öcia zadane ni┼╝ej, dyskwalifikuj─ů honorowo uderzaj─ůcego.

Art. 284.

Atak wolno prowadzi─ç a┼╝ do wydania przez kieruj─ůcego pojedynkiem komendy: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ. Ka┼╝de ci─Öcie zadane po tej komendzie poci─ůga za sob─ů niehonorowo┼Ť─ç uderzaj─ůcego, wyj─ůwszy jeden wypadek:.

Obra┼╝onemu, o ile zosta┼é ranny, wolno mimo komendy ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ repostowa─ç.

Art. 285.

Obowi─ůzkiem kieruj─ůcego (prowadz─ůcego) pojedynkiem jest bezstronne baczenie, ┼╝eby przebieg pojedynku mia┼é charakter spotkania rycerskiego, nie dopuszczaj─ůcego do przekroczenia jakiegokolwiek postanowienia honorowego.

Art. 286.

Po komendzie ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ ÔÇô winni sekundanci swym klientom bezzw┼éocznie odebra─ç bro┼ä.

Art. 287.

Komend─Ö ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ daje kieruj─ůcy w nast─Öpuj─ůcych wypadkach:

a) je┼╝eli jednemu z walcz─ůcych bro┼ä wypadnie lub zostanie wytr─ůcon─ů;

b) je┼╝eli jeden z przeciwnik├│w upada albo traci r├│wnowag─Ö;

c) je┼╝eli p─Öknie klinga;

d) jeżeli padnie słowo obraźliwe;

e) je┼╝eli jeden z walcz─ůcych zostanie raniony;

f) jeżeli ktokolwiek z obecnych w jakikolwiek sposób dopuszcza się złamania zasad honorowych;

g) aby zarz─ůdzi─ç pauz─Ö, ustanowion─ů warunkami spotkania przez sekundant├│w.

Art. 288.

Je┼╝eli jeden z walcz─ůcych zostaje rozbrojony, natenczas po komendzie: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ winni sekundanci tego┼╝ szabl─Ö z ziemi podnie┼Ť─ç, da─ç lekarzowi do dezynfekcji, a nast─Öpnie wr─Öczy─ç na powr├│t klientowi.

Art. 289.

Po zarz─ůdzonej z jakiegokolwiek powodu przerwie, kieruj─ůcy podejmuj─ůc dalsz─ů walk─Ö, musi rozpocz─ů─ç od ÔÇ×Baczno┼Ť─ç!ÔÇŁ itd.

Art. 290.

O ile jeden z walczy─ç maj─ůcych cierpi na wad─Ö serca lub astm─Ö, lekarze po stwierdzeniu tej┼╝e mog─ů oznaczy─ç czas walki, jednakowo┼╝ najmniej 2-minutowy.

Art. 291.

Je┼╝eli jednemu z walcz─ůcych p─Öknie klinga, natychmiast przeciwnik ma go uwa┼╝a─ç za rozbrojonego i na takiego uderzy─ç nie mo┼╝e.

Sekundanci podaj─ů temu┼╝ zapasow─ů szabl─Ö.

Art. 292.

Je┼╝eli jeden z walcz─ůcych pada na ziemi─Ö, traci r├│wnowag─Ö albo po┼Ťlizgn─ů┼é si─Ö ÔÇô natenczas uderza─ç na niego nie wolno.

Art. 293.

O ile pojedynek ma by─ç prowadzony do zupe┼énej niezdolno┼Ťci do walki., w razie zranienia jednego z walcz─ůcych, po ogl─ůdni─Öciu rany przez lekarza, nale┼╝y walk─Ö podj─ů─ç dalej.

Art. 294.

O ile sekundanci po zbadaniu rany postanowi─ů dalsz─ů walk─Ö, natenczas przed jej rozpocz─Öciem powinien lekarz ran─Ö przemy─ç, opatrzy─ç i up┼éyw krwi zatamowa─ç. Sekundanci ranionego mog─ů za┼╝─ůda─ç na ten cel pauzy od 5-10 minut, po up┼éywie kt├│rych nale┼╝y podj─ů─ç walk─Ö na zasadzie powy┼╝szych przepis├│w.

Art. 295.

Po tego rodzaju podj─Öciu walki winien baczy─ç kieruj─ůcy pojedynkiem na ranionego i na ka┼╝de ┼╝─ůdanie tego┼╝ zarz─ůdzi─ç przerw─Ö walki i pauz─Ö. Je┼╝eli w czasie walki otworz─ů si─Ö rany, nast─ůpi krwotok, albo rany walcz─ůcemu b├│l sprawiaj─ů ÔÇô natenczas bez wzgl─Ödu na wol─Ö stron, uznaje kieruj─ůcy pojedynkiem, ten┼╝e za sko┼äczony.

Art. 296.

O ile jeden z walcz─ůcych uczuje, i┼╝ zosta┼é rannym, czego prowadz─ůcy walk─Ö mo┼╝e nie dostrzec ÔÇô natenczas winien w ty┼é uskoczy─ç i s┼éowami ÔÇ×jestem rannyÔÇŁ u┼Ťwiadomi─ç swoich sekundant├│w.

Art. 297.

O ile jeden z walcz─ůcych zauwa┼╝y┼é, i┼╝ rani┼é przeciwnika, czego prowadz─ůcy walk─Ö nie dojrza┼é, w├│wczas winien r├│wnie┼╝ w ty┼é odskoczy─ç i zwr├│ci─ç si─Ö do swych sekundant├│w ze s┼éowami ÔÇ×zdaje mi si─Ö, i┼╝ rani┼éemÔÇŁ.

Art. 298.

Walcz─ůcym wolno zas┼éoni─ç si─Ö przed ci─Öciem bezbronn─ů r─Ök─ů, natomiast chwyta─ç r─Ök─ů za bro┼ä przeciwnika nie wolno.

Art. 299.

Bezwzgl─Ödnie wzbronione jest przerzucanie szabli z jednej r─Öki do drugiej. podczas walki

Art. 300.

Obowi─ůzkiem sekundant├│w jako te┼╝ wszystkich os├│b obecnych przy pojedynku jest zachowa─ç jak najg┼é─Öbsze milczenie podczas walki, a poza tym odnosi─ç si─Ö do strony przeciwnej z wyszukan─ů grzeczno┼Ťci─ů.

Art. 301.

Niehonorowym staje si─Ö ktokolwiek z obecnych przy pojedynku kt├│r─ůkolwiek z os├│b tam┼╝e obecnych s┼éownie, przez gesty albo czynnie zniewa┼╝a.

Art. 302.

Sekundant, kt├│ry w┼éasn─ů szabl─ů chwyta ci─Öcie padaj─ůce na swego klienta przed komend─ů: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ ÔÇô staje si─Ö niehonorowym.

Art. 303.

W pewnych, ┼Ťci┼Ťle oznaczonych wypadkach, wolno sekundantom da─ç komend─Ö: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ. Innych komend wydawa─ç im nie wolno.

Art. 304.

Sekundant mo┼╝e da─ç komend─Ö: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ ÔÇô je┼╝eli:

a) jeden z walcz─ůcych zosta┼é ranny, a kieruj─ůcy pojedynkiem tego nie zauwa┼╝y┼é;

b) jeden z walcz─ůcych obrazi┼é drugiego gestem lub s┼éowem;

c) jeden z walcz─ůcych szabl─ů dotkn─ů┼é ┼Ťciany lub pod┼éogi. Nast─Öpuje w├│wczas dezynfekcja szabli;

d) uchybiono w jakikolwiek spos├│b zasadom honorowym;

e) jeden z walcz─ůcych zostaje rozbrojony lub traci r├│wnowag─Ö lub pada;

f) jeden z walcz─ůcych chwyci┼é r─Ök─ů za bro┼ä przeciwnika;

g) pękła klinga;

h) raniony poprzednio walczy─ç nie mo┼╝e.

i) jeden z walcz─ůcych piersi─ů w pier┼Ť przeciwnika uderza lub usi┼éuje uderzy─ç drugiego koszem r─Ökoje┼Ťci.

Art. 305.

Bezwarunkowo nie wolno sekundantowi przerwa─ç walki komend─ů: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ:

a) je┼╝eli jeden z walcz─ůcych traci oddech ze zm─Öczenia, a nie nadszed┼é jeszcze czas pauzy zastrze┼╝onej w warunkach starcia;

b) je┼╝eli przeciwnicy zbli┼╝yli si─Ö tak do siebie, i┼╝ walcz─ů piersi─ů w pier┼Ť, przestrzegaj─ůc jednakowo┼╝ zasad honorowych;

c) je┼╝eli jeden z walcz─ůcych skraca mensur─Ö przy fincie, aby trafi─ç ci─Öciem cia┼éo przeciwnika; .

d) je┼╝eli jeden z walcz─ůcych cofaj─ůc si─Ö wyszed┼é poza ramy zakre┼Ťlonego do walki miejsca, albo cofaj─ůc opar┼é si─Ö plecami o mur albo o inn─ů przeszkod─Ö.

Art. 306.

Je┼╝eli jeden z przeciwnik├│w wskutek nerwowego wstrz─ů┼Ťnienia staje si─Ö niezdolnym do walki z broni─ů lub pad┼é w omdleniu na widok krwi, powinni sekundanci spisa─ç odno┼Ťny protok├│┼é ko┼äcz─ůcy spraw─Ö. Nie wolno odk┼éada─ç pojedynku na czas p├│┼║niejszy.

Art. 307.

Walcz─ůcym przeciwnikom wolno:

a) po komendzie: ÔÇ×Bij!ÔÇŁ wykonywa─ç cia┼éem ruchy dowolne lub skoki w obr─Öbie zakre┼Ťlonej przestrzeni jako terenu walki;

b) mimo otrzymanej rany repostowa─ç po komendzie: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ, o ile jest obra┼╝onym;

c) zastanowi─ç walk─Ö po pierwszym zranieniu, o ile jest obra┼╝onym;

d) po sko┼äczonym pojedynku z┼éo┼╝y─ç przeproszenie wzgl─Ödnie usprawiedliwienie ÔÇô je┼╝eli jest obrazicielem.

Art. 308.

Natomiast nie wolno walcz─ůcym:

a) podczas walki rozmawiać, przeciwnika znieważać gestami lub słowy, albo przez wołania lub wykrzykniki mylić go;

b) przed komend─ů: ÔÇ×Bij!ÔÇŁ zadawa─ç ci─Öcia:

c) rozmy┼Ťlnie zadawa─ç ci─Öcia poni┼╝ej pasa przeciwnika;

d) bezbronnego lub le┼╝─ůcego na ziemi przeciwnika zrani─ç;

a) bezbronn─ů r─Ök─ů chwyta─ç szabl─Ö przeciwnika;

b) bi─ç przeciwnika koszem r─Ökoje┼Ťci;

g) kolanami lub innymi cz─Ö┼Ťciami cia┼éa dotyka─ç ziemi;

h) r─Ök─ů, nog─ů lub cia┼éem poruszy─ç przeciwnika;

i) składać przeproszenia lub usprawiedliwienia przed stwierdzeniem zakończenia pojedynku przez sekundantów;

j) przy pojedynku na szpady zas┼éania─ç si─Ö r─Ök─ů przed pchni─Öciem (przy pojedynku na szable ÔÇô wolno).

ROZDZIAŁ XX. Przekroczenie zasad honorowych przy pojedynku

Art. 309.

Ka┼╝de rozmy┼Ťlne przekroczenie zasad honorowych tutaj w rozdziale XVIII wyszczeg├│lnionych, tworzy wykroczenie przeciw honorowi.

Wykroczenia te mog─ů by─ç l┼╝ejsze i ci─Ö┼╝kie, a dopu┼Ťci─ç si─Ö ich mog─ů sekundanci, albo ich klienci.

Art. 310.

Do lekkich wykroczeń zaliczamy:

a) rozmowy i krzyki podczas pojedynku;

b) rozpocz─Öcie ataku przed komend─ů; ÔÇ×Bij!ÔÇŁ;

c) nie zaprzestanie ataku bezpo┼Ťrednio po komendzie: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ.

Art. 311.

Do ci─Ö┼╝kich wykrocze┼ä nale┼╝─ů:

a) uchwycenie w czasie walki przeciwnika r─Ök─ů, lub usi┼éowanie tego┼╝:

b) zaatakowanie widocznie rannego przeciwnika;

c) zranienie rozbrojonego przeciwnika lub takiego, który upadł;

d) zniewa┼╝enie przeciwnika s┼éownie lub gestykulacj─ů;

e) w pojedynku na szpady chwycenie szpady przeciwnika r─Ök─ů.

Pr├│cz tego nale┼╝─ů tutaj wszystkie artyku┼éem 305 okre┼Ťlone wykroczenia sekundant├│w.

Ar. 312.

Przy przekroczeniach l┼╝ejszych winien kieruj─ůcy przerwa─ç pojedynek i dopuszczaj─ůmu si─Ö przekroczenia udzieli─ç napomnienia lub nagany.

Tak udzielona nagana albo upomnienie musi by─ç uwidocznione w protokole z odbytego pojedynku.

Art. 313.

Przy ci─Ö┼╝kich przekroczeniach musi kieruj─ůcy pojedynkiem walk─Ö przerwa─ç, a sekundanci winni spisa─ç protok├│┼é, przedstawiaj─ůcy szczeg├│┼éowo przebieg zaj┼Ťcia ÔÇô i przed┼éo┼╝y─ç ten┼╝e s─ůdowi honorowemu do rozstrzygni─Öcia kwestii honoru osoby, kt├│ra wykroczenia si─Ö dopu┼Ťci┼éa.

Pojedynek w ten spos├│b przerwany jest dla osoby niewinnej, wzgl─Ödnie ÔÇô o ile przekroczenia dopu┼Ťcili si─Ö sekundanci ÔÇô dla obu stron honorowym za┼éatwieniem zatargu.

Art. 314.

Je┼╝eli sekundanci strony, kt├│ra si─Ö z┼éamania przepis├│w honorowych przy pojedynku dopu┼Ťci┼éa, nie chc─ů spisa─ç protok├│┼éu ÔÇô natenczas winni to uczyni─ç jednostronnie sekundanci przeciwnika i taki jednostronny protok├│┼é przed┼éo┼╝y─ç s─ůdowi honorowemu.

Art. 315.

W tym jednym wypadku, o ile rozchodzi si─Ö o z┼éamanie przepis├│w honorowych przy pojedynku, nie wolno s─Ödziom honorowym uwzgl─Ödnia─ç ┼╝adnych innych okoliczno┼Ťci, jak np. m┼éody wiek, rozdra┼╝nienie, podniecenie nerwowe itp., tylko winni ograniczy─ç si─Ö do suchego zbadania, czy wykroczenie mia┼éo miejsce.

Art. 316.

Odno┼Ťny zapis na s─ůd honorowy, sporz─ůdzony w takim wypadku przez sekundant├│w, ma brzmie─ç:

ÔÇ×Czy X. dopu┼Ťci┼é si─Ö z┼éamania zasad honorowych przy pojedynku, czy nie?ÔÇŁ

Art. 317.

O ile jednak wskutek z┼éamania postanowie┼ä honorowych jedna ze stron ponios┼éa ┼Ťmier─ç, natenczas nale┼╝y spisa─ç protok├│┼é zaj┼Ťcia, zawieraj─ůcy opini─Ö obu lekarzy, podpisany przez wszystkich sekundant├│w, kt├│rzy nie dopu┼Ťcili si─Ö z┼éamania przepis├│w honorowych ÔÇô i taki protok├│┼é odst─ůpi─ç w┼éadzom pa┼ästwowym, celem ┼Ťcigania winnego za pospolite morderstwo.

ROZDZIAŁ XXI. Pojedynek na pistolety

Art. 318.

Obowi─ůzuj─ů tutaj wszystkie w rozdziale XVI i XVII wymienione przepisy, o ile odnosz─ů si─Ö do pojedynku na pistolety.

Art. 319.

Pojedynek na pistolety mo┼╝na obostrza─ç stosownie do stopnia obrazy:

a) ilo┼Ťci─ů wymienia─ç si─Ö maj─ůcych strza┼é├│w:

b) sposobem strzelania.

Art. 320.

Przy najci─Ö┼╝szym pojedynku, opiewaj─ůcym na zupe┼én─ů niezdolno┼Ť─ç do pojedynku walcz─ůcych ÔÇô dozwolona jest najwy┼╝ej trzykrotna wymiana strza┼é├│w.

Bezskuteczna trzykrotna wymiana strza┼é├│w, nawet przy pojedynkach ÔÇ×do zupe┼énej niezdolno┼ŤciÔÇŁ, nie pozwala na wymienienie cho─çby jednego dalszego strza┼éu.

Art. 321.

Z uwagi na spos├│b oddawania strza┼é├│w znamy nast─Öpuj─ůce rodzaje pojedynk├│w:

1. pojedynek ze stanowiskiem sta┼éym, z dowolnym porz─ůdkiem strza┼é├│w lub na komend─Ö;

2. pojedynek z awansem;

3. z awansem wzdłuż linii równoległych.

Art. 322.

Przeciwnicy nie mog─ů strzela─ç do siebie z odleg┼éo┼Ťci mniejszej ni┼╝ 12 m.

Art. 323.

O ile mi─Ödzy sekundantami nie ma zgody co do dystansu, natenczas mo┼╝na:

a) ustali─ç dystans przez losowanie;

b) lub przez przyj─Öcie ┼Ťredni arytmetycznej lub

c) rozstrzygn─ů─ç sp├│r uprzednim orzeczeniem s─Ödziego rozjemczego.

Art. 324.

Przy zniewagach trzeciego i czwartego stopnia przysługuje obrażonemu prawo:

a) oznaczenia rodzaju pojedynku;

b) okre┼Ťlenia dystansu.

Natomiast los rozstrzyga, który z przeciwników pierwszy oddaje strzał.

Art. 325.

W powietrze strzelać nie wolno. Strzał dany w powietrze uważa się za uchylenie od pojedynku, nawet wówczas, gdy go oddaje obraziciel.

Art. 326.

Strojem przy pojedynku pistoletowym jest anglez lub ┼╝akiet. Ubra┼ä jasnych nale┼╝y unika─ç. Wolno postawi─ç ko┼énierz angleza lub ┼╝akietu, aby zas┼éoni─ç bia┼éo┼Ť─ç ko┼énierzyka.

Art. 327.

Po przybyciu na miejsce i oznaczeniu dystansu, winni sekundanci zbada─ç wierzchnie okrycie piersi swoich klient├│w, aby stwierdzi─ç, czy w kieszeniach nie posiadaj─ů portfelu, pugilaresu, papieros├│w itp. przedmiot├│w mog─ůcych os┼éabi─ç bieg kuli.

Op├│r przeciw tego rodzaju badaniu jest jednoznaczny z odmow─ů pojedynku.

Art. 328.

W obecno┼Ťci 4 sekundant├│w otwiera kieruj─ůcy pojedynkiem kasetk─Ö i dobywa pistolety, a sekundanci wr─Öczaj─ů je kolejno swoim klientom, dla wypr├│bowania si┼éy spadowej kurka.

Art. 329.

Po wypr├│bowaniu pistolet├│w nast─Öpuje ich ┼éadowanie. O ile pistolety ┼éaduj─ů sekundanci, musz─ů to czyni─ç w ten spos├│b, by ┼éadowanie odbywa┼éo si─Ö na oczach i pod kontrol─ů sekundant├│w przeciwnika.

Art. 330.

Aby osi─ůgn─ů─ç prawdopodobie┼ästwo identycznej obu sztuk broni celno┼Ťci, nale┼╝y baczy─ç, aby oba pistolety na┼éadowano jednakow─ů ilo┼Ťci─ů prochu tego samego gatunku, przy za┼éo┼╝eniu kuli na to, i┼╝ mniej lub wi─Öcej silne przybijanie kuli przytyczk─ů mo┼╝e wp┼éywa─ç na r├│┼╝nic─Ö w precyzyjno┼Ťci strza┼éu.

Art. 331.

R├│wnie┼╝ powinni baczy─ç sekundanci aby kabzla zosta┼éa szczelnie wci┼Ťni─Öta w piston ÔÇô czego mo┼╝na dokona─ç przez ostro┼╝ne i powolne opuszczanie kurka, a skoro ten┼╝e zostanie zupe┼énie opuszczony, przez wolne, a silne naciskanie g┼é├│wki kurka.

Art. 332.

Nast─Öpnie sekundanci ustawiaj─ů przeciwnik├│w na wyznaczonych stanowiskach, za┼Ť kieruj─ůcy pojedynkiem zwraca. si─Ö do stron z kr├│tk─ů przemow─ů, pouczaj─ůc─ů strony o wa┼╝no┼Ťci pojedynku jako rycerskiego spotkania, o obowi─ůzkach walcz─ůcych, warunkach starcia i o komendzie.

Art. 333.

Przy pojedynku na pistolety daje kieruj─ůcy starciem nast─Öpuj─ůce komendy:

a) komend─Ö ÔÇ×Gotuj!ÔÇŁ ÔÇô na kt├│r─ů przeciwnicy odwodz─ů kurki broni;

b) ÔÇ×Pal!ÔÇŁ ÔÇô po kt├│rej walcz─ůcy oddaj─ů strza┼éy w spos├│b i w kolejno┼Ťci warunkami okre┼Ťlonej;

c) ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ ÔÇô po tej komendzie nie wolno wystrzeli─ç nawet w├│wczas, je┼╝eli walcz─ůcy poprzednio strza┼éu nie da┼é.

Art. 334.

O ile jeden z walcz─ůcych nie odda w czasie przepisanym strza┼éu, uwa┼╝a si─Ö tak, jakby go by┼é odda┼é.

Art. 335.

Walcz─ůcym pozostawia si─Ö do woli u┼╝ywanie do strza┼éu r─Öki prawej lub lewej, jednakowo┼╝ nie wolno wspiera─ç si─Ö cia┼éem o cokolwiek, ani te┼╝ wspiera─ç r─Öki przy strzale.

Art. 336.

Zasadniczo nie wolno sekundantom ustanowi─ç w warunkach d┼éu┼╝szego czasu do oddania strza┼éu, ni┼║li 20 sekund. Ranionemu przys┼éuguje prawo oddania strza┼éu w przeci─ůgu 40 sekund od chwili otrzymania rany, nawet w├│wczas, kiedy upad┼é na ziemi─Ö. Jednakowo┼╝ i wtedy nie wolno mu wspiera─ç si─Ö przy strzale w jakikolwiek spos├│b.

Art. 337.

Nast─Öpnie jeden z sekundant├│w obra┼╝onego bierze do ka┼╝dej r─Öki jeden pistolet i ofiaruje je klientowi, kt├│ry jedn─ů sztuk─Ö wybiera, za┼Ť pozosta┼é─ů oddaje sekundant jednemu z sekundant├│w przeciwnika, kt├│ry swemu klientowi wr─Öcza pozosta┼é─ů sztuk─Ö broni.

Art. 338.

Sekundanci staj─ů w ten spos├│b, i┼╝ sekundanci jednego przeciwnika ustawiaj─ů si─Ö po jednej stronie linii strza┼éu, za┼Ť sekundanci przeciwnika po drugiej w ten spos├│b, ┼╝e jeden ze sekundant├│w znale┼║─ç si─Ö musi u boku klienta strony przeciwnej.

Art. 339.

W ┼Ťrodku mi─Ödzy walcz─ůcymi na zewn─ůtrz linii strza┼éu staje kierownik pojedynku i jeden przez niego obrany sekundant, kt├│ry po komendzie kieruj─ůcego: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ liczy sekundy z trzymanego w d┼éoni sekundnika p├│┼ég┼éosem.

Art. 340.

Je┼╝eli jedna ze stron jest raniona, a warunki starcia opiewaj─ů na walk─Ö do niezdolno┼Ťci pojedynkowej, ÔÇô wzgl─Ödnie na kilkakrotn─ů wymian─Ö strza┼é├│w, natenczas na ┼╝─ůdanie sekundant├│w nale┼╝y dalsze wymiany strza┼é├│w uskuteczni─ç.

O ile lekarz ma g┼éos decyduj─ůcy, w├│wczas on rozstrzyga, czy ranny jest niezdolny do dalszej walki.

Art. 341.

Je┼╝eli jeden z przeciwnik├│w lub sekundant├│w dopu┼Ťci┼é si─Ö ci─Ö┼╝kiego z┼éamania zasad pojedynkowych, nale┼╝y pojedynek natychmiast przerwa─ç, spisa─ç protok├│┼é zaj┼Ťcia, po czym obowi─ůzuj─ů postanowienia analogiczne jak w rozdziale XIX.

Art. 342.

Je┼╝eli skutkiem z┼éamania zasad pojedynkowych jest ┼Ťmier─ç jednego z walcz─ůcych, nale┼╝y wypadek traktowa─ç jako morderstwo i protok├│┼é odno┼Ťny wraz z opini─ů obecnych przy pojedynku lekarzy przed┼éo┼╝y─ç bezzw┼éocznie w┼éadzom pa┼ästwowym.

Art. 343.

O ile przy pojedynkach pistoletowych strza┼é zawiedzie z powodu wady materialnej amunicji lub broni ÔÇô uwa┼╝a si─Ö go jako oddany.

ROZDZIAŁ XXII. Pojedynek ze stanowiskiem stałym

Art. 344.

Pojedynek ten polega na tym, ┼╝e wymiana strza┼é├│w nast─Öpuje ze stanowiska sta┼éego, kt├│rego nie wolno przeciwnikom opu┼Ťci─ç. Skutkiem tego obowi─ůzkiem przeciwnik├│w przy tego rodzaju pojedynku jest nie ruszy─ç si─Ö z wyznaczonego miejsca. W razie gdyby jeden z przeciwnik├│w to uczyni┼é, nale┼╝y natychmiast pojedynek .przerwa─ç i spisa─ç odno┼Ťny protok├│┼é.

Art. 345.

Znane s─ů dwie odmiany pojedynku ze stanowiskiem sta┼éym ze wzgl─Ödu na porz─ůdek oddawania strza┼é├│w.

a) pojedynek ze stanowiskiem stałym na komendę;

b) z dowolnym porz─ůdkiem strza┼é├│w.

Art. 346.

Pojedynek ze stanowiskiem sta┼éym zasadza si─Ö na tym i┼╝ przeciwnicy, kt├│rzy po komendzie kieruj─ůcego starciem: ÔÇ×Gotuj!ÔÇŁ, podnosz─ůc dot─ůd ku ziemi opuszczon─ů bro┼ä, odci─ůgaj─ů kurki i mierz─ů ÔÇô mog─ů po komendzie: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ strzela─ç bez ogl─ůdania si─Ö na strza┼é przeciwnika, tak d┼éugo pok─ůd kieruj─ůcy starciem nie zakomenderuje: ÔÇ×Sta─ç!ÔÇŁ.

Art. 347.

Kieruj─ůcy starciem powinien wed┼éug sekundnika pozostawi─ç przeciwnikom 20 sekund na wymian─Ö strza┼é├│w. Je┼╝eli jeden z przeciwnik├│w strzeli pierwszy, natenczas kierownik pojedynku ma zostawi─ç drugiemu 20 sekund do oddania strza┼éu, licz─ůc od wystrza┼éu pierwszego.

Art. 348.

Przeciwnikowi rannemu musi kieruj─ůcy starciem pozostawi─ç 40 sekund czasu na oddanie strza┼éu.

Art. 349.

Pojedynek ze stanowiskiem sta┼éym i dowolnym porz─ůdkiem strza┼é├│w ma miejsce w├│wczas, je┼╝eli warunki starcia nie okre┼Ťlaj─ů kolejno┼Ťci strza┼é├│w. Natenczas obaj przeciwnicy po komendzie: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ, mog─ů strzeli─ç r├│wnocze┼Ťnie, lub te┼╝ nie, ale oboj─Ötn─ů jest rzecz─ů, kt├│ry z nich pierwszy odda strza┼é.

Art. 350.

Warunki tego rodzaju pojedynku ┼éagodz─ů czasem sekundanci tym, i┼╝ spisuj─ůc warunki, okre┼Ťlaj─ů ┼Ťci┼Ťle pewien przebieg czasu (zwykle 15 sekund), podczas kt├│rego pa┼Ť─ç musz─ů oba strza┼éy.

Przy takim pojedynku kieruj─ůcy starciem, wydawszy komend─Ö: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ, liczy ze sekundnika up┼éywaj─ůce sekundy tak g┼éo┼Ťno, by obaj przeciwnicy dobrze s┼éyszeli za┼Ť z chwil─ů cyfrowego okre┼Ťlenia ostatniej sekundy dozwolonej do strza┼éu ÔÇô przeciwnicy trac─ů, prawo strza┼éu.

W tym wypadku cyfrowe wymienienie ostatniej sekundy zast─Öpuje komend─Ö: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ, kt├│rej kierownik nie podaje ÔÇô winien jednak o tym dok┼éadnie i jasno pouczy─ç przeciwnik├│w w przem├│wieniu wyg┼éoszonym przed uj─Öciem za bro┼ä.

Art. 351.

Pojedynek ze stanowiskiem sta┼éym ÔÇ×na komend─ÖÔÇŁ ma miejsce w├│wczas, je┼╝eli warunki pojedynku okre┼Ťlaj─ů kolejno┼Ť─ç strza┼é├│w.

Przy takim pojedynku obowi─ůzuj─ů w og├│lno┼Ťci zasady te same, co przy pojedynku z dowoln─ů wymian─ů strza┼é├│w, z t─ů r├│┼╝nic─ů, ┼╝e komenda: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ upowa┼╝nia do oddania strza┼éu tylko tego z przeciwnik├│w, kt├│remu pierwsze┼ästwo strza┼éu przyznane zosta┼éo w warunkach wyznaczonych losem lub te┼╝ umow─ů.

Art. 352.

Przeciwnik, upowa┼╝niony do oddania pierwszego strza┼éu, winien strzeli─ç w przeci─ůgu 20 sekund po komendzie kieruj─ůcego: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ. O ile w tym czasie nie wypali, traci prawo do strza┼éu, a kieruj─ůcy starciem komenderuje: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ

Dopiero w├│wczas zwraca si─Ö do drugiego przeciwnika i dlatego wydaje mu komend─Ö: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ, licz─ůc 20 sekundowy przeci─ůg czasu do oddania strza┼éu.

Przy warunkach, opiewaj─ůcych na kilkakrotn─ů wymian─Ö kul, powtarza si─Ö ten spos├│b post─Öpowania przy ka┼╝dej wymianie strza┼é├│w.

Cz─Ö┼Ť─ç druga ÔÇô Pojedynek

ROZDZIAŁ XXIII. Pojedynek z awansem

Art. 353.

Przy pojedynku z awansem zasadnicz─ů cech─ů tego┼╝ jest tzw. ÔÇ×awansÔÇŁ, czyli pewien ┼Ťci┼Ťle oznaczony kierunek poruszania si─Ö przeciwnik├│w i jego rozmiar.

Art. 354.

Sekundanci winni wybra─ç teren tego rodzaju aby na przestrzeni od 39 do 24 m, zapewni─ç przeciwnikom mo┼╝no┼Ť─ç zbli┼╝enia si─Ö do siebie po 6 m z ka┼╝dej strony.

At. 355.

Nie wolno przy pojedynku z awansem ustanawia─ç teren starcia mniejszy ni┼╝ 24 m d┼éugo┼Ťci, za┼Ť rozmiar awansu wi─Ökszy nad 6 m dla ka┼╝dego przeciwnika.

Art. 356.

Uskutecznia si─Ö to w ten spos├│b, i┼╝ sekundanci ustawiaj─ů swych klient├│w na tzw. miejscach wyj┼Ťcia tj. miejscach, z kt├│rych maj─ů awans rozpocz─ů─ç i miejsca te zaznaczaj─ů, a nast─Öpnie odmierzaj─ů 6 m w linii prostej, w kierunku przeciwnika i koniec tej przestrzeni znowu zaznaczaj─ů w spos├│b widoczny (np. wbicie laski). Jest i jest to tzw. przestrze┼ä awansu, a jej koniec bariera.

Art. 357.

Je┼Ťli wszystkie przygotowania s─ů uko┼äczone, pistolety na┼éadowane, przeciwnicy ustawieni, dystans okre┼Ťlony i wyznaczony, a bro┼ä przeciwnikom wr─Öczona ÔÇô natenczas kieruj─ůcy pojedynkiem daje komend─Ö: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ.

Art. 358.

Po komendzie: ÔÇ×Pal!ÔÇŁ przys┼éuguje obu przeciwnikom (o ile warunki starcia kolejno┼Ťci strza┼é├│w nie okre┼Ťlaj─ů), prawo poruszania si─Ö naprz├│d w kierunku przeciwnika na wyznaczonej przestrzeni 6 m a┼╝ do bariery, oraz prawo oddania strza┼éu o ka┼╝dej porze, r├│wnie┼╝ w czasie awansowania i dowolnie d┼éugiego celowania.

Art. 359.

Mo┼╝na r├│wnie┼╝ nie rusza─ç si─Ö z miejsca wyj┼Ťcia i tam oczekiwa─ç awansu przeciwnika. Nie wolno jednak cofa─ç si─Ö w razie zrobionego poprzednio awansu.

Art. 360.

Prawo awansowania uprawnia przy tego rodzaju pojedynku jedynie do swobodnego, naturalnego chodu, w pozycji wyprostowanej. Niedozwolone wi─Öc jest: pochylanie si─Ö, zbli┼╝anie w skoku, lub po innej linii jak tylko prostej, w kierunku przeciwnika.

Art. 361.

Nie można w żaden sposób przekroczyć bariery. Przekroczenie takie jest złamaniem zasad honorowych starcia.

Art. 362.

Poza tym obowi─ůzuj─ů tu nast─Öpuj─ůce prawid┼éa:

a) przeciwnikom wolno celowa─ç dowolnie d┼éugo i celowanie przerwa─ç nawet kilkakrotnie; wa┼╝ne jest aby strza┼é nast─ůpi┼é w przeci─ůgu 1 minuty po komendzie;

b) po oddaniu strza┼éu stan─ů─ç nieruchomo i tak oczekiwa─ç strza┼éu przeciwnika, kt├│remu kierownik pojedynku ma pozostawi─ç 1 minut─Ö do awansu i strza┼éu, w tym jednak najwy┼╝ej 10 sekund na celowanie;

c) ranny może oddać strzał nawet wówczas, gdy padnie na ziemię;

d) na komend─Ö: ÔÇ×St├│j!ÔÇŁ nale┼╝y zatrzyma─ç si─Ö i zwr├│ci─ç bro┼ä luf─ů ku ziemi.

Art. 363.

Jeżeli jeden z przeciwników zostaje w ten sposób ranny, iż nie może wykonać awansu, pod żadnym pozorem nie wolno sekundantom na placu starcia zmienić warunków w ten np. sposób, by pojedynek z awansem zmienić na pojedynek ze stałym stanowiskiem.

ROZDZIAŁ XXIV. Pojedynek z awansem wzdłuż linii równoległych

Art. 364.

Przy tej najniebezpieczniejszej odmianie pojedynku pistoletowego sekundanci wykre┼Ťlaj─ů na miejscu starcia dwie linie r├│wnoleg┼ée tzw. linie awansu, przestrzegaj─ůc nast─Öpuj─ůcych zasad:

a) d┼éugo┼Ť─ç linii ma wynosi─ç 20 m.

b) odleg┼éo┼Ť─ç ich od siebie ÔÇô 12 m.

Art. 365.

Przeciwnik├│w ustawiaj─ů sekundanci na przeciwleg┼éych ko┼äcach linii przeciwleg┼éej.

Art. 366.

Po ustawieniu przeciwnik├│w, na┼éadowaniu broni i wr─Öczeniu jej przeciwnikom, zwraca si─Ö do nich kieruj─ůcy starciem z jasnym wyszczeg├│lnieniem zasad tego rodzaju starcia, po czym podaje komendy: ÔÇ×Baczno┼Ť─ç!ÔÇŁ i ÔÇ×Pal!ÔÇŁ.

Art. 367.

Po komendzie ÔÇ×Pal!ÔÇŁ wolno przeciwnikom albo natychmiast wystrzeli─ç, albo te┼╝ rozpocz─ů─ç awans po swej linii w kierunku przeciwnika i w ka┼╝dej chwili strzeli─ç, celuj─ůc przez czas dowolny, przerywaj─ůc celowanie nawet kilkakrotnie.

Art. 368.

O ile jeden z przeciwnik├│w nie ruszy┼é si─Ö z miejsca, mo┼╝e drugi podej┼Ť─ç po swej linii a┼╝ do miejsca przeciwleg┼éego tak, i┼╝ obu rozdziela─ç b─Ödzie przestrze┼ä 12m, i st─ůd da─ç ognia.

Art. 369.

Na wszelki spos├│b strza┼é musi nast─ůpi─ç w ci─ůgu 1 minuty po komendzie.

Art. 370.

Po oddanym strzale nale┼╝y stan─ů─ç nieruchomo i w tej pozycji oczekiwa─ç strza┼éu przeciwnika, kt├│ry mo┼╝e zbli┼╝y─ç si─Ö i odda─ç strza┼é w przeci─ůgu p├│┼é minuty po strzale poprzednim.

Art. 371.

Tempo awansowania jest dowolne. Musi to by─ç jednak ch├│d. Porusza─ç si─Ö po linii skokami lub biegiem nie wolno. Zabronionym jest r├│wnie┼╝ zboczenie z linii awansu, lub cofanie si─Ö.

ROZDZIAŁ XXV. Pojedynki obostrzone i pojedynki amerykańskie

Art. 372.

Pojedynkami obostrzonymi nazywamy starcia, przy kt├│rych sekundanci w warunkach pojedynku, postanawiaj─ů by przeciwnicy po bezskutecznym u┼╝yciu jednej broni, uj─Öli za inn─ů bro┼ä honorow─ů.

Art. 373.

Sekundantom dozwalaj─ů postanowienia honorowe na spisanie warunk├│w pojedynku obostrzonego, przy zachowaniu nast─Öpuj─ůcych prawide┼é:

a) obostrzenie pojedynku mo┼╝e nast─ůpi─ç tylko przy ci─Ö┼╝kim naruszeniu honoru jednego z przeciwnik├│w, tego┼╝ ┼╝ony, narzeczonej, matki, siostry lub czci familii, albo te┼╝ przy zniewadze czynnej.

Spisywanie warunk├│w obostrzonego pojedynku przy wszystkich innych obrazach poci─ůga za sob─ů niehonorowo┼Ť─ç spisuj─ůcych warunki sekundant├│w;

b) obostrzy─ç pojedynek mo┼╝na tylko broni─ů honorow─ů, przy zastosowaniu wszelkich w niniejszym kodeksie umieszczonych postanowie┼ä;

c) przeciwnicy mog─ů uj─ů─ç za bro┼ä drug─ů tylko w├│wczas je┼╝eli u┼╝ycie broni pierwszej pozosta┼éo bez rezultat├│w (np. trzykrotna, bezskuteczna wymiana strza┼é├│w), albo uniemo┼╝liwi┼éo przeciwnikom lub jednemu z nich w┼éadanie broni─ů pierwsz─ů przy zachowaniu zdolno┼Ťci do walki broni─ů drug─ů.

Art. 374.

Je┼╝eli przeciwnik zdolny jest wprawdzie do walki broni─ů drug─ů, jednakowo┼╝ rana, zm─Öczenie lub zdenerwowanie widocznie przechyla wynik na jego niekorzy┼Ť─ç ÔÇô nale┼╝y zaniecha─ç u┼╝ycia drugiej broni.

Art. 375.

O tym czy przeciwnicy zdolni s─ů do walki drug─ů broni─ů, orzekaj─ů zawsze lekarze. Zastrze┼╝enie sekundant├│w, umieszczone w warunkach starcia, zastrzegaj─ůce im g┼éos w tej kwestii decyduj─ůcy, a pozostawiaj─ůce lekarzom g┼éos doradczy ÔÇô jest niewa┼╝ne i bez znaczenia.

Art. 376.

Opinia obu lekarzy musi by─ç jednomy┼Ťlna. W razie gdy jej nie ma, odzyskuj─ů sekundanci prawo decyzji o u┼╝yciu drugiej broni.

Art. 377.

Obostrza─ç pojedynek mo┼╝na tylko w ten spos├│b, i┼╝ przeciwnicy;

a) po walce na szable lub szpady u┼╝yj─ů pistolet├│w lub

b) po trzykrotnej wymianie kul ujm─ů za szable lub szpady

Art. 378.

Niedozwolone jest obostrzenie pojedynku przez przydanie broni cech, kt├│rych bro┼ä honorowa nie posiada (np. gwinty do pistolet├│w). Taki pojedynek jest aktem niehonorowym, a osoby, bior─ůce w nim udzia┼é staj─ů si─Ö niehonorowymi.

Art. 379

Pojedynkiem ameryka┼äskim nazywamy pojedynek, w kt├│rym o ┼╝yciu i ┼Ťmierci przeciwnik├│w lub o nadaniu jednemu z nich w jakikolwiek spos├│b widocznej przewagi podczas walki ÔÇô decyduje los (np. pojedynek nakazuj─ůcy przeciwnikowi wyci─ůgaj─ůcemu los pope┼énienie samob├│jstwa, lub w kt├│rym los rozstrzyga, kt├│ry z przeciwnik├│w pos┼éugiwa─ç si─Ö b─Ödzie broni─ů nabit─ů, a kt├│ry nie nabit─ů itp.).

Pojedynki ameryka┼äskie s─ů aktem niehonorowym, nie maj─ůcym nic wsp├│lnego z odwiecznymi zasadami honoru i ┼Ťci─ůgaj─ů niehonorowo┼Ť─ç na wszystkie osoby bior─ůce w nich udzia┼é.

Art. 380.

Niedozwolone s─ů r├│wnie┼╝ tzw. pojedynki wyj─ůtkowe, pod poj─Öcie kt├│rych podci─ůgamy wszystkie inne formy starcia dw├│ch os├│b, a kt├│re nie s─ů pojedynkami ameryka┼äskimi, ani te┼╝ walk─ů honorow─ů. Z nadzwyczaj wielkiej ilo┼Ťci takich pojedynk├│w wyj─ůtkowych wyliczamy przyk┼éadowo:

1. pojedynek na bro┼ä gwintowan─ů;

2. pojedynek pistoletowy na odleg┼éo┼Ť─ç mniejsz─ů ni┼╝ 12 m lub. z nieograniczonym czasem do celowania;

3. pojedynek, w kt├│rym przeciwnicy obr├│ceni do siebie plecami odwracaj─ů si─Ö na komend─Ö i r├│wnocze┼Ťnie strzelaj─ů; oraz inne bardziej fantastyczne;

4. pojedynek na szable, przy czym obaj przeciwnicy maj─ů zawi─ůzane oczy;

5. pojedynek na no┼╝e;

6. odbyty konno,

7. z jednym pistoletem;

8. na szable w ciemno┼Ťciach, przy czym jeden z przeciwnik├│w ma w r─Öku latark─Ö, za┼Ť drugi chust─Ö, kt├│r─ů usi┼éuje latark─Ö przeciwnika zgasi─ç;

9. pojedynki, maj─ůce miejsce bezpo┼Ťrednio po obrazie.

Art. 381.

Zar├│wno ci, kt├│rzy bezpo┼Ťrednio bior─ů czynny udzia┼é w tego rodzaju pojedynkach, jak r├│wnie┼╝ ci, kt├│rzy przy nich interweniuj─ů np. sekundanci, kieruj─ůcy starciem ÔÇô staj─ů si─Ö niehonorowymi.

Wyj─ůtek stanowi─ů lekarze, kt├│rych funkcje zasadzaj─ů si─Ö zawsze na wzgl─Ödach w┼éa┼Ťciwie poj─Ötej humanitarno┼Ťci.

ROZDZIAŁ XXVI. Po pojedynku

Art. 382.

Z chwil─ů, kiedy sekundanci ewentualnie lekarze orzekaj─ů u jednego z walcz─ůcych niezdolno┼Ť─ç do walki lub (zale┼╝nie od brzmienia warunk├│w) pierwsz─ů, drug─ů albo trzeci─ů krew ÔÇô kierownik starcia og┼éasza pojedynek za uko┼äczony i r├│wnocze┼Ťnie stwierdza jego honorowy przebieg.

Art. 383.

Po uko┼äczeniu pojedynku mog─ů sekundanci poczyni─ç kroki, zmierzaj─ůce do pojednania si─Ö przeciwnik├│w. Czyni─ç to jednak maj─ů dyskretnie i ostro┼╝nie, aby przez odm├│wienie podania r─Öki drugi przeciwnik nie zosta┼é obra┼╝ony.

Art. 384.

Nikt nie ma obowi─ůzku pojednania si─Ö przeciwnikiem po pojedynku ÔÇô je┼╝eli jednak pojednanie nast─Öpuje, natenczas pierwszy podaje r─Ök─Ö przeciwnik nieuszkodzony w walce lub l┼╝ej ranny. Je┼Ťli obaj przeciwnicy wyszli bez szwanku lub jednakowo ci─Ö┼╝ko zostali ranni, pierwszy ma poda─ç r─Ök─Ö wyzwany.

Art. 385.

Nast─Öpnym obowi─ůzkiem sekundant├│w jest spisanie protoko┼éu odbytego pojedynku. Spisanie to ma nast─ůpi─ç bezpo┼Ťrednio po pojedynku, a w ka┼╝dym razie ,jeszcze tego samego dnia.

Art. 386.

Protokół odbytego pojedynku ma zawierać:

1. dok┼éadn─ů dat─Ö, czas co do godziny i miejsce starcia;

2. nazwiska walcz─ůcych, sekundant├│w, prowadz─ůcego starcie i lekarzy;

3. przebieg starcia uwidaczniaj─ůcy ilo┼Ť─ç z┼éo┼╝e┼ä, wzgl─Ödnie wymiany strza┼é├│w;

4. kto, przy którym złożeniu (względnie wymianie kul) odniósł rany;

5. opisanie rany;

6. zarz─ůdzone pauzy i przerwy starcia;

7. kt├│ry z walcz─ůcych i na jakiej podstawie uznany zosta┼é za niezdolnego do dalszej walki (przy pojedynkach do niezdolno┼Ťci);

8. stwierdzenie honorowego przebiegu starcia względnie dokonane złamanie zasad honorowych;

9. podanie, czy nast─ůpi┼éo pojednanie si─Ö przeciwnik├│w, czy nie;

10. podpisy czterech sekundant├│w.

Art. 387.

Protokół odbytego pojedynku należy wygotować w dwóch egzemplarzach i doręczyć po jednym egzemplarzu każdemu przeciwnikowi. Protokół taki stanowi dowód honorowego zakończenia sprawy.

Art. 388.

O postępowaniu w razie pogwałcenia zasad honorowych pojedynku traktuje rozdział XIX.

Art. 389.

Nale┼╝y zaniecha─ç odwiedzenia ci─Ö┼╝ko rannego przeciwnika, tym wi─Öcej, je┼╝eli znajduje si─Ö u familii; gdy┼╝ wystarcza zasi─ůgni─Öcie przez sekundant├│w wiadomo┼Ťci o stanie zdrowia rannego.

Art. 390.

Po honorowo odbytym pojedynku nie nale┼╝y nigdy roztrz─ůsa─ç powodu tego┼╝, charakteru zniewagi, kt├│ra pojedynek wywo┼éa┼éa, lub wdawa─ç si─Ö w polemik─Ö na jakikolwiek temat, zwi─ůzany z raz ju┼╝ za┼éatwionym zaj┼Ťciem.

ROZDZIA┼ü XXVII. Zasada pisemno┼Ťci

Art. 391.

W przeciwie┼ästwie do niemieckiego, polski zwyczaj honorowy tylko w pewnych ┼Ťci┼Ťle oznaczonych wypadkach wymaga pisemnego ustalenia kwestii, z uwagi na honor jednego lub obu przeciwnik├│w.

Art. 392.

Ka┼╝dy pisemny dokument sprawy honorowej musi zawiera─ç dok┼éadn─ů dat─Ö wystawienia, przy czym czas musi by─ç oznaczony co do godziny.

Art. 393.

Pisemne ustalenie pewnego zdarzenia w pertraktacjach honorowych nast─ůpi─ç mo┼╝e albo celem ustalenia podstaw do dalszych pertraktacyj, lub te┼╝ celem ewentualnego opublikowania pewnego zdarzenia ze wzgl─Ödu na honor jednego lub obu klient├│w.

Art. 394.

Ka┼╝dy pisemny dokument sprawy honorowej zawiera─ç musi czytelne podpisy os├│b, kt├│re go wystawi┼éy. Przy protoko┼éach jednostronnych winny osoby spisuj─ůce jednostronny protok├│┼é umie┼Ťci─ç swe dok┼éadne adresy celem umo┼╝liwienia przeciwnikowi ┼éatwego wyzwania.

Art. 395.

Od og├│lnego prawid┼éa, zawartego w drugim zdaniu art. 394. uwolnieni s─ů s─Ödziowie jednostronnego s─ůdu honorowego, kt├│rzy pod jednostronnie wydanym orzeczeniem nie potrzebuj─ů do swych podpis├│w do┼é─ůcza─ç adres├│w ÔÇô skoro ich nie mo┼╝na ich poci─ůga─ç do odpowiedzialno┼Ťci honorowej.

Art. 396.

Pisemne dokumenta sprawy honorowej dzielimy z uwagi na osoby sporz─ůdzaj─ůce:

a) na protokoły spisane przez sekundantów;

b) na dokumenty s─ůd├│w honorowych i rozjemczych.

Art. 397.

Do protokołów spisanych przez sekundantów zaliczamy:

a) protokół z odmówienia satysfakcji;

b) protok├│┼é za┼éatwiaj─ůcy polubownie sp├│r honorowy;

a) protok├│┼é zawieraj─ůcy zapis na s─ůd honorowy lub rozjemczy;

b) d) protokół z warunkami starcia;

c) protokół odbytego pojedynku;

d) protokół jednostronny

Art. 398.

Do dokument├│w s─ůd├│w honorowych nale┼╝─ů:

a) pisemne wezwania os├│b trzecich do z┼éo┼╝enia zezna┼ä w charakterze ┼Ťwiadk├│w;

b) protoko┼éy z odbytych posiedze┼ä s─ůdu honorowego lub rozjemczego;

c) orzeczenia s─ůd├│w honorowych i rozjemczych.

Art. 399.

Z dokument├│w spisanych przez s─ůd honorowy lub rozjemczy wolno opublikowa─ç tylko orzeczenie s─ůdu. Wszystkie inne s─ů tajne i pozostaj─ů w przechowaniu u przewodnicz─ůcego s─ůdu.

Art. 400.

Ka┼╝dy dokument sprawy honorowej spisuje si─Ö w dw├│ch egzemplarzach, przy czym ka┼╝dej ze stron nale┼╝y wr─Öczy─ç jeden egzemplarz. Wyj─ůtek stanowi orzeczenie s─ůdu honorowego, kt├│re wygotowuje si─Ö w trzech egzemplarzach, przy czym trzeci egzemplarz pozostaje w przechowaniu u przewodnicz─ůcego s─ůdu.

Art. 401.

Opublikowa─ç dany pisemny dokument mo┼╝e ka┼╝dy honorowo zainteresowany, o ile w tym┼╝e dokumencie znajduje si─Ö klauzula, upowa┼╝niaj─ůca do publikacji, a umieszczona przez osoby wystawiaj─ůce. Osobom trzecim publikowa─ç go nie wolno.

Art. 402.

Wyj─ůtkowo mog─ů sekundanci opublikowa─ç dany dokument honorowy, a to w├│wczas, je┼╝eli przez pok─ůtne rozszerzanie pog┼éoski cierpi honor ich klienta.

Art. 403.

Co do formy zewn─Ötrznej protoko┼é├│w, z uwagi, i┼╝ spisywane s─ů w sprawach dotycz─ůcych honoru ludzkiego ÔÇô winny by─ç one spisane czysto, czytelnie, bez poprawek, na papierze formatu papieru kancelaryjnego.

Zaniechać należy zwyczaju spisywania protokołów na papierze listowym.

Art. 404.

Miejscem spisywania protokołów powinny być miejsca prywatne (np. mieszkania prywatne, kancelarie w godzinach pozaurzędowych itp.).

Spisywanie dokument├│w honorowych po kawiarniach jest w wysokim stopniu niew┼éa┼Ťciwe.