Konstytucja Marcowa

980
konstytucja marcowa

Konstytucja Marcowa

Konstytucj膮 Marcow膮 nazywamy ustaw臋 z 17 marca 1921 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucja zawiera preambu艂臋.

Konstytucja

W imi臋 Boga Wszechmog膮cego!
My, Nar贸d Polski, dzi臋kuj膮c Opatrzno艣ci za wyzwolenie nas z p贸艂tora wiekowej niewoli, wspominaj膮c z wdzi臋czno艣ci膮 m臋stwo i wytrwa艂o艣膰 ofiarnej walki pokole艅, kt贸re najlepsze wysi艂ki swoje sprawie niepodleg艂o艣ci bez przerwy po艣wi臋ca艂y, nawi膮zuj膮c do 艣wietnej tradycji wiekopomnej Konstytucji 3-go Maja, dobro ca艂ej, zjednoczonej i niepodleg艂ej Matki-Ojczyzny maj膮c na oku, a pragn膮c jej byt niepodleg艂y, pot臋g臋 i bezpiecze艅stwo oraz 艂ad spo艂eczny utwierdzi膰 na wiekuistych zasadach prawa i wolno艣ci, pragn膮c zarazem zapewni膰 rozw贸j wszystkich jej si艂 moralnych i materialnych dla dobra ca艂ej odradzaj膮cej si臋 ludzko艣ci, wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej r贸wno艣膰, a pracy poszanowanie, nale偶ne prawa i szczeg贸ln膮 opiek臋 Pa艅stwa zabezpieczy膰 – t臋 oto Ustaw臋 Konstytucyjn膮 na Sejmie Ustawodawczym Rzeczypospolitej Polskiej uchwalamy i stanowimy.

Rozdzia艂 I. Rzeczpospolita

Art. 1
Pa艅stwo Polskie jest Rzecz膮pospolit膮.

Art. 2
W艂adza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nale偶y do narodu. Organami narodu w zakresie ustawodawstwa s膮 Sejm i Senat, w zakresie w艂adzy wykonawczej – Prezydent Rzeczypospolitej 艂膮cznie z odpowiedzialnymi ministrami, w zakresie wymiaru sprawiedliwo艣ci – niezawis艂e S膮dy.

Rozdzia艂 II. W艂adza ustawodawcza

Art. 3
Zakres ustawodawstwa pa艅stwowego obejmuje stanowienie wszelkich praw publicznych i prywatnych i sposobu ich wykonania.
Nie ma ustawy bez zgody Sejmu, wyra偶onej w spos贸b regulaminowo ustalony.
Ustawa uchwalona przez Sejm zyskuje moc obowi膮zuj膮c膮 w czasie przez ni膮 sam膮 okre艣lonym.
Rzeczpospolita Polska, opieraj膮c sw贸j ustr贸j na zasadzie szerokiego samorz膮du terytorialnego, przeka偶e przedstawicielstwom samorz膮du w艂a艣ciwy zakres ustawodawstwa, zw艂aszcza z dziedziny administracji, kultury i gospodarstwa, kt贸ry zostanie bli偶ej okre艣lony ustawami pa艅stwowymi.
Rozporz膮dzenia w艂adzy, z kt贸rych wynikaj膮 prawa lub obowi膮zki obywateli, maj膮 moc obowi膮zuj膮c膮 tylko wtedy, gdy zosta艂y wydane z upowa偶nienia ustawy i z powo艂aniem si臋 na ni膮.

Art. 4
Ustawa pa艅stwowa ustala corocznie bud偶et Pa艅stwa na rok nast臋pny.

Art. 5
Ustalanie stanu liczebnego wojska i zezwalanie na coroczny pob贸r rekruta mo偶e nast膮pi膰 jedynie na drodze ustawodawczej.

Art. 6
Zaci膮gni臋cie po偶yczki pa艅stwowej, zbycie, zamiana i obci膮偶enie nieruchomego maj膮tku pa艅stwowego, na艂o偶enie podatk贸w i op艂at publicznych, ustanowienie ce艂 i monopol贸w, ustalenie systemu monetarnego, jako te偶 przyj臋cie gwarancji finansowej przez Pa艅stwo – mo偶e nast膮pi膰 tylko na mocy ustawy.

Art. 7
Rz膮d przedstawi corocznie zamkni臋cie rachunk贸w pa艅stwowych do parlamentarnego zatwierdzenia.

Art. 8
Spos贸b wykonania parlamentarnej kontroli nad d艂ugami Pa艅stwa okre艣li oddzielna ustawa.

Art. 9
Do kontroli ca艂ej administracji pa艅stwowej pod wzgl臋dem finansowym, badania zamkni臋膰 rachunk贸w Pa艅stwa, przedstawiania corocznie Sejmowi wniosku o udzieleniu lub odm贸wieniu rz膮dowi absolutorium – jest powo艂ana Najwy偶sza Izba Kontroli, oparta na zasadzie kolegialno艣ci i niezale偶no艣ci s臋dziowskiej cz艂onk贸w jej kolegium, usuwalnych tylko uchwa艂膮 Sejmu wi臋kszo艣ci膮 3/5 g艂osuj膮cych. Organizacj臋 Najwy偶szej Izby Kontroli i spos贸b jej dzia艂ania okre艣li szczeg贸艂owo osobna ustawa.
Prezes Najwy偶szej Izby Kontroli zajmuje stanowisko r贸wnorz臋dne ministrowi, nie wchodzi jednak w sk艂ad Rady Ministr贸w, a jest za sprawowanie swego urz臋du i za podleg艂ych mu urz臋dnik贸w odpowiedzialny bezpo艣rednio przed Sejmem.

Art. 10
Prawo inicjatywy ustawodawczej przys艂uguje Rz膮dowi i Sejmowi. Wnioski i projekty ustaw, poci膮gaj膮ce za sob膮 wydatki ze Skarbu Pa艅stwa, musz膮 podawa膰 spos贸b ich zu偶ycia i pokrycia.

Art. 11
Sejm sk艂ada si臋 z pos艂贸w, wybranych na lat pi臋膰, licz膮c od dnia otwarcia sejmu, w g艂osowaniu powszechnym, tajnym, bezpo艣rednim, r贸wnym i stosunkowym.

Art. 12
Prawo wybierania ma ka偶dy obywatel polski bez r贸偶nicy p艂ci, kt贸ry w dniu og艂oszenia wybor贸w uko艅czy艂 lat 21, u偶ywa w pe艂ni praw cywilnych i zamieszkuje w okr臋gu wyborczym przynajmniej od przedednia og艂oszenia wybor贸w w Dzienniku Ustaw. Prawo g艂osowania mo偶e by膰 wykonywane tylko osobi艣cie. Wojskowi w s艂u偶bie czynnej nie maj膮 prawa g艂osowania.

Art. 13
Prawo wybieralno艣ci ma ka偶dy obywatel, maj膮cy prawo wybierania do Sejmu, nie wyjmuj膮c wojskowych w s艂u偶bie czynnej, niezale偶nie od miejsca zamieszkania, o ile uko艅czy艂 lat 25.

Art. 14
Nie mog膮 korzysta膰 z prawa wyborczego obywatele skazani za przest臋pstwa, kt贸re okre艣li ordynacja wyborcza, jako poci膮gaj膮ce za sob膮 czasow膮 lub sta艂膮 utrat臋 prawa wybierania, wybieralno艣ci, a tak偶e piastowania mandatu poselskiego.

Art. 15
Pa艅stwowi urz臋dnicy administracyjni, skarbowi i s膮dowi nie mog膮 by膰 wybierani w tych okr臋gach, w kt贸rych pe艂ni膮 sw膮 s艂u偶b臋. Przepis nie dotyczy urz臋dnik贸w pe艂ni膮cych sw膮 s艂u偶b臋 przy w艂adzach centralnych.

Art. 16
Pracownicy pa艅stwowi i samorz膮dowi z chwil膮 wyboru na pos艂a otrzymuj膮 na czas trwania mandatu poselskiego urlop. Przepis ten nie dotyczy ministr贸w, podsekretarzy stanu i profesor贸w wy偶szych uczelni. Lata sp臋dzone na wykonaniu mandatu poselskiego licz膮 si臋 do lat s艂u偶by.

Art. 17
Pose艂 obejmuj膮cy p艂atn膮 s艂u偶b臋 pa艅stwow膮 traci mandat; przepis ten nie dotyczy powo艂ania na stanowiska ministr贸w, podsekretarzy stanu i profesor贸w wy偶szych uczelni.

Art. 18
Bli偶sze postanowienia o wyborach pos艂贸w do Sejmu okre艣li ordynacja wyborcza.

Art. 19
Sejm sprawdza wa偶no艣膰 wybor贸w niezaprotestowanych. O wa偶no艣ci wybor贸w zaprotestowanych rozstrzyga S膮d Najwy偶szy.

Art. 20
Pos艂owie s膮 przedstawicielami ca艂ego Narodu i nie s膮 kr臋powani 偶adnymi instrukcjami wyborc贸w.
Pos艂owie sk艂adaj膮 na r臋ce Marsza艂ka wobec Izby nast臋puj膮ce 艣lubowanie:
„艢lubuj臋 uroczy艣cie, jako pose艂 na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, wedle najlepszego mego rozumienia i zgodnie z sumieniem, rzetelnie pracowa膰 wy艂膮cznie dla dobra Pa艅stwa Polskiego jako ca艂o艣ci”.

Art. 21
Pos艂owie nie mog膮 by膰 poci膮gani do odpowiedzialno艣ci za swoj膮 dzia艂alno艣膰 w Sejmie, lub poza Sejmem, wchodz膮c膮 w zakres wykonywania mandatu poselskiego, ani w czasie trwania mandatu, ani po jego wyga艣ni臋ciu. Za przem贸wienia i odezwania si臋, tudzie偶 manifestacje w Sejmie pos艂owie odpowiadaj膮 tylko przed Sejmem. Za naruszenie prawa osoby trzeciej mog膮 by膰 poci膮gni臋ci do odpowiedzialno艣ci s膮dowej, o ile w艂adza s膮dowa uzyska na to zezwolenie Sejmu.
Post臋powanie karno-sadowe, karno-administracyjne lub dyscyplinarne, wdro偶one przeciw pos艂owi przed uzyskaniem mandatu poselskiego, ulegnie na 偶膮danie Sejmu zawieszeniu a偶 do wyga艣ni臋cia mandatu.
Bieg przedawnienia przeciw pos艂owi w post臋powaniu karnym ulega przerwie na czas trwania mandatu poselskiego.
Przez ca艂y czas trwania mandatu pos艂owie nie mog膮 by膰 poci膮gani do odpowiedzialno艣ci karno-s膮dowej, karno-administracyjnej i dyscyplinarnej, ani pozbawieni wolno艣ci bez zezwolenia Sejmu. W wypadku schwytania pos艂a na gor膮cym uczynku zbrodni pospolitej, je偶eli jego przytrzymanie jest niezb臋dne dla zabezpieczenia wymiaru sprawiedliwo艣ci, wzgl臋dnie dla unieszkodliwienia skutk贸w przest臋pstwa, w艂adza s膮dowa ma obowi膮zek bezzw艂ocznego zawiadomienia o tym marsza艂ka sejmu dla uzyskania zezwolenia Sejmu na areszt i dalsze post臋powanie karne. Na 偶膮danie Marsza艂ka przytrzymany musi by膰 niezw艂ocznie uwolniony.

Art. 22
Pose艂 nie mo偶e na swoje ani na obce imi臋 kupowa膰 lub uzyskiwa膰 dzier偶aw d贸br pa艅stwowych, przyjmowa膰 dostaw publicznych i rob贸t rz膮dowych, ani otrzymywa膰 od Rz膮du koncesji lub innych korzy艣ci osobistych.
Pose艂 nie mo偶e r贸wnie偶 otrzymywa膰 od Rz膮du 偶adnych odznacze艅, z wyj膮tkiem wojskowych.

Art. 23
Pose艂 nie mo偶e by膰 redaktorem odpowiedzialnym.

Art. 24
Pos艂owie otrzymuj膮 diety w wysoko艣ci regulaminem okre艣lonej i maj膮 prawo bezp艂atnego korzystania z pa艅stwowych 艣rodk贸w komunikacji dla podr贸偶y po ca艂ym obszarze Rzeczypospolitej.

Art. 25
Prezydent Rzeczypospolitej zwo艂uje, otwiera, odracza i zamyka Sejm i Senat.
Sejm winien by膰 zwo艂any na pierwsze posiedzenie w trzeci wtorek po dniu wybor贸w i corocznie najp贸藕niej w pa藕dzierniku na sesj臋 zwyczajn膮 celem uchwalenia bud偶etu, stanu liczebnego i poboru wojska, oraz innych spraw bie偶膮cych.
Prezydent Rzeczypospolitej mo偶e zwo艂a膰 Sejm w ka偶dym czasie na sesj臋 nadzwyczajn膮 wedle w艂asnego uznania, a winien to uczyni膰 na 偶膮danie 1/3 og贸艂u pos艂贸w w ci膮gu dw贸ch tygodni.
Inne wypadki zebrania si臋 Sejmu na sesj臋 nadzwyczajn膮 okre艣la Konstytucja.
Odroczenie wymaga zgody Sejmu, je偶eli ma by膰 w ci膮gu tej samej sesji zwyczajnej powt贸rzone, lub je偶eli przerwa ma trwa膰 d艂u偶ej, ni偶 30 dni.
Sejm, zwo艂any w pa藕dzierniku na sesj臋 zwyczajn膮, nie mo偶ne by膰 zamkni臋ty przed uchwaleniem bud偶etu.

Art. 26
Sejm mo偶e si臋 rozwi膮za膰 moc膮 w艂asnej uchwa艂y, powzi臋tej wi臋kszo艣ci膮 2/3 g艂os贸w, przy obecno艣ci po艂owy ustawowej liczby pos艂贸w. Prezydent Rzeczypospolitej mo偶e rozwi膮za膰 Sejm za zgod膮 3/5 ustawowej liczby cz艂onk贸w Senatu.
R贸wnocze艣nie w obu wypadkach z samego prawa rozwi膮zuje si臋 Senat.
Wybory odb臋d膮 si臋 w ci膮gu 90 dni od dnia rozwi膮zania; termin ich b臋dzie oznaczony b膮d藕 w uchwale Sejmu, b膮d藕 w or臋dziu Prezydenta o rozwi膮zaniu Sejmu.

Art. 27
Pos艂owie wykonywaj膮 swe prawa i obowi膮zki poselskie osobi艣cie.

Art. 28
Sejm wybiera ze swego grona Marsza艂ka i jego zast臋pc贸w, sekretarzy i komisje.
Mandaty Marsza艂ka i jego zast臋pc贸w trwaj膮 po rozwi膮zaniu Sejmu a偶 do ukonstytuowania si臋 nowego Sejmu.

Art. 29
Spos贸b i porz膮dek obrad sejmowych, rodzaj i ilo艣膰 komisji, liczb臋 wicemarsza艂k贸w i sekretarzy, prawa i obowi膮zki Marsza艂ka okre艣la regulamin sejmowy.
Marsza艂ek mianuje urz臋dnik贸w sejmowych, za kt贸rych dzia艂ania odpowiada przed Sejmem. Art. 30. Posiedzenia Sejmu s膮 jawne. Na wniosek Marsza艂ka, przedstawiciela Rz膮du lub 30 pos艂贸w mo偶e Sejm uchwali膰 tajno艣膰 posiedzenia.

Art. 31
Nikt nie mo偶e by膰 poci膮gni臋ty do odpowiedzialno艣ci za zgodne z prawd膮 sprawozdanie z jawnego posiedzenia Sejmu i komisji sejmowej.

Art. 32
Do prawomocno艣ci uchwa艂 potrzebna jest zwyk艂a wi臋kszo艣膰 g艂os贸w, przy obecno艣ci przynajmniej 1/3 og贸艂u ustawowej liczby pos艂贸w, o ile inne przepisy Konstytucji nie zawieraj膮 odmiennych postanowie艅.

Art. 33
Pos艂owie maj膮 prawo zwraca膰 si臋 z interpelacjami do Rz膮du b膮d藕 do poszczeg贸lnych ministr贸w w spos贸b, regulaminem przepisany. Minister ma obowi膮zek udzieli膰 odpowiedzi ustnie lub pisemnie w terminie nie d艂u偶szym ni偶 6 tygodni albo w umotywowanym o艣wiadczeniu usprawiedliwi膰 brak rzeczowej odpowiedzi. Na 偶膮danie interpelant贸w odpowied藕 musi by膰 Sejmowi zakomunikowana. Sejm musi odpowied藕 Rz膮du uczyni膰 przedmiotem dyskusji i uchwa艂y.

Art. 34
Sejm mo偶e wy艂ania膰 i naznacza膰 dla zbadania poszczeg贸lnych spraw nadzwyczajne komisje z prawem przes艂uchiwania stron zainteresowanych oraz wzywania 艣wiadk贸w i rzeczoznawc贸w. Zakres dzia艂ania i uprawnie艅 tych komisji uchwala Sejm.

Art. 35
Ka偶dy projekt ustawy przez Sejm uchwalony b臋dzie przekazany Senatowi do rozpatrzenia. Je偶eli Senat nie podniesie w ci膮gu 30 dni od dnia dor臋czenia mu uchwalonego projektu ustawy 偶adnych przeciwko niemu zarzut贸w – Prezydent Rzeczypospolitej zarz膮dzi og艂oszenie ustawy. Na wniosek Senatu Prezydent Rzeczypospolitej mo偶e zarz膮dzi膰 og艂oszenie ustawy przed up艂ywem 30 dni.
Je偶eli Senat postanowi projekt, uchwalony przez Sejm, zmieni膰 lub odrzuci膰, powinien zapowiedzie膰 to Sejmowi w ci膮gu powy偶szych 30 dni, a najdalej w ci膮gu nast臋pnych dni 30 zwr贸ci膰 Sejmowi z proponowanymi zmianami.
Je偶eli Sejm zmiany, przez Senat proponowane, uchwali zwyk艂膮 wi臋kszo艣ci膮, albo odrzuci wi臋kszo艣ci膮 11/20 g艂osuj膮cych – Prezydent Rzeczypospolitej zarz膮dzi og艂oszenie ustawy w brzmieniu ustalonym ponown膮 uchwa艂膮 Sejmu.

Art. 36
Senat sk艂ada si臋 z cz艂onk贸w wybranych przez poszczeg贸lne wojew贸dztwa w g艂osowaniu powszechnym, tajnym, bezpo艣rednim, r贸wnym i stosunkowym. Ka偶de wojew贸dztwo stanowi jeden okr膮g wyborczy, przy czym w stosunku do liczby mandat贸w sejmowych na ilo艣膰 mieszka艅c贸w liczba mandat贸w do Senatu wynosi 1/4 cz臋艣膰. Prawo wybierania do Senatu ma ka偶dy wyborca do Sejmu, kt贸ry w dniu og艂oszenia wybor贸w uko艅czy艂 lat 30 i w dniu tym zamieszkuje w okr臋gu wyborczym przynajmniej od roku; nie trac膮 jednak prawa wyborczego 艣wie偶o osiedli koloni艣ci, kt贸rzy opu艣cili poprzednie miejsce zamieszkania, korzystaj膮c z reformy rolnej; r贸wnie偶 nie trac膮 tego prawa robotnicy, kt贸rzy zmienili miejsce pobytu wskutek zmiany miejsca pracy, oraz urz臋dnicy pa艅stwowi przeniesieni s艂u偶bowo. Prawo wybieralno艣ci ma ka偶dy obywatel, posiadaj膮cy prawo wybierania do Senatu, nie wy艂膮czaj膮c wojskowych w s艂u偶bie czynnej, o ile z dniem og艂oszenia wybor贸w uko艅czy艂 lat 40.
Kadencja Senatu rozpoczyna si臋 i ko艅czy z kadencj膮 Sejmow膮.
Nikt nie mo偶e by膰 jednocze艣nie cz艂onkiem Sejmu i Senatu.

Art. 37
Postanowienia artyku艂贸w 14, 15, 16, 17, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 27, 28, 29, 30, 31, 32 i 33 stosuj膮 si臋 odpowiednio tak偶e do Senatu, wzgl臋dnie jego cz艂onk贸w.

Art. 38
呕adna ustawa nie mo偶e sta膰 w sprzeczno艣ci z niniejsz膮 Konstytucj膮, ani narusza膰 j膮.

Rozdzia艂 III. W艂adza wykonawcza

Art. 39
Prezydenta Rzeczypospolitej wybieraj膮 na lat siedem bezwzgl臋dn膮 wi臋kszo艣ci膮 g艂os贸w Sejm i Senat, po艂膮czone w Zgromadzenie Narodowe. Zgromadzenie Narodowe zwo艂uje Prezydent Rzeczypospolitej w ostatnim kwartale siedmiolecia swego urz臋dowania.
Je偶eli zwo艂anie nie nast膮pi na 30 dni przed up艂ywem siedmiolecia, Sejm i Senat 艂膮cz膮 si臋 z samego prawa w Zgromadzenie Narodowe na zaproszenie Marsza艂ka Sejmu i pod jego przewodnictwem.

Art. 40
Je偶eli Prezydent Rzeczypospolitej nie mo偶e sprawowa膰 urz臋du, oraz w razie opr贸偶nienia urz臋du Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek 艣mierci, zrzeczenia si臋 lub innej przyczyny, zast臋puje go Marsza艂ek Sejmu.

Art. 41
W razie opr贸偶nienia urz臋du Prezydenta Rzeczypospolitej Sejm i Senat 艂膮cz膮 si臋 natychmiast na zaproszenie Marsza艂ka Sejmu i pod jego przewodnictwem z samego prawa w Zgromadzenie Narodowe celem wyboru Prezydenta.
Gdyby Sejm by艂 rozwi膮zany w chwili, gdy urz膮d Prezydenta Rzeczypospolitej jest opr贸偶niony, Marsza艂ek Sejmu zarz膮dzi niezw艂ocznie nowe wybory do Sejmu i Senatu.

Art. 42
Je偶eli Prezydent Rzeczypospolitej przez trzy miesi膮ce nie sprawuje urz臋du, Marsza艂ek zwo艂a niezw艂ocznie Sejm i podda jego uchwale, czy urz膮d Prezydenta Rzeczypospolitej nale偶y uzna膰 za opr贸偶niony.
Uchwa艂a uznaj膮ca urz膮d za opr贸偶niony zapada wi臋kszo艣ci膮 3/5 g艂os贸w, przy obecno艣ci przynajmniej po艂owy ustawowej, to jest ordynacj膮 wyborcz膮 ustalonej, liczby g艂os贸w.

Art. 43
Prezydent Rzeczypospolitej sprawuje w艂adz臋 wykonawcz膮 przez odpowiedzialnych przed Sejmem ministr贸w i podleg艂ych im urz臋dnik贸w.

Art. 44
Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawy wraz z odpowiednimi ministrami i zarz膮dza og艂oszenie ich w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej.
Prezydent Rzeczypospolitej celem wykonania ustaw i z powo艂aniem si臋 na upowa偶nienie ustawowe, ma prawo wydawa膰 rozporz膮dzenia wykonawcze, zarz膮dzenia, rozkazy i zakazy i przeprowadzenie ich u偶yciem przymusu zapewni膰. Takie偶 prawo w swoim zakresie dzia艂ania maj膮 ministrowie i w艂adze im podleg艂e. Ka偶dy akt rz膮dowy Prezydenta Rzeczypospolitej wymaga dla swej wa偶no艣ci podpisu Prezesa Rady Ministr贸w i w艂a艣ciwego ministra, kt贸rzy przez podpisanie aktu bior膮 za艅 odpowiedzialno艣膰.

Art. 45
Prezydent Rzeczypospolitej mianuje i odwo艂uje Prezesa Rady Ministr贸w, na jego wniosek mianuje i odwo艂uje ministr贸w, a na wniosek Rady Ministr贸w obsadza urz臋dy cywilne i wojskowe zastrze偶one w ustawach.
Ka偶dy urz臋dnik Rzeczypospolitej musi podlega膰 ministrowi, kt贸ry za jego dzia艂ania odpowiada przed Sejmem.
Nominacje urz臋dnik贸w kancelarii cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej kontrasygnuje Prezes Rady Ministr贸w i jest za ich dzia艂ania odpowiedzialny przed Sejmem.

Art. 46
Prezydent Rzeczypospolitej jest zarazem najwy偶szym zwierzchnikiem si艂 zbrojnych Pa艅stwa, nie mo偶e jednak sprawowa膰 naczelnego dow贸dztwa w czasie wojny.
Naczelnego Wodza si艂 zbrojnych Pa艅stwa na wypadek wojny mianuje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministr贸w, przedstawiony przez Ministra Spraw Wojskowych, kt贸ry za akty, zwi膮zane z dow贸dztwem w czasie wojny, jak i za wszelkie sprawy kierownictwa wojskowego – odpowiada przed Sejmem.

Art. 47
Prawo darowania i z艂agodzenia kary, oraz darowania skutk贸w zas膮dzenia karno-s膮dowego w poszczeg贸lnych wypadkach przys艂uguje Prezydentowi Rzeczypospolitej.
Prezydent nie mo偶e stosowa膰 tego prawa do ministr贸w zas膮dzonych na skutek postawienia ich w stan oskar偶enia przez Sejm.
Amnestia mo偶e by膰 udzielona tylko w drodze ustawodawczej.

Art. 48
Prezydent Rzeczypospolitej reprezentuje pa艅stwo na zewn膮trz, przyjmuje przedstawicieli dyplomatycznych pa艅stw obcych i wysy艂a przedstawicieli dyplomatycznych Pa艅stwa Polskiego do pa艅stw obcych.

Art. 49
Prezydent Rzeczypospolitej zawiera umowy z innymi pa艅stwami i podaje je do wiadomo艣ci Sejmu.
Umowy handlowe i celne oraz umowy, kt贸re stale obci膮偶aj膮 pa艅stwo pod wzgl臋dem finansowym, albo zawieraj膮 przepisy prawne, obowi膮zuj膮ce obywateli, albo te偶 wprowadzaj膮 zmian臋 granic Pa艅stwa, a tak偶e przymierza – wymagaj膮 zgody Sejmu.

Art. 50
Prezydent Rzeczypospolitej mo偶e wypowiedzie膰 wojn臋 i zawrze膰 pok贸j tylko za uprzedni膮 zgod膮 Sejmu.

Art. 51
Za czynno艣ci urz臋dowe Prezydent Rzeczypospolitej nie jest odpowiedzialny ani parlamentarnie, ani cywilnie.
Za zdrad臋 kraju, pogwa艂cenie Konstytucji lub przest臋pstwa karne Prezydent Rzeczypospolitej mo偶e by膰 poci膮gni臋ty do odpowiedzialno艣ci tylko przez Sejm uchwa艂膮, powzi臋t膮 wi臋kszo艣ci膮 3/5 g艂os贸w, przy obecno艣ci co najmniej po艂owy ustawowej liczby pos艂贸w. Spraw臋 rozpatruje i wyrok wydaje Trybuna艂 Stanu wed艂ug postanowie艅 osobnej ustawy. Z chwil膮 postawienia w stan oskar偶enia przed Trybuna艂em Stanu – Prezydent Rzeczypospolitej jest zawieszony w urz臋dowaniu.

Art. 52
Prezydent Rzeczypospolitej otrzymuje uposa偶enie wed艂ug przepis贸w osobnej ustawy.

Art. 53
Prezydent Rzeczypospolitej nie mo偶e piastowa膰 偶adnego innego urz臋du, ani nale偶e膰 do sk艂adu Sejmu lub Senatu.

Art. 54
Przed obj臋ciem urz臋du Prezydent Rzeczypospolitej sk艂ada w Zgromadzeniu Narodowym przysi臋g臋 nast臋puj膮cej tre艣ci:
„Przysi臋gam Bogu Wszechmog膮cemu, w Tr贸jcy 艢wi臋tej Jedynemu, i 艣lubuj臋 Tobie Narodzie Polski, na urz臋dzie Prezydenta Rzeczypospolitej, kt贸ry obejmuj臋: praw Rzeczypospolitej, a przede wszystkim Ustawy Konstytucyjnej 艣wi臋cie przestrzega膰 i broni膰; dobru powszechnemu Narodu ze wszystkich si艂 wiernie s艂u偶y膰; wszelkie z艂o i niebezpiecze艅stwo od Pa艅stwa czujnie odwraca膰; godno艣ci imienia polskiego strzec niezachwianie; sprawiedliwo艣膰 wzgl臋dem wszystkich bez r贸偶nicy obywateli za pierwsz膮 sobie mie膰 cnot臋; obowi膮zkom urz臋du i s艂u偶by po艣wi臋ci膰 si臋 niepodzielnie. Tak mi dopom贸偶 B贸g i 艢wi臋ta Syna Jego M臋ka. Amen”.

Art. 55
Ministrowie tworz膮 Rad臋 Ministr贸w pod przewodnictwem Prezesa.

Art. 56
Rada Ministr贸w ponosi solidarn膮 odpowiedzialno艣膰 konstytucyjn膮 i parlamentarn膮 za og贸lny kierunek dzia艂alno艣ci Rz膮du.
Poza tym ponosz膮 j膮 ministrowie oddzielnie, ka偶dy w swoim zakresie, za dzia艂alno艣膰 w urz臋dzie, a to zar贸wno za zgodno艣膰 tej dzia艂alno艣ci z Konstytucj膮 i innymi ustawami Pa艅stwa, za dzia艂anie podleg艂ych im organ贸w, jak i za kierunek swej polityki.

Art. 57
W tym偶e samym zakresie obowi膮zuje ministr贸w solidarna i indywidualna odpowiedzialno艣膰 za akty rz膮dowe Prezydenta Rzeczypospolitej.

Art. 58
Do odpowiedzialno艣ci parlamentarnej poci膮ga ministr贸w Sejm zwyczajn膮 wi臋kszo艣ci膮. Rada Ministr贸w i ka偶dy minister z osobna ust臋puj膮 na 偶膮danie Sejmu.

Art. 59
Konstytucyjn膮 odpowiedzialno艣膰 ministr贸w i spos贸b jej urzeczywistnienia okre艣li osobna ustawa.
Uchwa艂a, stawiaj膮ca ministra w stan oskar偶enia, musi by膰 powzi臋ta w obecno艣ci co najmniej po艂owy ustawowej liczby pos艂贸w wi臋kszo艣ci膮 3/5 oddanych g艂os贸w.
Rozpoznanie spraw i wydanie wyroku nale偶y do Trybuna艂u Stanu. Minister nie mo偶e uchyli膰 si臋 od odpowiedzialno艣ci konstytucyjnej przez zrzeczenie si臋 urz臋du. Z chwil膮 postawienia w stan oskar偶enia minister jest zawieszony w urz臋dowaniu.

Art. 60
Ministrowie i delegowani przez nich urz臋dnicy maj膮 prawo bra膰 udzia艂 w posiedzeniach sejmowych i przemawia膰 poza kolej膮 m贸wc贸w zapisanych do g艂osu; w g艂osowaniach mog膮 bra膰 udzia艂, o ile s膮 pos艂ami.

Art. 61
Ministrowie nie mog膮 piastowa膰 偶adnego innego urz臋du, ani uczestniczy膰 w zarz膮dzie i w艂adzach kontroluj膮cych towarzystw i instytucji, na zysk obliczonych.

Art. 62
Je偶eli urz膮d ministra sprawuje tymczasowy kierownik ministerstwa, odnosz膮 si臋 do niego wszelkie przepisy o urz臋dzie ministra.
Prezes Rady Ministr贸w w razie potrzeby porucza swoje zast臋pstwo jednemu z ministr贸w.

Art. 63
Liczb臋, zakres dzia艂ania, wzajemny stosunek ministr贸w, jak r贸wnie偶 kompetencje Rady Ministr贸w okre艣li osobna ustawa.

Art. 64
Trybuna艂 Stanu sk艂ada si臋 z Pierwszego Prezesa S膮du Najwy偶szego, jako przewodnicz膮cego, oraz dwunastu cz艂onk贸w, kt贸rych wybieraj膮 z poza swego grona: o艣miu Sejm i czterech Senat.
Cz艂onkami Trybuna艂u Stanu mog膮 by膰 wybrane osoby, nie piastuj膮ce 偶adnego urz臋du pa艅stwowego i u偶ywaj膮ce pe艂ni praw obywatelskich.
Wyboru cz艂onk贸w Trybuna艂u Stanu dokonywaj膮 Sejm i Senat natychmiast po ukonstytuowaniu si臋, na ca艂y okres kadencji sejmowej.

Art. 65
Dla cel贸w administracyjnych Pa艅stwo Polskie podzielone b臋dzie w drodze ustawodawczej na wojew贸dztwa, powiaty i gminy miejskie i wiejskie, kt贸re b臋d膮 r贸wnocze艣nie jednostkami samorz膮du terytorialnego.
Jednostki samorz膮dowe mog膮 si臋 艂膮czy膰 w zwi膮zki dla przeprowadzenia zada艅, wchodz膮cych w zakres samorz膮du.
Zwi膮zki takie mog膮 otrzymywa膰 charakter publiczno – prawny tylko na podstawie osobnej ustawy.

Art. 66
W organizacji administracji pa艅stwowej przeprowadzona b臋dzie zasada dekoncentracji. Organy administracji pa艅stwowej w poszczeg贸lnych jednostkach terytorialnych maj膮 by膰 przy tym zespolone w jednym urz臋dzie pod jednym zwierzchnikiem. Zarazem uwzgl臋dniona b臋dzie zasada udzia艂u obywateli, powo艂anych drog膮 wybor贸w, w wykonaniu zada艅 tych urz臋d贸w w granicach, okre艣lonych ustawami.

Art. 67
Prawo stanowienia w sprawach nale偶膮cych do zakresu dzia艂ania samorz膮du, przys艂uguje radom obieralnym. Czynno艣ci wykonawcze samorz膮du wojew贸dzkiego i powiatowego nale偶膮 do organ贸w, utworzonych na zasadzie zespolenia kolegi贸w, obieranych przez cia艂a reprezentacyjne, z przedstawicielami pa艅stwowych w艂adz administracyjnych i pod ich przewodnictwem.

Art. 68
Obok samorz膮du terytorialnego osobna ustawa powo艂a samorz膮d gospodarczy dla poszczeg贸lnych dziedzin 偶ycia gospodarczego, a mianowicie: Izby rolnicze, handlowe, przemys艂owe, rzemie艣lnicze, pracy najemnej i inne, po艂膮czone w Naczeln膮 Izb臋 Gospodarcz膮 Rzeczypospolitej, kt贸rych wsp贸艂prac臋 z w艂adzami pa艅stwowymi w kierowaniu 偶yciem gospodarczym i w zakresie zamierze艅 ustawodawczych okre艣l膮 ustawy.

Art. 69
殴r贸d艂a dochodowe Pa艅stwa i samorz膮du b臋d膮 ustawami 艣ci艣le rozgraniczone.

Art. 70
Pa艅stwo b臋dzie sprawowa艂o nadz贸r nad dzia艂alno艣ci膮 samorz膮du przez wydzia艂y samorz膮du wy偶szego stopnia; nadz贸r ten mog膮 jednak ustawy przekaza膰 cz臋艣ciowo s膮downictwu administracyjnemu.
Wypadki, w kt贸rych uchwa艂y organ贸w samorz膮du wymaga膰 b臋d膮 wyj膮tkowo zatwierdzenia przez organy samorz膮du wy偶szego stopnia lub przez ministerstwa, b臋d膮 okre艣lone ustawami.

Art. 71
Odwo艂anie si臋 od orzecze艅 organ贸w zar贸wno rz膮dowych, jak i samorz膮dowych dopuszczone b臋dzie tylko do jednej wy偶szej instancji, o ile ustawy nie przewiduj膮 w tym wzgl臋dzie wyj膮tk贸w.

Art. 72
Ustawy przeprowadz膮 zasad臋, i偶 od karnych orzecze艅 w艂adz administracyjnych, zapad艂ych w drugiej instancji, b臋dzie przys艂ugiwa艂o stronom prawo odwo艂ania si臋 do w艂a艣ciwego s膮du.

Art. 73
Do orzekania o legalno艣ci akt贸w administracyjnych w zakresie administracji tak rz膮dowej jak i samorz膮dowej powo艂a osobna ustawa s膮downictwo administracyjne, oparte w swej organizacji na wsp贸艂dzia艂aniu czynnika obywatelskiego i s臋dziowskiego z Najwy偶szym Trybuna艂em Administracyjnym na czele.

Rozdzia艂 IV. S膮downictwo

Art. 74
S膮dy wymierzaj膮 sprawiedliwo艣膰 w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 75
Organizacja, zakres i spos贸b dzia艂ania wszelkich s膮d贸w b臋d膮 okre艣lone w drodze ustawodawczej.

Art. 76
S臋dzi贸w mianuje Prezydent Rzeczypospolitej, o ile ustawa nie zawiera innego postanowienia, jednak偶e s臋dziowie pokoju z regu艂y wybierani s膮 przez ludno艣膰.
Urz膮d s臋dziowski mo偶e obj膮膰 tylko osoba, odpowiadaj膮ca warunkom przez prawo wymaganym.

Art. 77
S臋dziowie s膮 w sprawowaniu swego urz臋du s臋dziowskiego niezawi艣li i podlegaj膮 tylko ustawom.
Orzeczenia s膮dowe nie mog膮 by膰 zmienione ani przez w艂adz臋 ustawodawcz膮, ani przez w艂adz臋 wykonawcz膮.

Art. 78
S臋dzia mo偶e by膰 z艂o偶ony z urz臋du, zawieszony w urz臋dowaniu, przeniesiony na inne miejsce urz臋dowania lub w stan spoczynku wbrew swojej woli jedynie moc膮 orzeczenia s膮dowego i tylko w wypadkach w ustawie przewidzianych.
Przepis ten nie dotyczy wypadku, gdy przeniesienie s臋dziego na inne miejsce lub w stan spoczynku jest wywo艂ane zmian膮 w organizacji s膮d贸w, postanowion膮 w drodze ustawy.

Art. 79
S臋dziowie nie mog膮 by膰 poci膮gani do odpowiedzialno艣ci karnej ani pozbawieni wolno艣ci bez uprzedniej zgody wskazanego przez ustaw臋 s膮du, o ile nie s膮 schwytani na gor膮cym uczynku, lecz i w tym wypadku mo偶e s膮d za偶膮da膰 niezw艂ocznie uwolnienia aresztowanego.

Art. 80
Odr臋bne stanowisko s臋dzi贸w, ich prawa i obowi膮zki oraz uposa偶enie okre艣li osobna ustawa.

Art. 81
S膮dy nie maj膮 prawa badania wa偶no艣ci ustaw, nale偶ycie og艂oszonych.

Art. 82
Rozprawy przed s膮dem orzekaj膮cym, zar贸wno w sprawach cywilnych, jak karnych, s膮 jawne, o ile ustawy w tym wzgl臋dzie nie przewiduj膮 wyj膮tku.

Art. 83
Do orzekania o zbrodniach, zagro偶onych ci臋偶szymi karami, i o przest臋pstwach politycznych b臋d膮 powo艂ane s膮dy przysi臋g艂ych. Czyny, podlegaj膮ce s膮dom przysi臋g艂ych, organizacj臋 tych s膮d贸w i tok post臋powania – okre艣l膮 szczeg贸艂owe ustawy.

Art. 84
Ustanawia si臋 S膮d Najwy偶szy do spraw s膮dowych cywilnych i karnych.

Art. 85
Organizacj臋 s膮d贸w wojskowych, ich w艂a艣ciwo艣膰, tok post臋powania oraz prawa i obowi膮zki cz艂onk贸w tych s膮d贸w okre艣l膮 osobne ustawy.

Art. 86
Do rozstrzygania spor贸w o w艂a艣ciwo艣膰 mi臋dzy w艂adzami administracyjnymi a s膮dami b臋dzie powo艂any na mocy ustawy osobny Trybuna艂 Kompetencyjny.

Rozdzia艂 V. Powszechne obowi膮zki i prawa obywatelskie

Art. 87
Obywatel polski nie mo偶e by膰 r贸wnocze艣nie obywatelem innego pa艅stwa.

Art. 88
Obywatelstwo polskie nabywa si臋:
a) przez urodzenie z rodzic贸w, maj膮cych obywatelstwo polskie,
b) przez nadanie obywatelstwa ze strony powo艂anej w艂adzy pa艅stwowej.
Inne postanowienia co do obywatelstwa polskiego, jego nabycia oraz utraty okre艣laj膮 osobne ustawy.

Art. 89
Pierwszym obowi膮zkiem obywatela jest wierno艣膰 dla Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 90
Ka偶dy obywatel ma obowi膮zek szanowania i przestrzegania Konstytucji Pa艅stwa i innych obowi膮zuj膮cych ustaw i rozporz膮dze艅 w艂adz pa艅stwowych i samorz膮dowych.

Art. 91
Wszyscy obywatele s膮 obowi膮zani do s艂u偶by wojskowej. Rodzaj i spos贸b, porz膮dek i czas trwania s艂u偶by, zwolnienie od tego obowi膮zku oraz wszelkie 艣wiadczenia na cele wojskowe b臋d膮 okre艣lone w drodze ustawodawczej.

Art. 92
Wszyscy obywatele maj膮 obowi膮zek ponosi膰 wszelkie ci臋偶ary i 艣wiadczenia publiczne, ustanowione na podstawie ustaw.

Art. 93
Wszyscy obywatele s膮 obowi膮zani szanowa膰 w艂adz臋 prawowit膮 i u艂atwia膰 spe艂nianie jej zada艅 oraz sumiennie pe艂ni膰 obowi膮zki publiczne, do jakich powo艂a ich nar贸d lub w艂a艣ciwa w艂adza.

Art. 94
Obywatele maj膮 obowi膮zek wychowania swoich dzieci na prawych obywateli Ojczyzny i zapewnienia im co najmniej pocz膮tkowego wykszta艂cenia. Obowi膮zek ten okre艣li bli偶ej osobna ustawa.

Art. 95
Rzeczpospolita Polska zapewnia na swoim obszarze zupe艂n膮 ochron臋 偶ycia, wolno艣ci i mienia wszystkim bez r贸偶nicy pochodzenia, narodowo艣ci, j臋zyka, rasy lub religii.
Cudzoziemcy u偶ywaj膮 pod warunkiem wzajemno艣ci r贸wnych praw z obywatelami Pa艅stwa Polskiego, oraz maj膮 r贸wne z nimi obowi膮zki, o ile ustawy wyra藕nie nie wymagaj膮 obywatelstwa polskiego.

Art. 96
Wszyscy obywatele s膮 r贸wni wobec prawa. Urz臋dy publiczne s膮 w r贸wnej mierze dla wszystkich dost臋pne na warunkach, prawem przepisanych.
Rzeczpospolita Polska nie uznaje przywilej贸w rodowych ani stanowych, jak r贸wnie偶 偶adnych herb贸w, tytu艂贸w rodowych i innych z wyj膮tkiem naukowych, urz臋dowych i zawodowych. Obywatelowi Rzeczypospolitej nie wolno przyjmowa膰 bez zezwolenia Prezydenta Rzeczypospolitej tytu艂贸w ani order贸w cudzoziemskich.

Art. 97
Ograniczenia wolno艣ci osobistej, zw艂aszcza rewizja osobista i aresztowanie, dopuszczalne s膮 tylko w wypadkach, prawem przepisanych, i w spos贸b, okre艣lony ustawami na podstawie polecenia w艂adz s膮dowych.
O ile polecenie s膮dowe nie mog艂o by膰 wydane natychmiast, powinno by膰 dor臋czone najp贸藕niej w ci膮gu 48 godzin z podaniem przyczyn rewizji lub aresztowania.
Aresztowani, kt贸rym w przeci膮gu 48 godzin nie podano na pi艣mie z podpisem w艂adz s膮dowych przyczyny aresztowania, odzyskuj膮 niezw艂ocznie wolno艣膰.
Ustawy okre艣laj膮 艣rodki przymusowe, przys艂uguj膮ce w艂adzom administracyjnym dla przeprowadzenia ich zarz膮dze艅.

Art. 98
Nikt nie mo偶e by膰 pozbawiony s膮du, kt贸remu z prawa podlega. S膮dy wyj膮tkowe s膮 dopuszczalne tylko w wypadkach, oznaczonych ustawami, wydanymi przed pope艂nieniem czynu karygodnego. 艢ciganie obywatela i wymierzenie kary jest dopuszczalne tylko na zasadzie obowi膮zuj膮cej ustawy. Kary, po艂膮czone z udr臋czeniami fizycznymi s膮 niedozwolone i nikt takim karom podlega膰 nie mo偶e.
呕adna ustawa nie mo偶e zamyka膰 obywatelowi drogi s膮dowej dla dochodzenia krzywdy i straty.

Art. 99
Rzeczpospolita Polska uznaje wszelk膮 w艂asno艣膰, czy to osobist膮 poszczeg贸lnych obywateli, czy to zbiorow膮 zwi膮zk贸w obywateli, instytucji, cia艂 samorz膮dowych i wreszcie samego Pa艅stwa, jako jedn膮 z najwa偶niejszych podstaw ustroju spo艂ecznego i porz膮dku prawnego, oraz por臋cza wszystkim mieszka艅com, instytucjom i spo艂eczno艣ciom ochron臋 ich mienia, a dopuszcza tylko w wypadkach, ustaw膮 przewidzianych, zniesienie lub ograniczenie w艂asno艣ci, czy to osobistej, czy to zbiorowej, ze wzgl臋d贸w wy偶szej u偶yteczno艣ci, za odszkodowaniem. Tylko ustawa mo偶e postanowi膰, jakie dobra i w jakim zakresie, ze wzgl臋du na po偶ytek og贸艂u, maj膮 stanowi膰 wy艂膮cznie w艂asno艣膰 Pa艅stwa, oraz o ile prawa obywateli i ich prawnie uznanych zwi膮zk贸w do swobodnego u偶ytkowania ziemi, w贸d, minera艂贸w i innych skarb贸w przyrody – mog膮, ze wzgl臋d贸w publicznych, dozna膰 ograniczenia.
Ziemia, jako jeden z najwa偶niejszych czynnik贸w bytu Narodu i Pa艅stwa, nie mo偶e by膰 przedmiotem nieograniczonego obrotu. Ustawy okre艣l膮 przys艂uguj膮ce Pa艅stwu prawo przymusowego wykupu ziemi, oraz regulowania obrotu ziemi膮, przy uwzgl臋dnieniu zasady, 偶e ustr贸j rolny Rzeczypospolitej Polskiej ma si臋 opiera膰 na gospodarstwach rolnych, zdolnych do prawid艂owej wytw贸rczo艣ci i stanowi膮cych osobist膮 w艂asno艣膰.

Art. 100
Mieszkanie obywatela jest nietykalne. Naruszenie tego prawa przez wej艣cie do mieszkania, rewizj臋 domow膮 i zaj臋cie papier贸w lub nieruchomo艣ci, poza konieczno艣ci膮 wykonania zarz膮dze艅 administracyjnych, opartych na wyra藕nym upowa偶nieniu ustawowym, mo偶e nast膮pi膰 tylko na polecenie w艂adz s膮dowych w spos贸b i w wypadkach, ustaw膮 przepisanych.

Art. 101
Ka偶dy obywatel ma wolno艣膰 obrania sobie na obszarze Pa艅stwa miejsca zamieszkania i pobytu, przesiedlania si臋 i wychod藕stwa, niemniej wolno艣膰 wyboru zaj臋cia i zarobkowania oraz przenoszenia swej w艂asno艣ci. Ograniczenie tych praw mo偶e wprowadzi膰 tylko ustawa.

Art. 102
Praca, jako g艂贸wna podstawa bogactwa Rzeczypospolitej, pozostawa膰 ma pod szczeg贸ln膮 ochron膮 Pa艅stwa.
Ka偶dy obywatel ma prawo do opieki Pa艅stwa nad jego prac膮, a w razie braku pracy, choroby, nieszcz臋艣liwego wypadku i niedo艂臋stwa – do ubezpieczenia spo艂ecznego, kt贸re ustali osobna ustawa.
Pa艅stwo ma obowi膮zek udost臋pnienia tak偶e opieki moralnej i pociechy religijnej obywatelom, kt贸rymi si臋 bezpo艣rednio opiekuje w zak艂adach publicznych, jak: zak艂ady wychowawcze, koszary, szpitale, wi臋zienia, przytu艂ki.

Art. 103
Dzieci bez dostatecznej opieki rodzicielskiej, zaniedbane pod wzgl臋dem wychowawczym – maj膮 prawo do opieki i pomocy Pa艅stwa w zakresie, oznaczonym ustaw膮.
Odj臋cie rodzicom w艂adzy nad dzieckiem mo偶e nast膮pi膰 tylko w drodze orzeczenia s膮dowego.
Osobne ustawy normuj膮 opiek臋 macierzy艅stwa.
Praca zarobkowa dzieci ni偶ej lat 15, praca nocna kobiet i robotnik贸w m艂odocianych w ga艂臋ziach przemys艂u, szkodliwych dla ich zdrowia, jest zakazana.
Sta艂e zatrudnianie prac膮 zarobkow膮 dzieci i m艂odzie偶y w wieku szkolnym jest zakazane.

Art. 104
Ka偶dy obywatel ma prawo swobodnego wyra偶ania swoich my艣li i przekona艅, o ile przez to nie narusza przepis贸w prawa.

Art. 105
Por臋cza si臋 wolno艣膰 prasy. Nie mo偶e by膰 wprowadzona cenzura ani system koncesyjny na wydawanie druk贸w. Nie mo偶e by膰 odj臋ty dziennikom i drukom krajowym debit pocztowy, ani ograniczone ich rozpowszechnienie na obszarze Rzeczypospolitej.
Ustawa osobna okre艣li odpowiedzialno艣膰 za nadu偶ycie tej wolno艣ci.

Art. 106
Tajemnica list贸w i innej korespondencji mo偶e by膰 naruszona tylko w wypadkach, prawem przewidzianych.

Art. 107
Obywatele maj膮 prawo wnosi膰 pojedynczo lub zbiorowo petycje do wszelkich cia艂 reprezentacyjnych i w艂adz publicznych, pa艅stwowych i samorz膮dowych.

Art. 108
Obywatele maj膮 prawo koalicji, zgromadzania si臋 i zawi膮zywania stowarzysze艅 i zwi膮zk贸w.
Wykonanie tych praw okre艣laj膮 ustawy.

Art. 109
Ka偶dy obywatel ma prawo zachowania swej narodowo艣ci i piel臋gnowania swojej mowy i w艂a艣ciwo艣ci narodowych.
Osobne ustawy pa艅stwowe zabezpiecz膮 mniejszo艣ciom w Pa艅stwie Polskim pe艂ny i swobodny rozw贸j ich w艂a艣ciwo艣ci narodowo艣ciowych przy pomocy autonomicznych zwi膮zk贸w mniejszo艣ci o charakterze publiczno – prawnym w obr臋bie zwi膮zk贸w samorz膮du powszechnego.
Pa艅stwo b臋dzie mia艂o w stosunku do ich dzia艂alno艣ci prawo kontroli oraz uzupe艂nienia w razie potrzeby ich 艣rodk贸w finansowych.

Art. 110
Obywatele polscy, nale偶膮cy do mniejszo艣ci narodowo艣ciowych, wyznaniowych lub j臋zykowych, maj膮 r贸wne z innymi obywatelami prawo zak艂adania, nadzoru i zawiadywania swoim w艂asnym kosztem zak艂ad贸w dobroczynnych, religijnych i spo艂ecznych, szk贸艂 i innych zak艂ad贸w wychowawczych, oraz u偶ywania w nich swobodnie swej mowy i wykonywania przepis贸w swej religii.

Art. 111
Wszystkim obywatelom por臋cza si臋 wolno艣膰 sumienia i wyznania. 呕aden obywatel nie mo偶e by膰 z powodu swego wyznania i przekona艅 religijnych ograniczony w prawach, przys艂uguj膮cych innym obywatelom.
Wszyscy mieszka艅cy Pa艅stwa Polskiego maj膮 prawo wolnego wyznawania zar贸wno publicznie jak i prywatnie swej wiary i wykonywania przepis贸w swej religii lub obrz膮dku, o ile to nie sprzeciwia si臋 porz膮dkowi publicznemu ani obyczajno艣ci publicznej.

Art. 112
Wolno艣ci wyznania nie wolno u偶ywa膰 w spos贸b, przeciwny ustawom. Nikt nie mo偶e uchyla膰 si臋 od spe艂nienia obowi膮zk贸w publicznych z powodu swoich wierze艅 religijnych. Nikt nie mo偶e by膰 zmuszony do udzia艂u w czynno艣ciach lub obrz臋dach religijnych, o ile nie podlega w艂adzy rodzicielskiej lub opieku艅czej.

Art. 113
Ka偶dy zwi膮zek religijny uznany przez Pa艅stwo ma prawo urz膮dza膰 zbiorowe i publiczne nabo偶e艅stwa, mo偶e samodzielnie prowadzi膰 swe sprawy wewn臋trzne, mo偶e posiada膰 i nabywa膰 maj膮tek ruchomy i nieruchomy, zarz膮dza膰 nim i rozporz膮dza膰, pozostaje w posiadaniu i u偶ywaniu swoich fundacji i fundusz贸w, tudzie偶 zak艂ad贸w dla cel贸w wyznaniowych, naukowych i dobroczynnych. 呕aden zwi膮zek religijny jednak nie mo偶e stawa膰 w sprzeczno艣ci z ustawami pa艅stwa.

Art. 114
Wyznanie rzymsko-katolickie, b臋d膮ce religi膮 przewa偶aj膮cej wi臋kszo艣ci narodu, zajmuje w pa艅stwie naczelne stanowisko w艣r贸d r贸wnouprawnionych wyzna艅.
Ko艣ci贸艂 rzymskokatolicki rz膮dzi si臋 w艂asnymi prawami. Stosunek Pa艅stwa do Ko艣cio艂a b臋dzie okre艣lony na podstawie uk艂adu ze Stolic膮 Apostolsk膮, kt贸ry podlega ratyfikacji przez Sejm.

Art. 115
Ko艣cio艂y mniejszo艣ci religijnych i inne prawnie uznane zwi膮zki religijne rz膮dz膮 si臋 same w艂asnymi ustawami, kt贸rych uznania Pa艅stwo nie odm贸wi, o ile nie zawieraj膮 postanowie艅, sprzecznych z prawem.
Stosunek Pa艅stwa do tych Ko艣cio艂贸w i wyzna艅 b臋dzie ustalany w drodze ustawowej po porozumieniu si臋 z ich prawnymi reprezentacjami.

Art. 116
Uznanie nowego lub dot膮d prawnie nie uznanego wyznania nie b臋dzie odm贸wione zwi膮zkom religijnym, kt贸rych urz膮dzenia, nauka i ustr贸j nie s膮 przeciwne porz膮dkowi publicznemu ani obyczajno艣ci publicznej.

Art. 117
Badania naukowe i og艂aszanie ich wynik贸w s膮 wolne. Ka偶dy obywatel ma prawo naucza膰, za艂o偶y膰 szko艂臋 lub zak艂ad wychowawczy i kierowa膰 niemi, skoro uczyni zado艣膰 warunkom, w ustawie przepisanym, w zakresie kwalifikacji nauczycieli, bezpiecze艅stwa powierzonych mu dzieci i lojalnego stosunku do Pa艅stwa.
Wszystkie szko艂y i zak艂ady wychowawcze, zar贸wno publiczne jak i prywatne, podlegaj膮 nadzorowi w艂adz pa艅stwowych w zakresie, przez ustawy okre艣lonym.

Art. 118
W zakresie szko艂y powszechnej nauka jest obowi膮zkow膮 dla wszystkich obywateli Pa艅stwa. Czas, zakres i spos贸b pobierania tej nauki okre艣li ustawa.

Art. 119
Nauka w szko艂ach pa艅stwowych i samorz膮dowych jest bezp艂atna.
Pa艅stwo zapewni uczniom, wyj膮tkowo zdolnym a niezamo偶nym, stypendia na utrzymanie w zak艂adach 艣rednich i wy偶szych.

Art. 120
W ka偶dym zak艂adzie naukowym, kt贸rego program obejmuje kszta艂cenie m艂odzie偶y poni偶ej lat 18, utrzymywanym w ca艂o艣ci lub w cz臋艣ci przez Pa艅stwo lub cia艂a samorz膮dowe, jest nauka religii dla wszystkich uczni贸w obowi膮zkow膮. Kierownictwo i nadz贸r nauki religii w szko艂ach nale偶y do w艂a艣ciwego zwi膮zku religijnego, z zastrze偶eniem naczelnego prawa nadzoru dla pa艅stwowych w艂adz szkolnych.

Art. 121
Ka偶dy obywatel ma prawo do wynagrodzenia szkody, jak膮 mu wyrz膮dzi艂y organy w艂adzy pa艅stwowej, cywilnej lub wojskowej, przez dzia艂alno艣膰 urz臋dow膮, niezgodn膮 z prawem lub obowi膮zkami s艂u偶by. Odpowiedzialnym za szkod臋 jest Pa艅stwo solidarnie z winnymi organami; wniesienie skargi przeciw Pa艅stwu i przeciw urz臋dnikom nie jest zale偶ne od zezwolenia w艂adzy publicznej. Tak samo odpowiedzialne s膮 gminy i inne cia艂a samorz膮dowe oraz organy tych偶e.
Przeprowadzenie tej zasady okre艣laj膮 osobne ustawy.

Art. 122
Postanowienia o prawach obywatelskich stosuj膮 si臋 tak偶e do os贸b, nale偶膮cych do si艂y zbrojnej. Wyj膮tki od tej zasady okre艣laj膮 osobne ustawy wojskowe.

Art. 123
Si艂a zbrojna mo偶e by膰 u偶yta tylko na 偶膮danie w艂adzy cywilnej, przy 艣cis艂ym zachowaniu ustaw do u艣mierzenia rozruch贸w lub do przymusowego wykonania przypis贸w prawnych. Wyj膮tki od tej zasady dopuszczalne s膮 tylko na mocy ustaw o stanie wyj膮tkowym i wojennym.

Art. 124
Czasowe zawieszenie praw obywatelskich: wolno艣ci osobistej (art. 97), nietykalno艣ci mieszkania (art. 100) wolno艣ci prasy (art.105), tajemnicy korespondencji (art. 106), prawa koalicji, zgromadzania si臋 i zawi膮zywania stowarzysze艅 (art. 108), mo偶e nast膮pi膰 dla ca艂ego obszaru pa艅stwowego lub dla miejscowo艣ci, w kt贸rych oka偶e si臋 konieczne ze wzgl臋d贸w bezpiecze艅stwa publicznego.
Zawieszenie takie zarz膮dzi膰 mo偶e tylko Rada Ministr贸w za zezwoleniem Prezydenta Rzeczypospolitej podczas wojny albo gdy grozi wybuch wojny, jako te偶 w razie rozruch贸w wewn臋trznych lub rozleg艂ych knowa艅 o charakterze zdrady stanu, zagra偶aj膮cych Konstytucji Pa艅stwa albo bezpiecze艅stwu obywateli. Zarz膮dzenie takie Rady Ministr贸w w czasie trwania sesji sejmowej musi by膰 natychmiast przedstawione Sejmowi do zatwierdzenia. W razie wydania takiego zarz膮dzenia, maj膮cego obowi膮zywa膰 na obszarze, obejmuj膮cym wi臋cej, ni偶 jedno wojew贸dztwo, w czasie przerwy w obradach sejmowych – Sejm zbiera si臋 automatycznie w ci膮gu dni 8 od og艂oszenia owego zarz膮dzenia celem powzi臋cia odpowiedniej decyzji.
Je艣li Sejm odm贸wi zatwierdzenia, stan wyj膮tkowy natychmiast traci moc obowi膮zuj膮c膮. Je偶eli Rada Ministr贸w zarz膮dzi stan wyj膮tkowy po zako艅czeniu okresu sejmowego lub po rozwi膮zaniu Sejmu, zarz膮dzenie Rz膮du powinno by膰 przedstawione Sejmowi nowo wybranemu, niezw艂ocznie na pierwszym posiedzeniu.
Zasady te okre艣li bli偶ej ustawa o stanie wyj膮tkowym.
Zasady czasowego zawieszenia wy偶ej wymienionych praw obywatelskich w czasie wojny na obszarze, obj臋tym dzia艂aniami wojennymi, okre艣li ustawa o stanie wojennym.

Rozdzia艂 VI. Postanowienia og贸lne

Art. 125
Zmiana Konstytucji mo偶e by膰 uchwalona tylko w obecno艣ci co najmniej po艂owy ustawowej liczby pos艂贸w, wzgl臋dnie cz艂onk贸w Senatu, wi臋kszo艣ci膮 2/3 g艂os贸w.
Wniosek o zmian臋 Konstytucji winien by膰 podpisany co najmniej przez 1/4 ustawowej liczby pos艂贸w a zapowiedziany co najmniej na 15 dni.
Drugi z rz臋du na zasadzie tej konstytucji wybrany Sejm mo偶e dokona膰 rewizji Ustawy Konstytucyjnej w艂asn膮 uchwa艂a, powzi臋t膮 wi臋kszo艣ci膮 3/5 g艂osuj膮cych, przy obecno艣ci co najmniej po艂owy ustawowej liczby pos艂贸w.
Co lat 25 po uchwaleniu niniejszej Konstytucji, ma by膰 Ustawa Konstytucyjna poddana rewizji zwyczajn膮 wi臋kszo艣ci膮 Sejmu i Senatu, po艂膮czonych w tym celu w Zgromadzenie Narodowe.

Rozdzia艂 VII. Postanowienia przej艣ciowe

Art. 126
Niniejsza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ma moc obowi膮zuj膮c膮 z dniem jej og艂oszenia, wzgl臋dnie – o ile urzeczywistnienie jej poszczeg贸lnych postanowie艅 zawis艂o od wydania odpowiednich ustaw – z dniem ich wej艣cia w 偶ycie.
Wszelkie istniej膮ce obecnie przepisy i urz膮dzenia prawne, niezgodne z postanowieniami Konstytucji, b臋d膮 najp贸藕niej do roku od jej uchwalenia przedstawione cia艂u ustawodawczemu do uzgodnienia z ni膮 w drodze prawodawczej.