Toporowski

2239
toporowski

Toporowski

Stan obecny

W 1992 roku w Polsce by艂y 1353 osoby nosz膮ce to nazwisko (kobiety i m臋偶czy藕ni).

Wzmianki

Najstarsze wzmianki s膮 wczesne. Adam Boniecki w „Herbarzu Polskim” podaje:
Jerzy Franciszek (Laskowski), student u Pijar贸w w Che艂mie 1678 r. Miko艂aj (Laskowski) uzyska艂 glejt do sprawy z Toporowsk膮 1666 r. (Sig. R臋k. Oss. 139 f. 27).

Po Szymonie (Kopysty艅skim) wnukowie, urodzeni z Anny Ilnickiej: Magdalena Popielowa, Bart艂omiej i Piotr, zmar艂y 1842 r. w Tustanowicach, po kt贸rym, z Anny Toporowskiej, syn Pawe艂.

(Kruszelnicki) Z przydomkiem Zieniewicz: Aleksander, syn Bazylego i Katarzyny Toporowskiej, wnuk Macieja i Maryanny Tustanowskiej, prawnuk Ihnata, w ziemstwie przemyskiem, 1782 r..

Inne wzmianki:

W dniu 18 czerwca 1414 roku wspomniani wy偶ej bracia Sta艅czyk i Andrzej Andrzejowice byli 艣wiadkami w sprawie przys膮dzenia mieszczanom wielu艅skim, przez s臋dziego Wiktora z Toporowa, po艂owy wsi Kur贸w w powiecie wielu艅skim, otrzymanej od Jakusza Kurowskiego (K. W贸jcikiewicz 1938-1939, s. 32).

1386 r. Wiktor z Mierzyc Toporczyk (herb Top贸r) staje si臋 w艂a艣cicielem Zdrgania, od nazwiska kt贸rego wie艣 zmieni艂膮 nazw臋 na Topor贸w.

Sebastian Toporowski. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych y W. X. Litewskiego, wojew贸dztwo pozna艅skie, 28 czerwca 1697 r.

Protoplasta rodu

Za protoplast臋 Rodu Toporowskich uwa偶any jest Wiktor z Toporowa. W 1386 roku przybywa do miejscowo艣ci Zdrganie nad Wart膮 ko艂o Wielunia – Wiktor z Mierzyc cz艂onek rodu Toporczyk贸w pos艂uguj膮cy si臋 piecz臋ci膮 z herbem Top贸r. Osiada w tej miejscowo艣ci i nazywa j膮 Toporowem. Toporczykowie nazywani r贸wnie偶 Star偶ami pos艂ugiwali si臋 herbem Top贸r. Tak o ich pochodzeniu pisze historyk Janusz Kurtyka by艂y prezes IPN:
„Istnia艂a ongi艣 tzw. Kronika Topor贸w /Toporczyk贸w/, w kt贸rej autor rozpoczyna narracje 鈥 od pocz膮tku prawie Polski鈥. W dzie艂ku tym znajduje si臋 opowie艣膰 o pochodzeniu Toporczyk贸w od jednego z 12 wojewod贸w Lecha, Epos o Walterze z Ty艅ca i legenda herbowa. O kronice Topor贸w wspomina ju偶 kronikarz Gall Anonim i wspomina owych pierwszych rycerzy.

A wi臋c w艣r贸d owych 12 wojewod贸w Lecha, tego legendarnego Lecha, kt贸ry ongi艣 w臋drowa艂 z Czechem i Rusem, by艂 w艂a艣nie pierwszy Toporczyk, rycerz walcz膮cy toporem. I to jest pierwsza legenda informuj膮ca o pocz膮tku rodu Toporczyk贸w. Toporczycy mieli te偶 swoje zawo艂anie rodowe i brzmia艂o ono Star偶a i tak te偶 nazywano Toporczyk贸w w czasach przedpiastowskich. Star偶owie Toporczycy pos艂ugiwali si臋 herbem Top贸r. W herbie Top贸r wyst臋puje top贸r bia艂y na polu czerwonym.

Niekt贸rzy badacze rodu Toporczyk贸w upatruj膮 w nazwie Star偶a nawi膮zanie do s艂owa stary, co zwany ju偶 u pogan mia艂o oznacza膰 staro偶ytno艣膰 tego rodu, tak jakby 贸w mityczny wojewoda Lecha, pierwszy Toporczyk zw any Star偶a, mia艂 wywodzi膰 si臋 ze staro偶ytnego rodu. Czy to prawda 鈥 nie wiadomo. Czy oznacza艂o to, 偶e Star偶owie ju偶 w czasach przed nasz膮 er膮, gdy S艂owianie w臋drowali i przesuwali si臋 ze wschodu jako lud indoeuropejski, wywodzili si臋 od ksi膮偶膮t Indii lub innych? nie wiadomo鈥.

Z rodu Toporczyk贸w 鈥 Star偶贸w pochodzi艂 s艂awny Komes 鈥 Palatyn Sieciech, kt贸ry w okresie panowania W艂adys艂awa Hermana sprawowa艂 faktycznie w艂adz臋 w Pa艅stwie. Z Toporczyk贸w wywodz膮 si臋 mi臋dzy innymi tak znakomite rody jak: T臋czy艅scy, Ossoli艅scy i wiele innych.

Ten偶e Wiktor od chwili zamieszkania w Toporowie pisze si臋 jako Wiktor z Toporowa. W okresie od 13 maja 1409 roku do 11 lipca 1415 roku sprawuje urz膮d Starosty Wielu艅skiego, a w okresach od 1 pa偶dziernika 1408 roku do 14 kwietnia 1416 roku i od 28 lipca 1432 roku do 5 czerwca 1444 roku jest tak偶e s臋dzi膮 Wielu艅skim. Jak podaj膮 偶r贸d艂a historyczne w latach 1402 鈥 1472 kasztelanowie sieradzcy byli r贸wnocze艣nie starostami wielu艅skimi, tak wiec Wiktor z Toporowa by艂 prawdopodobnie r贸wnie偶 kasztelanem sieradzkim.

Potomkowie Wiktora z Toporowa 鈥 Toporowskiego w okresie od XV wieku podczas ekspansji na wsch贸d wraz z mo偶now艂adztwem polskim przenosz膮 si臋 na kresy wschodnie i osiedlaj膮 si臋 w Toporowie w powiecie horodelskim. Mieszkaj膮 tam w okresie pobytu kr贸la Jana Kazimierza Wazy podczas wyprawy na Zbara偶 opisanej przez Henryka Sienkiewicz w Ogniem i Mieczem oraz filmie Jerzego Hofmana. Potomkowie Toporowskich z tego偶 Toporowa w cz臋艣ci pozostaj膮 na kresach wschodnich na Podolu i Wo艂yniu w powiecie 呕ytomierskim i mieszkaj膮 jeszcze w XIX wieku- Toporowscy herbu Top贸r i herbu Star偶a. Cz臋艣膰 rodu przenosi si臋 na Lubelszczyzn臋 oko艂o 1660r i osiada w dobrach Hieronima Ossoli艅skiego w Bystrzycy ko艂o Zakrz贸wka licz膮cych 30 艂an贸w – 1500 m贸rg.

Toporowscy h. Star偶a
Nr 76. Wyw贸d rodowito艣ci szlacheckiej urodzonych Toporowskich.
Roku 1802, dnia 21 pa藕dziernika.
Przed nami, Stanis艂awom Grafem Worcellem, Marsza艂kiem Guberni Wo艂y艅skiej, kawalerem order贸w Or艂a Bia艂ego i 艢w. Stanis艂awa i Deputatami z powiat贸w tej偶e Guberni do wywodu szlachectwa wybranymi, urodzony im膰 pan Antoni Toporowski powiatu 呕ytomierskiego ziemianin, w dow贸d szlachetnej swej i Ur. Dominika Toporowskiego brata swego rodzonego rodowito艣ci z艂o偶y艂 dokumenty nast臋puj膮ce jako to :

– roku 1788 dnia 11 sierpnia w Czudnowie dany od Ur. Wielomiejskiego Ur. Antoniemu Toporowskiemu z s艂u偶by wojennej Abszyt;
– roku 1798 dnia 5 sierpnia z archiwum S膮du Ziemskiego 呕ytomierskiego o zapisaniu w Skaskach Szlacheckich Ur. Antoniego Toporowskiego wsi Mokranszczyzny temu偶 dane 艢wiadectwo;
– roku i miesi膮ca tych偶e dnia 10 od Magistratu miasta 呕ytomierza Ur. Antoniemu Toporowskiemu jako w 偶adne skaski miejskie miasta 呕ytomierza nie wchodzi艂 i w ksi臋gi miejskie 偶ytomierskie zapisanym nie jest dane Za艣wiadczenie;
– roku i miesi膮ca tych偶e dnia 11 w 呕ytomierzu datowane a roku 1799 dnia 20 czerwca w Ziemstwie 呕ytomierskim oblatowane od 12 obywateli Guberni Wo艂y艅skiej Ur. Antoniemu i Dominikowi Toporowskim braci mi臋dzy sob膮 rodzonymi Wojciecha synom a J贸zefa wnukom o niew膮tpliwej szlacheckiej ich rodowito艣ci upewniaj膮ce 艢wiadectwo.

Z kt贸rych z艂o偶onych dokument贸w poniewa偶 okazuje si臋, 偶e Ur. Antoni i Dominik Toporowscy bracia mi臋dzy sob膮 rodzeni s膮 niegdy艣 Ur. Wojciecha synami, a J贸zefa Toporowskich wnukami, niemniej, 偶e przodkowie ich ci膮gle klejnotem szlachectwa szczyc膮c si臋, herbu Star偶a a mianowicie 鈥瀢 偶贸艂tym polu top贸r bia艂y w lewo tarczy obr贸cony, na he艂mie taki偶 top贸r ale nie wprost stoj膮cy lecz ostrzem nachylony ko艅cem niby w koron臋 utkwiony鈥 imienia i familii swej w艂a艣ciwego u偶ywali.

Przeto my, Guberski Marsza艂ek i Deputaci do wywodu szlachectwa wybrani, stosownie si臋 maj膮c do przepis贸w mi艂o艣ciwie w r. 1785 naj艂askawiej szlachcie darowanego przywileju, w spe艂nienie prawide艂 tego偶 dowody urodzonych Antoniego i Dominika braci mi臋dzy sob膮 rodzonych za dostateczne uznawszy, imiona ich i Ur. Gabriela i Szymona syn贸w Antoniego jako przez ojca przyznanych w cz臋艣膰 pierwsz膮 Ksi臋gi Aktualnej Szlachty Guberni Wo艂y艅skiej umie艣ci膰 i o tym upewniaj膮cy patent wyda膰 rozkazali.

Opr贸cz powy偶ej opisanego wywodu rodowito艣ci po dodatkowym sprawdzeniu wpisu do oryginalnych ksi膮g szlachty uda艂o si臋 ustali膰, 偶e:

Szlachcice Toporowscy:
Antoni syn Wojciecha 鈥 lat 37, 偶onaty na Katarzynie c贸rce J贸zefa 鈥 lat 31;
Synowie:
– Gabriel 鈥 lat 8;
– Szymon 鈥 lat wiek nie zaznaczony;
– C贸rka Franciszka 鈥 lat 12.
Dominik syn Wojciecha – lat wiek nie zaznaczony;
Zamieszkuj膮 w powiecie 呕ytomierskim guberni Wo艂y艅skiej.
Toporowscy h. Top贸r.

Uwaga. Wiek wylegitymowanej osoby) podane powy偶ej trzeba oblicza膰 nie od daty legitymacji 1802 tylko od daty rewizji ludno艣ci czyli od roku 1795-96

Toporowscy h. Top贸r
Nr 3459. Wyw贸d rodowito艣ci szlacheckiej urodzonych Toporowskich.
Roku 1802, dnia 31 grudnia.
Przed nami, Stanis艂awom Grafem Worcellem, Marsza艂kiem Guberni Wo艂y艅skiej, kawalerem order贸w Or艂a Bia艂ego i 艢w. Stanis艂awa i Deputatami z powiat贸w tej偶e Guberni do wywodu szlachectwa wybranymi, urodzony pan Stefan Toporowski powiatu 呕ytomierskiego obywatel, w dow贸d szlachetnej swej i Ur. Bazylego i Teodora Toporowskiech braci swych rodzonych rodowito艣ci z艂o偶y艂 dokumenty nast臋puj膮ce jako to :

– roku 1802 miesi膮ca listopada dnia 20 w 呕ytomierzu datowane od 12 osiad艂ych w Guberni Wo艂y艅skiej ziemian Ur. Bazylemu, Teodorowi i Janowi Toporowskim braci mi臋dzy sob膮 rodzonymi zmar艂ego szlachcica Jana i 偶ony jego Katarzyny z Kulmanowskich ma艂偶onk贸w Toporowskich synom a Jerzego i Anny z Adamowskich ma艂偶onk贸w Toporowskich wnukom o niew膮tpliwej szlacheckiej ich rodowito艣ci upewniaj膮ce 艣wiadectwo z zaznaczeniem, 偶e przodkowie ich ci膮gle klejnotem szlachectwa szczyc膮c si臋, herbu Top贸r. Z dodatkowym o艣wiadczeniem przez marsza艂ka szlachty powiatu 呕ytomierskiego Marcina Bukar臋 o braku zapisania braci Toporowskich w liczbie os贸b podanych.

Z kt贸rych z艂o偶onych dokument贸w poniewa偶 okazuje si臋, 偶e Bazyli, Teodor i Stefan Toporowscy braci mi臋dzy sob膮 rodzeni s膮 niegdy艣 ur. Jana i Katarzyny z Kulmanowskich ma艂偶onk贸w Toporowskich synami a Jerzego i Anny z Adamowskich wnukami niemniej, 偶e przodkowie ich ci膮gle klejnotem szlachectwa szczyc膮c si臋, herbu Top贸r a mianowicie 鈥濼op贸r bia艂y powinien by膰 w czerwonym polu, ostrzem w lew膮 tarczy obr贸cony. Na he艂mie taki偶 top贸r, tylko 偶e ostrzem troch臋 nachylony ku ziemi, jakby ko艅cem utkwiony w koronie鈥 imienia i familii swej w艂a艣ciwego u偶ywali.

Przeto my, Guberski Marsza艂ek i Deputaci do wywodu szlachectwa wybrani, stosownie si臋 maj膮c do przepis贸w mi艂o艣ciwie w r. 1785 naj艂askawiej szlachcie darowanego przywileju, w spe艂nienie prawide艂 tego偶 dowody urodzonych Bazyliego, Teodora i Stefana Toporowsskich braci mi臋dzy sob膮 rodzonych syn贸w Jana Toporowskiego za dostateczne uznawszy, imiona ich w cz臋艣膰 pierwsz膮 Ksi臋gi Aktualnej Szlachty Guberni Wo艂y艅skiej umie艣ci膰 i o tym upewniaj膮cy patent wyda膰 rozkazali.

Opr贸cz powy偶ej opisanego wywodu rodowito艣ci po dodatkowym sprawdzeniu wpisu do oryginalnych ksi膮g szlachty uda艂o si臋 ustali膰, 偶e:

Szlachcice Toporowcy:
Bazyli 鈥 lat 56, wdowiec;
Teodor 鈥 lat 52, wdowiec;
Stefan 鈥 lat 50, kawalwer;
Zamieszkuj膮 w powiecie 呕ytomierskim guberni Wo艂y艅skiej w miejscowo艣ci Januszpol, obecna nazwa Iwanopol.

Uwaga. Wiek wylegitymowanej osoby podany powy偶ej trzeba oblicza膰 nie od daty legitymacji 1802 tylko od daty rewizji ludno艣ci czyli od roku 1795-96

Toporowscy p. Piskorowicz
Toporowski Piskorowicz Micha艂, Antoni, Ignacy, Pawe艂 i Bazyli. Przem. S膮d ziemski r. 1782. Poczet szlachty galicyjskiej i bukowi艅skiej.
1697; 1782 pw.; Toporowa horodelski (Kt., Szg., Br).

Procesy legitymacyjne
Pod koniec XVIII wieku rozpocz臋艂y si臋 pr贸by administracji rosyjskiej przekszta艂cania staro偶ytnej szlachty Rzeczypospolitej w jeden z istniej膮cym w贸wczas w Imperium Rosyjskim stan. Proces urz臋dowych pr贸b i walki o swoje przywileje stanu szlacheckiego trwa艂 niemal siedemdziesi臋ciu lat i zosta艂 zako艅czony w brutalny spos贸b po powstaniu Styczniowym. Z punktu widzenia masowo艣ci najwa偶niejszy w tej walce by艂 przedzia艂 w okresie od drugiego podzia艂u Rzeczypospolitej do ko艅ca 1830-tych lat, kiedy problem zachowywania stanu zmusi艂 do udzia艂u w r贸偶nych formach walki za nim (zbieranie dokument贸w, odwo艂ania si臋 do instytucji pa艅stwowych i wyzwanie ich dzia艂ania, itp.) setki tysi臋cy ludzi a w tej liczbie i powy偶ej wspomniane rodziny Toporowskich.
W tym okresie powsta艂y te dwa powy偶ej opisane wywody rodowito艣ci szlacheckiej urodzonych Toporowskich, kt贸re odnotowali pochodzenie szlacheckie. Najwa偶niejszym udowodnieniem szlacheckiego pochodzenia Toporowskich jest 艣wiadectwo, wyst臋puje w dw贸ch wywodach, od dwunastu os贸b 鈥 dokument, kt贸ry by艂 jako dow贸d szlacheckiego pochodzenia bardzo popularny na prze艂omie wiek贸w XVIII a XIX i wymagany przez rz膮d rosyjski. Informacji o rodzinie, kt贸r膮 fiksowa艂 ten dokument (imiona cz艂onk贸w rodziny i ich przodk贸w, ich pochodzenia terytorialnego, nazw臋 herbu, etc.) pochodzi艂a, jak mo偶na przypuszcza膰, od samych zainteresowanych os贸b, chocia偶 w takich 艣wiadectwach jest, zwyk艂e, twierdzono, 偶e ziemianom, urz臋dnikom i wojskowym, kt贸re ich podpisali, osobi艣cie znana by艂a odpowiednia rodzina i jej przodkowie.

Motywy kt贸re doprowadzi艂y Toporowskich do kontakt贸w z odpowiednimi osobami w zakresie wydania za艣wiadczenia, zwi膮zane by艂y z pierwsz膮 pr贸b膮 administracji rosyjskiej dostosowania stanu szlachty, zgodnie z obowi膮zuj膮cym prawem cesarskim. Punktem wyj艣cia tych dziej贸w sta艂 si臋 spis szlachty podczas rewizji ludno艣ci przeprowadzonej 1795 roku. W tym miejscu trzeba zaznaczy膰, 偶e dane (wiek wylegitymowanej osoby) podane powy偶ej trzeba oblicza膰 nie od daty legitymacji 1802 tylko od daty rewizji ludno艣ci czyli od roku 1795-96, bo trwa艂a par臋 lat.

Po rozbiorach Polski zaborcy d膮偶yli do ograniczenia liczebno艣ci szlachty polskiej, domagano si臋 dostarczenia dokument贸w potwierdzaj膮cych szlachectwo. Polityka ta dotkn臋艂a szczeg贸lnie szlacht臋 za艣ciankow膮 , kt贸ra zwykle nie mog艂a dostarczy膰 wymaganych dokument贸w, lub nie by艂o jej sta膰 na kosztowne post臋powanie administracyjne. Szlachcice zagrodowi stawali si臋 wi臋c mieszczanami lub nawet ch艂opami. W ten spos贸b liczebno艣膰 szlachty za艣ciankowej z aktualnymi dokumentami w ko艅cu XIX wieku ograniczona zosta艂a nawet o 90 procent.

Sprawdzenie wywod贸w rodowito艣ci pisanych co rocznie pomi臋dzy lat 1802-1832 nie doprowadzi艂o do ustalenia dodatkowych wiadomo艣ci o rodzinach Toporowskich wylegitymowanych w 1802 roku. Toporowscy nie pragn臋li z niewiadomych dla nas przyczyn wzmocni膰 dodatkowymi dokumentami pierwszy wyw贸d, jak robili to inne rodziny, mo偶e z powodu tego, 偶e byli zbyt patriotycznie nastawieni, ale o tym poni偶ej.

W zaborze rosyjskim przeprowadzono weryfikacje praw szlacheckich po powstaniu listopadowym 1831 roku. Tych, kt贸rzy nie mogli poszczyci膰 si臋 odpowiednim maj膮tkiem zaliczono do kategorii odnodworc贸w po powstaniu styczniowym odnodworc贸w w艂膮czono do wsp贸lnot wiejskich na prawach ch艂op贸w oraz gra偶dan 鈥 wolnej, ale nie uprzywilejowanej ludno艣ci wiejskiej i miejskiej mieszczan. Z tego i korzystali Toporowsy na Wo艂yniu poniewa偶 nie b臋d膮c rodzin膮 zamo偶n膮 nie kontynuowali zatwierdzenie praw szlacheckich dworianstwa przez Senat Rosyjski, ta procedura by艂a zbyt kosztowna dla drobnej szlachty. St膮d brak istotnych 鈥 starszych dokument贸w Toporowskich.

Legitymacja s艂u偶y艂a Toporowskim na Wo艂yniu ponad 35 lat. Dzi臋ki jej mogli korzysta膰 ze wszystkich przywilej贸w, kt贸re mia艂o dworza艅stwo Imperium Rosyjskiego, na przyk艂ad nie podlegaj膮 poboru do rekrut贸w. Jednak sytuacja zacz臋艂a si臋 zmienia膰 po powstaniu Listopadowym (1830). Jedn膮 z reakcj膮 oficjalnego Petersburgu na polski ruch wolno艣ciowy by艂a decyzja do surowego przegl膮du wi臋kszo艣ci decyzji podj臋tych przez Szlacheckie Zgromadzenia o uznaniu godno艣ci szlacheckiej. W tym celu stworzono gubernialne komisji rewizyjne.

Skutkiem tego dla Toporowskich sta艂a deklasacja i pozbawienie przywilej贸w szlacheckich, dla dw贸ch wylegitymowanych rodzin, w dniu:

– 7 grudnia 1838 roku;
– 24 sierpnia 1840 roku.

W tym miejscu podkre艣li膰 trzeba wyra藕nie, i偶 nie zaliczenie do szlachty rosyjskiej dworianstwa nie odbiera艂o szlachectwa polskiego, jednak偶e brak przywilej贸w tego stanu w 艣wietle rosyjskiego prawodawstwa, prowadzi艂 nieuchronnie do deklasacji. Trzeba pami臋ta膰, i偶 system rosyjski zrobi艂 wszystko, aby oddzieli膰 w艂a艣cicieli ziemskich od reszty Polak贸w. Tylko ci pierwsi byli uznawani za szlacht臋 i mo偶na stwierdzi膰 jednoznacznie, 偶e oko艂o 1846 roku, po zako艅czeniu prac Kijowskiej Komisji Rewizyjnej zr贸wnanie: szlachta dworjanstwo = w艂a艣cicieli ziemscy zosta艂o oficjalnie zrealizowane.

W drugiej po艂owie wieku XIX Toporowscy na Wo艂yniu, wi臋cej w dokumentach nie wyst臋puj膮 jako szlachta lecz zapisani mieszczanami i ch艂opami z przyczyn powy偶ej opisanych.

Na Kresach Toporowscy s膮 rodzin膮 patriotyczn膮, 艣wiadczy o tym zachowany protok贸艂 przes艂uchania przez Kijowsk膮 wojsko – 艣ledcz膮 komisj臋 w roku 1864 uczestnika powstania Styczniowego Wojciecha Toporowskiego.

殴r贸d艂a

Pa艅stwowe archiwom obwodu 偶ytomierskiego, miasto 呕ytomierz, Ukraina. Fond 146 opis 1 sprawa 337-A karty akt 112, 112 zw, 113.

Wpis do ksi膮g szlachty, za艂膮cznik贸w 5. Pa艅stwowe archiwom obwodu 偶ytomierskiego, miasto 呕ytomierz, Ukraina. Fond 146 opis 1 sprawa 454 karty akt 25 zw, 26, 27, 28, 29.

Wpis do ksi膮g szlachty II, za艂膮cznik贸w 4. Pa艅stwowe archiwom obwodu 偶ytomierskiego, miasto 呕ytomierz, Ukraina. Fond 146 opis 1 sprawa 454 karty akt 227 zw, 228, 229, 230.

Jan Toporowski, ul. Fio艂kowa 2, 20-834 Lublin