Rycerstwo

3190
rycerstwo

Zasady: honor, duma, odwaga, m臋stwo, wierno艣膰 danemu s艂owu, hojno艣膰, obrona Ko艣cio艂a oraz szczeg贸lny stosunek do kobiet, pomoc ubogim – oto cechy rycerstwa.

Rycerstwo

Poniewa偶 szlachta wywodzi si臋 z rycerstwa, dla pe艂nego zrozumienia ducha szlachty nale偶y dobrze pozna膰 idee rycerstwa.

Rycerstwo bierze sw贸j pocz膮tek w XI wieku, kiedy zas艂u偶onych wojownik贸w w Europie Zachodniej zacz臋to wynagradza膰 ziemi膮, ko艅czy si臋 wraz z ko艅cem 艣redniowiecza, w XV wieku. Do czas贸w Boles艂awa Chrobrego wojownicy otrzymywali konie, bro艅 i 偶o艂d. Dwa wieki p贸藕niej w miejsce wojownik贸w podstaw膮 byli rycerze wystawiaj膮cy 鈥瀔opi臋鈥 鈥 oddzia艂 z niezb臋dnym wyposa偶eniem. Podstaw膮 utrzymania 鈥瀔opii鈥 by艂y nadane ziemie.

Podstawow膮 r贸偶nic膮 pomi臋dzy wojownikiem a rycerzem by艂a inna umys艂owo艣膰. Cho膰 wojownik贸w od rycerzy nie r贸偶ni艂a umiej臋tno艣膰 walki, o tyle zmianie uleg艂 cel walki. Dla rycerzy, zgodnie z ich etosem, wa偶ne by艂y zasady: ochrona swego pana, ochrona religii, szczodro艣膰, honor i ch臋膰 zas艂u偶enia sobie na wzgledy damy serca. Stan rycerski by艂 silnie i nierozerwalnie zwi膮zany z religi膮 chrze艣cija艅sk膮. Dlatego na przyk艂ad w Polsce na Pomorzu o rycerstwie mo偶na m贸wi膰 dopiero od wieku XII, gdy偶 wcze艣niej panowa艂o tam poga艅stwo. Kolebk膮 rycerstwa by艂a Francja, p贸藕niej rycerstwo jako stan wyodr臋bnia si臋 w Niemczech i pozosta艂ych krajach nale偶膮cych do kultury 艂aci艅skiej.

Rycerskie zasady

Tym co najkr贸cej charakteryzuje rycerstwo s膮 zasady: honor, duma, odwaga, m臋stwo, wierno艣膰 danemu s艂owu, hojno艣膰, obrona Ko艣cio艂a oraz szczeg贸lny stosunek do kobiet, pomoc ubogim. Znamy dzisiaj mn贸stwo s艂awnych rycerzy, okrytych chwa艂膮 m臋stwa ale byli oczywi艣cie i rycerze nieuczciwi czy strachliwi, nieobca by艂a te偶 zdrada.

Honor

Honor sta艂 si臋 podstaw膮 idea艂u rycerskiego. Rycerze ch臋tnie wyruszali na wojny nie z obowi膮zku wasala ani ch臋ci zdobycia 艂up贸w ale z poczucia honoru. Honor kaza艂 walczy膰 w pierwszych szeregach i gin膮膰 dla kr贸la. Stosowanie zasadzek, zabijanie bezbronnych, u偶ywanie broni niegodnej pozycji spo艂ecznej rycerza, podejmowanie walki z nie w pe艂ni uzbrojonym przeciwnikiem i ucieczka z pola bitwy by艂y niehonorowe. Honor wymaga艂 od rycerzy niesienia pomocy ludziom potrzebuj膮cym.

Duma

O warto艣ci rycerza stanowi艂a duma, zabraniaj膮ca rzeczy 鈥瀗iegodnych鈥, np. grabie偶y. Ale duma by艂a r贸wnocze艣nie powodem pychy, zawi艣ci, czasem nawet zdrady. Duma 鈥 podobnie jak honor 鈥 nie pozwala艂a na ucieczk臋 z pola bitwy czy walk臋 niedozwolon膮 broni膮.

Odwaga i m臋stwo

Odwaga to zdolno艣膰 do stani臋cia naprzeciw niebezpiecze艅stwu, nawet gotowo艣膰 do oddania 偶ycia gdy mo偶e przyczyni膰 si臋 to do obrony innych. Szczeg贸ln膮 odwag膮 i nieust臋pliwo艣ci膮 w obronie Ko艣cio艂a wykazywali si臋 templariusze, walcz膮cy nie dla w艂asnej chwa艂y a dla zbawienia wiecznego, chwa艂y Zakonu i ca艂ego Ko艣cio艂a.

Odwaga i m臋stwo cz臋sto by艂y nagradzane. Ci rycerze kt贸rzy nie byli szlachcicami mieli szans臋 na nobilitacj臋 i uzyskanie herbu dla siebie i potomk贸w, szlachcice za艣 mogli zyska膰 wzbogacenie herbu o nowe elementy.

Wierno艣膰

Rycerz stawa艂 si臋 wasalem przez z艂o偶enie uroczystej przysi臋gi cesarzowi, kr贸lowi lub ksi臋ciu: 鈥濶a wierno艣膰 sw膮 przyrzekam by膰 dla mojego pana, wielce pobo偶nego m臋偶a, oddanym wasalem i zachowywa膰 dla艅 swe m臋偶ne przywi膮zanie w niezmienno艣ci, szczerze i bez podst臋pu.鈥

Hojno艣膰

Rycerz mia艂 by膰 hojny wobec Ko艣cio艂a, os贸b ze swojej sfery, ubogich, a zw艂aszcza wobec os贸b rozs艂awiaj膮cych jego szczodrobliwo艣膰 i chwalebne czyny. Kodeks rycerski jako jedn膮 z najistotniejszych cech wymienia pogard臋 dla bogactw. Wi臋kszo艣膰 rycerstwa 偶y艂膮 ubogo, cz臋sto jedynie z datk贸w mo偶nych protektor贸w. Za艣 bogaci prze艣cigali si臋, rywalizowali mi臋dzy sob膮 w hojno艣ci, z czego korzystali ludzie ich dworu, damy, panny, rycerze, 艣piewacy, grajkowie i poeci. Warto zauwa偶y膰 偶e hojno艣膰 a nawet rozrzutno艣膰 by艂a aprobowana wobec Ko艣cio艂a i ludzi r贸wnie zamo偶nym a nawet zamo偶niejszym. Natomiast rozdawanie maj膮tku ubogim by艂o 藕le widziane.

Si艂a fizyczna

Si艂a fizyczna, t臋偶yzna by艂a podstaw膮 sukces贸w na polu walki. Rycerze sp臋dzali po艂ow臋 偶ycia w siodle, bez wzgl臋du na pogod臋, czasem przez wiele dni. Nie by艂o to zaj臋cie dla s艂abeuszy, utrzymaniu t臋偶yzny s艂u偶y艂y liczne turnieje.

Religijno艣膰 i Ko艣ci贸艂

Wszystkie dziedziny 偶ycia w 艣redniowieczu przepe艂nione by艂y religijno艣ci膮. Zadaniem rycerzy by艂o broni膰 Ko艣cio艂a, jego kap艂an贸w i rozszerza膰 wp艂ywy prawdziwej wiary. Od pocz膮tku kszta艂towania si臋 rycerstwa jego zwi膮zki z Ko艣cio艂em by艂y bardzo 艣cis艂e. Najzamo偶niejsi rycerze byli fundatorami ko艣cio艂贸w, w zamian za wstawiennictwo u Boga za pope艂nione grzechy rycerze oddawali znaczne cz臋艣ci swych maj膮tk贸w klasztorom lub biskupstwom. Darowywano cz臋sto nawet kilka czy kilkana艣cie wsi. Fundowanie 艣wi膮ty艅 i utrzymywanie klasztor贸w wynika艂y zar贸wno z 偶arliwo艣ci religijnej jak i ch臋ci u艣wietnienia pot臋gi darczy艅c贸w. Zwi膮zki z Ko艣cio艂em wyra偶a艂y si臋 na ka偶dym kroku rycerza. Przysi臋ga podczas pasowania na rycerza odwo艂ywa艂a si臋 do Boga, powszechn膮 praktyk膮 by艂o po艣wi臋canie broni a zw艂aszcza mieczy. Cz臋sto rycerze codziennie uczestniczyli we mszy 艣wi臋tej a w wolnych chwilach kazali sobie czyta膰 偶ywoty 艣wi臋tych. Patronem rycerzy obwo艂any zosta艂 艣w. Maurycy, szczeg贸ln膮 czci膮 rycerze darzyli Micha艂a Archanio艂a i 艣w. Floriana. 呕arliwa wiara w Boga i w s艂uszno艣膰 poczyna艅 Ko艣cio艂a by艂a dla rycerzy 藕r贸d艂em ufno艣ci w zasadno艣膰 swojego pos艂annictwa.

Damy

Wybawienie damy lub panny z ci臋偶kiej sytuacji stanowi艂o powinno艣膰 rycerza. W literaturze dworskiej i cz臋艣ciowo w praktyce kobiety by艂y inspiracj膮 r贸偶nych dzia艂a艅 rycerzy. Wielu rycerzy oddawa艂o swe serca kobietom i nie mia艂o znaczenia, czy by艂y one m臋偶atkami czy pannami. Spe艂nieniem mi艂o艣ci dworskiej wobec panny mia艂o by膰 ma艂偶e艅stwo. Zwykle ten rodzaj mi艂o艣ci polega艂 na adorowaniu kobiety i dokonywaniu dla chwa艂y jej imienia czyn贸w chwalebnych tak w bojach jak i na turniejach. Jednym z dziwniejszych zjawisk epoki to mi艂o艣膰 dworska wyra偶aj膮ca si臋 w stwierdzeniu 偶e prawdziwa mi艂o艣膰 to wieczna t臋sknota za kim艣, kogo nie mo偶na po艣lubi膰.

Ludzie ubodzy

Ochrona i pomoc ubogim by艂a obowi膮zkiem nie tylko Ko艣cio艂a i niewiast ale r贸wnie偶 rycerzy. Etos rycerski zobowi膮zywa艂 do obrony sierot, ludzi bezdomnych i biednych.

Droga do godno艣ci rycerskiej

Cho膰 pierwotnie rycerzem m贸g艂 zosta膰 ka偶dy ochrzczony m臋偶czyzna potrafi膮cy w艂ada膰 broni膮 je藕d藕ca to do艣膰 szybko prawo to zosta艂o ograniczone do tych, kt贸rzy pochodzili z rodzin rycerskich. W Polsce rycerzem m贸g艂 zosta膰 mieszczanin po nabyciu du偶ego maj膮tku ziemskiego.

Droga do rycerstwa rozpoczyna艂a si臋 ju偶 w wieku siedmiu-o艣miu lat, kiedy to ch艂opca z rycerskiej rodziny posy艂ano do zamku mo偶nego suzerena. Jako pa藕 lub giermek ch艂opiec podlega艂 i s艂u偶y艂 panu odpowiedzialnemu za jego wychowanie. Obowi膮zkami ch艂opca by艂o nabycie dobrych manier, us艂ugiwanie przy stole, nauka pisania, czytania, jazdy konnej, polowania, w艂adania mieczem i 鈥 czasem 鈥 p艂ywania i zapas贸w. Po uko艅czeniu 14 roku 偶ycia pa藕 by艂 mianowany na giermka. Opr贸cz kszta艂cenia cn贸t rycerskich zadaniem giermka by艂o r贸wnie偶 zajmowanie si臋 koniem, broni膮 i ekwipunkiem pana.

Pasowanie 鈥 to ceremonia przyj臋cia nowego rycerza do rycerstwa. O promocji decydowa艂 nie wiek lecz znacz膮ce osi膮gni臋cia militarne lub inne o du偶ym znaczeniu, zas艂ugi. R贸偶ne wa偶ne wydarzenia w 偶yciu suzerena by艂y cz臋sto okazj膮 do pasowania. Pasowanie wzi臋艂o swoj膮 nazw臋 od pierwotnej ceremonii polegaj膮cej na przypi臋ciu rycerskiego pasa i uderzeniem r臋k膮 w kark lub rami臋. Z czasem ceremonia ta uleg艂a przekszta艂ceniu w uderzenie nie r臋k膮 ale mieczem w rami臋, wr臋czenie miecza i przypi臋cie ostr贸g.

Pod koniec 艣redniowiecza idee rycerstwa ulegaj膮 przemianie i staj膮 si臋 domen膮 ludzi najzamo偶niejszych, zmniejsza si臋 przez to dost臋pno艣膰 do stanu rycerskiego. Ze wzgl臋du na bardzo du偶y koszt uroczysto艣ci pasowania coraz wi臋ksza liczba wojownik贸w bra艂a udzia艂 w bitwach nie jako rycerze ale jako osoby z rodzin rycerskich czyli szlachetnie urodzone. Zacz臋艂o kszta艂towa膰 si臋 poj臋cie szlachty 鈥 ludzi pochodz膮cej z rodzin rycerskich. Jednak idea rucerska to nie to samo co szlachectwo. Rycerstwo tym r贸偶ni艂o si臋 od szlachectwa 偶e rycerzem nikt nie rodzi艂 si臋 tak jak szlachcicem. Do szlif贸w rycerskich dochodzi艂o sie d艂ug膮 i trudn膮 drog膮.

Ziemia i szlachta

Pod koniec wiek贸w 艣rednich w miejsce problem贸w wojennych coraz wi臋kszego znaczenia dla rycerstwa nabiera艂a ziemia. Tak jak wcze艣niej wielk膮 wag臋 przyk艂adano do w艂a艣ciwego wyszkolenia we w艂adaniu or臋偶em, tak p贸藕niej podobn膮 wag臋 przyk艂adano do sprawnego zarz膮dzania maj膮tkiem, czyli do zarz膮dzania gospodarstwem. Poniewa偶 wojna przesta艂a by膰 藕r贸d艂em dochodu, rycerstwo zacz臋艂o zabiega膰 o posiadanie jak najwi臋kszych maj膮tk贸w ziemskich. Zacz臋to urz膮dza膰 folwarki aby szybko zwi臋kszy膰 p艂yn膮ce z maj膮tk贸w dochody. Zmniejszenie si臋 roli militarnej i zaanga偶owanie w sprawy gospodarcze sprawi艂o 偶e polskie rycerstwo w XV i XVI w. przekszta艂ci艂o sie w tzw. now膮 szlacht臋 鈥 warstw臋 uprzywilejowan膮 i panuj膮c膮.

Wi臋cej o szlachcie聽na stronie Szlachta.

Bractwa Rycerskie

Idee rycerskie r贸wnie偶 obecnie budz膮 zainteresowanie w艣r贸d wielu os贸b staraj膮cych si臋 odtwarza膰 dawne zwyczaje Polskie zwi膮zane z rycerstwem. Najcz臋stsz膮 form膮 jest grupowanie si臋 mi艂o艣nik贸w i organizowanie Bractw Rycerskich. Bractwa Rycerskie d膮偶膮 do odwzorowania 艣redniowiecznych zwyczaj贸w, odtwarzaj膮 opr贸cz sztuki walki r贸wnie偶 stroje, zbroje, or臋偶 walki oraz jedzenie i picie.

Literatura

Polecam ciekaw膮 i dobrze przybli偶aj膮c膮 ducha epoki ksi膮偶k臋:
Franciszek Kusiak Rycerze 艣redniowiecznej Europy 艂aci艅skiej, PIW, Warszawa 2002.
Prezentuje ona ca艂o艣ciowe podej艣cie do problematyki w bardzo przyst臋pny spos贸b.
Bardzo ciekawe jest czasopismo 鈥濭azeta Rycerska鈥. Historia, kultura, 偶ycie codzienne 艣redniowiecza. Ciekawostk膮 jest cykl 鈥瀙oradnik rzemie艣lnika鈥 prezentuj膮cy stare technologie. http://www.gazetarycerska.pl/.