Herbarze

3005
herbarze

Herby i herbarze聽znajduj膮 si臋 w obszarze du偶ego zainteresowania poszukiwaczy przodk贸w. Nic dziwnego, 艣wiadcz膮 o wywodzeniu si臋 z grupy pierwotnie rycerskiej, ale przez wiele wiek贸w maj膮cej decyduj膮cy wp艂yw na rozw贸j Rzeczpospolitej.

Herby i herbarze

Herbarze to publikacje zwi膮zane z herbami. Wyst臋puj膮 w dw贸ch podstawowych rodzajach:
Zbiory wizerunk贸w herb贸w. Herbarze tego rodzaju prezentuj膮 wizerunki herb贸w, cz臋sto z opisami. Zamieszczaj膮 cz臋sto informacj臋 o nazwiskach zwi膮zanych z danymi herbami. Wad膮 tych herbarzy jest pomijanie nazwisk co do kt贸rych nie jest znane powi膮zanie z herbem.

Wykazy nazwisk 鈥瀐erbowych鈥. Ten rodzaj herbarzy k艂adzie nacisk na wymienienie os贸b nosz膮cych dane nazwisko. Poniewa偶 cz臋艣膰 nazwisk szlacheckich nie ma znanych herb贸w, mo偶e by膰 wymieniona w tym rodzaju herbarzy. Z tego wzgl臋du w tych herbarzach wymieniana jest wi臋ksza liczba nazwisk/os贸b nale偶膮cych do szlachty.
Na stronie Literatura genealogiczna i heraldyczna聽znajdziesz obszerny wykaz literatury, w tym wielu herbarzy prezentuj膮cych zar贸wno herby jak i rodziny przynale偶膮ce do danego herbu. Niekt贸re herbarze dany herb przedstawiaj膮 w postaci wizerunku, inne tylko opisuj膮 wygl膮d.

Herbarze jako zbiory wizerunk贸w herb贸w

Jakkolwiek genealogia pozwala odnale藕膰 powi膮zania pomi臋dzy osobami z zamierzch艂ej historii to jednak ustalenie herbu lub jego wizerunku nie zawsze jest mo偶liwe. Znane s膮 przypadki b艂臋d贸w w zapisach wizerunk贸w, znane s膮 przypadki b艂臋d贸w druku herbarzy. W chwili obecnej nie ma wyczerpuj膮cego temat herbarza zamykaj膮cego wiedz臋 o herbach.

Herby napoleo艅skie -Herby napoleo艅skie
Herby polskie – http://www.herby.com.pl/main.php 鈥 na tej stronie jest dost臋pny du偶y zbi贸r wizerunk贸w herb贸w polskich.

Herbarze jako wykazy 鈥瀐erbowych鈥

Wiele herbarzy i podobnych publikacji posiadaj膮 przeszukiwalne indeksy nazwisk udost臋pnione w tym serwisie. Indeksy te pozwalaj膮 szybko stwierdzi膰, czy dane nazwiska wyst臋puj膮 w poszczeg贸lnych herbarzach (jak i r贸偶nych innych materia艂ach zbiorowych takich jak s艂owniki, spisy, nobilitacje i inne). Dzi臋ki indeksom 艂atwo stwierdzisz czy w Twoim przypadku zakup danych pozycji jest uzasadniony. Nale偶y pami臋ta膰 偶e polskie szlachectwo nie by艂o nigdy w pe艂ni sformalizowane i zewidencjonowane. Nie ma herbarza wymieniaj膮cego wszystkie szlachecklie nazwiska. Na stronie Wywodzenie szlachectwa przedstawione s膮 informacje na temat przynale偶no艣ci do szlachty.

Indeksy nazwisk w herbarzach znajdziesz na stronie Wykazy nazwisk.

Wiarygodno艣膰 herbarzy

Powa偶nym problemem jest wiarygodno艣膰 danych zawartych w nawet uznanych dzie艂ach. Uznanych bo warto艣ciowych, obszernych i wymagaj膮cych wielu lat pracy przy ich tworzeniu. Jednak nawet uznane dzie艂a nie s膮 wolne od b艂臋d贸w. Podstawowe b艂臋dy to przede wszystkim:

  • tworzenie nieistniej膮cych nazwisk (!),
  • b艂臋dnie podawane herby,
  • b艂臋dnie podawane piastowane urz臋dy.

Tworzenie nieistniej膮cych nazwisk

Z 鈥瀟worzeniem鈥 nowych nazwisk spotykamy si臋 najcz臋艣ciej przy przytaczaniu nazwisk szlachty litewskiej oraz przy odczytywaniu zapis贸w ruskich (cyrylic膮). Przyk艂adowo nazwisko Szyszkiewicz mog艂o powsta膰 jako b艂臋dny odczyt nazwiska Tyszkiewicz, kt贸re zapisane po rusku z du偶ej litery T , kt贸ra wygl膮da podobnie do du偶ej litery Sz 艂atwo mog艂o (i by艂o) zosta膰 odczytane jako Sz. Drugi problem 鈥瀗azwiskotw贸rczy鈥 zwi膮zany by艂 z przytaczaniem jako nazwisk patronymik贸w zw艂aszcza w odniesieniu do okresu, w kt贸rym proces kszta艂towania si臋 nazwisk nie zosta艂 jeszcze zako艅czony. W takim przypadku wiele os贸b powinno by膰 podane jako 鈥瀊eznazwiskowe鈥. Dotyczy to np. nazwisk Bart艂omiejewicz贸w na 呕mudzi w popisie z 1621 r. 鈥 zosta艂o tak zapisanych wiele os贸b nie zwi膮zanych ze sob膮 wi臋zami krwi a wy艂膮cznie z tego powodu 偶e mieli ojc贸w Bart艂omiej贸w鈥

B艂臋dnie podawane herby

Do艣膰 cz臋sto spotykamy si臋 z kilkoma herbami tej samej rodziny 鈥 tak, jakby by艂y to osobne rody. A przecie偶 popularne by艂o u偶yczanie piecz膮tki osobie jej potrzebuj膮cej a w danej chwili przy sobie sygnetem nie dysponuj膮cej. Zjawisko to opisywa艂 W艂odzimierz Dworzaczek pisz膮c: 鈥濧utor nie wykaza艂 dostatecznej ostro偶no艣ci tam, gdzie jednej i tej samej piecz臋ci 鈥瀙rzejacielskiej鈥 u偶ywa艂o kilku ludzi obcych sobie krwi膮. St膮d pewna ilo艣膰 skojarze艅 nazwisk z herbami sk膮din膮d nieznanych, ale te偶 w rzeczywisto艣ci nie istniej膮cych.鈥 B艂臋dy takie pojawiaj膮 si臋 np. u Wittyga jak i u Niesieckiego. By艂o to zreszt膮 wielkim problemem dla legitymuj膮cej si臋 szlachty, kt贸ra znaj膮c w艂a艣ciwy herb aby unikn膮膰 k艂opot贸w z wywodzeniem szlachectwa zmuszone zosta艂y zapomnie膰 o swych rzeczywistych herbach i zgodzi膰 si臋 z g艂臋boko mylnym stwierdzeniem niekt贸rych heraldyk贸w.

B艂臋dnie podawane piastowane urz臋dy

Niestety, do dzisiaj niekt贸re przypadki nie艣cis艂o艣ci nadal budz膮 w膮tpliwo艣ci czy aby by艂y to tylko b艂臋dy. Wydaje si臋 偶e w niekt贸rych przypadkach by艂y to nie艣cis艂o艣ci wprowadzone celowo! Dotyczy to u Wittyga m.in. osoby Marcina Janowicza h. Poraj, chor膮偶ego mejszagolskiego w 1534 r., podczas gdy w rzeczywisto艣ci osoba ta to przedstawiciel Bielewicz贸w h. Mogi艂a.

Problemy zwi膮zane z 鈥瀗ieznanymi鈥 nazwiskami i herbami oraz szereg 藕r贸de艂 powstawania nie艣cis艂o艣ci podaje Andrzej Rachuba w artykule 鈥濿 sprawie nieznanych Wittygowi nazwisk i herb贸w szlacheckich鈥 opublikowanym w ksi膮偶ce 鈥濰eraldyka i okolice鈥.