D臋by Pami臋ci Jana Paw艂a II

d臋by jana paw艂a ii

By艂o to dziesi臋膰 lat temu, kiedy dosy膰 nieoczekiwanie聽zosta艂em zaproszony na uroczysto艣膰 po艣wiecenia tablicy,聽upami臋tniaj膮cej聽wizyt臋 papie偶a Jana Paw艂a II w Archidiecezji Lwowskiej, kt贸r膮 dzi臋ki staraniom diaspory z艂oczowskiej mieszkaj膮cej w Polsce聽– wmurowano we fronton elewacji XVII wiecznego ko艣cio艂a pod wezwaniem Wniebowzi臋cia Naj艣wi臋tszej Maryi Panny w Z艂oczowie.

Jak posadzi艂em na Ukrainie D臋by Pami臋ci Jana Paw艂a II

d臋by jana paw艂a ii

Zaproszenie聽podpisa艂聽nowy proboszcz parafii ks. Micha艂 Ho艂dowicz. Nie namy艣laj膮c si臋 wiele, wraz聽z przyjaci贸艂mi聽Stanis艂awem i Andrzejem聽postanowili艣my, kolejny ju偶 raz –聽wyruszy膰 do ziemi naszych聽rodzic贸w i dziadk贸w.

Przej艣cie graniczne聽w Krakowcu聽sprawia wra偶enie lepiej zorganizowanego, ni偶聽znane nam z wielokrotnego przekraczania聽– przej艣cie w Medyce. Ukrai艅skie s艂u偶by graniczne, kompetentne i z wyra藕n膮 偶yczliwo艣ci膮 traktuj膮聽turyst贸w聽z Polski. Uci膮偶liwo艣ci膮, kt贸r膮 do艣wiadczyli艣my na ka偶dym przej艣ciu – jest聽jednak聽wyd艂u偶enie kolejek przez mieszka艅c贸w przygranicznych miejscowo艣ci,聽w ramach prywatnego importu聽z Ukrainy paliw, alkoholu i papieros贸w. Odprawa, wraz z oczekiwaniem na zako艅czenie przerwy w pracy polskiego funkcjonariusza, zaj臋艂a nam 2 godziny. Potem ju偶 szerokim traktem, przegrodzonym聽asfaltowymi zaporami, kt贸re skutecznie聽wymuszaj膮 ograniczenie szybko艣ci, pozostawiaj膮c z boku Jawor贸w – dojechali艣my o zmroku do Lwowa.

Lw贸w

Jesienny zmierzch, rozkopane przy okazji wymiany kanalizacji 艣r贸dmie艣cie, do tego wyczuwalna, nerwowa atmosfera, spowodowana kryzysem聽politycznym i gospodarczym w jakim znalaz艂a si臋 Ukraina聽w ostatnich dniach pa藕dziernika, a tak偶e wielkie plakaty s艂awi膮ce 66-lecie聽utworzenia UPA, nie by艂y zdolne odebra膰 – po艂o偶onemu na siedmiu wzg贸rzach聽聽miastu聽– magicznej urody, miejsca聽do kt贸rego t臋skni ju偶 trzecie pokolenie wyp臋dzonych z niego Polak贸w.

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

Z艂ocz贸w

Pn膮c si臋 pod聽g贸r臋, najd艂u偶sz膮 ulic膮聽Lwowa聽艁yczakowsk膮, przez Winniki, Nowosi贸艂ki, po pokonaniu 70 kilometr贸w聽– dojechali艣my聽bardzo dobr膮 drog膮,聽do聽mojego rodzinnego miasta, po艂o偶onego na skrzy偶owaniu wa偶nych trakt贸w, wiod膮cych na p贸艂noc聽do Kijowa聽i na po艂udnie, a偶 do Odessy, nad Morze Czarne. Ulubionego przez聽kr贸la Jana III Sobieskiego聽Z艂oczowa, z kt贸rego r贸wnie偶聽pochodzi艂 wyr贸偶niony nagrod膮 Nobla: w dziedzinie chemii Roald Hoffmann.聽Miejsca w kt贸rym, przez prawie p贸艂 wieku,聽w najtrudniejszych czasach wojny i sowieckiej Ukrainy, pe艂ni艂 pos艂ug臋 kap艂a艅sk膮 tajny biskup聽ks. Jan Cie艅ski.

d臋by jana paw艂a ii

Urz臋duj膮cy wtedy dopiero聽od sierpnia聽ks. proboszcz聽Micha艂 Ho艂dowicz聽niezmiernie si臋 ucieszy艂聽z inicjatywy posadzenia聽na skwerze,聽przed聽ko艣cio艂em聽i Kolegium Pijar贸w聽聽wadowickich d臋b贸w pami臋ci Jana Paw艂a II, kt贸re dla tego miasta,聽przekaza艂a pani burmistrz Wadowic Ewa Filipiak.

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

Moje zaanga偶owanie si臋 w pi臋kny program samorz膮du聽papieskiego miasta 鈥 obdarowywania聽miejsc, w kt贸rych ogniskuje si臋 szczeg贸lny kult Papie偶a Polaka聽sadzonkami d臋b贸w, pochodz膮cych ze specjalnie dla tego celu prowadzonej szk贸艂ki, bra艂 si臋 z tego, 偶e wraz z rodzicami i siostrami po wysiedleniu z Kres贸w Wschodnich w 1945 r. znale藕li艣my schronienie聽w艂a艣nie聽w Wadowicach.

W tym mie艣cie wyrasta艂em, na wadowickim cmentarzu pochowani s膮 moi rodzice.
Jako, 偶e teren聽na kt贸rym planowali艣my posadzi膰 d臋by 鈥 nale偶y do mienia komunalnego – niezb臋dne by艂o uzyskanie聽stosownego zezwolenia w z艂oczowskim magistracie. Spotkali艣my si臋聽z聽偶yczliwym przyj臋ciem聽i pozwolenie udzielono nam od r臋ki.

d臋by jana paw艂a ii

Z merem Z艂oczowa

Drugim celem naszej podr贸偶y by艂o zebranie materia艂贸w do przygotowywanej przeze mnie ksi膮偶ki, na kanwie odnalezionego, po 60 latach pami臋tnika聽J贸zefa Jackowskiego z lat 1942-1946聽z Pieniak. Przejmuj膮cej, bardzo osobistej relacji聽聽z okresu聽czystek etnicznych na Wo艂yniu.

Huta Pieniacka

d臋by jana paw艂a ii

Poszukuj膮c聽drogi do Huty Pieniackiej, w kt贸rej 28 lutego 1944 r. Ukrai艅scy nacjonali艣ci spod znaku SS Galizjen wraz z okoliczn膮, ukrai艅sk膮聽ludno艣ci膮聽wymordowali 1300 mieszka艅c贸w聽wsi聽i innych os贸b, kt贸re w atmosferze narastaj膮cego zagro偶enia聽tam si臋 schronili聽– napotykali艣my聽na mur milczenia.

d臋by jana paw艂a ii
Nie odnosi艂o si臋 jednak聽wra偶enia niech臋ci, ze strony spotkanych przygodnie os贸b, kt贸ra聽mog艂aby wynika膰 z聽uprzedzenia do Polak贸w. Nie, jednak聽ka偶dy,聽napotkany聽przez nas聽na trasie Ukrainiec zapytany聽o to, jak dojecha膰 do Huty Pieniackiej 鈥 udziela艂 wymijaj膮cej odpowiedzi, a przecie偶 mieli艣my do celu naszej podr贸偶y, jak si臋 p贸藕niej okaza艂o, bardzo blisko –聽zaledwie par臋 kilometr贸w.

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

W Pieniakach, w kt贸rych mieszkali moi rodzice, spotkali艣my聽uczni贸w i uczennice mojej mamy. Byli oni wyra藕nie pod wra偶eniem tego, 偶e pojawi艂 si臋聽syn聽ich kierowniczki szko艂y. Nauczycielki, kt贸ra uczy艂a tam 15 lat.聽Czas swojego dzieci艅stwa i nauki, wspominali ze wzruszeniem.聽W Pieniakach nie zachowa艂o si臋, opr贸cz zniszczonego ko艣cio艂a i domu ludowego –聽nic z dawnej 艣wietno艣ci.

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

Nie ma 艣ladu po pa艂acu i dworku Cie艅skich, wszystko zosta艂o zburzone. Nie ma聽gorzelni, m艂yna 鈥 zapuszczone s膮聽stawy i urz膮dzenia聽wodne.

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

Byli jednak osiemdziesi臋cioletni staruszkowie, kt贸rzy otwierali si臋 na wspomnienia o moich rodzicach,聽ale zamykali si臋, odwracaj膮c wzrok –聽jak ich pyta艂em o zamordowanych聽tutaj, w 1944 roku siostrze mojego ojca i jej m臋偶a, kierownika gorzelni聽Wandy, Micha艂a Wolanin贸w聽i ich ma艂ej c贸reczki. Najwyra藕niej聽nie chcieli na ten temat聽m贸wi膰.

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

Jednak, wskazali nam聽drog臋, jak do Huty Pieniackiej dotrze膰. Nale偶a艂o, jad膮c od strony Podkamienia przed Pieniakami skr臋ci膰聽 w prawo. Przed聽呕arkami pojawi艂 si臋聽oznakowany聽na 偶贸艂to, na bia艂ym tle,聽o numeracji 21 – szlak turystyczny. Min臋li艣my wie艣聽i le艣n膮, pe艂n膮 wyboj贸w i ka艂u偶 po niedawnym deszczu le艣n膮 drog膮 – dojechali艣my do wielkiej polany.

Zapada艂 zmierzch, kt贸ry pot臋gowa艂聽smutek scenerii聽miejsca, w kt贸rym dokonano zbrodni ludob贸jstwa, z niewyobra偶alnym okrucie艅stwem, morduj膮c bestialsko聽–聽w imi臋 Samostijnej Ukrainy ca艂e rodziny, w tym ludzi starych, zniedo艂臋偶nia艂ych, niemowl臋ta,聽ma艂e dzieci.

d臋by jana paw艂a ii d臋by jana paw艂a ii d臋by jana paw艂a ii

Po艣rodku polany, na obrysie fundament贸w, na聽聽kt贸rych聽sta艂 wcze艣niej ko艣ci贸艂聽– spalony wraz z znajduj膮cymi si臋 w nim lud藕mi, kt贸rych krzyki i wo艂ania聽wype艂niaj膮聽r贸wnie偶 i dzisiaj聽cisz臋 poprzedzaj膮c膮 艢wi臋to Zmar艂ych – stoi pomnik wybudowany przez聽聽Polak贸w z kamiennymi tablicami, kt贸re os艂aniaj膮聽聽krzy偶.

d臋by jana paw艂a ii

Na tablicach wyryto ponad 800 nazwisk ofiar聽ludob贸jstwa, do ko艅ca dot膮d nie聽os膮dzonego, kt贸rego dramatyczne okoliczno艣ci s膮 jeszcze nadal przedmiotem politycznej gry.

d臋by jana paw艂a ii

Wieczne odpoczywanie racz im da膰 Panie, a sprawcy… niech sprawcy –聽聽zostan膮聽na zawsze pot臋pieni!

„Niebo by艂o ju偶 ciemne coraz bardziej, a potem i step z wolna mroczy艂 si臋” jak pisa艂 w „Ogniem i mieczem” H. Sienkiewicz, a my wracali艣my z聽miejsca, kt贸re聽nie jest oznaczone, na 偶adnej, dost臋pnej na Ukrainie聽mapie聽– w聽skupionym聽milczeniu.

Podkamie艅

W Podkamieniu聽u艣wiadomili艣my sobie, 偶e jest to kolejna miejscowo艣膰聽na Kresach Po艂udniowo Wschodnich RP,聽naznaczona聽hekatomb膮聽krwi niewinnych ludzi. 12 marca 1944 roku w聽klasztorze oo Dominikan贸w聽i w samym Podkamieniu聽wymordowano kilkuset Polak贸w.

Zataczaj膮c聽ko艂o聽鈥 przez Brody, w kt贸rych uczy艂a moja mama zaraz po uko艅czeniu Seminarium Nauczycielskiego we Lwowie, potem przez Jasion贸w聽–聽dotarli艣my p贸藕nym ju偶 wieczorem do Podhorc贸w, w kt贸rych, jeszcze przed I Wojna 艢wiatow膮聽mieszka艂 m贸j dziadek do – ufundowanego, przez聽hetmana Koniecpolskiego w XVI wieku – monastyru o.o. Bazylian贸w w Ple艣niskach z s艂yn膮c膮 z cudownych w艂a艣ciwo艣ci ikon膮.

Podhorce

d臋by jana paw艂a ii

Przeor klasztoru, ojciec Wiktor, zgodzi艂 si臋 nas przenocowa膰. Ju偶 wcze艣niej korzystali艣my z聽go艣ciny mnich贸w grekokatolickich聽w wygodnych, przeznaczonych dla pielgrzym贸w licznie聽nawiedzaj膮cych wa偶ne dla ko艣cio艂a obrz膮dku wschodniego sanktuarium聽– pokojach.

d臋by jana paw艂a ii

Ojciec Wiktor, o ascetycznej postaci, kszta艂cony w Rzymie w Colegium Gregorianum kap艂an聽– okaza艂 si臋 niezwykle interesuj膮cym rozm贸wc膮. Po聽wzajemnym, bli偶szym poznaniu si臋,聽poruszyli艣my w rozmowie z nim, nurtuj膮cy nas od dawna temat: czy w 艂onie聽ko艣cio艂a unickiego, kt贸ry przecie偶 uznaje聽zwierzchnictwo papie偶a, a wiec jest wsp贸lnot膮 nam, katolikom聽najbli偶sz膮聽– podejmuje si臋 dyskusj臋 na temat聽roli tego聽ko艣cio艂a聽w聽okresie, kiedy to jego wierni聽i kap艂ani uczestniczyli w dokonywaniu聽straszliwych czyn贸w, kt贸re s膮 przecie偶聽grzechem ci臋偶kim? Ojciec Wiktor (urodzony w 1951) odpowiedzia艂,聽偶e o tym聽si臋 nie m贸wi. 呕e on sam o tych sprawach, dopiero od nas si臋 dowiaduje. Jednak聽na po偶egnanie poprosi艂 o wskazanie mu drogi do Huty Pieniackiej.

d臋by jana paw艂a ii

Z艂ocz贸w

Uroczysto艣ci obchod贸w 30 rocznicy rozpocz臋cia przez Papie偶a Polaka聽pontyfikatu, kt贸rego byli艣my 艣wiadkami i聽uczestnikami, a聽kt贸ry聽opr贸cz聽wymiaru religijnego聽zmieni艂聽map臋 geograficzna 艣wiata, doprowadzi艂 do upadku ZSRR. Przyczyni艂 si臋 do odzyskania wolno艣ci przez pa艅stwa聽uzale偶nione od imperium szatana – przybra艂y聽w聽Z艂oczowie niezmiernie podnios艂y wymiar. Ko艣ci贸艂 wype艂niony by艂 po brzegi.

d臋by jana paw艂a ii

Liturgii Mszy 艢w. Dzi臋kczynnej聽przewodniczy艂, powo艂any聽przez papie偶a聽Benedykta XVI, cztery dni wcze艣niej na Ordynariusza Archidiecezji Lwowskiej ks. arcybiskup Mieczys艂aw Mokrzycki.

d臋by jana paw艂a ii

Przybyli te偶 przedstawiciele hierarchii ko艣cio艂贸w wschodnich.

d臋by jana paw艂a ii

Po zako艅czonej celebrze nast膮pi艂o po艣wi臋cenie wmurowanej, tu偶 przy wej艣ciu g艂贸wnym 艣wi膮tyni聽– tablicy pami膮tkowej.

d臋by jana paw艂a ii

Inicjatork膮 tej formy podzi臋kowania, ozdobionego sylwetk膮 Jana Paw艂a II, by艂a, nie偶yj膮ca ju偶 c贸rka przedwojennego s臋dziego ze Z艂oczowa聽pani Maria Zaleska – Czajkowska. Tablic臋 wykona艂 znany rze藕biarz prof. Stanis艂aw S艂odowy z Gliwic.

Stanowi owa tablica votum, umieszczone tak,聽aby ka偶dy przechodz膮cy obok ko艣cio艂a聽m贸g艂 s艂owa聽wdzi臋czno艣ci聽odczyta膰 w j臋zyku polskim i ukrai艅skim.

Potem Jego Ekscelencja ks. Arcybiskup聽po艣wieci艂 i posadzi艂 wraz ze mn膮 wadowickie D臋by Pami臋ci Jana Paw艂a II聽na wieczn膮 chwa艂臋 i pami膮tk臋 Papie偶a, co do kt贸rego Ukrai艅cy s膮聽艣wi臋cie聽przekonani… i nie idzie im tego w 偶aden spos贸b聽wyperswadowa膰, i偶聽by艂 z nimi przez聽swoj膮 matk臋聽– spokrewniony.

d臋by jana paw艂a ii d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

d臋by jana paw艂a ii

D臋by

Za ka偶d膮 moj膮 p贸藕niejsz膮 bytno艣ci膮 na Ukrainie, star艂em si臋 nawet specjalnie zajecha膰 do Z艂oczowa, 偶eby zobaczy膰 jak si臋 papieskie d臋by maj膮. Przez kolejne lata d臋by ros艂y na chwa艂臋 艢wi臋tego, a偶 do momentu, kiedy zacz臋艂y – planuj膮cym wybrukowanie placu przez ko艣cio艂em Ukrai艅com – przeszkadza膰.

d臋by jana paw艂a ii

Zosta艂y przesadzone raz, a potem i drugi w inne miejsce. Pocieszam si臋 jednak, 偶e ich transcedentalna funkcja – nie pozwala im uschn膮膰.