Genealogia – wprowadzenie i podstawowe poj臋cia

2841
genealogia podstawy

Genealogia bada stosunki pokrewie艅stwa i powinowactwa mi臋dzy lud藕mi. Podstawowymi 藕r贸d艂ami wykorzystywanymi przez genealogi臋 s膮: ksi臋gi parafialne, akta s膮dowe i stanu cywilnego, a tak偶e inne dokumenty, pomniki nagrobne.聽

Genealogia

Genealogia – nauka pomocnicza historii badaj膮ca stosunki pokrewie艅stwa i powinowactwa mi臋dzy lud藕mi, ustalaj膮ca stopie艅 filiacji (wzajemny stosunek dwojga os贸b, z kt贸rych jedna pochodzi od drugiej, tzw. pokrewie艅stwo wst臋pne lub zst臋pne) i koicji (zwi膮zek dwojga os贸b p艂ci odmiennej, zawarty dla wydania potomstwa) oraz okre艣laj膮ca daty narodzin, 艣lub贸w i zgon贸w. Wyniki poszukiwa艅 przedstawiane s膮 w formie opisowej lub w postaci tablic genealogicznych: przodk贸w (ascendet贸w) – w formie tzw. wywodu, oraz potomk贸w (descendent贸w) – w formie tzw. drzewa genealogicznego. Podstawowymi 藕r贸d艂ami wykorzystywanymi przez genealogi臋 s膮: ksi臋gi parafialne, akta s膮dowe i stanu cywilnego, a tak偶e inne dokumenty, pomniki nagrobne itp. W XIX w. wzros艂o zainteresowanie genealogi膮, doprowadzaj膮c do wypracowania metod badawczych spe艂niaj膮cych wymagania krytyki naukowej. Do rozwoju genealogii polskiej przyczynili si臋 m.in.: B. Paprocki, K. Niesiecki, A. Boniecki, O. Balzer, F. Piekosi艅ski, W. Semkowicz, W. Dworzaczek.

Drzewo genealogiczne – drzewo rodowe, drzewo filogenetyczne, plastyczne przedstawienie pokrewie艅stwa pomi臋dzy protoplastami rodu i ich potomkami (rozw贸j rodowy) w formie rozga艂臋zionego drzewa z imionami i datami 偶ycia lub wizerunkami cz艂onk贸w rodziny. Starannie przechowywane z pokolenia na pokolenie.

Funkcje patriotyczne

Genealogia spe艂nia funkcje patriotyczne – ukazuje powi膮zania z r贸偶nymi miejscami, wi膮偶e ludzi ze sob膮 oraz wskazuje zwi膮zki: wsp贸lna praca, walka, wiara, Ojczyzna. Genealogia pozwala nam odpowiedzie膰 na pytanie: w jaki spos贸b b臋d膮c przez wiele lat pozbawionymi pa艅stwowo艣ci potrafili艣my zachowa膰 to偶samo艣膰 narodow膮? Odpowiedzi nie daje nam historia ale poznanie serc naszych przodk贸w. To dzi臋ki ich sercom jeste艣my dzisiaj Polakami.
Oczywi艣cie – jako dziedzina nauki – genealogia wprowadza w艂asne poj臋cia i instrumenty -Genealogia og贸lnie.

Prawda historyczna

Jako „nowoodkryta” nauka sta艂a si臋 genealogia ostatnimi laty popularna. Pojawi艂o si臋 wielu badaczy amator贸w oraz „profesjonalist贸w”, powsta艂o wiele serwis贸w internetowych po艣wi臋conych genealogii i heraldyce. Wiele os贸b uwa偶a swoje dzie艂a za naukowe podczas gdy nie posiadaj膮 fachowego przygotowania a efekty ich pracy nie spe艂niaja wymaga艅 warsztatowych tej dyscypliny. Wi臋kszo艣膰 os贸b zajmuj膮cych si臋 genealogi膮 nie jest historykami i nie nauczy艂a si臋 warsztatu historyka. W szczeg贸lno艣ci obecne „dzie艂a” (biogramy, strony www, wyniki poszukiwa艅 genealogicznych, wywodzenie szlachectwa czy nawet przedstawianie wizerunk贸w herb贸w) s膮 wyrazem czy to radosnej tw贸rczo艣ci i powinny zosta膰 zaliczone do literatury czy te偶 s艂u偶膮 do wybielania swojej historii lub te偶 do rozprawienia si臋 z histori膮 i stanowi膮 wyraz nieko艅cz膮cych si臋 spor贸w, wa艣ni i nieprzemijaj膮cej zawi艣ci. Niestety, brakuje im podstawowego warsztatu jakim powinien charakteryzowa膰 si臋 historyk: poszukiwania 藕r贸de艂, ich oceny oraz budowania wniosk贸w wy艂膮cznie w oparciu o zweryfikowane 藕r贸d艂a. Niestety…

Wiele os贸b zarzuty i uwagi do swoich dzie艂 odbiera jako ataki, przejawy dyskryminacji czy zazdro艣ci a nawet antypolsko艣ci, antyniemiecko艣ci czy antyjudaizmowi. Postawy dalekie od rzetelno艣ci nie s膮 cech膮 wsp贸艂czesno艣ci. S艂ynne dzie艂o Waleriana Nakandy Trepki „Liber generationis plebanorum” (zwane te偶 „Liber chamorum”) okaza艂o si臋 dzie艂em k艂amliwym. Praca kt贸ra w za艂o偶eniu mia艂a oczy艣ci膰 艣rodowisko szlachty z uzurpator贸w w rzeczywisto艣ci jest zbiorem niezweryfikowanych pom贸wie艅. Trepka obje偶d偶aj膮c szlacht臋 zbiera艂 opinie o s膮siadach, kt贸rzy wykorzystywali Trepk臋 do walki z s膮siadami-szlachcicami.

Ka偶de 藕r贸d艂o informacji powinno by膰 weryfikowane, w szczeg贸lno艣ci zawarto艣膰 serwis贸w internetowych, przekaz贸w ustnych i efekty pracy p艂atnych poszukiwaczy. Wobec pozornej dost臋pno艣ci danych genealogicznych (internet, poszukiwacze, bazy danych, elektroniczne wydania ksi膮偶ek) genealog staje przed problemem wiarygodno艣ci i ostatecznie cz臋艣膰 danych musi odrzuci膰. Niezwykle skomplikowana natura cz艂owieka sprawia 偶e badania nie zako艅cz膮 si臋 nigdy. Nawet tak oczekiwane przeniesienie danych archiwalnych na posta膰 cyfrow膮 i pe艂na dost臋pno艣膰 nie zmieni sytuacji. Problemem pozostan膮: niepi艣mienno艣膰 opisywanych os贸b kt贸rzy nie potrafili zweryfikowa膰 poprawno艣ci zapisu nawet nazwiska, zapisy w obcych j臋zykach, b艂臋dy pope艂niane przy przepisywaniu lub t艂umaczeniu, luki w danych, podawanie nieprawdziwych danych itp. Ostatecznie docieranie do prawdy jest bardzo interesuj膮ce, stanowi prace trudna, 偶mudn膮 lecz bardzo satysfakcjonuj膮c膮. Cz臋sto bardzo ciekawe jest nawet odkrycie przyczyny braku informacji…

Ka偶dy cz艂owiek ma prawo do prywatno艣ci tak dzisiaj jak i kiedy艣. Niekt贸rzy w przesz艂o艣ci z wa偶nych dla siebie powod贸w podejmowali bardzo trudne decyzje takie jak zmiana nazwiska, adopcja lub porzucenie, rozw贸d czy… bigamia (zw艂aszcza po wielkich wojnach gdy przez d艂ugi czas wsp贸艂ma艂偶onek nie wraca艂 dochodzi艂o do kolejnego ma艂偶e艅stwa) lub ma艂偶e艅stwa pomi臋dzy krewnymi, ukrywanie pochodzenia i narodowo艣ci itp. Jest nierozwi膮zanym problemem moralnym czy w imi臋 swojej satysfakcji powinni艣my odkry膰 i upubliczni膰 niekt贸re fakty zmieniaj膮c w ten spos贸b 偶ycie nam wsp贸艂czesnych? Czy mo偶e powinni艣my napotykaj膮c tajemnic臋 uszanowa膰 j膮 jako w艂asno艣膰 naszego przodka? Czy docieranie do prawdy historycznej usprawiedliwia nasze dzia艂anie?

Starajmy si臋 aby w naszym dzia艂aniu dominowa艂a patriotyczna funkcja genealogii, aby genealogia zamiast 艂膮czy膰 ludzi nie sta艂a si臋 narz臋dziem walki. Bro艅my si臋 przed ubarwianiem w艂asnej przesz艂o艣ci.

Kalendarium

Wiele dat zwi膮zanych z heraldyk膮 znajdziesz na stronie Kalendarium szlacheckie. Daty te s膮 przydatne przy pr贸bie zrozumienia kontekstu dzia艂ania naszych przodk贸w.

Archiwa

Miejsca w Internecie, gdzie uzyskasz dost臋p do baz danych on-line polskich archiw贸w oraz list臋 archiw贸w znajdziesz聽na stronie Archiwa i Biblioteki cyfrowe.

Literatura

Genealogia jako nauka, 藕r贸d艂a genealogiczne, herbarze, atlasy, kroniki. Oczywi艣cie – jako dziedzina nauki – genealogia wprowadza w艂asne poj臋cia i instrumenty. Zapoznaj si臋 z genealogi膮, zapoznaj si臋 z dotychczasowymi efektami prac genealog贸w. Najwi臋kszy zbi贸r warto艣ciowej literatury jest na stronie Literatura genealogiczna.