Archiwa pa艅stwowe – ksi臋gi notarialne

2239
ksi臋gi notarialne

Ksi臋gi notarialne prowadzone przez notariuszy – urz臋dnik贸w ciesz膮cych si臋 r臋kojmi膮 praw publicznych – poprzez prowadzenie ksi膮g w spos贸b ci膮g艂y (ka偶dy akt jest zak艂adany i numerowany jeden za drugim) zapobiega艂y fa艂szerstwom i oszustwom. Z tego te偶 wzgl臋du obr贸t rzeczami warto艣ciowymi by艂 dokumentowany w formie akt贸w notarialnych.

Notariat

Powstanie instytucji notarialnych zwi膮zane by艂o z konieczno艣ci膮 nadania aktom tzw. dobrej woli czyli takiej cechy autentyczno艣ci jaka by艂a przywi膮zywana do akt贸w publicznych.Ze znanych na pocz膮tku XIX wieku trzech g艂贸wnych system贸w notarialnych: francuskiego, pruskiego i mieszanego, system francuski wprowadzony we Francji ustaw膮 notarialn膮 z dnia 16 marca 1803 roku uwa偶any jest za najlepszy. Ustawa powy偶sza wprowadza艂a mianowicie notariuszy przez zwierzchnika pa艅stwa i izby notarialne w celu kontroli nad notariuszami oraz nadawa艂a samorz膮d zawodowy. Odgranicza艂a tak偶e jurysdykcj臋 sporn膮 od dobrowolnej. Sta艂a si臋 ona wzorem do organizacji notariatu dla wielu ustawodawstw europejskich.Organizacja notariatu opracowana przez Feliksa 艁ubie艅skiego ministra sprawiedliwo艣ci Ksi臋stwa Warszawskiego i og艂oszona w dniu 4. VIII 1808 roku oparta zosta艂a r贸wnie偶 na wzorach francuskich.

Wprowadzenie notariatu w Ksi臋stwie Warszawskim zwi膮zane by艂o z og贸ln膮 reorganizacj膮 s膮downictwa, z wprowadzeniem nowego kodeksu cywilnego (Kodeks Napoleona) oraz powo艂aniem do 偶ycia nowej instytucji hipotecznej. W 1808 roku wydane zosta艂y: 鈥濸rzepisy tycz膮ce si臋 organizacji oraz atrybucji w艂adz s膮dowych鈥, kt贸rych Art. 22 sta艂 si臋 bezpo艣rednio podstaw膮 do wydania ustawy o organizacji notariatu. Wed艂ug tre艣ci wspomnianych przepis贸w wprowadzono trzy klasy notariuszy tj. pisarzy aktowych powo艂anych do dzia艂ania przy Sadzie Apelacyjnym mog膮cych spe艂nia膰 powierzone im obowi膮zki na terenie ca艂ego kraju tzw. notariuszy I stopnia, regent贸w kancelarii ziemskich mog膮cych spe艂nia膰 swoje obowi膮zki w obr臋bie trybuna艂u tzw. notariuszy II stopnia i rejent贸w kancelarii okr臋gowych, kt贸rych terenem dzia艂ania by艂 teren kompetencji Okr臋gowego S膮du Pokoju tzw. notariuszy III stopnia.

Ksi臋gi notarialne

W my艣l Art.1 wspomnianej wy偶ej ustawy obowi膮zki notariuszy sprowadza艂y si臋 do czterech zasadniczych punkt贸w : nadania przyj臋tym aktom i kontraktom cech autentyczno艣ci, ustalenia ich daty, przechowywania i wydawania odpis贸w. Notariusz sporz膮dzaj膮c dany akt zobowi膮zany by艂 uwzgl臋dni膰 w nim nast臋puj膮ce informacje: imi臋 i nazwisko oraz miejsce urz臋dowania notariusza, imiona i nazwiska 艣wiadk贸w oraz ich miejsce zamieszkania, dzie艅 i rok, w kt贸rym zawarto akt, imiona i nazwiska oraz powo艂anie i zamieszkanie stron zawieraj膮cych akt. Ponadto akty powinny by膰 spisywane jednym i tym samym ci膮giem, czytelne, bez u偶ywania skr贸t贸w, miejsc pustych, opuszcze艅 i przerw. Sumy i daty powinny by膰 pisane literowo, natomiast pe艂nomocnictwa kontraktuj膮cych mia艂y by膰 do艂膮czone do zawieranego aktu. Akty mia艂y by膰 podpisane przez strony, 艣wiadk贸w i notariusza, natomiast w przypadku, gdy strony nie umia艂y pisa膰 notariusz zobowi膮zany by艂 uczyni膰 o tym fakcie wzmiank臋 na ko艅cu aktu. Tre艣ci膮 wspomnianej ustawy notariusze zobowi膮zani byli do prowadzenia repertori贸w ze streszczeniami przyjmowanych akt贸w wed艂ug kolejno艣ci wp艂yw贸w. By艂y one liczbowane i parafowane przez prezesa lub w jego zast臋pstwie przez innego s臋dziego trybuna艂u cywilnego. Zawiera艂y dat臋, charakter i rodzaj aktu, imiona i nazwiska stron oraz prze艣wiadczenie zarejestrowania. Opr贸cz wspomnianych repertori贸w notariusze prowadzili tak偶e rejestry alfabetyczne, w kt贸rych uwzgl臋dnione by艂y nast臋puj膮ce dane: numer aktu, imiona i nazwiska stawiaj膮cych si臋 do zawarcia akt贸w oraz wyszczeg贸lnienie rodzaju aktu np. intercyza przed艣lubna, sprzeda偶, odst膮pienie prawa w艂asno艣ci.

Likwidacja Ksi臋stwa Warszawskiego nie poci膮gn臋艂a za sob膮 szerszych zmian w kompetencjach notariatu. Wprawdzie ustawy i instrukcje z lat 1818-1825 wprowadzi艂y drobne zmiany w organizacji tej instytucji to jednak nie zmieni艂y one ani istoty notariatu ani jej g艂贸wnych zasad ustrojowych. Zmieni艂y si臋 tylko szczeble urz臋dnicze likwiduj膮c funkcj臋 pisarzy aktowych oraz zmieniaj膮c nazw臋 notariuszy powszechnych urz臋duj膮cych przy hipotekach na tytu艂 rejent贸w okr臋gowych.

Ustawa z 1808 roku zosta艂a zast膮piona w 1866 roku prawem rosyjskim. W zakresie dzia艂ania notariatu praktycznie jednak stosowana by艂a w u偶yciu w dalszym ci膮gu. Nowa ustawa zosta艂a przyj臋ta w Kr贸lestwie Polskim tylko od strony formalnej. Nast膮pi艂y niewielkie r贸偶nice w zakresie kancelarii natomiast najistotniejsz膮 zmian膮 by艂o wprowadzenie j臋zyka rosyjskiego. Nie wprowadzono m.in. przewidzianej ustaw膮 instytucji starszego notariusza, pozostawiono w mocy prawo hipoteczne i zachowano dla s膮d贸w dyscyplinarn膮 w艂adz臋 nad notariuszami. Organizacja notariatu zmieni艂a si臋 o tyle, 偶e na miejsce rejent贸w kancelarii ziemia艅skich wprowadzono rejent贸w gubernialnych przy s膮dach okr臋gowych oraz na miejsce rejent贸w kancelarii okr臋gowych 鈥 rejent贸w powiatowych przy s膮dach pokoju. Wed艂ug ustawy z 1866 roku do kompetencji notariuszy nale偶a艂o: przyjmowanie od os贸b zainteresowanych wszelkiego rodzaju akt贸w, wyj膮wszy akta ulegaj膮ce oddzielnym co do nich przepisom, wydawanie wypis贸w i kopii akt贸w,po艣wiadczenia akt贸w, przyjmowanie do zachowania dokument贸w sk艂adanych przez osoby prywatne,dokonywanie czynno艣ci wskazanych w ustawie post臋powa艅 rozmaitych,Dekret Rady Regencyjnej z dnia 31 lipca 1918 roku nie wprowadza艂 wi臋kszych zmian w zakresie kompetencji notariuszy. Nadal dzia艂ali notariusze przy wydzia艂ach hipotecznych s膮d贸w pokoju i s膮d贸w okr臋gowych. Prawo o ustroju s膮d贸w powszechnych z 6 lutego 1928 roku nie wprowadza艂o zmian w tym zakresie. Dopiero rozporz膮dzenie prezydenta RP z 1933 roku 鈥瀙rawo o notariacie鈥 okre艣li艂o prawa i obowi膮zki notariuszy. Rozporz膮dzenie wesz艂o w 偶ycie z dniem 1.I.1934 roku. Straci艂y moc obowi膮zuj膮c膮 ustawy z 1866 roku oraz z 1918 roku. Notariusze dzia艂ali na terenie podleg艂ym s膮dowi okr臋gowemu. Dzielili si臋 na notariuszy urz臋duj膮cych przy wydzia艂ach hipotecznych s膮d贸w okr臋gowych i grodzkich nie urz臋duj膮cych przy wydzia艂ach. Ustawa z 1934 roku okre艣la艂a notariusza jako funkcjonariusza publicznego, pe艂ni艂 on swoje obowi膮zki tylko w okr臋gu s膮du okr臋gowego. W okresie 1934-1952 organami samorz膮dowymi notariuszy by艂y izby notarialne. Nadz贸r nad notariatem sprawowali prezesi s膮d贸w okr臋gowych i apelacyjnych. Zwierzchni nadz贸r nad notariatem i izbami notarialnymi sprawowa艂 minister sprawiedliwo艣ci.

Z dniem 1 stycznia 1952 roku do sporz膮dzania akt贸w i ich uwierzytelniania powo艂ano pa艅stwowe biura notarialne. Do obowi膮zk贸w notariusza nale偶a艂o spisywanie akt贸w notarialnych, wydawanie wypis贸w i odpis贸w, sporz膮dzanie po艣wiadcze艅, spisywanie protoko艂贸w, protest贸w, weksli, czek贸w i innych dokument贸w. Notariusze zobowi膮zani byli do prowadzenia repertori贸w, skorowidz贸w, ksi臋gi depozyt贸w. Po up艂ywie ka偶dego roku notariusz zobowi膮zany by艂 w艂膮czy膰 w porz膮dku chronologicznym wszystkie przyj臋te przez siebie akta notarialne wraz z za艂膮cznikami w zeszyt. Nast臋pnie ponumerowa膰, przesznurowa膰 opiecz臋towa膰 i przekaza膰 wraz z repertoriami te ksi臋gi notarialne do archiwum hipotecznego.

Dzisiaj w miejsce zlikwidowanych Pa艅stwowych Biur Notarialnych dzia艂aj膮 Kancelarie Notarialne. Ksi臋gi notarialne z likwidowanych kancelarii notarialnych (np. z powodu 艣mierci notariusza) s膮 przekazywane do archiwum hipotecznego w s膮dzie prowadz膮cym hipotek臋聽w艂a艣ciwym dla siedziby likwidowanej kancelarii.

Ksi臋gi wieczyste

Efekty pracy notariuszy s膮 cz臋艣ciowo widoczne w ksi臋gach wieczystych. Wi臋cej na ten temat znajdziesz na stronie Ksi臋gi wieczyste jako 藕r贸d艂o danych genealogicznych.