W tre┼Ťci aktu ┼Ťlubu ÔÇô aktu ma┼é┼╝e┼ästwa, poza podstawowymi danymi personalnymi m┼éodo┼╝e┼äc├│w, umieszczano informacj─Ö na temat parafii, kt├│re wystawi┼éy stronom odpisy akt├│w urodzenia.

Ksi─Ögi, akta┬á┼Ťlubu

Formularz aktu za┼Ťlubin od czasu Ksi─Östwa Warszawskiego byt bardzo obszerny. Oto przyk┼éad metryki z 1862 r. (z zachowaniem ├│wczesnej stylistyki i interpunkcji):

Dzia┼éo si─Ö w Kozieg┼é├│wkach dnia 3 czerwca 1862 r. o godz. 12 w po┼éudnie. Wiadomym czynimy, ze w przytomno┼Ťci ┼Ťwiadk├│w ┼üukasza Flaka z Reniszowa lat 40 i Wawrzy┼äca Wcis┼éo z Cynkowa lat 80 maj─ůcych ÔÇô czynszownik├│w, na dniu dzisiejszym zawarte zosta┼éo religijne ma┼é┼╝e┼ästwo miedzy Janem Sapot─ů m┼éodzie┼äcem urodzonym i zamieszka┼éym w Rzeniszowie, synem ┼üukasza i Franciszki z Typr├│w ma┼é┼╝onk├│w Sopot├│w w Rz. zamieszka┼éych, lat 20 maj─ůcym, z Mariann─ů Szcz─Ösn─ů pann─ů urodzon─ů i zamieszka┼é─ů tu w Markowicach, c├│rk─ů Jana i Franciszki z Zimniak├│w, ma┼é┼╝onk├│w Szcz─Ösnych w Markowicach, lat 16 i miesi─Öcy 4 licz─ůc─ů. Ma┼é┼╝e┼ästwo to poprzedzi┼éo trzy zapowiedzi w dniach niedzielnych: 11, 17 i 25 maja roku bie┼╝─ůcego w ko┼Ťciele parafialnym tutejszym og┼éoszone, zezwolenie aktowi ma┼é┼╝e┼ästwa obecnych rodzic├│w za┼Ťlubionej ustnie o┼Ťwiadczone by┼éo. Ma┼é┼╝onkowie nowi o┼Ťwiadczaj─ů, ii umowy przed┼Ťlubnej nie zawierali. Obrz─Öd religijny dope┼éniony zosta┼é przez ks. J├│zefa Stupi┼äskiego wikariusza miejscowego. Akt ten po przeczytaniu, przez nas podpisany, bo nowo za┼Ťlubieni i ┼Ťwiadkowie pisa─ç nie umiej─ů. Ks. Wojciech Kawkowski proboszcz parafii Kozieg┼é├│wki utrzymuj─ůcy akta religijno-cywilne.

Warto podkre┼Ťli─ç, ┼╝e wtedy ┼Ťwiadkami ┼Ťlubu mogli by─ç tylko m─Ö┼╝czy┼║ni i to dojrzali, zwykle nawet w wieku podesz┼éym (np. osiemdziesi─Öcioletni). ÔÇ×StarsiÔÇŁ za┼Ť, dru┼╝bowie byli tylko asyst─ů przy ┼Ťlubie ÔÇô inaczej ni┼╝ wsp├│┼écze┼Ťnie.

W tre┼Ťci aktu ┼Ťlubu ÔÇô aktu ma┼é┼╝e┼ästwa, poza podstawowymi danymi personalnymi m┼éodo┼╝e┼äc├│w, umieszczano informacj─Ö na temat parafii, kt├│re wystawi┼éy stronom odpisy akt├│w urodzenia. Gdy kobieta zawieraj─ůca zwi─ůzek by┼éa niepe┼énoletnia (nie uko┼äczy┼éa 21. roku ┼╝ycia), zgod─Ö na zawarcie ma┼é┼╝e┼ästwa musia┼é wyrazi─ç jej ojciec. Jego o┼Ťwiadczenie by┼éo umieszczane na spodzie formularza aktu. W ksi─Ögach ma┼é┼╝e┼ästw zachowa┼éy si─Ö tak┼╝e nieliczne protoko┼éy bada┼ä przed┼Ťlubnych, kt├│re sporz─ůdzali proboszczowie, gdy strony podj─Ö┼éy decyzj─Ö o zawarciu zwi─ůzku. By┼éy dokumentami potwierdzaj─ůcymi stan braku formalnych przeszk├│d do zawarcia ma┼é┼╝e┼ästwa. Zawarcie zwi─ůzku poprzedzone by┼éo trzykrotnym publicznym og┼éoszeniem zamiaru zawarcia ma┼é┼╝e┼ästwa, czyli zapowiedziami.

Dzi─Öki temu, ┼╝e w ksi─Ögach za┼Ťlubin podawano miejsce zamieszkania nowo┼╝e┼äc├│w, mo┼╝na dowiedzie─ç si─Ö, ┼╝e np. w II po┼é. XIX w. 50 proc. dziewcz─ůt w niekt├│rych wsiach wychodzi┼éo za m─ů┼╝ za m┼éodzie┼äc├│w z innych, zwykle s─ůsiednich, miejscowo┼Ťci. Sprawia┼éo to, ┼╝e co kilkadziesi─ůt lat ogromna wi─Ökszo┼Ť─ç nazwisk w danej miejscowo┼Ťci zmienia┼éa si─Ö. Taka praktyka min. mia┼éa tak┼╝e wp┼éyw na zdrowotno┼Ť─ç potomstwa. We wsiach bowiem, w kt├│rych wiekowym zwyczajem by┼éo ÔÇ×w┼╝enianie si─ÖÔÇŁ we w┼éasnej miejscowo┼Ťci, mo┼╝na niekiedy odnotowa─ç niekorzystne zjawiska zmian zwyrodnieniowych populacji ÔÇô na bazie genetycznej, na skutek zbyt bliskiego lub wielokrotnego pokrewie┼ästwa albo tez upo┼Ťledze┼ä utrwalonych i przekazywanych genetycznie w rodzinach od pokole┼ä.

Opieraj─ůc si─Ö na aktach za┼Ťlubionych z XIX w mo┼╝na przeprowadzi─ç tak┼╝e badania dotycz─ůce zwyczaj├│w dotycz─ůcych wieku i stanu nowoza┼Ťlubionych. Ciekaw─ů jest rzecz─ů, i┼╝ wdowcy zwykle ┼╝enili si─Ö z m┼éodymi pannami, nie za┼Ť z wdowami Prawdopodobnie przyczyn─ů by┼éy dzieci, kt├│rych gromadk─Ö posiada┼éa ka┼╝da z owdowia┼éych stron Po┼é─ůczenie ich w jednej rodzinie by┼éoby zbyt uci─ů┼╝liwe, zw┼éaszcza dla matki. Zachodzi┼éa obawa, ze w┼éasne potomstwo by┼éoby faworyzowane, a odsuwane na dalszy plan dzieci wsp├│┼éma┼é┼╝onka oraz prowadzi┼éoby to nieuchronnie do dalszego rozdrobnienia gospodarstwa.

Jakkolwiek ksi─Ögi metrykalne w wiekach XVI-XVIII pisane byty po ┼éacinie, jednak┼╝e nazwy miejscowo┼Ťci, nazwiska a czasem i imiona notowane by┼éy w j─Özyku polskim.

Fakt zawarcia ma┼é┼╝e┼ästwa jest odnotowywany nie tylko w ksi─Ödze ┼Ťlub├│w miejsca jego zawarcia, ale tak┼╝e na marginesie aktu chrztu ┼Ťw. w ksi─Ödze ochrzczonych. Duszpasterz, kt├│ry asystowa┼é przy zawarciu ma┼é┼╝e┼ästwa ma obowi─ůzek dokonania adnotacji lub zawiadomienia o fakcie jego zawarcia tego duszpasterza, w kt├│rego parafii nupturienci przyj─Öli chrzest ┼Ťw. Duszpasterz miejsca przyj─Öcia chrztu ┼Ťw. ma ┼Ťcis┼éy obowi─ůzek odnotowa─ç fakt zawarcia ma┼é┼╝e┼ästwa na marginesie aktu chrztu w ksi─Ödze ochrzczonych i przes┼éa─ç wiadomo┼Ť─ç o dokonaniu tej adnotacji do duszpasterza, kt├│ry asystowa┼é przy zawieraniu ma┼é┼╝e┼ästwa. Zawiadomienie o dokonaniu adnotacji nale┼╝y do┼é─ůczy─ç do dokument├│w zawartego ma┼é┼╝e┼ästwa.