Herby – wprowadzenie i podstawowe poj臋cia

herby

Herby s膮 zewn臋trznymi, graficznymi atrybutami rod贸w. By艂y elementami spajaj膮cymi ludzi jednego rodu na wiele wiek贸w przed powstaniem nazwisk. Herb to pierwszy element 艂膮cz膮cy ludzi o wsp贸lnym pochodzeniu.

Pochodzenie herbu

S艂owo herb przej臋te zosta艂o z j臋zyka czeskiego gdzie pierwotne jego brzmienie erb mia艂o podw贸jne znaczenie 鈥 鈥瀌ziedzictwo鈥 lub 鈥瀠zbrojenie鈥. Do j臋zyka czeskiego natomiast zosta艂o przej臋te z j臋zyka niemieckiego, gdzie pierwotne jego brzmienie Erbe oznacza 鈥瀌ziedzictwo鈥. Nieco inny jest 藕r贸d艂os艂贸w herbu w j臋zykach Europy Zachodniej. Tam o identyfikacyjnej funkcji herbu i jego genezie 艣wiadczy nazwa zwi膮zana z uzbrojeniem: arma, arms (coat ofarms), armoires, Wappen (co dawniej w j臋zyku niemieckim mia艂o to samo znaczenie co Waffen).

Z du偶膮 doz膮 prawdopodobie艅stwa mo偶na stwierdzi膰, 偶e sam herb wywodzi si臋 ze znak贸w w艂asno艣ciowych i bojowych. W heraldyce istniej膮 dwie zasadnicze hipotezy dotycz膮ce pochodzenia herbu.

Pierwsza, starsza, sk艂ania si臋 do zdania, i偶 herby pochodz膮 od znak贸w w艂asno艣ciowych i poprzez takowe przesz艂y na znaki bojowe. Druga, nowsza, wywodzi herby od znak贸w wojskowych lub inaczej m贸wi膮c 鈥 od znak贸w bojowo-rozpoznawczych, nie wyklucza jednak udzia艂u znak贸w w艂asno艣ciowych w rozwoju herbu.

Za teori膮 o wojskowym pochodzeniu herbu przemawia fakt zmian, jakie zasz艂y na polach walki w XII wieku wraz z pojawieniem si臋 ci臋偶kiej jazdy. Rycerze zakuci w zbroj臋, z g艂ow膮 okryt膮 he艂mem, z przy艂bic膮 szczelnie zakrywaj膮c膮 twarz 鈥 stawali si臋 bli藕niaczo do siebie podobni. Utrudnia艂o to w znacznym stopniu rozpoznawanie pojedynczych rycerzy, a nawet ca艂ych oddzia艂贸w. Sytuacja taka wymusi艂a umieszczanie znak贸w identyfikuj膮cych, pocz膮tkowo noszonych na 偶erdziach przed oddzia艂em, potem przeniesionych na proporce i chor膮gwie. W wyniku ewolucji rynsztunku bojowego znaki z chor膮gwi i proporc贸w umieszczano r贸wnie偶 na tarczach i he艂mach. Dalszy rozw贸j uzbrojenia, a zw艂aszcza zastosowanie du偶ych rozmiar贸w tarcz, sprawi艂, 偶e uznano je za najdogodniejsze miejsce do umieszczania na艅 gode艂.

Nie jest mo偶liwe podanie dok艂adnej daty powstania herbu. Proces ten odbywa艂 si臋 stopniowo i 鈥 jak ju偶 wy偶ej wspomniano 鈥 z du偶膮 doz膮 prawdopodobie艅stwa mo偶na przypuszcza膰, 偶e wi臋kszo艣膰 znak贸w bojowo-rozpoznawczych da艂a pocz膮tek rysunkom herb贸w.

Pami臋ta膰 jednak nale偶y, 偶e w ka偶dym ze 艣redniowiecznych kraj贸w stan rycerski rozwija艂 si臋 inaczej. R贸偶ne warunki ekonomiczne, kulturowe, a tak偶e spo艂eczne wp艂yn臋艂y odmiennie na powstanie, a nast臋pnie ewolucj臋 r贸wnie偶 tej dziedziny kultury rycerskiej, jak膮 jest heraldyka.

Pierwsze znaki cechowa艂a pe艂na dowolno艣膰 i naiwno艣膰 rysunku, nie uj臋tego jeszcze w 偶adne regu艂y i prawid艂a. Prze艂omowy okres dla powstania herbu to okres wojen krzy偶owych (XII w.), kt贸re spowodowa艂y zetkni臋cie si臋 rycerstwa europejskiego z wojownikami 艣wiata Orientu. Mia艂o to ogromny wp艂yw na wygl膮d gode艂. Z kolei wp艂yw na wykszta艂cenie si臋 regu艂 i 艣ci艣le okre艣lonych zasad heraldycznych mia艂y turnieje rycerskie. Organizacja turniej贸w rycerskich, tak bardzo popularna w krajach Europy Zachodniej, w Polsce, pomimo kilku pr贸b przeprowadzonych przez W艂adys艂awa Jagie艂艂臋, nie przyj臋艂a si臋. I w tym mi臋dzy innymi nale偶y upatrywa膰 przyczyn tak diametralnych r贸偶nic w heraldyce zachodniej w stosunku do heraldyki polskiej.

W trakcie organizacji turniej贸w rycerskich powo艂ywano specjalnych urz臋dnik贸w 鈥 herold贸w, do zada艅 kt贸rych nale偶a艂o anonsowanie wst臋puj膮cych w szranki rycerzy poprzez dok艂adne opisywanie ich znak贸w 鈥 herb贸w. W ten spos贸b heroldowie stopniowo wprowadzaj膮 艣ci艣le okre艣lone regu艂y i zasady opisywania herbu, kt贸rych rysunek staje si臋 coraz bardziej klarowny i jednoznaczny.

Okres od XI do XII wieku nale偶y przyj膮膰 jako okres powstawania i kszta艂towania si臋 herbu w Europie Zachodniej. W Polsce powy偶sz膮 datacj臋 nale偶y przesun膮膰 o oko艂o 100 lat p贸藕niej.

藕r贸d艂o: Aleksander M. Ku藕min na 艂amach www.bezuprzedzen.pl

God艂o聽polskie to nie herb

W art. 2 ust. 1. ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o piecz臋ciach pa艅stwowych zapisano wygl膮d god艂a聽Polski:
God艂em Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek or艂a bia艂ego ze z艂ot膮 koron膮 na g艂owie zwr贸conej w prawo, z rozwini臋tymi skrzyd艂ami, z dziobem i szponami z艂otymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy.

Herbarz

Jakkolwiek genealogia pozwala odnale藕膰 powi膮zania pomi臋dzy osobami z zamierzch艂ej historii to jednak ustalenie herbu lub jego wizerunku nie zawsze jest mo偶liwe. Znane s膮 przypadki b艂臋d贸w w zapisach wizerunk贸w, znane s膮 przypadki b艂臋d贸w druku herbarzy. W chwili obecnej nie ma wyczerpuj膮cego temat herbarza zamykaj膮cego wiedz臋 o herbach.
W chwili obecnej Ornatowski.com nie posiada zasobu wizerunk贸w polskich herb贸w szlacheckich. Du偶y zbi贸r wizerunk贸w herb贸w jest dost臋pny na stronie:聽http://www.herby.com.pl.

Polskie herby szlacheckie

Polskie herby szlacheckie (Coat-of-arms):
Amadej, Awdaniec, Belina, Bibersztajn, Bogoria, Bo艅cza, Bo偶ezdarz, Brodzic, Br贸g, Cholewa, Ciel膮tkowa, Cio艂ek, D膮browa I, D膮browa II, D臋bno, Doliwa, Do艂臋ga, Dru偶yna, Dryja, Drzewica, Dzia艂osza, Godziemba, Go艂obok, Gozdawa, Grabie, Gryf, Gryzima, Grzyma艂a, He艂m, Janina, Jasie艅czyk, Jastrz臋biec, Jelita, Junosza, Kierdeja, Kolumna, Kopaszyna, Korab, Korczak, Korczbok, Kornicz, Ko艣ciesza, Kot, Kownia, Kroje, Kuszaba, Leliwa, Lewart, Lis, 艁ab臋d藕, 艁ada, 艁odzia, M膮drostki, Nabram, Na艂臋cz, Nieczuja, Niesobia, Nowina, Odrow膮偶, Ogo艅czyk, Oksza, Orla, Osmor贸g, Osoryja, Ostoja, Pilawa, Pirzcha艂a, Pob贸g, Pomian, Poraj, P贸艂kozic, Prawdzic, Prosna, Prus I, Prus II, Przegonia, Przerowa, Rawa, Rogala, Rola, R贸wnia, Staryko艅, Sternberk, Strzemi臋, Sulima, 艢reniawa, Top贸r, Tr膮by, W膮偶, Wieniawa, Zabawa, Zadora, Zaremba.

S膮 to herby podstawowe bez herb贸w w艂asnych oraz odmian.