Dw贸r Grodeckich w Stupsku

dw贸r w stupsku

„Genealogia koi smutek przemijania-w poszukiwaniu korzeni dawnych mieszka艅c贸w dworu w Stupsku”

Po wkroczeniu w siedemdziesi膮ty rok 偶ycia, dotychczasowy m贸j swobodny byt emeryta, kt贸ry nic nie musi, a wszystko mo偶e, zosta艂 zm膮cony obowi膮zkiem, jaki na艂o偶ony jest na senior贸w rodu 鈥 opowiedzenia wnuczkom i wnukom, o tym: sk膮d si臋 w艂a艣ciwie wywodz膮? Kto鈥 w sztafecie pokole艅, by艂 przed nimi? Czyje geny 鈥 maj膮 przekazywa膰 dalej? Jak toczy艂a si臋 鈥 szeroko rozbudowana o poszczeg贸lne 鈥瀖iecze鈥 i 鈥瀔膮dziele鈥 – historia rodziny babci i dziadka J贸zefa Grodeckiego, kt贸ry do ko艅ca swojego d艂ugiego 偶ycia, nie m贸g艂 zapomnie膰 o Stupsku?

dwor-w-stupsku-1

dwor-w-stupsku-2

Zabieraj膮c si臋 do snucia genealogicznej opowie艣ci, posi艂kowa艂em si臋, tym co zosta艂o ju偶 wcze艣niej ustalone, poprzez ustne przekazy, tych kt贸rych po艣r贸d nas ju偶 dawno nie ma: rodzic贸w 偶ony i innych, nie 偶yj膮cych ju偶 krewnych. Bardzo wa偶ne okaza艂y si臋 te偶 badania, przeprowadzone przy pomocy biura genealogicznego, przez szwagra Janusza Grodeckiego.

dwor-w-stupsku-3

Prof. Janusz Kazimierz Grodecki z rodzin膮.

Zbiory, portale heraldyczne, biblioteki cyfrowe w Internecie 鈥 okaza艂y si臋 r贸wnie偶 kopalni膮 wiedzy. Dostarcza艂y bowiem niejednokrotnie bardzo szczeg贸艂owych informacji.

Buszuj膮c w 鈥瀞ieci鈥 odwiedza艂em miejsca i okolice, w kt贸rych 偶yli przodkowie, odwiedza艂em cmentarze, na kt贸rych spoczywaj膮. Z otch艂ani czasu, jaki nas dzieli od XVII w., wynurza膰 si臋 pocz臋艂y postacie prapradziadk贸w i praprababek, misternie parantelami powi膮zanych z zasiedzia艂ymi od dawna na Mazowszu szlacheckimi rodzinami 鈥 przedstawicielami stanu, kt贸ry przez ca艂e stulecia by艂 sol膮 i podmiotem Najja艣niejszej Rzeczpospolitej. To nie by艂a 偶adna tam wielkopa艅ska arystokracja. To byli posiadacze, dziedzice niewielkich maj膮tk贸w, kt贸rzy w pocie czo艂a i przy wyt臋偶eniu wszystkich swoich zdolno艣ci 鈥 utrzymywali swoje rodziny. Nie by艂o to 艂atwe, gospodaruj膮c na mazowieckich, po艂o偶onych w guberni p艂ockiej bardzo lekkich glebach 鈥 osi膮gn膮膰 wi臋ksze korzy艣ci.

dwor-w-stupsku-4

Przys艂owiowy ju偶, pr贸偶niaczy 偶ywot dziedzica i jak to鈥 na oficjalnej stronie gminy Stupsk scharakteryzowano聽tamte czasy „wyzysk kapitalistyczno-obszarniczy” 鈥 nale偶y zatem wrzuci膰 wraz z innymi sloganami do szamba komunistycznej propagandy.聽Z najwi臋kszym bowiem niekiedy trudem, przychodzi艂o im utrzymywa膰 sw贸j, odziedziczony po przodkach status. Szczeg贸lnym dla niego zagro偶eniem by艂a demografia! Przecie偶 w tamtych czasach nie by艂o, tak dok艂adnie, powszechnie wiadomo鈥 sk膮d si臋 bior膮 dzieci? To te偶, przeci臋tnie w rodzinie szlacheckiej 鈥 rodzi艂 si臋 ich co najmniej tuzin! 呕eby tam jeszcze ch艂opak贸w, ale jak Pan B贸g obdarzy艂 dziedzica: synem i jedena艣ciorgiem c贸rek? Wtedy ca艂y maj膮tek, wszystkie si艂y i mo偶liwo艣ci w nim skupione pracowa艂y na 鈥 posagi dla nich.

To by艂o bowiem najwa偶niejsze zadanie dla szlachcica 鈥 zgromadzi膰 odpowiedni膮 z domu wypraw臋 dla c贸rek. 艢rodki finansowe, albo cz臋艣ci maj膮tk贸w, kt贸re mia艂y im zapewni膰 w miar臋 dostatnie 偶ycie, przynajmniej przez 30 lat. Je艣li w domu by艂o na wydaniu wiele panien, to nie trudno sobie wyobrazi膰 skal臋 problem贸w, z jakimi borykali si臋 rodzice szlachcianek.聽Szlachta wi臋c w艂a艣ciwie, g艂贸wnie pracowa艂a na rzecz przed艂u偶enia gatunku, 偶ywej substancji klasowej i co bardzo wa偶ne 鈥 narodowej. Swoim wysi艂kiem sterowa艂a procesami pronatalistycznymi 鈥 tworz膮c dla nich podstawy i warunki ekonomiczne. Mieszka艂a w dworach, kt贸re pe艂ni艂y wielorakie funkcje kulturotw贸rcze, edukacyjne, by艂y ogniskami post臋pu cywilizacyjnego i technicznego. Dw贸r pe艂ni艂 te偶 bardzo wa偶n膮 funkcje socjaln膮, przygarniaj膮c i wychowuj膮c, a tak偶e kszta艂c膮c osierocone dzieci w艂o艣cian.

W dworach rezydowali te偶 鈥 ubodzy krewni. Stare panny, kt贸re nie wysz艂y za m膮偶, bo zabrak艂o dla nich wiana, s臋dziwi utracjusze, albo pozbawione 艣rodk贸w do 偶ycia przez ich hulaszcze prowadzenie si臋 鈥 wdowy po nich. Dw贸r by艂 te偶 pracodawc膮, najcz臋艣ciej 鈥 najwi臋kszym w okolicy.聽W wi臋kszo艣ci przypadk贸w z dwor贸w 鈥 wywodzili si臋 arty艣ci, inteligenci, nauczyciele, profesorowie, ksi臋偶a, oficerowie, najwybitniejsi przedstawiciele pokolenia, kt贸re odbudowywa艂o Polsk臋 po odzyskaniu przez ni膮 w 1918 roku Niepodleg艂o艣ci.

Dw贸r 鈥 gniazdo rodowe Grodeckich w Stupsku ko艂o M艂awy 鈥 nie zosta艂 zniszczony przez dzia艂ania wojenne!

dwor-w-stupsku-5

Zdewastowali i zburzyli go a偶 do piwnic komuni艣ci! Systemowo niszcz膮c, patronuj膮c wszelkim dzia艂aniom miejscowego lumpenproletariatu, kt贸ry dewastowa艂 i rozkrada艂 to co z niego mog艂o si臋 do ich domostw przyda膰.

dwor-w-stupsku-6

Mia艂 bowiem dw贸r i jego otoczenie, wraz z zaprzepaszczon膮 pami臋ci膮 o dawnych jego mieszka艅cach 鈥 znikn膮膰 z powierzchni ziemi! Dworu ju偶 nie przywr贸cimy do dawnej 艣wietno艣ci, ale pami臋膰 o tych, kt贸rzy w nim si臋 rodzili i umierali mo偶emy o偶ywi膰. Wszak „los nie zmieni pochodzenia”.

dwor-w-stupsku-7

Nad poszukiwaniami genealogicznymi pradziadk贸w zaci膮偶y艂a dokonana dwadzie艣cia lat temu przez niestarannego, wynaj臋tego przez rodzin臋 heraldycznego badacza 鈥 niedok艂adno艣膰. Otworzy艂 on bowiem dzieje rodu od wzmianki, odnalezionej w Archiwum Diecezjalnym w P艂ocku wynikaj膮cej z wpisu w sumariuszu, informuj膮cej o informuj膮cy o tym, i偶 15 lipca 1748 roku Antoniemu i Katarzynie z Czerwi艅skich Grodeckim, mieszczanom z Raci膮偶a urodzi艂 si臋 syn Jakub!聽Niedawno jednak odnaleziony akt 艣lubu, w kt贸rym jako ojciec Jakuba wyst臋puje nie Antoni, a Grzegorz wraz z Katarzyn膮 z domu Cywi艅sk膮 – pozwoli艂 wyja艣ni膰 genealogiczn膮 niejasno艣膰 pochodzenia.

dwor-w-stupsku-8

艢ledz膮c zatem szczeg贸艂owo 艂a艅cuch pokole艅 Grodeckich 鈥 mo偶na 艣mia艂o wywie艣膰, i偶 to – od urodzonego w 1784 roku Jakuba i jego rodzic贸w pochodz膮 nasze i dzieci i wnuki.
Jakub Grodecki, 偶onaty z Monik膮 Suli艅sk膮 c贸rk膮 Kazimierza i Bo偶eny z Pogorzelskich Suli艅skich by艂 ojcem urodzonego w Niedarzynie oko艂o 1813 roku syna J贸zefa.
Miejscowo艣膰 Niedarzyn po艂o偶ona by艂a w powiecie p艂o艅skim, w gminie Dziektarzewo.聽J贸zef Grodecki, o偶eni艂 si臋 z聽Wiktori膮 Wilewsk膮, c贸rk膮聽Paw艂a i J贸zefy聽z Brzozowskich聽Wilewskich聽urodzon膮 w 1810 roku w Nag贸rkach. Jej rodzice wzi臋li 艣lub 18 lutego 1798 roku w Rogotw贸rsku.聽Pawe艂 Wilewski聽urodzi艂 si臋 na terenie tej samej parafii 13 stycznia 1768 roku, jako syn聽Antoniego i Marianny.聽Antoni Wilewski聽zmar艂 6 listopada 1795 r., a jego 偶ona 鈥撀燤arianna(nazwisko panie艅skie nieznane) 鈥 19 wrze艣nia 1779 r.

Wilewscy byli w艂a艣cicielami szlacheckiej cz臋艣ci Nag贸rek. 艢lub z kolei聽J贸zefa i Wiktorii聽odby艂 si臋 22 lutego 1835 r. w parafii Dziektarzewo. 艢wiadkami tego 艣lubu byli:聽Longin Wo藕nicki聽i Szymon Gadkowski. Jako miejsce zamieszkania pa艅stwa m艂odych podano Ogonowo.
Po艂o偶ona nad Wkr膮, w dawnym powiecie p艂o艅skim, w gminie Dziektarzewo 鈥 miejscowo艣膰 Ogonowo, le偶a艂a nieopodal Witkowa Mi艂ak贸w 鈥 maj膮tku b臋d膮cego w posiadaniu Grodeckich.
J贸zef i Wiktoria聽z Wilewskich聽Grodeccy聽byli rodzicami dziadka mojej 偶ony urodzonego w Ogonowie w 1838 roku聽Franciszka. Maj膮c 27 lat聽Franciszek, wyst臋puj膮cy wtedy jeszcze jako dzier偶awca maj膮tku Trzpio艂y, kt贸rego zostanie p贸藕niej w艂a艣cicielem 13 czerwca 1866 roku 偶eni si臋 z siedemnastoletni膮 wtedy聽Tekl膮 Helen膮 Olszewsk膮.

dwor-w-stupsku-9

艢lub odbywa si臋 w Stupsku, 艣wiadkami tego wydarzenia byli聽August Kijewski, w艂a艣ciciel d贸br Wola Szyd艂owska oraz聽Teofil Olszewski, w艂a艣ciciel d贸br Koz艂y.聽Tekla, kt贸ra u偶ywa艂a p贸藕niej tylko swojego drugiego imienia 鈥撀燞elena, by艂a jedn膮 z sze艣ciorga dzieci聽Antoniego i Lucyny聽z domu Burskiej聽Olszewskich. Rodzina聽Olszewskich聽naby艂a maj膮tek Stupsk od poprzedniego w艂a艣ciciela w pierwszej po艂owie XIX w. Przedtem Olszewscy mieszkali w nieodleg艂ym Olszewie. Dw贸ch braci Heleny, jak g艂osi rodzinny przekaz, zosta艂o aresztowanych za udzia艂 w Powstaniu Styczniowym. Zes艂ano ich na Syberi臋 i s艂uch po nich zagin膮艂. Natomiast trzeci brat Antoni zosta艂 zamordowany, o czym informowa艂a „gazeta Toru艅ska” z 1880 r.

dwor-w-stupsku-10

Siostry za艣 Tekli Heleny, powychodzi艂y za m膮偶 za artyst贸w: urodzona w 1850 r.聽Aleksandra聽zosta艂a 偶on膮 znanego malarza聽Wojciecha聽Piechowskiego聽( 1849鈥1911),

dwor-w-stupsku-11

natomiast Maria聽(bli藕niaczka?) wysz艂a za m膮偶 za, niemniej s艂ynnego artyst臋 rze藕biarza聽Hipolita Kasjana Marczewskiego聽(1853鈥1905), kt贸rego uczyni艂a niestety szybko wdowcem 鈥 zmar艂a bowiem w 1881 roku.聽Z postaci膮聽Wojciecha Piechowskiego, bliskiego przyjaciela malarza J贸zefa Che艂mo艅skiego, wi膮偶e si臋 anegdota, i偶 鈥oztrwoni艂 posag 偶ony kupuj膮c w Warszawie zak艂ad fotograficzny, kt贸ry po dw贸ch latach dzia艂alno艣ci zbankrutowa艂. Malarz, kt贸rego liczne obrazy zdobi艂y dw贸r w Stupsku, zgin膮艂 tragicznie w jednym z pierwszych wypadk贸w samochodowych鈥 gdy na bryczk臋, kt贸r膮 podr贸偶owa艂, najecha艂 automobil.

Olszewscy h. Pob贸g pochodz膮 z osiad艂ego ko艂o M艂awy znanego rodu, kt贸rego protoplastami byli: Micha艂聽i nieznana z panie艅skiego nazwiska聽Ewa. Byli oni rodzicami urodzonego w 1751 roku聽Tomasza, 偶onatego z聽Rozali膮, kt贸rej te偶 nazwiska nie uda艂o si臋 ustali膰. Ci z kolei, byli rodzicami urodzonego w 1775 roku Ignacego Olszewskiego, prapradziadka mojej 偶ony.聽Ignacy聽o偶eni艂 si臋 22 stycznia 1799 r. w 呕mijewie, z urodzon膮 w 1776 r. c贸rk膮聽Wojciecha i Rozalii聽z Mi艂ob臋dzkich聽Bobr贸w聽鈥撀燤ariann膮.

Pradziadek 偶ony po k膮dzieli 鈥 owoc tego zwi膮zku 鈥撀燗ntoni Olszewski聽urodzi艂 si臋 w 1803 roku. Wyst臋puj膮c po latach w akcie ma艂偶e艅skim ju偶 jako dziedzic d贸br Kulany, o偶eni艂 si臋 z ur. w 1821 r. z pochodz膮ca z Woli Szyd艂owskiej聽Lucyn膮 Bursk膮.聽艢lub odby艂 si臋 w Szyd艂owie. Przez d艂ugi czas, niczego wi臋cej nie uda艂o mi dowiedzie膰 o jej rodzicach, ani te偶 o innych jej krewnych opr贸cz tego, 偶e do chrztu, urodzonej 22 pa藕dziernika 1848 r., babki mojej 偶ony聽Tekli Heleny, kt贸ry odby艂 si臋 17 grudnia 1848 r. trzymali j膮 rodzice chrzestni聽Ignacy i Weronika Burscy.

Zupe艂nie niedawno unios艂a si臋 jednak kurtyna zas艂aniaj膮ca jej pochodzenie, a to za spraw膮 aktu zgonu jej matki, z kt贸rego wynika艂o, 偶e by艂a c贸rk膮 Ignacego i Anny z Kijewskich Burskich, za艣 jej dziadkami ze strony jej matki byli Jan i Krystyna z Ro艣ciszewskich Kijewscy. To odkrycie pozwoli艂o na g艂臋boki, si臋gaj膮cy do wczesnego 艢redniowiecza wyw贸d pokrewie艅stwa naszych dzieci i wnuk贸w ze znanymi na Mazowszu rodzinami.
Zagl膮daj膮c bowiem w g艂膮b rodzinnych dziej贸w, za spraw膮 odkrytego pokrewie艅stwa z Ro艣ciszewskimi dotar艂em do 15 pokolenia przodk贸w naszych dzieci, kt贸rzy przed nimi na Ziemi Mazowieckiej 偶yli.

Pocz膮wszy od ADAMA z 呕ycka i nieznanej z imienia jego 偶ony RO艢CISZEWSKIEGO, nast臋pnie ich syna, wzmiankowanego w 1439 r. jako 艂owczego po艂ockiego, kt贸ry pono膰 by艂 偶onaty z BARBAR膭, c贸rk膮 ksi臋cia mazowieckiego Siemowita IV i jego 偶ony Aleksandry Olgierd贸wny – ZIEMAKA RO艢CISZEWSKIEGO.

艁a艅cuch pokole艅 z nimi 艂膮czy nas, poprzez jego syna: STANIS艁AWA RO艢CISZEWSKIEGo, nast臋pnie – jego syna JAKUBA i Dorot臋 RO艢CISZEWSKICH, rodzic贸w FLORIANA 偶onatego z JADWIG膭 z Zieli艅skich.

Potem wyw贸d wymienia ich prawnuka – Jana, 偶onatego z Ew膮 Wempilsk膮, ich syna Felikasa i jego 偶on臋 Mariann臋 D臋bsk膮, rodzic贸w Wojciecha, 偶onatego z Teres膮 T艂ubick膮, ich syna Antoniego 偶onatego z Mariann膮 M艂ock膮, rodzic贸w Krystyny, kt贸ra wysz艂a za m膮偶 za Jana Kijewskiego, kt贸rych c贸rka Anna, 偶ona Ignacego Burskiego – przedwcze艣nie osieroci艂a prababk臋 mojej 偶ony Lucyn臋 Antoniow膮 Olszewsk膮.

Antoni Olszewski聽zmar艂 w 1877 roku. Jego 偶ona聽Lucyna聽znacznie p贸藕niej, bo jak wspomina艂 po latach ojciec 偶ony 鈥 pami臋ta艂 z wczesnego dzieci艅stwa posta膰 babki, krz膮taj膮cej si臋 po dworze w Stupsku, w kt贸rym w 1888 r. si臋 urodzi艂.聽Tekla Helena聽wychodz膮c za m膮偶 za聽Franciszka Grodeckiego聽wnios艂a mu znaczny posag w postaci udzia艂贸w w maj膮tkach s膮siaduj膮cych ze Stupskiem.

dwor-w-stupsku-12

Tekla Helena Grodecka z najstarsz膮 wnuczk膮 Mari膮 Sulima Szaw艂owsk膮

Po 艣lubie m艂odzi pa艅stwo Grodeccy zamieszkali w Trzpio艂ach, gdzie przysz艂y na 艣wiat ich starsze dzieci: c贸rka 聽Helena,Maria聽i聽Kleofasa聽(Szaw艂owska) ur. 15.04.1867 鈥 zm. w 1941 r.

dwor grodeckich w stupcu

Helena Kleofasa, wysz艂a za m膮偶 za Stanis艂awa Szaw艂owskiego

Syn Modest聽ur. 13.03.1870 r. 鈥 zm. 07.03.1932 (偶onaty z聽Mari膮鈥),聽Karol聽ur. 04.02 1871 r. 鈥 zm. 20.10.1929 w Majdanie Skierbieszowskim (偶onaty z聽Czechowsk膮), Franciszek聽ur. 05.0.5.1873 r. 鈥 zm. 13.12. 1922 r. (偶onaty z聽Konstancja Niewiarowsk膮),聽Mieczys艂aw聽ur. 08.08.1875 r. 鈥 zm. 21.02. (偶onaty z Kami艅sk膮).聽Po 艣mierci ojca,聽Helena聽odziedziczy艂a maj膮tek w Stupsku i odt膮d zamieszka艂a wraz z m臋偶em w nieistniej膮cym ju偶 dzi艣 stupskim dworze.

dwor-w-stupsku-14

Tam przyby艂o na 艣wiat kolejnych sze艣cioro dzieci:聽Zygmunt聽ur.20.01.1877 r. 鈥 zm.11.02.1945 r.(偶onaty z聽Pretwitz鈥揃lotowsk膮).聽Lucjan聽ur. 14.02.1879 鈥 zm. w 1904 r.聽Roman聽ur. 28.10.1882 r. 鈥 zm. w maju 1975 r. w Horyszowie Polskim (偶onaty z聽Zofia Baranowsk膮),聽Jadwiga聽(Siennicka) ur. 01.02.1884 r. 鈥 zm. 02.02.1954 r.,聽Maria聽(Stempkowska) ur. w 1886 r.

dwor-w-stupsku-15

M贸j te艣膰聽J贸zef

J贸zef Grodecki ur. 16.07.1888 r. 鈥 zm. w Ciechocinku 19.08.1986 (偶onaty z聽Iren膮 Jakubsk膮聽i Mari膮 Leoni膮 Strycharzewsk膮聽鈥 matk膮 mojej聽偶ony Barbary)聽a tak偶e najm艂odsze z dzieci: c贸rka Zofia (Kleniewska) ur. 27.07.1890 r. 鈥 zm. 26.01.1977 r. w Elbl膮gu.

dwor-w-stupsku-16

Od nich, tak wyra藕nie oznaczonych na drzewie 聽鈥 wyrastaj膮 liczne ga艂臋zie kuzynek i kuzyn贸w, ich z kolei potomstwa, potomk贸w potomstwa etc.鈥 Wystarczy tylko wszystkie te nici wi膮偶膮ce, z urodzonym w 1743 roku聽Jakubem Grodeckim聽po艂膮czy膰,

dwor-w-stupsku-17

a dzi臋ki tym genealogicznym wypominkom nostalgiczny smutek przemijania b臋dzie mniejszy.

dwor-w-stupsku-18

Opisuj膮c histori臋 tych, kt贸rzy w 艂a艅cuchu pokole艅 przed nimi 偶yli 鈥 przekazuj臋 pami臋膰 o nich wnuczkom i wnukom.
Z tego wywodu dziedzictwa 鈥 niech czerpi膮 wiedz臋 o swoim pochodzeniu, niech maj膮 prze艣wiadczenie, i偶 liczne cienie przodk贸w wspieraj膮 ich – w ich wyprawie w przysz艂o艣膰.

Stanis艂aw Wody艅ski