Wiadomo艣ci historyczne o mie艣cie K艂ecku, 1858

Materia艂 zawiera przybli偶enie problematyki kolonizacyjnej, lokacji miast, zasad opodatkowania.

Strona zawiera surowy, nieformatowany tekst w celu zapewnienia mo偶liwo艣ci wyszukiwania pe艂notekstowego poszukiwanych informacji poprzez wyszukiwark臋. Tekst mo偶e zawiera膰 b艂臋dy maszynowe. Nale偶y t臋 stron臋 traktowa膰 jako indeks pe艂notekstowy do publikacji drukowanej.

Strona g艂贸wna聽Archiwum


Wiadomo艣ci historyczne o mie艣cie K艂ecku, 1858

Jozef Dydy艅ski, Dziekan oralny i proboszcz k . .
GNIEZNO rukiem J. B. Langiego
1858

Wiadodomo艣ci historyczne
zebra艂
Dziekan foralny i Proboszcz K艂ecki.
(Na doch贸d ochronki w Gnie藕nie.)
(S)VMann GNIEZNO
Drukiem J. B. Langiego. 1858,

Spis rzeczy.
Wst臋p.
Przypomnienie o kolonizacyi niemieckiej w Wielko polsce鈥︹︹︹︹ 1.
Oddzia艂 I.
Wiadomo艣ci historyczne o mie艣cie K艂ecku.
5.1.Za艂o偶enieK艂ecka . . . . . . . . . . 10.
S.2.Przywil茅jlokacyjny . . . . . . . . . 16.
S. 3. Prawa miejskie p贸藕niej nabyte . . . . . 22.
6.4.HistoryamiastaK艂eckaodr.1255鈥1557 . 26.
6.5.Dalszyci膮godr.1557鈥1793 . . . . . 34
5.6.Oszkole 鈥︹︹︹49.
5.7.Szeregw贸jt贸wistarost贸w . . . . . . 51.
Oddzia艂 II. Wiadomo艣ci o ko艣cio艂ach w K艂ecku.
S.8.Ko艣ci贸艂farny艢.Jadwigii艢.Jerzego . . . 54.
5.9. Ko艣ci贸艂szpitalny艢. Ducha . . . . . . 61
s.10.Ko艣ci贸艂艢.Krzy偶ai艢.Marcina . . . . 63.
S. 11.Ko艣cio艂ekS. Barbary . . . . . . . . 66.
S. 12. Ko艣ci贸艂 filialny w Kamie艅cu . . . . . . 67.

    1. Szereg rz膮dc贸w ko艣cio艂a farnego . . . . 70.
      Dodatek.
      Nr.1.O staro偶ytnychmonetachwykopanychw K艂ecku75.
      Nr.2.PrzywilejlokacyjnymiastaK艂eckazr.1255. 80
      Nr.3 Przywilejkr贸laW艂adys艂awa IV zr.1646 . 89.
      Nr. 4. Nadanie dla Mi艂ostan贸w w Kamie艅cu z r. 1271 91.
      Nr. 5. Dekret s膮du Kiszkowskiego z r. 1761. . . 102.
      Uwaga do Nr. 2. w dodatku . . . . . . . . 104.
      Tablice.
    Przedmowa.
    Gniami powiadamiamy,
    s贸w rozpatrywania si臋 cho膰by w najmniejszych
    od艂amkach 偶ycia przesz艂o艣ci, og艂aszamy drukiem
    szczeg贸艂y tycz膮ce si臋 miasta K艂ecka. Jakkol
    wiek K艂ecko skromne w historyi zajmuje miej
    sce, przecie偶 przechowa艂y si臋 w niem pami膮tki
    i wspomnienia, kt贸re zyskaj膮 ciekawo艣膰 i uwa
    g臋, i kt贸re niejedn膮 wa偶niejsz膮 drobnostk臋 przy
    nios膮 w pos艂ug臋 dziej贸w narodowych. W y z n a
    jemy otwarcie, 偶e w艣r贸d pracy, zach臋cani my艣l膮
    przys艂ugi publiczn茅j, rachowali艣my na pob艂a偶a
    nie, gdy偶 nie tajno nam, 偶e pracy naszej nie
    dostaje wystarczaj膮cego materya艂u i wyko艅cze
    nia; przecie偶 kiedy p o m i m o usilne staranie nie uda艂o si臋 pomno偶y膰 lub uzupe艂ni膰 szczup艂ych
    historycznych K艂ecka zasob贸w, postanowili艣my
    g艂贸wnie oprze膰 si臋 na t茅m, co w ka偶dym razie
    dla historyi K艂ecka jest najwa偶niejsz茅m 藕r贸d艂em
    t.j. na aktach ko艣cielnych za艂o偶onych i upo
    rz膮dkowanych przez X. Neringa. Akta te za wieraj膮 znaczn膮 ilo艣膰 dokument贸w tycz膮cych si臋 ko艣cio艂a i miasta i transsumpta z akt grodz kich i si臋gaj膮 wszystkie z wyj膮tkiem dokumentu lokacyjnego pocz膮tku 16. wieku; gdzie doku menta zagin臋艂y,zachowa艂y si臋ich summaryusze. Aktamiejskie,jakmamy pewno艣膰, mie艣ci艂ywa 偶ne dokumenta w do艣膰 znaczn茅j ilo艣ci: 鈥 dzi艣 szczup艂e tylko pozosta艂y szcz膮tki. T o co oca la艂o, zawiera najg艂贸wniejsze dla K艂ecka wiado mo艣ci: tu zt膮d u艂o偶y艂 si臋 szereg w贸jt贸w, wice w贸jt贸w i starost贸w, tu znalaz艂y si臋 zapiski inne tycz膮cesi臋wewn臋trznych miastast贸sunk贸wit.d. Pos艂u偶y艂y n a m t茅偶 i akta cechowe, z kt贸rych tak偶e rozbitki tylko uda艂o si臋 uratowa膰, reszty za艣 ju偶 odszuka膰 si臋 nie da.
    Na tych 藕r贸d艂ach polegaj膮c, skre艣lili艣my
    kr贸tki obraz wewn臋trznych i wedle potrzeby
    zewn臋trznych K艂ecka st贸sunk贸w. 鈥
    馃檪 J Y (30) –ws-de-m– Wst臋p.
    Przypomnienie o kolonizacyi niemieckiej
    w Wielkopolsce.
    W XIII wieku dokonywa艂y si臋wewn膮trz po skiwielkiezmianypolityczneisp贸艂eczne. Uwa 偶amy, 偶e do tego w znaczn茅j cz臋艣ci przyczyni艂 si臋 偶ywio艂 niemiecki. W p 艂 y w zachodnio-ger ma艅ski opasa艂 Polsk臋 z trzech stron 艂a艅cuchem i ustala艂 si臋 wewn膮trz kraju w r贸偶nych 偶ycia st贸sunkach,podrywaj膮c dawny porz膮dek rzeczy, psuj膮c staropolsk膮 form臋 rz膮du: w ko艅cu pier wiastek niemiecki wsi膮kn膮艂 na gruncie polskim
    zupe艂nie i zyska艂 niejako prawo obywatelstwa. Kolonizacya germa艅ska, kt贸ra wp艂ywowi Niemiec szerok膮 otwar艂a drog臋, sz艂a z pocz膮tku
    nieznacznie: pomi臋dzy duchowie艅stwem i wkla sztorach spostrzegano pierwszych przybysz贸w zNiemiec, a torowa艂a im drog臋 do Polski pe w n a wy偶szo艣膰 o艣wiaty. Klasztory wielkopolskie by艂y filiami klasztor贸w niemieckich: Cystersi i
    Fra艅ciszkanie mieli nowych swych braci z kla 1 鈥撯 2 鈥
    sztor贸wrzeczonych. W Le艅dzie(za艂o偶.r.1145) i w W膮gr贸wcu (r. 1147) pierwszymi zakonni kami byli Cystersi z Altenburga pod Koloni膮; klaszt贸r w Byszewie (Koronowo r.1243) uzna wa艂 jako metropoli膮 szl膮ski klaszt贸r Lubi膮偶 (Leubus), za艂o偶ony przez Cysters贸w z Pforta ko艂o Neuenburga; Parady偶 (r. 1234) otrzyma艂 pierwszych Cysters贸w z Lenina ( w Marchii Bran denburskiej), Obra (r. 1234) z Altenburga, Ble dzew (r. 1235) z Dobry艂uku w ni偶szej Luzacyi, Prement (r. 1278) by艂 fili膮 klasztoru Paradyz kiego. W艂adys艂aw Odonicz darowa艂 klasztoro
    wi Lubi膮zkiemu 3000 艂an贸w roli na za艂o偶enie nowego klasztoru oko艂o Nak艂a ), a chocia偶 fundacya do skutku nie przysz艂a, sam zamiar dowodzi, 偶e si臋 w podobnych razach zwracano do Niemiec. Na rok 1213 przypada za艂o偶enie klasztoru Cystersek w O艂oboku w Kaliski茅m, w r. 1231 fundowany by艂 klasztor Dominika n贸w w Poznaniu, r. 1264 w Brze艣ciu, r. 1279 w Wronkach. Czy i w tych klasztorach prze wa偶ali Niemcy, na to 艣lad贸w nie ma; zdajesi臋 przecie偶, gdy偶 na dobrach tych w艂a艣nie klaszto r贸w znane s膮 bardzo rych艂o kolonie niemieckie.
    Zastanawia nas wstr臋t zakonnik贸w Niem c贸w do przyjmowania Polak贸w w po艣r贸d sie bie 9) i jeszcze za czas贸w Zygmunta I. 9) ska
    1)B眉sching,llrfunbenbon cubu3str.121,149,162.
    2) Krzy偶anowski, D a w n a Polska II, str. 455. W a r szawa 1857.
    3) Skrzetuski, P r a w o polit. nar. pol. II, str. 11, 鈥3鈥
    rzono si臋 na to. Bandtkie ) uwa偶a, 偶e du chowie艅stwo to niemieckie wciska膰 si臋 pocz臋艂o wnet na probostwa i urz臋dy szk贸lne; zdaje si臋 wi臋c, 偶e liczba ich by艂a wielka.
    Niebawem tak偶e klasztory te do uprawy swych grunt贸w sprowadza艂y ch艂op贸w osadnik贸w z Niemiec i ksi膮偶臋ta wielkopolscy pozwalali na to z pocz膮tku niech臋tnie, p贸藕niej sami poszli za przyk艂adem wskazanym, ju偶 to aby zaludni膰 puste i zniszczone obszary, ju偶 t茅偶 aby gospo darstwo pod藕wign膮膰 i ulepszy膰. R贸wnocze艣nie i panowie polscy jednali sobie pozwolenie na sprowadzenie podobnych osad z Niemiec: w o g贸le w przeci膮gu XIII. stulecia kolonizacya wzmiankowana nad podziw szybko post臋powa艂a. Staraniem Professora Roepella 9) pokaza艂o si臋, 偶e od r. 1212 a偶 do r. 1298 powsta艂o 25 osad w Wielkopolsce, zaludnionych ch艂opami niemieckimi; w Kujawach a偶 do r. 1299 sze艣膰: a ile偶 mog艂o by膰 takich, o kt贸rych 艣lady hi storyczne zagin臋艂y! P o wi臋kszej cz臋艣ci znane s膮 osady niemieckie na dobrach klasztornych w Parady偶u, Lubiniu, Poznaniu, O艂oboku, Ble dzewie, Wronkach i t. d. Ksi膮偶臋ta poszli, jak powiedziano, za przyk艂adem klasztor贸w; naj mni茅j jest znanych osad niemieckich na dobrach szlacheckich 9).
    1) Bandtkie, Miscell. Crac. I, str. 74.
    2) (Scfidtc Solna, 18. Sciag. _ _ 3)W Raczy艅skiego,Codexdipl.maj.Polon.jestje
    den przywilej z r. 1218, pozwolaj膮cy Piotrowi Winiarzy 鈥4鈥
    Bez ust膮pienia korzy艣ci trudno by艂o Niem c贸w do przesiedlenia si臋 nak艂oni膰 i wszystkie osady otrzyma艂y wolno艣膰 rz膮dzenia si臋prawem niemiecki茅m, ulega艂y w艂adzy miejscowej so艂tysa swego i uzyskiwa艂y uwolnienie od wszystkich, albo bardzo wielu danin i ci臋偶ar贸w, a od po datk贸w na czaspewien. W艂adza ksi膮偶臋ca w tych osadach pod wielu wzgl臋dami usta艂a. Skutki zt膮d t茅偶 widoczne. D u c h niemiecki wciska艂 si臋 do j臋zyka, do s膮downictwa, a przedewszystkiem zagarn膮艂przemys艂owo艣膰ca艂膮. Najja艣niejpoka za艂o si臋 to p o miastach. Chocia偶 nie nale偶y s膮dzi膰, 偶e rzemios艂a i przemys艂owo艣膰 w Polsce w nieszcz臋艣liwych czasach po Boles艂awie Krzy woustym na bardzo nizkim stopniu sta艂y, to z drugiej strony jest pewna, 偶e si臋 wraz z han
    dlem podnios艂y w tych okolicach, gdzie wp艂yw germa艅ski茅j kultury by艂 znaczniejszy i bli偶szy, jak n. p. nad granicami Marchii, Pomorza i Prus, albo t茅偶 po klasztornych dobrach, gdzie sami
    zakonnicy starali si臋 r贸wnie o dobrych rzemie艣l nik贸w jak o upraw臋 roli lub ogrodownictwa.
    Miasta polskie prawie niczem nie wyr贸偶nia 艂y si臋 od wsi: ten sam w nich ucisk, te same ci臋偶ary, a kiedy historya miast pokazuje, 偶e bez
    kowi osad臋 niemieck膮 sprowadzi膰. W Lelewela, Polska wiek贸w 艣redn. III., str. 170. jest nadanie Przemys艂awa zr.1290dlaposiad艂o艣ciCamon (pod艂ugprzypiskuLele wela m a to znaczy膰 Caniow). D w a opr贸cz tego przy wileje znane by艂y Roepellowi (str. 585), jeden z r. 1268 dla podkomorzego pozn. Miko艂aja, a drugi zr. 1298 dla d贸br Rayskowa. 鈥5鈥
    swob贸d miasta raczej upadaj膮 jak kwitn膮, nie trudno wnioskowa膰, 偶e wzrost i pomy艣lno艣膰 miast polskich by艂by si臋 bardzo zwolna rozwi ja艂. Czyto wi臋c ksi膮偶臋tami powodowa艂a ch臋膰 szybkiego miast pod藕wignienia, czy t茅偶 przy chylno艣膰 do osadnik贸w niemieckich: do艣膰, 偶e od po艂owy XIII. wieku na wz贸r Krakowa, W r o c艂awia i Sandomirza, kt贸re ju偶 dawniej mia艂y mieszka艅c贸w Niemc贸w, du偶o miast, a szczeg贸l ni茅j w Wielkopolsce zaludniano osadnikami nie mieckimi. Zdaje si臋, 偶e wzgl膮d na materyalne korzy艣ci g艂贸wn膮 by艂 tych kolonizacyi przyczy n膮, do czego si臋 ksi膮偶臋ta w nadaniach jasno przyznawaj膮 ). Takie zaludnianie miast pol skich Niemcami lub fundowanie nowych miast niemieckich dzia艂o si臋 najprz贸d w dobrach ksi膮 偶臋cych i dopiero za tych偶e przyk艂adem posz艂y klasztory.
    W Wielkopolsce Przemys艂aw i Boles艂aw, Synowie W艂adys艂awa Odonicza, rozpocz臋li lo kowanie miast na prawie niemiecki茅m czyli mag deburski茅m. W r. 1252 ksi膮偶e Przemys艂aw, kupiwszy od biskupa pozna艅skiego grunta na lewym brzegu Warty, tam偶e fundacy膮 nowego
    1) Bandtkie, Jus Culmense str. 303. 鈥瀜uod nostri principatus utilitates ac proventus cupientes per amplius dilatare.* 鈥 Podobnie ksi膮偶e Przemys艂aw wyra偶a si臋 w nadaniu dla Sdes艂awa w r. 1290.: 鈥濻tatum terrae no strae in melius reformare cupientes, haereditatem no stram鈥. Sdeslao dedimus.. jure theutonico鈥. Lelewel, Polska wiek贸w 艣redn. III, 170 i 171. 鈥 Por贸wn. roz praw臋 Maro艅skiego o 鈥濻o艂tysach w Polsce.” Znicz I. str. 15. Uwaga 4. 鈥6鈥
    miasta og艂osi艂; w r. 1253 obszernym dyplomem
    rozporz膮dzi艂 w艂o艣ciami i przywilejami na rzecz
    w贸jta Tomasza i osadnik贸w; w r. 1253 tak偶e
    klasztor Cystersek w O艂oboku otrzyma艂 przywi
    l茅j na za艂o偶enie miasta niemieckiego w Lubnicy; w r. 1255 miasto K艂ecko lokowanem zosta艂o na
    prawie 艢redzkiem, w r. 1258 Pobiedziska ju偶 mia艂y prawo niemieckie; w r. 1278 otrzyma艂 s臋dzia Miko艂aj taki przywilej lokacyjny dla G o stynia; w r. 1282 otrzyma艂 go Kalisz, w latach 1 2 8 3 d o 1 2 9 0 P y z d r y , r. 1 2 9 0 S 艂 u p c a ; z r. 1 2 9 8 znajduje si臋 wzmianka ), 偶e Gniezno mia艂o prawo niemieckie; w r. 1299 Nak艂o by艂o na tym偶e prawie lokowane i w r. 1302 Mosina. W p贸藕niejszym czasie r贸wnie偶 liczneby艂y loka cye w Wielkopolsce jak w Mazowszu, szczeg贸l ni茅j du偶o osadnik贸w z Niemiec przyby艂o w XVI. wiekuw skutekprze艣ladowa艅religijnychiw cza sie 30letni膰j wojny. W tych czasach Niemcami zaludnione zosta艂y miasta Rawicz, Rydzyna, Bojanowo, Zduny, Kobylin, Wolsztyn, Mi臋 dzych贸d,Kargowa,Jutrosin,Skokiit.d. W Ku
    jawach Cystersi w Byszewie otrzymali r. 1286 pozwolenie fundowania na prawie niemiecki茅m miasta, kt贸re si臋 p贸藕niej Koronowo zwa艂o; s膮 tak偶e wzmianki, 偶e Inowroc艂aw i Brze艣膰 w r.
    1298 mia艂y r贸wnie偶 prawo nowe.
    Wszystkie te miasta, lokowane na teutonie,
    kt贸re to prawo sta艂o si臋 wed艂ug s艂贸w Czac
    1)J.艁ukaszewicz,Obraz miasta Poznania I,str.173. 鈥7鈥
    kiego ) 鈥瀟arcz膮 wolno艣ci powszechn茅j i swo body szczeg贸lnej mieszka艅ca,” wy艂膮czane bywa 艂y z pod prawa polskiego i s膮downictwa woje wod贸w, kasztelan贸w i innych urz臋dnik贸w kr贸 lewskich, rz膮dzi艂y si臋 przez swoj膮 w艂adz臋 m u nicypaln膮 z po艣r贸d siebie obran膮 i zyskiwa艂y r贸偶ne przywileje, tak 偶e 鈥瀙odnosi艂y si臋 do sto pnia ma艂ych rzeczypospolitych w艣r贸d rozerwa n茅j Lechii* ).
    Nadanie prawa magdeburskiego wszystkim takim osadom t艂贸maczy si臋 zt膮d, 偶e bez por贸 wnania najwi臋c茅j osadnik贸w by艂o Niemc贸w, cho cia偶 i lokatorowie i osadnicy napotykaj膮 si臋 Polacy. Rozumie si臋, 偶e osadnicy miast te sa m e mieli zapewnione swobody, co osadnicy po wsiach: wszak偶e nadania dla miast by艂y r贸偶ne st贸sownie do okoliczno艣ci lub hojno艣ci ksi臋cia lub pana. Rozr贸偶nia膰 trzeba miasta ksi膮偶臋ce i nieksi膮偶臋ce.
    Lokacya 9) dzia艂a si臋 zwykle w ten spos贸b, 偶e ksi膮偶e, klaszotr lub pan zawiera艂 z lokato rem rodzaj kontraktu, t.j. dawa艂 mu grunta i zapewnienie przywilej贸w na pi艣mie, a reszt臋zo stawia艂 jemu do wykonania, jakoto sprowadze nie osadnik贸w,wydzieleniegrunt贸wit.d. Za zwyczaj wyznaczano osadnikom grunta na pa
    1) T o m III. str. 503. W y d . Raczy艅skiego r. 1852.
    2) Lelewel, Polska wiek贸w 艣redn. tom III, str. 92. Pozna艅 |R51.
    3) Mecherzy艅ski, o Magistratach miast Polskich i t. d. str. 16, Krak贸w 1845, 鈥8鈥
    stwiska wsp贸lne lub do uprawy; nadto po wszechne jest pozwolenie rybo艂贸stwa, wolny wr臋b i wolne mlewo, uwolnienie od podatk贸w, ce艂 i t. d. Lokator zwykle bywa艂 w贸jtem (ad vocatus) zak艂adaj膮cego lub kolonizuj膮cego si臋 miasta. Taki naczelnik miejski wielkie na膰w czas mia艂 znaczenie ), a jako pierwszy lokator miasta uzyskiwa艂 od pana swego przywileje, kt贸re m u zapewnia艂y niema艂e r贸偶nego rodzaju korzy艣ci. I tak posiada艂 w贸jt najwi臋kszy dzia艂 zroli, najcz臋艣ci茅j prawem wieczysto-dziedzi czn茅m, s膮downictwo cz臋sto bez wszelkiej appel lacyi, dochody znaczne z s膮d贸w, z 艂azienek, zja tek, i stragan贸w z mi臋sem lub chlebem, wolne polowanie na zaj膮ca i t. d. W miastach, na dobrach ksi膮偶臋cych lokowanych, ksi膮偶e zastrze ga艂 sobie pewne podatki. I tak w贸jt takiego miasta miewa艂 jurisdykcy膮, ale tylko % cz臋艣膰 dochod贸w s膮dowych, dwie trzecieza艣sam ksi膮 偶e, gdy tymczasem w innych szlacheckich lub klasztornych miastach tylko jedna trzecia cz臋艣膰
    sz艂anapana. R贸wnie偶iczynsznie偶wszeda rowa艂 ksi膮偶e: obywatele byli obowi膮zani z ka偶 dego domu lub ka偶dego 艂anu roczny podatek op艂aca膰. Podobniecz臋艣膰 dochod贸w z publicznych
    1)W XIII.wiekunajwy偶szymmiastzwierzchnikiem bywa艂 w贸jt, kt贸ry jako prezyduj膮cy sprawy rozstrzyga艂: po w贸jcie nast臋powa艂 burmistrz, jako przewodnicz膮cy rajcom miejskim. W XV. za艣wiekuzasz艂azmiana w or ganizacyi magistrat贸w: zwykle burmistrze miewali g艂贸
    wn膮 w艂adz臋, w贸jt za艣zosta艂tylkos臋dzi膮spraw krymi nalnych wsp贸lnie z艂awic膮iby艂 oraz naczelnikiem policyi. 鈥9鈥
    budynk贸w ksi膮偶e sobie zastrzega艂, a za to u walnia艂 prawie zawsze od danin i ci臋偶ar贸w, kt贸rym ulega艂y miasta star茅m prawem polski茅m si臋 rz膮dz膮ce.
    Trudno jest nie spostrzedz zmian wielkich
    w 偶yciu sp贸艂eczn茅m Polski w skutek wspomnio
    nych kolonizacyi. W miastachpodnosi艂si臋prze
    mys艂, rzemios艂ai handel zakwitn臋艂y pod opiek膮
    swob贸d, wskutek wolno艣ci od ce艂 i t. d. bu
    dzi艂a si臋 samodzielno艣膰 w 偶yciu miejski茅m, ucisk
    krajowy si臋 umniejsza艂 i wzmaga艂a si臋 zamo
    偶no艣膰 pomiastach: g艂贸wnie dlatego Polska mia艂a
    tyle bogatych i ludnych miast w XIV, X V i XVI wieku.
    Z drugiej zn贸w strony podrywa艂o si臋 pra w o krajowe nalecia艂o艣ciami obc茅mi, w艂adza ksi膮 偶臋ca w okr臋gu miasta pod pewnemi wzgl臋dami ustawa艂a, obcemu wp艂ywowi ulega艂y przez d艂u gi czas niemal wszystkie st贸sunki obyczajowe i towarzyskie p o miastach a cz臋sto i okr臋gu i d艂u gich trzeba by艂o czas贸w, zanim si臋 miasta u nas spolszczy艂y. 鈥
    -we-Game 鈥 10鈥
    Oddzia艂 I.
    Wiadomo艣ci historyczne o mie艣cie K艂ecku.
    搂. 1. Za艂o偶enie K艂ecka,
    K t o jest, kiedy nale偶ywcale nie dectwa historyi i archiwum miejskiego do naj
    dawniejszychmiastpolskich. Samoju偶nazwi skonosicech臋staro偶ytno艣ci,je偶elijepod艂ugzda
    nia archeologa Dobnera ) od s艂owia艅skiego
    1)Staro偶ytno艣ciPolskieTom I.str.310.鈥 Wsp贸l ny 藕r贸d艂os艂贸w,jak si臋 zdaje, ma nie ma艂o wsi i miaste czek na ziemiach dawniej s艂owia艅skich. Oko艂o Sieradza
    znajdujemy w r. 1136 wie艣 Kliczko (Kluchici) wedle Le lewela Polska w. 艣r.II,458iIII127. W Czechachjest wie艣 Kletz w powiecie Budweis, a zamek Klecan (Kle
    tzen). W Kaliskiem znajdujemy Kleczewo, w 艢redzkim Kleszczewo; w Prusach Kleschken, wie艣 w dep. Gda艅 skim, pow. Behrent, Klesczoewen w Gumbi艅ski茅m, Kles sen w Potsdamski茅m, Klesso w Frankf. n/O., Kletzke 鈥 11鈥
    wyrazu鈥瀔lazkowyprowadzimy. Od tego偶bo wiem wyrazu,kt贸rywj臋zykus艂owia艅skim鈥瀓atk臋, szlachtuz鈥 oznacza, wywodzi wspomniony Dob ner nazw臋 miasta K艂odzka, a tera藕niejszego Glatz,kt贸re w dziesi膮tymju偶 wieku w g贸rzyst茅j i lasami zaros艂ej okolicy Szl膮ska pierwiastkowo jako stanowisko obronne, w tym niezawodnie celu za艂o偶on茅m zosta艂o, aby zabezpieczy膰 si臋 od napadu rozb贸jnik贸w, kt贸rzy, z dogodnego ko rzystaj膮c po艂o偶enia, jatki czynili z podr贸偶uj膮 cych. Bliskie to powinowactwo nazwy K艂ecka z miastem K艂odzkiem a wyrazem s艂owia艅skim 鈥瀔lazko popiera niejako etymologi膮 mo偶e nie prawdziw膮, ale do wiary poniek膮d podobn膮 na zwiska miasteczka naszego, kt贸re w taki nieza wodnie spos贸b co miasto Glatz, i w t y m s a m y m celu,jako miejsce obronne,zbudowanem zosta艂o w艣r贸d g臋stych las贸w ) jeziorem i bagnami o toczonych.
    Opr贸cz tego 艣wiadcz膮 najwyra藕niej o da wno艣ci K艂ecka wykopane w znaczn茅jilo艣ciw r.
    1824 popielnice ) i kilka cegie艂 kszta艂tu wiel
    w Potsdamski茅m, na Pomorzu wie艣 ko艣c. Kluetzkow, Na Litwie w gubernii Mi艅ski茅j Kliczewo i Kleck, ws艂a wione zwyci臋ztwem Gli艅skiego nad Tatarami; w Dalma cyijestzatokaKlecz. Zreszt膮patrz: Ritter,Geogr.fta ft. 9criton 1855. str.702-704
    1)Do najnowszychjeszczeczas贸wsi臋ga艂b贸rd臋bo wy, pruchnowski zwany, a偶 pod samo miasto.
    2)Urny te,zkt贸rych trzy tylko ocala艂y, wykopano zaraz za cmentarzem katolickim u st贸p piasczystego 鈥12鈥
    kich tafli, kt贸re, jak wiadomo, s艂u偶y艂y zwykle urnom za podstaw臋. Czyby tu wniosek mia艂 by膰 zbyt 艣mia艂y, 偶e tam, gdzie p贸藕niej pobudowa艂o si臋 nasze miasto, istnia艂a dawniej osada s艂o wia艅ska, o kt贸r茅j przecie偶 odkryte 偶ale daj膮 艣wiadectwo? Trudno zreszt膮 oznaczy膰 co艣 pe wnego, gdzie przekonywaj膮cych 艣lad贸w nie masz 偶adnych.
    Dopiero w pierwszej po艂owie XIII wieku wyst臋puje K艂ecko po raz pierwszy na polu hi storyi, gdzie kilkakrotnie jest wzmianka o gro dziek艂eckim. Nasuwasi臋tedywniosek,偶epod ten czas, kiedy po podziale Polski przez Bole s艂awa Krzywoustego w艣r贸d tocz膮cych si臋 mi臋 dzy ksi膮偶臋tami wielkopolskimi boj贸w grody po wszechnie budowano, i nasze K艂ecko, owo da wniejsze stanowisko obronne S艂owian, przez kt贸rego z pomienionych ksi膮偶膮t na gr贸d zamie nione i zamkiem obronnym opatrzone zosta艂o.
    Wiemy, 偶e gr贸d 贸wczesny mie艣ci艂 w sobie krom innych potrzebnych budowli przedewszy stki茅m zamek obronny, w wiekach pierwiastko wych zwykle z drzewa budowany. Obok gro du takiego, w kt贸rym znajdowa艂a si臋 za艂oga wojskowa, pozak艂adano zwolna osady po wi臋
    wzg贸rza po艂o偶onego ponad jeziorem t. n. ma艂em. S膮 one znacznejwielko艣ciz艣niad茅jglinywypaloneikszta艂tu,
    jedn茅j z tych urn znajdowa艂 si臋 pomi臋dzy popio艂em i ko艣膰mi ludzkiemi u艂amek cienkiego drutu miedzianego zielon膮 rdz膮 okryty. 鈥 13鈥
    ksz茅j cz臋艣ci ludno艣ci niemiecki茅j, trudni膮膰茅j si臋 rzemios艂ami i handlem.
    O podobnym zamku obronnym w grodzie k艂eckim znajdujemy wzmiank臋 w dziejach ) krajowych po raz pierwszy pod rokiem 1308. P贸藕ni茅j za艣 podczas wojen krzy偶ackich za W 艂 a dys艂awa Jagie艂艂y, o cz茅m ni偶茅j rzecz szczeg贸艂o w o uczynimy, dosy膰 cz臋sto jest m o w a w 贸 w czesnych kronikach o grodzie (castrum), kt贸ry wyra藕nie odr贸偶nionymju偶 bywa od miasteczka (oppidum). Ten偶e grod, jako miejsce obronne K艂ecka, istnia艂 wedle 艣wiadectwa historyi w r. 1331, w kt贸rym przez krzy偶ak贸w zupe艂nie zbu rzonym zosta艂. Czyli go p贸藕niej odbudowano, 偶adn茅j o t茅m nie mamy pewno艣ci.
    Wed艂ug wszelkiego prawdopodobie艅stwa sta艂 on zaraz za cmentarzem katolickim nag贸 rze strom茅j ponad jeziorem tak zwanem ma艂em, i to w blisko艣ci tego miejsca, gdzie owe wzwy偶 wspomnione urny znaleziono.
    Pod murami grodu, a mo偶e i dawno przed wzniesieniem grodu sta艂o miasto K艂ecko, rych艂o ju偶 mo偶e z ow茅j osady s艂owia艅ski茅j na miasto
    zamienione, co przywil茅j lokacyjny z roku 1255 potwierdza膰 si臋 zdaje: ksi膮偶e Boles艂aw, pan dzielnicy gnie藕nie艅ski茅j, tak o ni茅m si臋 wyra 偶a: 鈥炩uod civitatem nostram, quae K艂ecko vulgariter nuncupatur鈥”
    1) D艂ugosz,Tom I, 934 鈥炩.qui cum castrum Kleczko primum obsidere coepisset鈥* – – 鈥 14鈥
    Miejsce pierwiastkowe, na kt贸r茅m pod wa 艂ami grodu miasto si臋 budowa艂o, rozci膮ga si臋 nad jeziorem 鈥瀖a艂茅m”, pocz膮wszy od cmenta rza katolickiego i obejmuje brzegi jeziora 鈥瀢iel kiego鈥, a 贸wczesnego 鈥瀊rodu”, gdzie teraz o grody miejskie na tak zwanem 鈥濵a艂kowie” (Malkowie, Makowie) s膮 po艂o偶one. Prawdopo dobnym tego dowodem s膮 wydobyte tam偶e w r. 1833 obszerne stare bruki, kt贸re na wybruko
    wanie dzisiajszego miasta u偶yte zosta艂y, nie mni茅j rozmaite inne przedmioty, 艣wiadcz膮ce naj wyra藕niej o miejscu dawnego miasta ). W kt贸 rym wieku budowa膰 si臋 zacz臋艂o na miejscu te ra藕niejsz茅m, niewiadomo; 偶e za艣 ju偶 przed ro kiem 1521 miasto K艂ecko z pierwotnego ponad brzegami obydw贸ch jezior po艂o偶onego miejsca na dzisiajsze si臋 by艂o przenios艂o, o t茅m mamy pewn膮 wiadomo艣膰 z wizyty Jana 艁askiego z te go偶 roku, kt贸ry, wzmiankuj膮c o ogrodach do ko艣cio艂a Sgo Ducha nale偶膮cych, g艂贸wn膮 cz臋艣膰
    miasta, gdzie pierwiastkowo ko艣ci贸艂 艢 g o Krzy 偶a,jak poni偶ejb臋dzie mowa, by艂 pobudowany, przedmie艣ciem (in suburbio oppidi Kleccen.) ju偶 nazywa.
    D o miasta nale偶a艂o i nale偶y do dzi艣dnia przedmie艣cie, kt贸re nosi nazw臋 鈥濵ajdany* ) i
    1) Podzi艣dzie艅 jeszcze wykopuj膮 w艂a艣ciciele ogro d贸w, po艂o偶onych ponad jeziorem ma艂em, w blisko艣ci cmentarza katolickiego dawne bruki, ceg艂臋 i gruz.
    2) Nazwa 鈥濵ajdany”, kt贸r膮 opr贸cz przedmie艣cia w K艂ecku du偶o innych jeszcze naszych wsi i przedmie艣膰 鈥 15鈥
    le偶y od strony jeziora wielkiego tu偶 obok tego miejsca, gdzie dawniejsze miasto by艂o pobudo wane. Wida膰 zt膮d, 偶e K艂ecko znaczny mie膰 musia艂o obr臋b.
    N a tych偶e Majdanach znaleziono w blisko 艣ci jeziora wielkiego w r. 1852 wykopalisko ) staro偶ytnych monet zX i XI wieku. 鈥
    do dzi艣dnia nosi, pochodzi膰 si臋 zdaje od starodawnego wyrazu polskiego 鈥濵ajdan,” kt贸rym oznaczano czynno艣膰 sk艂adania zdobyczy przez ca艂e wojsko w celu wsp贸ln茅j sprzeda偶y i r贸wnego podzia艂u warto艣ci mi臋dzy wszystkich. (Staro偶ytno艣ci Polskie tom II. str. 106). Poniewa偶 za艣 nazwa ta a偶 do najnowszych przechowa艂a si臋 czas贸w, i ju偶 dzisiaj nie o w 膮 czynno艣膰, ale raczej to miejsce za pewne oznacza, w kt贸r茅m zdobycz wojenn膮 sk艂adano, przeto jest bardzo do prawdy podobn膮, 偶e w K艂ecku taki majdan si臋 odby艂. Sta艂o si臋 to niezawodnie za bytno艣ci krzy偶ak贸w na pocz膮tku XIV wieku po zburzeniu przez nich i z艂upieniu miasta K艂ecka i grodu, o cz茅m ni偶茅j jeszcze w tekscie b臋dzie mowa. Tu tylko przytocz臋 w kr贸tko艣ci s艂owa D艂ugosza (Lites ac res gestae inter Polonos ordinemque Cruciferum I, 303. edit. per Com. Tit.Dzia艂y艅ski),kt贸resi臋do K艂ecka odnosz膮:鈥炩xpor tatisque campanis et imaginibus de ecclesia et quibus cunque bonis, in ecclesia per dictos cives repositis, rap tisetsecumasportatisextra dictum locum (Kleczk)..* Poza miastem wi臋c (extra locum Kleczk) nast膮pi艂 podzia艂 艂upu przez Krzy偶ak贸w, czyli odby艂 si臋 贸 w majdan. 鈥 W czasach p贸藕niejszych straci艂 wyraz ten swe pierwotne znaczenie i u偶ywanym by艂, jak wiadomo, w rozk艂adzie oboz贸w dawnego wojska polskiego.鈥 Wed艂ug Lelewela (Cze艣膰 Ba艂wochwalcza S艂owian i Polski na str. 146 w przyp. Pozn. 1857) jest 鈥濵ajdan* wyrazem tureckim i oznacza plac publiczny, miejsce otwarte, gdzie w ruskich stronach Polski pota偶 wypalano.
    1)Szczeg贸艂owa wzmianka o monetach jest w do datku pod liczb膮 1. 鈥 16鈥
    S. 2.
    Przywilej lokacyjny.
    Ksi膮偶臋ta wielkopolscy, Przemys艂aw i Bole s艂aw, zwany Pobo偶ny, synowie po W艂adys艂a wie Odoniczu, obj臋li,jak wiadomo, po 艣mierci ojca w udzielne i wy艂膮czne posiadanie Wielko polsk臋. Przemys艂aw by艂 panem g艂贸wnej cz臋艣ci ziemi gnie藕nie艅ski茅j i pozna艅ski茅j, Boles艂aw K a lisza z krajem od Prosny do Przem臋tu. P贸藕niej
    nast膮pi艂a zamiana na dzielnice mi臋dzy ksi膮偶臋 tami, i lubo przy dzia艂ach biskup pozna艅ski za grozi艂 kl膮tw膮 temu, kt贸ryby granice gwa艂ci艂, przecie偶 niespokojny Przemys艂aw wskutek za sz艂ych pomi臋dzy bra膰mi nieporozumie艅 wtr膮ci艂 Boles艂awa do wi臋zieniaiwszystkiejego grody: Gniezno, Nak艂o, U艣cie, Czarnk贸w, 艢rem, Bie ch贸w i t. d. zagarn膮艂.
    Takie obej艣cie Przemys艂awa z bratem Bo les艂awem sprawi艂o wielkie oburzenie. Arcy biskup Pe艂ka, zawezwany na po艣rednika, pogo dzi艂 zwa艣nionych braci, a na zje藕dzie w zamku Gieczu roku 1253 stan臋艂a pomi臋dzy nimi ugo da, moc膮 kt贸r茅j Przemys艂aw ust膮pi艂bratu mia sto sto艂eczne Gniezno, oraz grody: Kalisz, Ru d臋, Pyzdry, 艢rod臋, Bnin, Biech贸w, Giecz, Po 鈥 17鈥
    biedziska i nasze K艂ecko ). Odt膮d podzia艂y pomi臋dzy bra膰mi ustaj膮.
    Miasto K艂ecko, kt贸re dot膮d, jak inne mia steczka, rz膮dzi艂o si臋 by艂o prawem polski茅m, i do podrz臋dnych zapewne tylko nale偶a艂o, od chwili, kiedy przesz艂o w spokojne posiadanie Boles艂awa Pobo偶nego (f 1278), pocz臋艂o rosn膮膰 w znaczenie, do czego najwi臋c茅j si臋 przyczyni艂 nadany m u przez ksi臋cia i pana swego przy
    wil茅j prawa niemieckiego. By艂o ono po Pozna niu (r. 1253) drugi茅m zaraz w rz臋dzie miast wielkopolskich, kt贸re (r. 1255) rzeczone prawo uzyska艂o.
    Lokatorem jego by艂 Henryk Strofisus, nie zawodnie rodem Niemiec i ksi臋ciu dobrze za s艂u偶ony dworzanin. Ten偶e za sprowadzenie o sady niemieckiej tu dot膮d i urz膮dzenie miasta wedle prawa nowego zosta艂 w贸jtem i zarazem panem wieczysto-dziedzicznym K艂ecka.
    Przywilej lokacyjny *), kt贸ry jest podsta w 膮 praw s艂u偶膮cych tak miastu jako i w贸jtom, zosta艂 K艂ecku nadany przez Boles艂awa w Ro go藕nie in die Martini Beatissimi Confessoris roku 1255, dochowa艂 si臋 w wierzyteln茅j kopii, wyj臋t茅j z akt grodzkich gnie藕nie艅skich, i znaj duje si臋 w archiwum ko艣cieln茅m. D o grodu gnie藕nie艅skiego podanym zosta艂 do aktykowa
    1) Boguphali chronicon u Sommersb. script. rer. siles. II, str. 66.
    2) Transumpt przywileju tego jest wydrukowany z nale偶膮cemi do艅 konfirmacjami w dodatku pod liczb膮 2. 18 鈥
    nia ostatni raz die 24. Mensis Maji roku 1786 przez ur. A d a m a Pomian 艁ubie艅skiego. Odpis jego jest dosy膰 czytelnie na dw贸ch arkuszach st臋plowych sporz膮dzony; piecz臋膰 Justizamtu
    w Gnie藕nieca艂kiemju偶wykruszona;tre艣膰w nie kt贸rych miejscach niezupe艂nie zrozumia艂a, bo braknie tu i owdzie s艂贸w kilka, kt贸re zapewne czas i cz臋ste u偶ywanie zatar艂y.
    D o przywileju przy艂膮czone s膮 tak偶e potwier
    dzenia w r贸偶nych czasach przez kr贸l贸w polskich
    udzielone, a w szczeg贸lno艣ci przez kr贸la Z y
    gmunta I. w Krakowie roku 1527 Feria V
    ante festum S. Matthiae Apostoli dla Hieroni
    m a i Jana, syn贸w Bart艂omieja Brzesfcza, w贸jta
    k艂eckiego, aby im zapewni膰 prawa i swobody,
    ka偶doczasowym w贸jtom s艂u偶膮ce; nast臋pnieprzez Jana Ka藕mierza w Warszawie roku 1668 Sab
    batho ante Festum Visitationis Beat. Vir. Mar., a nareszcie przez kr贸la Micha艂a w Warszawie die X mensis Decembris roku 1672 dla staro
    sty k艂eckiego, niezawodnie Jana Niemojewskie go, kt贸ry razem by艂 w贸jtem k艂eckim. Ten偶e starosta,jak przypu艣ci膰 mo偶na, obawiaj膮c si臋, a偶eby korona nie przyw艂aszczy艂a sobie w贸jto stwa z wszelkiemi do艅 nale偶膮cemi prawami, w y
    j膮艂 „) ten dla w贸jt贸w k艂eckich tak wa偶ny przy wil茅jzaktmetrykikr贸lestwapod dniem3.Gru
    dnia 1672 i przed艂o偶y艂 go kr贸lowi Micha艂owi do zatwierdzenia.
    1)Dzie艅irokwyj臋ciapodaj膮aktagrodzkie nie 鈥::::::wt mawsobienie 鈥 19鈥
    O s n o w a przywileju lokacyjnego jest nast臋 puj膮ca:
    A. Prawa miastu s艂u偶膮ce.
    Ksi膮偶e Boles艂aw wydzieli艂 miastu K艂ecku: 1)grunta do艅 nale偶膮ce, a sk艂adaj膮ce si臋z czte
    rech cz臋艣ci, to jest: z Krajewa, Kobyl nicy, Skotnicy i Jastrz臋bnicy na wy艂膮czn膮 w艂asno艣膰. Posiad艂o艣膰 ta podzie lon膮 zosta艂a pomi臋dzy mieszczan k艂eckich z obowi膮zkiem p艂acenia corocznie na 艣.Mar cin na skarb ksi膮偶臋cy 16 skojc贸w 馃檪 艣re bra czynszu z ka偶dego 艂anu ) czyli w艂贸ki;
    2) uwolni艂 nie tylko wszystkich osiadaj膮cych w mie艣cie zk膮dkolwiekby przyszli od wszel kich pobor贸w, ale tak偶e od op艂aty c艂a mieszczan je偶d偶膮cych z towarami po ca艂ym kraju;
    3) wydzieli艂 mieszczanom wolne pastwisko na 8 艂anach, nale偶膮cych do posiad艂o艣ci ksi膮 偶臋c茅j w Polski茅jwsi;
    4)pozwoli艂 im pobudowa膰 sobie w mie艣cie lub za miastem m艂yn od czynszu wolny, zzastrze偶eniem wolnego mlewa dla ksi膮 偶膮cego zbo偶a;
    5)nada艂im prawo rybo艂贸stwa w jeziorzeko艂o
    1) Scotus czyli skojec jest dwudziest膮 czwart膮 cz臋 艣ci膮grzywny, czylidwoma groszami. Czacki: o prawach litewskich I, 159.
    2) 艁an mia艂 oko艂o 100 m贸rg roli i dzieli艂 si臋 na kwarty, zkt贸rych ka偶da oko艂o 25 m贸rg wynosi艂a. 2() 鈥
    miasta ma艂emi sieciami t. n. k艂oniami i
    zabrodniami;
    6)dozwoli艂 im wolnego wr臋bu na borach ksi膮偶臋cych 鈥濭olskich” zwanych.
    B. Prawa w贸jtom s艂u偶膮ce.
    W贸jt k艂ecki posiada艂 jako lokator miasta na gruntach miejskich:
    1)si贸dmy艂an )wolnyodwszelkichpodatk贸w
    po wszystkie czasy prawem dziedziczn茅m; 2) m艂yn wodny zwany 鈥濳uracz* *) (kore
    czny,ku rzece),wystawiony na ma艂ejWe艂 nie,powszechnieG艂贸wn膮 czyliSamic膮zwa
    1) Role te, kt贸re nosi艂y nazw臋 w贸jtostwa, nale偶a艂y do fiskusa a偶 do r. 1852, gdzie przez kupno przesz艂y na w艂asno艣膰 Albina hr. W臋sierskiego z Zakrzewa i przy艂膮 czone zosta艂y do wsi jego Czech. Nazwa t茅j wsi, kt贸 r茅j grunta do K艂ecka niegdy艣 nale偶a艂y, wzi臋艂a sw贸j po cz膮tek,jak tradycya g艂osi, od dw贸ch braci Jana i Miko 艂aja, przyby艂ych w X V wieku z Czech do K艂ecka. Jedne m u bowiem z nich, kt贸ry by艂 bieg艂ym prawnikiem, da rowa艂o miasto tera藕niejsz膮 wie艣 w nagrod臋 za rozmaite przys艂ugimieszczanomwy艣wiadczone.鈥 W aktachgrodz kich gnie藕n. z r. 1751 jest wzmianka o dzia艂ach d贸br Czechy mi臋dzy rzeczonymibra膰miw r.1478uczynionych.
    2) M艂yn Kuracz istnia艂jeszcze w XVII wieku, jak
    o t茅m zakt miejskich zr. 1649 mamy wiadomo艣膰, o
    cz茅mponi偶ejjeszczeb臋dziemowa. P贸藕niejju偶nigdzie
    nie ma o nim wzmianki, i dzisiaj o jego dawniejsz茅m istnieniu w blisko艣ci mostu na drodze z K艂ecka do Kar
    niszewa prowadz膮cej 艣wiadcz膮 tylko jeszcze szcz膮tki sta rych pal贸w, znajduj膮cych si臋 na dnie rzeczki We艂ny, kt贸ra w膮zki茅m korytem p艂ynie od wsi Biskupic przez pastwisko miejskie t. n. Bielawy i do jeziora wielkiego wpada. 鈥 21鈥
    n茅j, niedaleko wsi Raczymierowa ), wolny od czynszu,z zastrze偶eniembezp艂atnego mle w a dla zbo偶a ksi膮偶臋cego.
    3) Nale偶a艂y do w贸jta i jego potomk贸w pra w e m dziedziczn茅m jatki rze藕nicze, a t 茅 m sam茅m i doch贸d z nich, kt贸ry by艂 znaczny: m贸g艂 je sprzeda膰 lub czyni膰 z niemi, co mu si臋p o d o b a 艂 o .
    4) Pobiera艂 z ka偶dego domostwa w K艂ecku, z kt贸rego w艂a艣ciciel ksi臋ciu rocznie 9% skoj ca obowi膮zany by艂 p艂aci膰, trzeci denar (tertium denarium de medio scoto); po mieszkanie za艣 jego z nale偶膮cem do艅 zabu dowaniem by艂o woln茅m od op艂aty;
    5) mia艂 rybo艂贸stwo tak latowe jako i zimowe na jeziorze k艂ecki茅m;
    6)posiada艂 sw膮 w艂asn膮 艂a藕ni膮, zkt贸r茅j po biera艂 op艂at臋 od k膮pi膮cych si臋, a nawet m贸g艂 j膮 sprzeda膰;
    7)s艂u偶y艂 mu na borach golskich, K艂ecku przyleg艂ych, wolny wr臋b ka偶dego czasu;
    8) mia艂 wolne polowanie na zaj膮ca w okolicy miasta lub gdzie m u si臋 podoba艂o.
    9) Jako s臋dzia najwy偶szy ) w wszelkich spra wach miejskich, kt贸re w kuryi sw茅j wsp贸l
    nie z 艂awnikami rozstrzyga艂, wyj臋tym by艂 w贸jt zpod w艂adzy starosty, i od niego s艂u
    1)Wie艣 taju偶dzisiajaniznazwiskanam nieznana. 2) Wskazanych dekretem miasta K艂ecka na 艣mier膰 tracono na granicy miejskiej od strony Czech, jak o t茅m
    wzmiankuj膮 akta grodzkie gnie藕nie艅skie z r. 1751. 鈥22鈥
    偶y艂a appellacya wprost do ksi臋cia lub
    kr贸la;
    10) od ka偶dej sprawy, kt贸r膮 s膮dzi艂, pobiera艂
    trzeci膮 ) cz臋艣膰 (tertium denarium). Na t茅m ko艅czy si臋 tre艣膰 przywileju.
    搂. 3.
    Prawa miejskie nabyte p贸藕niej,
    Po zgorzeniu miasta na pocz膮tku X V wieku odnowi艂 kr贸l Ka藕mierz Jagiello艅czyk przywi lejem ?) swoim z roku 1450 wszystkie prawa i swobody, moc膮 przywileju lokacyjnego K艂ecku s艂u偶膮ce, a przedewszystkiem dozwoli艂 mieszcza nom wolnegosprowadzaniazbor贸w kr贸lewskich potrzebnego drzewa budulcowego na odbudo
    wania si臋 miasta. Nadto ustanowi艂, chc膮c mia stu przyj艣膰 w pomoc, jarmark trzydniowy i po nowi艂 dawne wa偶ne prawo, kt贸re mieszczan k艂eckich uwalnia艂o od myta w ca艂茅m pa艅stwie.
    Kiedy p贸藕niej w roku 1510 powt贸rnie ca艂e miasto ogniem sp艂on臋艂o, przyczem wszelkie do kumenta tak miejskie jako i ko艣cielne si臋 po pali艂y,potwierdzi艂Zygmunt IIIprzywilejem )
    1) D w i e cz臋艣ci nale偶a艂y si臋 ksi臋ciu. 2)Przywilejten zr. 1450 zagin膮艂i mamy tylko
    z akt miejskich o nim wiadomo艣膰.
    3) Przywilej z r. 1 5 9 6 zgin膮艂 i m a m y tylko z akt
    ko艣cielnych o nim wiadomo艣膰 鈥23鈥
    swoim z roku 1596 prawa niemieckie, zawaro wane miastu dyplomatem lokacyjnym.
    Krom wspomnionego powy偶ej trzydniowe
    go jarmarku ustanowi艂 W艂adys艂aw IV, pragn膮c
    miasto pod藕wign膮膰 z upadku, jaki przy ko艅cu
    pierwszejpo艂owy XVII stulecia K艂ecku zagra偶a艂,
    najprz贸d dwa jarmarki t. j. na podwy偶szenie
    艣. Krzy偶a i na 艣. Barbar臋, a p贸藕niej doda艂 je
    szcze dwa t.j. na 艣.Agnieszk臋 i 艣. Ka藕mierza
    moc膮przywileju ),datowanegozWarszawy die VII Mensis Decembris roku 1646.
    Opr贸cz tego posiada archiwum miejskie dekret kr贸la Jana Ka藕mierza, datowany z W a r szawy Feria IV post Dom. Exaudi roku 1649, kt贸ry wydany zosta艂 wskutek skargi zaniesio n茅j przez mieszczan k艂eckich na W艂adys艂awa S臋dziwoja z Czarnkowa Czarnkowskiego, staro st臋 i zarazem w贸jta k艂eckiego, o wdzieranie si臋 w prawa miejskie i nadu偶ywanie sw茅j w艂adzy. Przedmiotem sporu, kt贸ry tym偶e dekretem kr贸 Ilewskim na korzy艣膰 mieszczan za艂atwiony zo sta艂, by艂y pomi臋dzy innemi nast臋puj膮ce wa偶ne dla miasta prawa.
    1) Sp贸r co do dochod贸w zjarmark贸w roz strzygn膮艂 Jan Ka藕mierz w ten spos贸b, 偶e do ch贸d zjarmark贸w, za poprzednika ustanowio nych, przekaza艂 ca艂kowity mieszczanom k艂eckim wedle przywilej贸w i dawnych zwyczaj贸w na na
    1) Przywilej ten, znajduj膮cy si臋 w oryginale przy aktach miejskich, jest wydrukowany w dodatku pod li czb膮 3. praw臋 dr贸g i inne potrzeby miasta; co do do chodu za艣, pochodz膮cego z jarmarku, dawniej za Ka藕mierza Jagiello艅czyka zaprowadzonego, postanowi艂, a偶eby starosta k艂ecki raz na zawsze od ka偶dego z艂otego co zbierze, po 3 gr. pol. mieszczanom zap艂aci艂.
    2) O d czasu po艂膮czenia w贸jtostwa ze staro stwem, o cz茅m na swojem miejscu si臋 wspomni, cz臋sto si臋 bardzo zdarza艂o, i偶 starosta przyw艂a szcza艂sobieprawo s膮dzenia kryminalnych spraw miejskich. Nadu偶ycia takiego dopu艣ci艂 si臋 po mienionystarostaCzarnkowski. W tymwzgl臋 dzie postanowi艂 Jan Ka藕mierz, a偶eby starosta k艂ecki, poniewa偶 nie okaza艂 przywileju s膮dze nia przez siebie, tylko przez w贸jta k艂eckiego,
    na przysz艂o艣膰 sam si臋 od s膮dzenia wstrzymy wa艂 i tylko przez wicew贸jta swego, st贸sownie do przywileju lokacyjnego, 鈥瀏odnie i prawnie s膮dy odprawowa艂.” Coza艣doosobywicew贸jta wyda艂 kr贸l postanowienie, 偶eby ten偶e zawsze by艂 mieszczaninem, maj膮cym possessy膮 i przy si臋g艂ym, i sprawy wsp贸lnie z 艂awnikami klec kimi na miejscu zwyczajn茅m t. j. na ratuszu s膮dzi艂. Dal茅jrozporz膮dzi艂,byob贸rburmistrza czyli prokonsula odbywa艂 si臋 corocznie na 艣.
    Mateusz z dw贸ch kandydat贸w, przez magistrat iposp贸lstwo przedstawionych, z kt贸rych jednego starostaobiera艂izatwierdza艂. Appellacyasz艂a do urz臋du konsularnego, a od tego do kr贸la.
    3) T y m 偶 e dekretem rozstrzygnion膮 tak偶e zosta艂a wa偶na dla miasta sprawa wzgl臋dem m艂y 鈥 25 鈥
    m贸w. Jak z archiwum miejskiego si臋 okazuje, istnia艂y w K艂ecku dwa m艂yny: jeden wodny 鈥濳uracz” zwany, o kt贸rym wy偶ej by艂a mowa,
    jako w艂asno艣膰 w贸jta, a drugi konny, jako w艂a sno艣膰 miasta. Pierwszy wedle brzmienia przy wileju lokacyjnegoju偶 istnia艂przed rokiem 1255, w kt贸rym to roku przeszed艂 w posiadanie pier wszego lokatora i w贸jta; m艂yn za艣 konny wy stawi艂o sobie miasto na sw贸j w艂asny u偶ytek dopiero po roku 1255 wskutek uzyskanego od Boles艂awa przywileju. 呕e ten偶e m艂yn konny
    ju偶 z dawien dawna by艂 w艂asno艣ci膮 miejsk膮, o t茅m 艣wiadczy wyra藕nie wspomniony powy偶ej przywil茅j kr贸la Ka藕mierza Jagiello艅czyka z ro ku 1450, kt贸ry, odnawiaj膮c po zgorzeniu mia sta dawne prawo, pozwoli艂 mieszczanom na no wo pobudowa膰 m艂yn, kt贸ry na pocz膮tku X V
    wieku wsp贸lnie z miastem by艂 sp艂on膮艂.
    Kiedy za panowania Jana Ka藕mierza oska rzyli byli mieszczanie k艂eccy starost臋, i偶 istnie
    j膮cy na 贸wczas m艂yn wodny, Kuracz zwany, nieprawnie sobie przyw艂aszcza, postanowi艂a ze s艂ana w tym wzgl臋dzie przez kr贸la do K艂ecka komissya,偶ewspomniony m艂yn, na rzeceWe艂 nie ma艂ej wystawiony, moc膮 dawnego przywi leju lokacyjnegojest wy艂膮czn膮 w艂asno艣ci膮 w贸jta czyli ka偶doczasowego starosty k艂eckiego. Po
    niewa偶 za艣 dal茅j z 艣ledztwa si臋 okaza艂o, 偶e istnia 艂y dawniej w K艂ecku dwa m艂yny, z kt贸rych je
    den mieszczanie posiadali, przeto wskazanym
    zosta艂 starosta na ust膮pienie pewnej cz臋艣ci grun 4 鈥26鈥
    tu wojtowskiego, po艂o偶onego wedle probostwa 艣. Duskiego, na kt贸rym mia艂o sobie miasto na w艂asny u偶ytek na nowo odbudowa膰 dawniej po siadany m艂yn konny, kt贸ry przed rokiem 1618 zapewne by艂 pogorza艂.
    Nareszcie wzbrania艂y wedle Bali艅skiego *)
    dawne przywileje *) 偶ydom sadowienia si臋 w mie艣cie K艂ecku.
    搂. 4.
    Historya miasta K艂ecka od roku 125-157, czyli od czasu rz膮d贸w wojtowskich a偶 do po艂膮czenia w贸jtostwa ze starostwem.
    Pierwszym w贸jtem i panem K艂ecka by艂 Henryk Strofisus od roku 1255, jak ju偶 wy偶ej powiedziano, a po nim niezawodnie kt贸ry zje go syn贸w. Od tego czasu a偶 do roku 1308 nie masz o K艂ecku 偶adn茅j wzmianki. Dopiero w wspomnionym roku 1308 wyst臋puje po raz pierwszy na polu historyi.
    Po 艣mierci bowiem kr贸la Przemys艂awa II ow艂adn膮艂 rz膮dy nad Wielkopolsk膮, jak wiado
    1) Staro偶ytna Polska t o m I, str. 196.
    2) O tych偶e przywilejach nie masz 艣ladu w aktach miejskich, i tyle tylko jest rzecz膮 pewn膮, i偶 pierwsi 偶y
    K艂ecka i to z wsi Dzia艂ynia, gdzie znaczna by艂a osada 偶ydowska. 鈥27鈥
    mo, Henryk, ksi膮偶eg艂ogowski, os艂awiony okru tnik, syn Konrada i Salomei, siostry naszego Boles艂awa Pobo偶nego. Nied艂ugo jednak偶e pa nowa艂 Henryk, bo Polacy, uprzykrzywszy so bie rz膮dy jego, wypowiedzieli m u pos艂usze艅stwo. Wtedy wys艂a艂 on niejakiego Bibersteina z woj skami po wi臋ksz茅j cz臋艣ci niemieckiemi, kt贸re zacz臋艂y oblega膰 roku 1308 z a m e k k艂ecki ), ale Dobrogost z Szamotu艂, syn Pakos艂awa, wo
    jewody pozna艅skiego, przyby艂 z Polakami i sto czywszy bitw臋 pod K艂eckiem z Bibersteinem, zni贸s艂 go do szcz臋tu i ca艂y ob贸z zabra艂.
    Jak wy偶ej powiedzieli艣my, pocz臋艂o miasto K艂ecko od czasuprzeniesieniasi臋na prawo nie mieckie rosn膮膰 w znaczenie i pomi臋dzy miasta mi wielkopolskiemi niepo艣lednie 9) zajmowa膰 miejsce. Kiedy w najlepsze si臋 podnosi艂o i w ni茅m handel i rzemios艂a zakwit艂y, nawiedzi艂
    je miecz Krzy偶ak贸w, kt贸rzy miasto powstaj膮ce kilkakrotnie zburzyli i mieszka艅ca w pie艅 w y ci臋li.
    Najbardziej pami臋tnym sta艂 si臋 dla K艂ecka
    1)D艂ugosz,tom I,str.934.
    2) J. Wincenty Bandtkie powiada w s w y m zbiorze
    rozpraw o przedmiotach prawa polskiego (V, 129), 偶e s膮dy najwy偶sze w Poznaniu z艂o偶one by艂y ju偶 w drugiej po艂owie XIII wieku z rajc贸w miasta Poznania, Kalisza, Gniezna,Pyzdr,Ko艣ciana,PobiedziskaiK艂ecka. Bandt kie powo艂uje si臋na dzie艂ko:鈥瀦bi贸r praw, dowod贸w, u wag deputacyi od stan贸w rzeczypospolit茅j do rozstrz膮 艣nienia praw miejskich wyznaczon茅j podany” (cz臋艣膰 V str. 12, 14), kt贸re wychodzi艂o w czasie sejmu cztero letniego. 鈥 28
    rok 1331, gdzie Krzy偶acy niszcz膮c i pustosz膮c ca艂膮Wielkopolsk臋pod dow贸dztwem Theodorika iOthona wsp贸lnie z odst臋pc膮Wincentym z Sza motu艂, od 呕nina przybywszy, podczas srogiego najazdu ca艂e miasto i gr贸d mieczem i ogniem zburzyli.
    Szczeg贸艂owy opis t茅j偶e napa艣ci krzy偶ackiej znajduje si臋 w szacown锚m dziele pod tytu艂em: 鈥濴ites ac res gestae inter Polonos ordinemque Cruciferorum per Joan. D艂ugosz, Sen. Can. Cracov. an. 1479 conscript. et per Com. Tit. Dzia艂y艅ski Posn. 1855 e d i t *
    Kiedy po 艣mierci W艂adys艂awa 艁okietka,
    kt贸ry, jak wiadomo, Krzy偶akom w bitwie pod P艂owcami na dniu 27. Wrze艣nia roku 1331 do
    tkliwy zada艂 cios, obj膮艂 by艂 tron syn jego Ka 藕mierz Wielki, za pierwsz膮 ten偶e monarcha u wa偶a艂 spraw臋 rz膮d贸w swoich za艂atwienie spo r贸w z Krzy偶akami, kt贸rzy po doznan茅j ci臋偶kiej kl臋sce okazywali si臋sk艂onnymi do ugody z kr贸 lempolskim. Gdyjednak偶eKrzy偶acypodczas s膮du nierzetelnie z Polakami wychodzi膰 pocz臋li, zerwano uk艂ady i zwo艂any przez Ka藕mierza zjazd walny w Krakowie uchwali艂, aby u pa pie偶a,jako prawn茅j s膮dow茅j w艂adzy krzy偶acki茅j, sprawiedliwo艣ci si臋 domaga膰. N a wniosek tedy i pro艣b臋 Ka藕mierza Wielkiego i arcybiskupa gnie藕nie艅skiego wyznaczy艂 papie偶 Benedikt XII komissy膮iprzys艂a艂 do Polskiswoich delegat贸w komissarzy Gotharda de Carceribus, proboszcza Titule艅skiego i Piotra Gerwazego, kanonika A 鈥 29 鈥
    wice艅skiego, kt贸rzy wraz z komissarzami bez stronnymiindagowali艣wiadk贸w naocznych,jakie spustoszenia poczynili w Polsce Krzy偶acy, jakich zbrodni i okrucie艅stw dopuszczali si臋 na mie szka艅cach,jakichgwa艂t贸w na niewiastachit.d.
    艢ledztwo to rozpocz臋艂o si臋 w L u t y m roku 1339; prokuratorem w t茅j sprawie mianowa n y m zosta艂 przez kr贸la Ka藕mierza magister Bar
    thold,syn Wojciecha z Raciborza,prawnik uczo ny, kt贸ry u艂o偶y艂 na pi艣mie obszern膮 skarg臋 naprzeciw Krzy偶akom.
    Itak co do K艂ecka,zniszczonego roku 1331 przez Krzy偶ak贸w, gdzie na 贸wczas by艂 w贸jtem Wojciech (Albertus ) advocatus de Kleczk), tak偶e jako 艣wiadek naoczny podany, nast臋pu j膮ce by艂y zeznania czterech s艂uchanych na niej sc暖 艣wiadk贸w, w K艂ecku zamieszka艂ych.
    1 艣wiadek Miko艂aj Skopek (Nicolaus dic tus Scopek oppidanus seu civis de Kleck, te stis, citatus, productus, juratus et diligenter examinatus) zezna艂, i偶 spostrzeg艂szy zbli偶aj膮 cych si臋 do miasta Krzy偶ak贸w z wielki茅m woj skiem, skry艂 si臋 w 艂贸d藕 na sadzawce w trzcinie b臋d膮cej, i widzia艂 ztamt膮d, jak wojsko krzy 偶ackiewesz艂o do miasta,mieszka艅c贸w doszcz臋tu z艂upi艂o, pot茅m miasto i ko艣ci贸艂 zapali艂o, to sa m o i zamek po zdobyciu grodu k艂eckiego, do k膮d liczna szlachta polska si臋 by艂a schroni艂a.
    Tychw liczbie26zamardowalitam偶e(incastro),
    1) Lites ac res gestac &c. I,44. 鈥30鈥
    a dw贸ch w mie艣cie (in oppido) zabili. Cia艂a tych pan贸w cz臋艣ci膮 w katedrze gnie藕nie艅ski茅j, cz臋艣ci膮 u Franciszkan贸w pochowano. Zdobycz za艣 wszelk膮, kt贸ra si臋sk艂ada艂a z dzwon贸w i o braz贸w ko艣cielnych,jakot茅偶ztych rzeczy,kt贸re
    mieszka艅cy do ko艣cio艂a na schowanie byli po znosili, zabrawszy ze sob膮, wynie艣li za miasto. Zapytany 艣wiadek, pocz茅m pozna艂, 偶e to byli Krzy偶acy, odpowiada, 偶e mieli czarny krzy偶 na
    tarczy i zbrojach, pot茅m zapytany, ileby razy ci Krzy偶acy byli w K艂ecku, zeznaje, 偶e ju偶 czte ry razy najechali miasto, a po raz ostatnibyli temu7 lub8 lat(1321),i偶etoprzecie偶wszy stkim jest rzecz wiadoma ).
    2 艣wiadek S臋dziw贸j Sancek, (Sandzivoj dictus Sancek, oppidanus seu civis de Kleck) zezna艂, 偶e widzia艂 w 贸wczas przed 8 laty d y m i ogie艅 nad K艂eckiem, sam jednak偶e nie by艂
    w mie艣cie przytomnym, bo nie mia艂 odwagi o czekiwa膰 Krzy偶ak贸w tam偶e, obawiaj膮c si臋,by go nie zabili; lecz pot茅m wr贸ciwszy do K艂ecka, znalaz艂je spalon茅m wsp贸lnie z grodem i ko艣cio 艂em. Wyzna艂 dal茅jten偶e艣wiadek,偶enietylko tym razem (t.j. przed 8 laty) aleju偶 dawniej przed 14-15 laty, na co w贸wczas w艂asnemi patrza艂 oczyma, Krzy偶acy wpad艂szy do K艂ecka ca艂emiastoz ko艣cio艂emizamkiem zrabowawszy,
    spalili i du偶o ludzi zamordowali 2).
    3 艣wiadekWojciechSkop (AlbertusScop,
    1) Lites ac res gestae &c. I. 303. 2) Ibidem. 鈥31鈥
    oppidanus seu civis de Kleck) zezna艂, i偶 wi dzia艂,jak Krzy偶acy z wielki茅m wojskiem wtar gn膮wszy do K艂ecka, miasto z ko艣cio艂em i zam kiem spalili,ludzi dw贸ch ci膮gn膮cych w贸z w mie 艣cie zabili, z kt贸rych jeden nazywa艂 si臋 Jan Gamka, nazwiska za艣 drugiego niewiedzia艂,bo to by艂 ch艂opczyk, maj膮cy oko艂o 12 lat. Ten偶e 艣wiadek zezna艂 tak偶e, 偶e si臋 to sta艂o przed 贸艣miu laty (in mense Julii) kr贸tko przed 偶ni wami. Zapytany podobnie偶jak pierwszy 艣wia dek, pocz茅m poznawa艂, 偶e 艂upiezcy byli Krzy 偶akami, da艂 podobn膮 jak i Skopek odpowied藕 i r贸wnie jak ten偶e zeznawa艂, 偶e ju偶 dawniej byli w K艂ecku i ca艂e miasto z ko艣cio艂em i zam
    kiem spalili, zamordowawszy wiele ludzi ).
    4 艣wiadek Miko艂aj 艢lezanin *) (Nicolaus dictus Slezanin oppidanus seu civis de Kleczk) zezna艂,偶e kiedyspaliliKrzy偶acyK艂ecko,onby艂 w Gnie藕nie natenczas, ale wr贸ciwszy do K艂ecka,
    zasta艂 je spalon茅m wraz z ko艣cio艂em 9). Podobny los jak za Krzy偶ak贸w spotka艂
    K艂ecko r. 1383, kiedy po 艣mierci kr贸la Ludwi ka powsta艂y by艂y, jak wiadomo, w kraju zaci臋te spory i walki o tron polski. G艂贸wnym tych star膰 teatrem by艂a Wielkopolska.
    Grzyma艂czycy z Na艂臋czami wiedli b贸j za ci臋ty, walk臋 rodow膮, i do nich jako do naczel nik贸w partyi wszystko bieg艂o, co nie mog艂o lub
    1) Lites ac res gestae &c. I, 304.
    2) Bez w膮tpienia pochodzeniem Szl膮zak. 3) Lites ac res gestae &c. I, 305. 鈥32鈥
    nie chcia艂o spokojnie siedzie膰. Sztandary ich by艂y god艂em polityczn茅m dla krzykaczy i zawa lidrog贸w. Przew贸dzca Grzyma艂czyk贸w, staro sta wielkopolski Domarat, dobrawszy sobie ha 艂a艣liwej szlachty, zacz膮艂 naje偶d偶a膰 zamki i po
    siad艂o艣ci przeciwnik贸w, i pod pozorem wojny dopuszczano si臋 wielokrotnie gwa艂t贸w prywa tnych. I K艂ecko z okolic膮 wtedy pad艂o ofiar膮
    najazdu stronnik贸w Domarata, kt贸rzy ci膮gn膮c od Nak艂a, 艁abiszyna i Pako艣ci do krain gnie 藕nie艅skich, wszystko popalili i popustoszyli, ni komu nieprzepuszczaj膮c ).
    Ledwo po tylu doznanych kl臋skach zu padku swego miasto nieco d藕wiga膰 si臋pocz臋艂o, nowy ciosjedotkn膮艂,bojaktowiemyzprzy wileju Ka藕mierza Jagiello艅czyka z roku 1450, zgorza艂o na pocz膮tku X V wieku. Kr贸l Ka藕mierz wspomnionym przywilejem poda艂 mieszka艅com pomocn膮 r臋k臋 i otuch臋 na przysz艂o艣膰.
    O d tego czasu pocz臋艂o K艂ecko za b艂ogich rz膮d贸w Jagiello艅skich, kiedy miast powodzenie by艂o naj艣wietniejsze, wraca膰 si臋 do dawnego swego znaczenia, na nowo zakwit艂y w ni茅m han del i rzemios艂a i stan ten pomy艣lny trwa艂 a偶 do drugiej po艂owy XVII wieku, czyli a偶 do wojny szwedzkiej za panowania nieszcz臋艣liwego Jana Ka藕mierza. 呕 e do zamo偶niejszych mia steczek 贸wczesnych polskich K艂ecko nale偶a艂o, o t茅m 艣wiadczy wyra藕nie ta okoliczno艣膰, 偶e mie
    1) D艂ugosz, Lib. X , 7 4 i nast臋puj膮ce. 鈥33鈥
    艣ci艂o w sobie, jak niesie tradycya, blisko stu sukiennik贸w.
    Z t茅j epokiznany nam jestjako w贸jt k艂ecki
    niejaki Jan ), a po nim od roku 1494 Jaro
    s艂aw Skubarczewski, kt贸ry opr贸cz w贸jtostwa
    posiada艂 tak偶e jeszcze wie艣 Pruchnowo ?) z bo TGI,
    Po Jaros艂awie by艂 w贸jtem Stanis艂aw ), kt贸ry odprzeda艂 w roku 1504 po艂ow臋 w贸jtostwa swego, boru pruchnowskiego, m艂yna Kuracza, dochod贸w, u偶ytk贸w i nale偶yto艣ci zi臋ciowi swe m u Jak贸bowi z Owieczek z obowi膮zkiem p艂ace nia o艣miu grzywien staro艣cie na贸wczasowemu.
    Za rz膮d贸w w贸jtowskich tego偶 niezawodnie Jak贸ba ca艂e miasto z ko艣cio艂em na nowo ogniem sp艂on臋艂o roku 1510 a zaraz pot茅m pojawi艂o si臋 morowe powietrze,jak si臋 to wykazuje zprzy wilejuZygmunta IIIz roku 1596, o kt贸rym wy 偶茅j w s p o m n i a n o .
    Od roku 1521鈥1550 byli w贸jtami K艂ecka
    Brzeczficzowie, Bart艂omiej a po nim jeden z sy
    n贸w jego Jan lub Hieronim,jak wiemy o t茅m
    zprzywileju konfirmacyjnego Zygmunta I z ro ku 1527.
    O tym czasie powsta艂 w K艂ecku cech *)
    1) Akta grodzkie gnie藕n. z r. 1494.
    2) Pruchnowo nale偶a艂o z borem wedle 艣wiadectwa
    akt miejskich jeszcze za ostatnich starost贸w do w贸jto stwa, za kt贸rych dopiero, nie wiedzie膰 na jakiej zasa dzie, sta艂o si臋 w艂asno艣ci膮 dziedzic贸w d贸br Dzia艂y艅skich.
    3) Akta grodzkie gnie藕n. z r. 1504. 4) Akta cechu krawieckiego. krawiecki, kt贸rego statuta ustalone zosta艂y roku 1536 przez magistrat za burmistrza Adama.
    Ostatnim w贸jtem, o kt贸rym archiwum miej skiewspomina,鈥 gdy偶ju偶p贸藕niejjesttylko
    wzmianka o wicew贸jtach, 鈥 by艂 Maci茅j Po trzebka oko艂o roku 1555.
    搂. 5.
    IIistorya miasta K艂ecka od roku 1557-1793, czyli od czasu po艂膮czenia w贸jtostwa z starostwem a偶 do okkupacyi pruskiej,
    D o miasta K艂ecka nale偶a艂y jako w艂asno艣膰 korony wsie Polskawie艣, kt贸ra by艂a siedzib膮 starost贸wGulczewo,(Guliszewo)iGola. W艂o艣ci tezostawa艂y pocz膮tkowo 艂膮czniez miastem, kiedy si臋jeszcze prawem polski茅m rz膮dzi艂o, pod nad
    zorem starost贸w, kt贸rzy pierwiastkowo b臋d膮c zarz膮dzcami tylko w艂asno艣ci monarsz茅j, zajmo wali si臋 poborem dochod贸w kr贸lewskich, po chodz膮cych czy to z d贸br samych, czy t茅偶 z na k艂adanych podatk贸w, i zawiadywali grodem. Jako urz臋dnicy kr贸lewscy posiadali oni w艂adz臋 policyjn膮 i s膮dow膮 nad mieszka艅cami d贸br od
    kr贸la sobie powierzonych, z wyj膮tkiem atoli
    tych miasteczek i wsi, kt贸rym, jak ju偶 powie
    dziano, prawo niemieckie by艂o nadane. Mogli kara膰 grzywnami, ch艂ost膮 i za s艂ownym nawet 鈥35鈥
    wyrokiem bez appellacyi, byle tylko nie na 艣mier膰. . .
    Za Jagiellon贸w zmieni艂 si臋, jak wiadomo, ten st贸sunek. Starosta czyli tenutaryusz cza s贸w p贸藕niejszych mia艂 sobie nadane przez kr贸la na czas pewien dobra koronne, zazwyczaj jako wynagrodzenie zas艂ug wzgl臋dem kraju (panis bene merentium). Poprzesta艂 on by膰 urz臋dni kiem kr贸lewskim w znaczeniu dawniejsz茅m i mia艂 tylko w艂adz臋 policyjn膮 w dobrach od kr贸la dzier偶onych. Tam偶e by艂 panem zupe艂nym i p艂aci艂 tylko czwart膮 cz臋艣膰 dochod贸w, t. n. kwar t臋 do skarbu na wojsko. Starostowie powie rzonemi sobie dobrami rz膮dzili zwykle jak naj gorz茅j, i bywali dla miast przykrymi i niebez piecznymi o tyle, 偶e cz臋sto z dobrym skutkiem wdzierali si臋 w miejskie wolno艣ci i przywileje.
    Podobnych nadu偶y膰 dopuszczalisi臋bardzo cz臋sto starostowie k艂eccy, zw艂aszcza od czasu po艂膮czenia w贸jtostwa z starostwem zaraz po r. 1557, jak to akta miejskie okazuj膮. Niewia domo, w jaki spos贸b po艂膮czenie, kt贸rego wyra 藕nie prawa zakazywa艂y ), nast膮pi艂o, i tyle tylko wnioskowa膰 mo偶na, 偶e w贸jtostwo,bez nad wer臋偶enia praw m u s艂u偶膮cych, albo nabyte zo sta艂o drog膮 kupna za wyra藕n茅m zezwoleniem kr贸lewski茅m przez 贸wczasowego starost臋, albo t茅偶 przesz艂o, co si臋 zdaje by膰 pewniejsz膮, na w艂asno艣膰 korony prawem kaduka po wyga艣nie
    1) Skrzetuski, Prawo polit. nar. pol. I, str. 218. 鈥36鈥
    niu familii w linii m臋zki茅j ostatniego w贸jta i rz膮dzcy K艂ecka.
    Rzecz膮 za艣 jest niezaprzeczon膮, i偶 od tego czasu przesz艂y wszelkie prawa, niemniej i do chody z miasta, dotychczas wy艂膮cznie w贸jtom k艂eckim s艂u偶膮ce, na starost贸w k艂eckich, a ci odt膮d urz膮d w贸jtowski w mie艣cie pe艂nili przez swoich zast臋pc贸w (wice-w贸jt贸w).
    To wi臋c po艂膮czenie da艂o pow贸d do cz臋 stych k艂贸tni i nieraz zaci臋tych process贸w mi臋 dzy miastem a starost膮.
    Najdawniejszymi starostami, o kt贸rych w a r
    chiwum miejskiem napotykamy wzmiank臋, byli
    Czarnkowscy, kt贸rych familia, nale偶膮ca do naj
    zamo偶niejszych z Na艂臋cz贸w, dzier偶y艂a starostwo
    k艂eckie jako do偶ywocie ) ju偶 przed rokiem 1557 a偶 do roku 1656.
    Pierwszym nam znanym starost膮 k艂eckim by艂 Stanis艂aw ), syn Macieja, hrabi z Czarn kowa, kasztelana bydgoskiego oko艂o r. 1557, i za niego w艂a艣nie, o ile wywnioskowa膰 si臋 da, przy艂膮czon茅m zosta艂o w贸jtostwo do starostwa.
    Po nim nast膮pi艂jakostarostaiw贸jtk艂ecki Jan 8)ju偶 przed rokiem 1561 i by艂 nim a偶 do roku 1579, a po Janie S臋dziw贸j *) oko艂o roku 1581, kt贸ry by艂 zarazem starost膮 drachimskim.
    1)艢wiadcz膮 o t茅m wyra藕nie akta miejskie. 2)Niesiecki,tom III,str.212. Wyd. Bobrowicza. 3)Tam偶e, tom III,215.
    4) Tam偶e, tom III, 215 i akta grodzkie gnie藕nie艅 skie z r. 1581.
    H 鈥37鈥
    O d roku 1593 dzier偶y艂 starostwo k艂eckie Piotr ) Czarnkowski, podkomorzy pozna艅ski, starosta kcy艅ski, kt贸ry zwykle si臋 pisa艂 鈥濸io trem na 艁opiennie.”
    Za tego偶 Piotra 偶y艂 znany jako literat za czas贸w Zygmunta III na schy艂ku X V I a w po cz膮tku XVII wieku ksi膮dz Marcin 9), rodem zK艂ecka. Nazwiskojego rodzinneniejestzna
    jome, podpisywa艂 si臋 tylko 鈥濵artinus Kleccen sis.” O 偶yciu uczonego tego m臋偶a nie posia damy 偶adnych szczeg贸艂贸w i tyle tylko doczy ta膰 si臋 mo偶na z pism ) jego, 偶e w Padwie s艂u cha艂 opr贸cz teologii i medycyny. Z beneficium k艂eckiego, kt贸re posiada艂 a偶 do roku 1605, przeni贸s艂 si臋 na proboszcza do Miejskiej-G贸rki. Zjego pism, kt贸rych wyda艂 bardzo wiele, znane s膮 nast臋puj膮ce dwa, kt贸re si臋 znajduj膮 w biblio tece kurnicki茅j:
    1.鈥濷brona przeciwko morowemu powie trzu do艣wiadczona. N a kt贸r膮 jako bogaty tak i ubogi snadno si臋 zdob臋dzie, bo nie ka偶dy na lekarstwo ma pieni膮dze, na cze艣膰i na chwa艂臋 Panu Bogu w Tr贸jcy jedynemu, Naj艣wi臋tszej Pannie Maryi a na pomoc pospolitemu cz艂owie kowi napisana. Przez X. Marcina, Plebana zK艂ecka. Roku Pa艅skiego 1605 w Poznaniu.” 4 kartek nieliczbowanych 10.
    1) Niesiecki III, 2 1 4 i akta grodzkie gnie藕n. z roku 1593; jest to ten sam, kt贸remu sejm r. 1598 by艂 zleci艂 fortyfikacyj膮miastaPoznania. Volum.leg.II,str.1470.
    2) O nim wspominaj膮 akta ko艣cielne pod r. 1599. 3) 鈥濷brona przeciwko morowemu powietrzu.” 鈥38鈥
  1. 鈥濸roca ) na ministry i na wszystkie heretyki, z pi膮ci膮 Dawidowych kamieni w tobo le. Z kt贸rych tak stary jako i m艂ody cz艂owiek Kalwina, Lutra, Trydeit臋, Pikarda, Aryana &c. pr臋dko po偶yje. Przez X. Marcina, przedt茅m Plebana K艂eckiego, teraz Proboszcza w Miejskiej G贸rce,nowourobiona. Dotegoprzydanyjest niezgody i inszych heretyckich dzie艂贸w Appen dix, kt贸ry z podziwieniem i ch臋tliwie ka偶dy czyta膰 b臋dzie. D o ministr贸w Malach. 2. (Tu s膮 d w a wiersze hebrajskie). W Krakowie u w d o w y Jak. Sibeneychera, R. P. 1607.* 4 stron 114. Dedykacya Andrzejowi 2) Czarn kowskiemu, wojewodzie kaliskiemu.
    Od roku 1637鈥1656trzyma艂tutajszesta rostwo W艂adys艂aw 9) S臋dziw贸j z Czarnkowa Czarnkowski, kt贸rego oskarzy艂o by艂o, jak po wy偶茅j wspomnieli艣my, miasto przed kr贸lem Ja nem Ka藕mierzem o wdzieranie si臋 w prawa miejskie i nadu偶ywanie sw茅j w艂adzy.
    Z a Czarnkowskich byli wicew贸jtami, o kt贸 rych archiwum miejskie czyni wzmiank臋, na
    1) O 鈥瀙rocy” X. Marcina z K艂ecka wspomina W i szniewski w tom. VII sw茅j historyi literatury pol. na str. 183 i przytacza z prologu wierszem pisanego ust臋p na s艂awny herb Na艂臋cz. 鈥 Do tego偶 autora odwo艂uje si臋 tak偶e Edward hr. Raczy艅ski w swych wspomnieniach Wielkopolski w monografii Grodziska, t o m I, str. 2 6 0 . 鈥 Por贸wn. Wojcicki II,575.
    2) Andrzej by艂 wedle Niesieckiego (III,214)bratem rodzonym Piotra, starosty k艂eckiego.
    3) Akta cechu szewskiego z r. 1637 i akt膮 miejskie zr.164i|6 4 9 , st臋puj膮cy: roku 1579 Tomasz Krzy偶aniak; od roku 1617鈥1623 Pawe艂 Tomelka, za kt贸rego ca艂e miasto opr贸cz ko艣cio艂a zgorza艂o.
    Oko艂o roku 1618 powsta艂 w K艂ecku cech powszechny (p贸藕niej kowalski zwany), do kt贸 rego nale偶eli: 艣l贸sarze, stolarze, stelmachy, ko 艂odzieje, snycerze, toczkarze, kotlarze, rymarze, powro藕niki, szklarze, mieczniki i orgarmistrze. Czas zaprowadzenia tego偶 cechu oznacza n a m w braku oryginalnego przywileju znak cechu, na kt贸rym wyryty jest rok 1618. Starodawny przywil茅j, kt贸rego ju偶 dzi艣 cech nie posiada, przed艂o偶ony zosta艂 przez cechmistrz贸w roku 1733 magistratowi za burmistrza Bart艂omieja Nierody z pro艣b膮, a偶eby na mocy tego偶 doku mentu ustawy dla cechu napisa艂i dla nich po twierdzenie u kr贸la Augusta II wyjedna艂, co t茅偶 wedle 艣wiadectwa akt cechu kowalskiego nast膮pi艂o. –
    Roku 1623 by艂 wicew贸jtem Tomasz Bosch, a po nim roku 1628 Stanis艂aw Ciszek, za kt贸 rego powsta艂 w K艂ecku cech ku艣nierski. Sta tuta dla艅 uchwalone przez magistrat za burmi strza Mateusza Urba艅czyka w roku 1629 zosta艂y potwierdzone roku 1649 przez kr贸la Jana Ka 藕mierza ).
    W roku 1633 znany jako wicew贸jtTomasz Rogowczyk, za kt贸rego ustanowionym zosta艂 cech szewski. Ustawy u艂o偶one przez magistrat
    1) Akta cechu ku艣nierskiego. -” — – — — – 鈥40鈥
    za wspomnionego dopiero Urbanczyka, a podpi sane przez W艂adys艂awa S臋dziwoja Czarnkow skiego, starost臋 k艂eckiego, zatwierdzi艂 kr贸l W 艂 a dys艂aw IV roku 1637 ).
    O wa偶nym jakimkolwiek wypadku histo rycznym milcz膮 dzieje a偶 do roku 1656; trudno t茅偶 co艣 pewnego powiedzie膰 o stanie wewn臋 trznym miasta z tego czasu przy zupe艂nym bra ku 藕r贸de艂. Miasto by艂o nasiad艂e rozlicznymi rzemie艣lnikami,jak o t茅m uczyni艂osi臋wzmian k臋, i stan ten kwitn膮cy trwa艂 a偶 do po艂owy XVII stulecia, odk膮d ku upadkowi ju偶 nachy la膰 si臋 poczyna艂, jak to znany nam przywilej W艂adys艂awa IV na jarmarki z roku 1646 naj wyra藕niej powiada, 偶e albo powszechny niedo statek i kl臋ski, albo t茅偶 niewiadome n a m miej scowe powody zubo偶y艂y miasto.
    O d roku 1656 przesz艂o starostwo k艂eckie wsp贸lnie z w贸jtostwem w r臋ce Niemojewskich, kt贸rzy je dzier偶yli a偶 do roku 1685.

Pierwszym starost膮 z t茅j偶e familii by艂 艁 u kasz, kt贸remu W艂adys艂aw S臋dziw贸j Czarnkow ski jako swemu krewnemu, za przyzwoleniem kr贸la Jana Ka藕mierza, pod warunkiem p艂acenia dwojaki茅j kwarty, roku 1656 do偶ywocie swe

odcedowa艂 9).
W tym samym jeszcze roku nast膮pi艂 po
1) Akta cechu szewskiego.
2) Potwierdzenie cessyi przez Jana Ka藕mierza, da
towane z Warszawy die V. Mensis Junii roku 1656, znajduje si臋 w oryginale przy aktach miejskich.

鈥41鈥
艁ukaszu brat jego rodzony Jan na mocy ces syi, potwierdzonej przez wspomnionego dopiero kr贸la. )
Za tych偶e Niemojewskich toczy艂a si臋 nie szcz臋艣liwa wojna szwedzka za Jana Ka藕mierza i da艂a si臋 dotkliwie w znaki miastu naszemu. Jak wiadomo z dziej贸w, wkroczy艂 w Czerwcu r. 1655 Kar贸l Gustaw, kr贸l szwedzki, do Wiel kopolski i nawiedzi艂 po dwakro膰 miasto K艂e cko. Przy pierwszym przechodzie ) wojsk
szwedzkich dnia 11 Sierpnia tego偶 roku, pro wadzonych przez samego kr贸la, nie ucierpia艂o nic K艂ecko; dopiero g d y p o raz drugi nieprzy
jaciel naszed艂by艂 miasto, zostawi艂po sobie nie zatarte 艣lady spustoszenia i przywi贸d艂 K艂ecko do zupe艂n茅j ruiny. Dnia bowiem 8 Maja 1656 stoczy艂o wojsko polskie k r w a w 膮 a niepomy艣ln膮 bitw臋 ze Szwedami w okolicy K艂ecka, kt贸r茅j szczeg贸艂y dzieje w nast臋puj膮cy spos贸b opisuj膮 9).
Kr贸l szwedzki, po niepomy艣ln茅j rozpra wie z Czarnieckim pod Sendomirzem rozkaza艂, jak wiadomo, bratu swemu ksi臋ciu Adolfowi Janowi cz茅mpr臋dz茅j pod膮偶y膰 za Polakami, o
1) Oblata tego偶 potwierdzenia kr贸lewskiego, dato wanego zWarszawy dieW mensisJuliiroku 1656,znaj duje si臋 w aktach grodzkich pozn. pod rokiem 1658.
2) Pufendorf,9cbcn u. Staton Star Guita’3 II,str.75.
3 ) K o c h o w s k i , A n n a l . P o l . C l i m . lib. II, p a g . 1 3 0 ; 鈥 Pufendorf III, str. 164 i nast臋pne; 鈥 Moraczewski, Dzieje Rzeczyp. Pol. VIII, str. 2 5 0 ; 鈥 Jemio艂owski, Pa
mi臋tniki obejmuj膮ce dzieje polskie od r. 1 6 4 8 鈥 1 6 7 9 str.94. Lw贸w 1850.
6

鈥42鈥
kt贸rych mia艂 wiadomo艣膰, i偶 spiesz膮 w Po zna艅skie, i mie膰 ich na oku. Wyruszy艂 t茅偶 niezw艂ocznie ksi膮偶e z Warszawy na 艁owicz, K艂odaw臋, Radziej贸w, Pako艣膰 i 呕nin do Po znania. Pozaj臋ciuGo艂a艅czyiRogo藕na,dowie dziawszy si臋, i偶 Czarniecki z wojskiem zatrzy ma艂 si臋 pod Gnieznem, zmieni艂 sw贸j poch贸d i pospieszy艂 na Skoki i wie艣 Jab艂kowo ku Gnie znu. Przybywszy pod K艂ecko, zatrzyma膰 si臋 musia艂 z przyczyny nader trudn茅j przeprawy po w膮zki茅j grobli, a poprowadziwszy swe wojska w koniec jeziora k艂eckiego, na teraz ma艂em
zwanego,pod wie艣Przybrod臋,wys艂a艂przezmia sto tylko podjazd pod dow贸dztwem pu艂kownika Engla. K艂ecko atoli uzbrojone w s w 膮 milicy膮, kt贸r膮 wedle tradycyi miejscowej, niejaki T a tak ), piwowar k艂ecki, dowodzi艂, uderzy艂o na nieprzyjaciela, wypar艂o 贸w podjazd szwedzki zmiastaizmusi艂ogo do odwrotupozagrobl臋9).
1) O Tatakach, zamieszka艂ych w K艂ecku, czyni s u m m a r y u s z d o k u m e n t 贸 w w z m i a n k 臋 p o d r. 1 5 6 6 i r. 1 6 9 6 .
2)Z historyk贸wsamtylkoPufendorf(III,164)wspo mina o potyczce, kt贸r膮 dowodz膮cy podjazdem szwedzkim pu艂kownik Engel w mie艣cie K艂ecku stoczy艂 i to tylko w kr贸tkich s艂owach: 鈥炩cdcm (Engla) bic augrofon Sruppen ber Weinbe in cinem vorgegangenen e d armi膮c yuridyumcid5cm m枚tigten鈥” Wida膰, 偶e doznanie kl臋ski nie od regularnego wojska polskiego, kt贸re nie by艂o je szcze nadci膮gn臋艂o pod K艂ecko, ale od sam茅j tylko milicyi miejski茅j, sta艂o si臋 p o w o d e m stronnemu Pufendorfowi, 偶e przemilcza艂 o bli偶szych szczeg贸艂ach, kt贸re przecie偶 zna膰 by艂 powinien: tu nam wi臋c przychodzi w pomoc wzwy偶 w tek艣cie przytoczone podanie miejscowe i uzupe艂nia re lacy膮 historyk贸w o rzeczonej potyczce.

鈥43鈥
Tymczasem Polacy pod Stefanem Czarnie ckim i Jerzym Lubomirskim, przy kt贸rych tak偶e wojewoda kaliski, Andrzej Grudzi艅ski, si臋znaj dowa艂, wyruszyli z Gniezna w niedziel臋 dnia 8 Maja, i wys艂ali przodem ksi臋cia Dymitra W i 艣niowieckiego, stra偶nika koronnego, kt贸ry przy bywszy pod K艂ecko, zasta艂 贸w podjazd szwedz ki p o doznan茅j kl臋sce z drugiej strony grobli i cofn膮艂 si臋 do lasu ).
Teraz ruszy艂o si臋 g艂贸wne wojsko szwedz kie,poprowadzone,jakwy偶ejpowiedziano,w ko niec k艂eckiego jeziora i pocz臋艂o si臋 przeprawia膰 pod wsi膮 Przybrod膮 przez 贸wczesny br贸d, a zwane na teraz wielkie jezioro, usypawszy so bie poprzednio w miejscu w膮zki茅m grobl臋, do kt贸r茅j pod艂ug podania miejscowego w kaszkie tach 偶o艂nierze piasek znosili. Tutaj przez d艂u gi czas niepokoi艂 S z w e d 贸 w Wi艣niowiecki i utru dza艂 i m przepraw臋, musia艂 jednak偶e przed o gniem dzia艂owym ust膮pi膰 ). Pocz茅m sz艂y woj
1) Pruchnowska ongi d臋bina.
2) Mylnie powiada Pufendorf, i偶Szwedzi bez wszel ki茅j przeszkody (obmc cinigen Sibertanb) uskutecznili przepraw臋, czytamy bowiem wyra藕nie w pami臋tniku Mi ko艂aja Jemio艂owskiego, towarzysza lekkiej chor膮gwi, zie mianina w贸j. be艂z.i t. d. na str.94.jaknast臋puje:鈥濸o szed艂 by艂 im przodem ku K艂ockowi X. Dymitr Wi艣nio wiecki,stra偶nikkoronny zpu艂kiem swoim. Ten napad艂 szy na przeprawuj膮ce si臋 wojsko szwedzkie pod K艂o ckiem przez niema艂e przeprawy i b艂otniste, nie ma艂膮 w Szwedach uczyni艂 kl臋sk臋; ale jako si臋 Szwedzi popra wili zwyczajnym trybem tropem id膮c z armaty naszych lekko uzbrojonych, g臋sto strzelaj膮c przywitali, od prze

ska szwedzkie przez pastwisko miejskie, zwane 鈥濨ielawy”, ku by艂茅jd臋biniepruchnowski茅jna tak zwane 鈥濺z膮艣no” i wkroczy艂y do miasta ). Wtedy srodzezem艣ci艂si臋nieprzyjacielnadK艂e ckiem i wyci膮艂 wszystko w pie艅, co tylko w mie 艣cie napotka艂; najwi臋c茅j mieszczan pad艂o ofiar膮, jak tradycya niesie, w ko艣ciele farnym, dok膮d si臋 byli schronili. Miasto za艣 ca艂e zniszczyli Szwedzi ogniem, rozbojem i 艂upieztwem. Czy tamy o t茅m w aktach ko艣cielnych pod rokiem
1676, kt贸re powiadaj膮, i偶 Szwedzi 艣rebro z wszy stkich ko艣cio艂贸w pozabierali.
Wnet t茅偶 nadci膮gn臋艂a pod K艂ecko, po u skutecznion茅j ju偶 przeprawie Szwed贸w, g艂贸wna si艂a polska, prowadzona przez Czarnieckiego i Lubomirskiego i zaraz natar艂a na nieprzyjacie la, kt贸ry by艂 ju偶 zaj膮艂 silne stanowisko na polu k艂eckiem w blisko艣cijeziora. Duglas, dowodz膮
cy Szwedami, opar艂 si臋 mocno Polakom izmu
si艂 ich do odwrotu a偶 pod wie艣 Dziecimiarki, odleg艂膮 o p贸艂 mili od K艂ecka. Tutaj dopiero pod Dziecimiarkami ), czyli w艂a艣ciwiej po mi臋dzy K艂eckiem, Dziecimiarkami i Dembnic膮 . prawy ich ku wojsku przeprawili w zad, a sami w lot iii鈥.
1) Poch贸d ten wojsk szwedzkich po艣wiadcza膰 si臋
zdaje szpada szwedzka, na Rz膮艣nie w r. 1852 przy ko paniu row贸w dwa 艂okcie zziemi wydobyta; posiada j膮 Albin hr. W臋sierski na Zakrzewie.
2) O miejscu bojowem 艣wiadcz膮 znajduj膮ce si臋 do
dzi艣dnia okopy szwedzkie na granicy mi臋dzy Dziecimiar kami a Zakrzewem.

鈥45鈥
przysz艂o do g艂贸wnej walki, kt贸ra trwa艂a od go dziny trzeciej po po艂udniu a偶 do 贸sm茅j. B贸j by艂 tak zaci臋ty, i偶 偶adna strona nie dawa艂a pardonu. Nareszcie ust膮pi膰 musia艂 Czarniecki przed przemagaj膮c膮 si艂膮 nieprzyjaciela, nie m o g膮c ju偶 d艂u偶ej znie艣膰 gwa艂townego ognia dzia 艂owego i cofn膮艂 si臋po doznanej pora偶ce, w kt贸 r茅j Polacy znacznie wi臋ksz膮 ponie艣li strat臋 w po leg艂ych ani偶eli Szwedzi, z wielkim porz膮dkiem na Dembnic臋 ) ku Gnieznu.
Na dow贸d,jak m臋偶nie Polacy w rzeczon茅j bitwie walczyli, przytocz臋 wyj膮tek z m o w y 偶a 艂obn茅j, kt贸r膮 mia艂 przy pochowie zw艂ok wspo mnionego powy偶ej Grudzi艅skiego, wojewody ka liskiego, a p贸藕niej pozna艅skiego roku 1679 ks. Hippolit Stojkowski, doktor teologii, Fran ciszkanin z Poznania 9).
O tym偶e Andrzeju Grudzi艅skim, kt贸rego dzielnie walcz膮cym rycerzem zawsze nazywa, tak膮 wzmiank臋 czyni m贸wca: 鈥炩ako z chor膮 gwiami swemi, gdy Szwedzi mi臋dzy K艂eckiem a Gnieznem dali Polakom pole, zmar艂y J W P . Grudzi艅ski we wszystek ogie艅 skoczy艂, Szwe d贸w zamiesza艂, kilku znacznych multonem 艣ci膮艂
przyw贸dzc贸w, cho膰 pi臋膰 razy konia w potrzebie pod nim postrzelono, dopad艂szy innego tak
1) Wie艣 Dembnica na teraz w艂asno艣膰 prywatna, na le偶a艂a pierwotnie do posiad艂o艣ci Arcybiskupstwa gnie藕n., jak o t茅m 艣wiadczy powy偶ej ju偶 wspomniona bulla In nocentegoIIzr.1136. Lelewel,Polskawiek贸w艣rednich, II, 4 5 6 i III, 197.
2) Z osobn茅j broszurki zr. 1679 wyj臋te.

鈥46鈥
Szwedom ko艣ci膮 w garle stan膮艂, i偶 ju偶 byli ar maty odbiegli, sza艅c贸w odst膮pili, sami si臋w tu mulcie razili, 偶eby by艂a pewnie noga 偶adnego nie usz艂a, gdyby by艂a conjunctio animorum, a nie zawisne pretensye partialitates鈥”; a dal茅j tak powiada: 鈥濪uklas, wielki najezdnik szwedz ki, maj膮c przy sobie niekt贸rych Polaczk贸w zdraj c贸w, quorum Deus venter est, kt贸rzy do wszy stkiego z艂ego powodem byli: pod Dembnic膮 po艂o偶y艂 si臋 ze swoj膮 exdywizy膮, aby Polakom niespodzianie szkodzi艂, drogi zast臋powa艂, ima艂 i wi臋zi艂. J W P . wojewoda zmar艂y w e trzech chor膮gwiach na ca艂e wojsko natar艂, znacznego oficera 艣ci膮艂, s a m Duklasa dojacha膰 chcia艂, ale ko艅zabityprzeszkod膮zosta艂. W t茅m JMP.Zy gmunta Zag贸rskiego, skarbnika wschowskiego, stryjeczny rodzony z JP. Ossowskim dodawszy konia, takiego J W P . wojewodzie dodali serca,
i偶 wsiad艂szy na Szwedy, onych w topieliska, b艂ota i knieje tak wparowali, i偶 ledwie kto z nich zdrowiem uskroba艂: nie nale偶a艂o inaczej sprosn茅jgadzinie od szablipolski茅jgin膮膰tylko w topieliskach.”
Wojna szwedzka zada艂a cios 艣miertelny miastu K艂ecku, kt贸re ju偶 p贸藕niej nie podnios艂o si臋z gruz贸w i ub贸stwa, i dzisiaj niema ani 艣ladu dawn茅j zamo偶no艣ci ). D o tego jeszcze cier pia艂o miasto z powodu zarazy morow茅j, kt贸ra roku 1659 z wielk膮 gwa艂towno艣ci膮 grasowa艂a
1)Cellaryusz w swym opisie Polski zr. 1659 na str. 216 nazywa K艂ecko 鈥瀘ppidulum.”

鈥47鈥
w K艂ecku od Marca a偶 do Listopada i wraca艂a si臋 p贸藕niej p o kilkakrotnie w latach 1662, 1678, 1698, 1700 i 1707. W roku 1709 wybuch艂a zn贸w z ca艂膮 si艂膮 w mie艣cie i parafii, a pocz膮w szy w Lipcu trwa艂a a偶 do Lutego roku 1710. Przeni贸s艂 j膮, jak si臋 wyra偶aj膮 ksi臋gi ko艣cielne, nasamprz贸d do Polski茅jwsi tameczny gospodarz Jan Przoznowski przez obuwie, kt贸rekupi艂by艂 na jarmarku w Skokach, gdzie ju偶 na dobre si臋 szerzy艂a. Zaraz pot茅m wybuch艂a tak偶e i w K艂e cku, sprowadzona przez suknie, kt贸re niejaki艣 Jasi艅ski, obywatel k艂ecki, przywi贸z艂 by艂 z Po znania po zmar艂ym tam偶e na powietrze synu swoim i rozszerzy艂a si臋 zt膮d na ca艂膮 parafi膮. P贸藕niej zn贸w potrzykro膰 si臋pojawia艂a i usta艂a dopiero roku 1719.
W tym czasie tak nieszcz臋艣liwym opusto sza艂o miasto zupe艂nie; du偶o bardzo mieszka艅ca wynios艂o si臋, jak powiadaj膮 ksi臋gi ko艣cielne, do las贸w i na pola, gdzie padali ofiar膮zarazy: na bo偶e艅stwo odprawia艂o si臋, jak g艂osi tradycya,
ju偶niew ko艣ciele,alepodgo艂贸mniebemwewsi parafialn茅jCzechach ), dok膮d mieszczanie ucie klisi臋byli z K艂ecka z obawy przed zaraz膮; lecz itam wnet si臋 pojawi艂a.
ZaNiemojewskichznaninam s膮zaktmiej
skich jako wicew贸jtowie Jan Cyrulik r. 1666 i 艁ukasz Zielnik r. 1678.
1) W ksi臋gach ko艣cielnych zapisa艂 贸wczesny pro boszcz k艂ecki X. Rosi艅ski: 鈥瀒n villa Czechy, ubi propter pestem recessimus de Klecko鈥”

鈥48鈥
Po Niemojewskich byli starostami k艂ecki mi Grabscy od roku 1678 a偶 do 1731.
Pierwszym by艂 Stanis艂aw ), kasztelan ro gozi艅ski. Powiada o nim Niesiecki ), 偶e 鈥瀊y艂 m臋偶em rycerskim, czego da艂 dowody tak dla ojczyzny swojej, 偶ycie swoje nieraz na sztych stawiaj膮c, jako t茅偶 w Danii i Holzacyi, a co najwi臋ksza, przy Bogu i wierze prawowiernej nieustraszony.” Wspominaj膮tak偶eonimkon stytucye 9) pod rokiem 1685.
Po nim nast膮pi艂 Maciej, o kt贸rym jest wzmianka w aktach miejskich *) r.1687 i 1700 a w aktach ko艣cielnych roku 1687.
Ostatnimi starostami K艂ecka izarazem w贸j
tami byli Alexander i Antoni Miros艂awscy,
kt贸rzy cz臋ste bardzo z miastem k艂贸tnie wiedli 9);
wicew贸jtami za艣 (landw贸jtami) Kasper Cie艣lie
wicz r. 1730, J贸zef Imbierowicz r. 1768, T o masz Imbierowicz r. 1785 i Tomasz Pniewski
r. 1793, kt贸ry poprzednio by艂 burmistrzem. Burmistrzami ostatnimi za czas贸w polskich byli Tomasz Pniewski i Wojciech Janiszewski, za kt贸rych istnia艂 jeszcze w K艂ecku na rynku starodawny ratusz, kt贸ry p贸藕niej rozebrany i
sprzedany zosta艂.
1) Akta grodzkie gnie藕n. z r. 1678.
2) Niesiecki IV, str. 271.
3)Wolum. legum V, str.722.
4) Kwit kwarciany z r. 1687 przy aktach miejskich. 5) Akta grodzkie gnie藕n. z r. 1777 i 1781.

  1. 6.
    0 szko1e.
    Czyli szko艂a w K艂ecku zaraz po nadaniu temu偶 miastu prawa niemieckiego za艂o偶on膮 zo sta艂a, 偶adn茅j nie masz pewno艣ci. Przypu艣ci膰 atoli mo偶na, 偶e itutaj,podobnie偶jakpo wielu
    innych miasteczkach naszych ), po zaprowa dzeniu wspomnionego prawa osadnicy niemiec cy dla swych dzieci szk贸艂k臋 za艂o偶yli, sprowa dziwszy do ni茅j z swych stron rodzinnych nau czyciela niemca. P贸藕niej dopiero, kiedy aka demia krakowska nauczycieliswych posy艂a膰 za cz臋艂a do szk贸艂ek miejskich, pewniejsze m a m y wiadomo艣ci o szkole k艂ecki茅j, kt贸ra w艂asny sw贸j dom posiada艂a.
    Rzeczona bowiem akademia pozak艂ada艂a, jak wiadomo, przez ca艂y wiek X V i XVI ko
    lonie naukowe i rozmaite szko艂y tak w Ma艂ej jako i Wielkiejpolsce. W X V I zw艂aszcza wie k u by艂y w ca艂ej Polsce szk贸艂ki parafialne bar
    dzo rozpowszechnione. Za Zygmunta Starego nawet po wsiach namno偶y艂o si臋 du偶o szk贸艂,
    1)J. 艁ukaszewicz, Historya szk贸艂 w Koronie it.p.
    I, str. 11. _ 4 鈥50鈥
    czego pomi臋dzy innemi dowodzi wizyta Jana 艁askiego.
    Wiele rzadsze by艂y szko艂y w X V wieku. K艂ecko mog艂o si臋ju偶 wtenczas szko艂膮ito do艣膰 znaczn膮, zapewne jako koloni膮 akademii kra kowski茅j, poszczyci膰. Czytamy bowiem w Da malewiczu ), 偶e arcybiskup gnie藕nie艅ski, W i n centy Kot, (f 1448) ukara艂 surowo Macieja, rektora szko艂y w K艂ecku, za rozszerzanie b艂臋 d贸w i przewrotnych zasad Hussa i zmusi艂 go do przysi臋gi, 偶e komuni膮 艣w. b臋dzie przyjmo wa艂 tylko pod jedn膮 postaci膮.
    Wizyta Jana 艁askiego wspomina pod ro kiem 1521 tylko ju偶 o placu na szko艂臋 w K艂e cku i powiada, 偶e przy niej by艂 przedt茅m Piotr Jano rektorem. P贸藕niej pod rokiem 1622 jest zn贸w wzmianka w summaryuszu dokument贸w ) o szkole i nale偶膮cym do ni茅j domu.
    Dawniejszy d o m szk贸lny, kt贸ry, jak wie m y z akt ko艣cielnych, a偶 do roku 1728 istnia艂, by艂 po艂o偶ony na po艂udnie od ko艣cio艂a far nego.
    1)Series Archiepiscoporum Gnesn. pag.241: 鈥濵at thiam de Radziej贸w dioecesisVladislaviensisscholaeKle censis rectorem compulit ad praestandum juramentum se amplius non communicaturum sub utraque specie.*
    2) 鈥1621 Kleciae f 2. ante Dominicam Palm. oeco nomi Ecc. S. Georgii aream desertam ex una Stanislai Czy偶yk, e x altera parte s c h o l a e K l e c e n , jacentem Wrbli Alberto sacerdoti S. Georgii resignant* * * 鈥 51 鈥
    S.7 .
    Szereg w贸jt贸w i starost贸w.
    I.Znanymi nam w贸jtami k艂eckimi byli:
    od r. 1255 Henryk Strofizus;
    oko艂o r. 1339 Wojciech;
    do r. 1494 Jan a po nim Jaros艂aw Sku
    barczewski;
    do r. 1504 Stanis艂aw, a po nim Jak贸b z Owieczek;
    od r. 1521鈥1550 Bart艂omiej Brzeczficz, apo nimjedenzsyn贸wJanlubHie ronim;
    r. 1555 Maci茅j Potrzebka.
    II. Znanymi nam starostami K艂ecka byli:
    1.Czarnkowscy od r. 1557鈥1656, a w szczeg贸lno艣ci:
    od r. 1557鈥1561 Stanis艂aw,
    od r. 1561鈥1579 Jan,
    od r. 1579鈥1593 S臋dziw贸j, staro
    sta drachimski,
    od r.1593Piotrzwanyz艁opienna,
    podkomorzy pozna艅ski, starosta
    kcy艅ski,
    od r. 1637 鈥 1656 W艂adys艂aw S臋
    dziw贸j. . Za nich byli wicew贸jtami:
    r. 1579 Tomasz Krzy偶aniak,
    od r. 1617 鈥 1623 Pawe艂 Tomelka, od r. 1623 Tomasz Bosch,
    r. 1628 Stanis艂aw Ciszek,
    r. 1633 Tomasz Rogowczyk.
  2. Niemojewscy od r. 1656鈥1678, a w szczeg贸lno艣ci:
    r. 1656 艁ukasz, a zaraz po nim wtym偶e roku brat jego Jan.
    Za nich byli wicew贸jtami:
    r. 1666 Jan Cyrulik,
    r. 1678 艁ukasz Zielnik.
  3. Grabscy od r.1678鈥1730, a w szcze
    g贸lno艣ci:
    oko艂o r. 1678 Stanis艂aw, kasztelan
    rogozi艅ski,
    od r. 1687 Maci茅j.
    Za nich znany nam wicew贸jt by艂:
    oko艂o r. 1729 Grzegorz Mu艂偶y艅ski,
  4. Miros艂awscy od r. 1730 鈥 1793, a w szczeg贸lno艣ci:
    oko艂o r. 1747 Alexander, a po nim
    syn jego
    Antoni, s臋dzia ziemski inowroc艂a
    wski, oko艂o r. 1777鈥1793. Za nich byli wicew贸jtami (Landw贸jtami):
    r. 1730 Kasper Cie艣lewicz, p. 1769 J贸zef Imbierowicz,
    r. 1785 Tomasz Imbierowicz, r. 1793 Tomasz Pniewski. 鈥 鈥54鈥
    Oddzia艂 II.
    Wiadomo艣ci o ko艣cio艂ach w K艂ecku.
    S. 8.
    Ko艣ci贸艂 farny 艢. Jadwigi i 艣. Jerzego.
    ko艣ci贸艂 w K艂ecku by艂 za艂o偶onym; przypu艣ci膰 mo偶na, 偶e odk膮d K艂ecko civitas si臋 nazywa艂o, ko艣ci贸艂je zdobi艂, ale kiedy pobudowano, czyj膮 r臋k膮, nie podobna dzi艣 dociec. T o tylko pewna, 偶e w roku 1255 ko艣ci贸艂 pod wezwaniem 艣. Je rzego istnia艂, gdy偶 dokument lokacyjny czyni o
    nim wzmiank臋.
    Ko艣ci贸艂 ten pierwiastkowo zapewne z drze
    w a zbudowany, kilkakrotnie zgorza艂 na pocz膮 tku X I V wieku w czasie najazdu krzy偶ak贸w, jak o t茅m powy偶ej ju偶 wspomniono. Czyli na 鈥55鈥
    pocz膮tku wieku X V przy zgorzeniu miasta tak 偶e i ko艣ci贸艂 ogniem sp艂on膮艂, nie m a pewno艣ci.
    Wyposa偶enie rzeczonego ko艣cio艂a ustalo n茅m zosta艂o przywilejem lokacyjnym z r.1255, moc膮 kt贸rego dosta艂y si臋 farze na trzech ) cz臋艣ciach grunt贸w miejskich, to jest: na Koby licy, Skotnicy i Jastrz臋bnicy cztery 艂any czyli w艂oki (quatuor mansos liberos pro decima ab omni exactione..) w miejsce dziesi臋ciny.
    W zupe艂n茅m posiadaniu wspomnionych r贸l pleba艅skich, czyli czterech 艂an贸w, byli xi臋偶a plebani, jak si臋 wykazuje z summaryusza doku ment贸w, tylko do roku 1510. W tym bowiem roku pogorza艂o nietylko,jak wiemy, ca艂e mia sto z ko艣cio艂em, przyczem wszelkie dokumenta tak miejskie jako i ko艣cielne, zawieraj膮ce do wody na pomienione wyposa偶enie fary, si臋po pali艂y, ale nadto wybuch艂o zaraz pot茅m, jakoby na domiar nieszcz臋艣cia, morowe powietrze ), i po kilka razy si臋 wraca艂o. Za t茅m posz艂o, 偶e kiedy ko艣ci贸艂 farny p贸藕niej na nowo z ceg艂y odbudowany zosta艂, wizytator onego偶 Jan 艁a
    1) Na czwart膮cz臋艣膰鈥濳rajewo* zwan膮, na艂o偶y艂ksi膮偶e Boles艂aw czynsz dla ko艣cio艂a 艢. Wawrzy艅ca w Gnie藕nie, czyni膮cy rocznie jedn臋 grzywn臋 艣rebra (marcam argenti), kt贸ry to podatek do dzi艣dnia w ilo艣ci 40 z艂p. miasto o p艂aca.鈥 Wspomniony ko艣ci贸艂za艂o偶onym zosta艂,jak si臋 zdaje, w pierwszej po艂owie XIII stulecia; wiadomo艣膰 o t茅m mamy z Raczy艅skiego 鈥濿spomnie艅 Wielkopolski* (tom II, str. 369, f) w artykule o ko艣cio艂ach i klaszto rach Gnie藕n., opracowanym przez 艣. p. Dr. Neya, by艂ego rektora szko艂y gnie藕n.
    2) Akta ko艣cielne. 鈥56鈥
    skiw czynno艣cierekcyjnejko艣cio艂afarnegopod wezwaniem 艢. Jadwigi ) i艢.Jerzego zr.1521 w braku dowod贸w fa艂szyw膮 uczyni艂 wzmiank臋, jakoby ten偶e 偶adnych nie posiada艂 grunt贸w. T臋 myln膮 zupe艂nie relacy膮zda膰 musia艂 do pro toko艂u bez w膮tpienia 贸wczesny pleban miejsco wy, wedle wizyty *) wspomnion茅j, X. Miko艂aj Podleski, kt贸ry niedawno mo偶e nasta艂 do K艂e cka i nie zna艂 po艂o偶enia rzeczy ),
    I tak wi臋c utraci艂 ko艣ci贸艂 farny w艣r贸d
    kl臋sk, jakie K艂ecko nawiedzi艂y by艂y, wspomnio
    ne role, kt贸re cz臋艣ci膮 posz艂y w niepami臋膰, cz臋
    艣ci膮 znajdowa艂y si臋,jak o t茅m 艣wiadcz膮 wyra
    藕nie dokumenta ko艣cielne, w zastawie u mie
    szczan p贸艂w艂贸czkami (ka偶dy p贸艂w艂贸czek w trzy
    dziestu grzywnach), i to zapewne w tym celu,
    aby mie膰 fundusz na pobudowanie nowego ko 艣cio艂a.
    Prawa, zapewniaj膮ce moc膮 przywileju loka cyjnego ko艣cio艂owi farnemu pierwotne wyposa
    1)艢.Jadwigadopiero od r.1521 patronk膮ko艣cio艂a farnego obran膮 zosta艂a; obraz jej umieszczony do艂em w wielkim 贸艂tarzu, a g贸r膮 obraz 艢. Jerzego, pierwotnego patrona ko艣cio艂a.
    2) Ko艣ci贸艂 w K艂ecku m a nast臋puj膮ce wizyty: 1. Ja
    na de Lasco, arcybiskupa gnie藕n z r. 1521; 2. Wincen
    tego de Seve, arcyb. gnie藕n. z r. 1608; 3. Kraszkowskie
    go, arcyb. gnie藕n. z r. 1712; 4. tego偶 samego druga
    z r. 1 7 2 8 ; 5 . A n t o n i e g o W y c z a 艂 k o w s k i e g o , k a n o n i k a m e t r .
    gnie藕n. z r. 1766; 6. J贸zefa Dorpowskiego, kan. metr.
    gnie藕n. z r. 1780 i 7. Fra艅ciszka Ta艅skiego, opata trze mesz. z r. 1811.
    3)Uwaga 艣.p.X. Neringa. 鈥 57鈥
    偶enie zosta艂y wprawdzie p贸藕niej odnowione i zatwierdzone przez kr贸l贸w Zygmunta I w Kra kowie feria W post Dominicam 鈥濱nvocavit* roku 1546, Stefana Batorego w Warszawie die 12 mensis Martii roku 1578, Zygmunta III roku 1596, W艂adys艂awa IV w Warszawie die X X X Junii roku 1637, Jana III w Warszawie 11 Lu tego roku 1677 i Stanis艂awa Augusta r.1768; skutek atoli by艂 taki, 偶e ko艣ci贸艂 farny z roli nadan茅j m o c 膮 pierwiastkowej donacyi ksi膮偶臋cej tylko d w a p贸艂w艂贸czki odzyska艂 przez wykupie nie, kt贸re t茅偶 do dzi艣dniajeszczeposiada. Re
    szta r贸l farnych, wynosz膮cych dziewi臋膰 kwart, zosta艂a ko艣cio艂owi w r贸偶nych czasach legowan膮.
    Zbudowany na nowo po roku 1510, ja ke艣my ju偶 wy偶ej powiedzieli, ko艣ci贸艂 farny by艂 sklepiony i pierwiastkowo niezawodnie ozdo biony wie偶膮,jak o t茅m pozosta艂e dot膮d nafa cyacie艣ladywyra藕nie艣wiadczy膰si臋zdaj膮. Kon sekracya odby艂a si臋 w roku 1596, a dzie艅 po 艣wi臋cenia obchodzi si臋 w pierwsz膮 niedziel臋 p o 艣. Mateuszu, jak to czyta膰 mo偶na na 艣cianie ko 艣cieln茅j po prawej stronie od wielkiego 贸艂ta rza ).
    1)Napisjestnast臋puj膮cy: D. O. M. Reverendissi mus Joannes Gniazdowski, Eppus Theodosien. Sufr. Gnesn. Abbas Mogiln. hoc templum tituliSS. Hedvigis ct Georgii consecravit simul c u m altaris majoris lapide inclusis ossibus undecim millium SS. Virginum et anni versarium Dedicationis diem proxima Dominica post fe
    stum S. Matthaei, Apostoli celebrand. constituit. Anno Domini 1596. 殴e rzeczony ko艣ci贸艂 p贸藕niej uledz musia艂 cz臋stym restauracyom, bez gustu i stylu wyko nanym, oczywi艣cie dowodzi nieproporcyonalna zupe艂nie struktura wschodniej cz臋艣ci prezbite ryum. O wspomnionych reparacyach nie masz 偶adnego 艣ladu w archiwum ko艣cieln茅m, trudno t茅偶 doj艣膰, kiedy sklepienie przez sufitzast膮pio n 茅 m zosta艂o. Z pierwotnego ko艣cio艂a pozosta艂y wedle brzmienia napisu, umieszczonego na 艣cia nie ko艣cieln茅j po lewej stronie od wielkiego 贸艂 tarza ), tylko 艣ciany z filarami zewn臋trznemi, kt贸re przy gruntownej reparacyi ko艣cio艂a, w r.
    1781 wykonanej, znacznie zni偶one zosta艂y Fara liczy 5 贸艂tarzy, to jest: 1, O艂tarz
    wielki pod wezwaniem 艣.Jadwigi, kt贸ry w pier wiastkowym kszta艂cie do dzi艣dnia przetrwa艂,jak to dowodzi napis *) na nim umieszczony; 2, O艂tarzMatkiBoskiejznale偶膮cemdo bractwem ro偶a艅cowem, zaprowadzon茅m roku 1637; 3, O艂tarz 艣. A n n y z konfraterni膮 zaprowadzon膮 roku 1611; 4, O艂tarz Pana Jezusa i 5, 贸艂tarz 艣. Jana Nepomucena.
    1)Napisjest nast臋puj膮cy: Admdm Rndus Jacobus Nering, indignus Sacerdos ac Parochus hoc templum ex ceptis parietibus altaribusve ad honorem Dei Optimi et Maximi cum suppecie spectabilium oppidanorum ex in tegro restauravit. Utinam fortunatissime duretac Glo ria Dei in eo promoveatur. Laus Deo. Anno Domini 1781. PeringenuosMatthiametJoannemOkrotniewicze depictum.
    馃檪 Napis jest nast臋puj膮cy: Hasimagines sculpsit et
    pinxit Matthaeus Pictor, cognomine Kossyor, civis Posna niensis Anno Domini 1597. ” ” 鈥59鈥
    Wspomniony ko艣ci贸艂 posiada trzy dzwony,
    kt贸re si臋 odznaczaj膮 nader wdzi臋cznym g艂osem.
    Wielki dzwon, maj膮cy 6 艂okci obwodu, nosi
    napis nast臋puj膮cy: A. M. D. G. H. B. M. V.
    Dedicamus S. Georgio et S. Hedvigi Patronis Ecclesiae nostrae anno salutis 1677. Haec cam
    pana elaborata studio et cura Rndi Lucae Al berti Malinowski, eccl. Parochialis Klecc. Pa rochi. Franciscus Gotfine m e fecit nacionis L e
    odic..s. Sebastian. 艁opi艅ski ).
    Drugi dzwon mniejszy m a napis 9) staro
    niemiecki literami gotyckiemi: help. godt. evich Ilich, dat. wart. hie. man. ein. klenetit. anno
    domini 1568. Merten. Dames. (HilfGott ewig Ilich 鈥 es w盲hrt hier nur eine kleine Zeit鈥
    Martin Dames).
    Trzeci dzwon, nieco mniejszy od drugiego,
    nosi napis tak偶e niemiecki literami 艂aci艅skiemi: godt. der. here. schop. mi. iochim. Karst鈥. 馃檪 de. ghodt. mi. de. segen. des. heren. si. bi. mi. anno 1588. (Gott der Herr schuf mich Joachim Karst 鈥 Gnade (?) Gott mir 鈥 derSegen des Herrn sei bei mir).
    W e d 艂 u g 艣wiadectwa akt ko艣cielnych posia da艂a fara dawniej znaczne 艣rebra, kt贸rych wi臋 ksz膮 cz臋艣膰,jak wy偶ejju偶powiedziano,Szwedzi w roku 1656 z sob膮 zabrali.
    1) By艂y obywatel k艂ecki, o kt贸rym summaryusz do kument贸w powiada, 偶e by艂 dobrodziejem ko艣ciola farnego.
    2)Napis wyobra偶ony na tablicyWI pod lit.C. 3) T u s膮 litery wykruszone; zapewne: gna 鈥 de. 鈥60鈥
    Pomi臋dzy sprz臋tami ko艣cielnemi,jakie rze czony ko艣ci贸艂 obecnie posiada, znajduje si臋 sta rodawna miednica mosi臋偶na, zas艂uguj膮ca pod wzgl臋dem staro偶ytno艣ci na nasz膮 uwag臋. Mie dnica ta, kt贸ra dawniej za chrzcielnic臋s艂u偶y艂a, jest okr膮g艂a, 1 5 cali 艣rednicy maj膮ca, d w a cale g艂臋boka i z brzegiem wywini臋tym. Dno wyo bra偶a zwiastowanie Naj艣wi臋tszej Maryi Panny i jest obwiedzione d w o m a okolnemi napisami. Podobne miednice 艣rednich wiek贸w po innych jeszcze ko艣cio艂ach widzie膰 mo偶na ). S膮 one z fabryk staroniemieckich i si臋gaj膮 wieku XIII, kiedy zakon krzy偶acki w te strony przyby艂.
    Napis pierwszy ad A ), skre艣lony literami gotyckiemi inicialnemi, oznacza to samo, co wize runekobrazut.j.anielskiepozdrowienie,jestpi臋膰 razypowt贸rzonyiczytasi臋:SALUTHVS) EA.
    Drugi wiersz ad B. jest niemiecki 艂aci艅
    1)Podobn膮zupe艂niedo naszejmiednic臋izt茅msa
    m 茅 m wyobra偶eniem na dnie, lecz bez napis贸w ok贸lnych,
    posiada ko艣ci贸艂 farny w S艂upcy; zob. 鈥濸rzyj. ludu,* rok
    XIII,Nr.33.鈥 TensamconaszadA.dos艂ownyna
    pis, powtarzaj膮cy si臋 tak偶e pi臋膰 razy oko艂o dna miedni
    cy, znajduje si臋 wedle doniesienia pisma: 鈥瀊ic Suitrite
    3citung f眉r bad futbolid Gutjilanb” w dodatku do Nr.
    26 z r. 1855 na staro偶ytn茅j chrzcielnicy w ko艣ciele far
    nym w Lubowie (Loebau) w g贸rn茅j Luzacyi saski茅j.鈥
    W listach swych o staro偶ytno艣ciach s艂awia艅skich wspo
    mina Tad. Wola艅ski o podobnym napisie, wyobra偶onym tam偶e na tabl. XXI, Nr. 11.
    鈥濰D,3WI, mija si臋w dniu, w
    8) Litery V S monogrammatycznie po艂膮czone 鈥61鈥
    skiemi literami, powtarza si臋 podobnie偶 5 razy iczytasi臋:gelu ek (Gl眉ck)鈥 art alzeit. Ko艅c贸wka 鈥瀉rt” u偶ywan膮 by艂a w star茅j niem czyznie jak np. Hof-art, U n – art, Glueck-art it.d. ).
    搂. 9.
    Ko艣ci贸艂 szpitalny 艢. Ducha
    Po zgorzeniuko艣cio艂afarnegow roku1510 wybudowali mieszczanie k艂eccy ) oko艂o roku 1517 ko艣ci贸艂 szpitalny 艢. Ducha z drzewa, o
    cz茅m wyra藕nie 艣wiadczy wizyta Wycza艂kowskie
    go 9)zroku1766iwyposa偶yligozarazem,jak
    to wyczyta膰 mo偶na z wizyty Jana 艁askiego z roku 1521.
    1) T a k wyja艣nienie staro偶ytnych napis贸w jako i bli偶
    sz膮 wiadomo艣膰 o miejscowej miednicy, niemniej determi
    nowanie odkopanych na K艂ecku numizmat贸w, o kt贸rych
    w dodatku pod liczb膮 1 jest mowa, winienem uczonemu
    i wielce zas艂u偶onemu badaczowi staro偶ytno艣ci narodowych, Panu Tadeuszowi Wola艅skiemu.
    2) Wiadomo艣膰 ta o fundatorach z akt ko艣cielnych.
    3) 鈥濫cclesia lignea minori et majori choro, constat, sumptibus et impensis A d m . Rndi Joannis 艢liwi艅ski, hospitalis praepositi Klecc. post desolationem et ruinas veteris ecclesiae de anno 1757 reaedificata decenter, per Ill. olim Joannem, Archiepiscopum Gnesn. in titulum et beneficium ecclesiasticum die 23 Octobris 1517 erecta, antiquae ecclesiae retinet titulum s. Spiritus, non conse crata, juris patronatus magistratus oppidi Klecc* Poniewa偶 za艣 nigdzie nie masz wzmianki, zk膮d miasto na wyposa偶enie ko艣cio艂a 艣. Ducha role wzi臋艂o, s艂uszny przeto zdaje si臋 by膰 wnio sek 艣. p. X. Neringa, proboszcza k艂eckiego.”), i偶 zapewne one nie z grunt贸w miejskich pocho dz膮, ale raczej z r贸l ko艣cio艂owi farnemu przy
    wilejem lokacyjnym nadanych, lub z r贸l m u le gowanych lubt茅偶zgrunt贸w przedfundowaniem czyli odbudowaniem ko艣cio艂a farnego temu偶 ko 艣cio艂owi 艣. Ducha zastawionych. Wyra藕nie tak twierdzi summaryusz dokument贸w miejscowych.
    Roku 1757 zagrozi艂wspomniony ko艣cio艂ek zupe艂nym ju偶 upadkiem i zosta艂 na nowo od budowany kosztem 贸wczasowego proboszcza 艣. Duskiego, X. Jana 艢liwi艅skiego.
    Roku 1833 uderzy艂 w niego piorun i zni
    szczy艂 do艣膰 ozdobn膮 wie偶臋, kt贸r茅j ju偶 p贸藕niej nie odbudowano.
    Ko艣ci贸艂艢.Ducha,kt贸rydodzi艣dniaw K艂e cku istnieje, mia艂 wed艂ug wizyty Wycza艂kow skiego z roku 1766 pierwiastkowo jeden tylko 贸艂tarz wielki pod tytu艂em zes艂ania Ducha 艣wi臋 tego. Dzi艣 liczy opr贸cz wspomnionego dopiero 贸艂tarza, jeszcze trzy boczne, to jest: 1, 贸艂tarz 艣. Walentego, 2, 贸艂tarz 艣. Marcina i 3, 贸艂tarz
    Pana Jezusa ukrzy偶owanego. Obrazy tych偶e 贸艂tarzy i snycerski茅j roboty figura ukrzy偶owa na Pana Jezusa z drzewa pochodz膮 z ko艣cio艂a 艣. Krzy偶a, kt贸ry w roku 1811 zgorza艂; zosta艂y
    1) Konnotacya 艣. p. X. Neringa z r. 1808 w aktach ko艣cielnych. 鈥63鈥
    one przez mieszczan k艂eckich uratowane z p艂o mieni.
    Ko艣ci贸艂ten ma dwa dzwony,zkt贸rychje den szczeg贸lniej dla sw茅j odleg艂ejstaro偶ytno艣ci na uwag臋 nasz膮 zas艂uguje. Zosta艂 on ulanym,
    jak si臋zdaje, przed wiekiem X I V i nosi napis )
    literami gotyckiemi: praepositus in Klecko Al bertus de Kiszkowo.
    D z w o n drugi m a napis: vigilate. quia. ne sci. diem. a. 1589.
    D o rzeczonego ko艣cio艂a nale偶y szpital dla ubogich mieszczan k艂eckich, kt贸ry wedle 艣wia dectwa aktju偶 przed rokiem 1503 wybudowany i uposa偶ony zosta艂.
    搂. 10.
    Ko艣ci贸艂 艣. Krzy偶a i 艣. Marcina.
    Niewiadomo, w kt贸rym czasie ko艣ci贸艂 艣. Krzy偶a w K艂ecku wybudowany zosta艂. Tyle jest rzecz膮 pewn膮, 偶e istnia艂ju偶 dawno przed rokiem 1521, w wizycie bowiem Jana 艁askiego ztego偶 roku jest wyra藕na wzmianka o ogrodzie, nale偶膮cym do 艣. Ducha, kt贸ry, jak si臋 wyra偶a wizytator, oko艂o 艣. Krzy偶a na przedmie艣ciu ) by艂 po艂o偶ony.
    1)Napis wyobra偶ony na tabl.VI pod lit.D.
    2) 鈥炩 Item habet et alios tres hortos, hincinde in
    suburbio ejusdem oppidi, videlicet u n u m circa Ecclesiam Sanctae Crucis鈥” Fundatorami onego偶 byli niezawodnie mie szczanie k艂eccy, kt贸rzy go wedle 艣wiadectwa wizyty Wycza艂kowskiego z roku 1776 pierwia stkowo wystawili bylizarazza miastem ku Pol ski茅jwsi po lewej stronie, gdzie dzisiaj stoi krzy偶 艣., oznaczaj膮cy dawne miejsce ko艣cio艂a S. Krzy偶a.
    Mi臋dzy ludem zachowa艂o si臋 podanie, i偶 fundatorem tego偶 ko艣cio艂a by艂 niejakiJoachim Liedkie, bogaty rze藕nik k艂ecki, kt贸ry go mia艂 pobudowa膰 na pami膮tk臋, 偶e mu tam偶e w bli sko艣ci jeziora k艂eckiego na lodzie syn uton膮艂. Czy podanie to zas艂uguje dos艂ownie na wiar臋, czy tylko osnu艂o si臋 w p贸藕niejszym czasie na pami膮tk臋 dobrodziejstw czynionych temu偶 ko 艣cio艂owiprzezjakiego艣Joachima Liedkiego,tru dno rozstrzygn膮膰: to tylko pewna, 偶e Joachim Liedkew r.1668ko艣cio艂owiS.Krzy偶a6000z艂tp. zapisa艂, nadto testamentem swoim z r. 1666 trzy kwarty roli i dwie stodo艂y legowa艂.
    Z wy偶ej przytoczon茅j wizyty ) dal茅j si臋 pokazuje, i偶 ko艣ci贸艂 ten oko艂o roku 1657 prze niesionymzosta艂zdawnego miejsca,kt贸rezprzy czyny blisko艣ci jeziora by艂o nader wilgotne, na
    1) 鈥濷ratorium subtitulo s.Crucis et s.Martini Pon tificisextatin circulo fori oppidi Kleccen鈥. ldem orato rium minori et majori constat choro in titulum et bene
    ficium eccl. per lll. et Rnd. olim Alexandrum G艂embocki, Archidiaconum et sede vacante Archiepiscopatus Gnesn. Administratorem die Lunae 21 Octobris 1658 erectum, non consecratum, retinet weteris oratoriititulum s.Crucis
    et s, Martini, juris patronatus oppidi Kleccen.” 鈥65鈥
    rynek, gdzie dzisiaj stoj膮 dwa domostwa pod
    Nr. 99, kt贸rych w艂a艣ciciele z miejsca tego ka
    non ko艣cio艂owi S. Ducha p艂ac膮. Nast臋pnie po
    wiada ta偶 wizyta, 偶e wcielono go zaraz moc膮
    czynno艣ci erekcyjn茅j G艂embockiego z roku 1658 die Lunae 21 Octobris do ko艣cio艂a 艣. Ducha i
    oddano pod zarz膮d ka偶doczasowego proboszcza rzeczonego ko艣cio艂a. Mimowolnie narzuca si臋 tu domys艂, stwierdzony z reszt膮 miejscow膮 tra dycy膮, 偶e 贸 w Liedkie, kt贸rego stare podanie chce mie膰 fundatorem ko艣cio艂a, przeni贸s艂 go
    tylko i w艂asnym kosztem odbudowa艂. Ko艣ci贸艂ten by艂 z drzewa wystawiony i mia艂 ozdobn膮 wie偶臋. 脫艂tarzy liczy艂 wedle wizyty Wycza艂kowskiego trzy, to jest: 1, 贸艂tarz wielki
    Pana Jezusa ukrzy偶owanego, 2, 贸艂tarz 艣.W a
    lentego i 3, 贸艂tarz 艣. Marcina. Kiedy ju偶 zna cznie ku upadkowi z czasem nachyla膰 si臋 po czyna艂, pod藕wign膮艂go wy偶ejju偶 wzmiankowany X. 艢liwi艅skiw艂asnymi pobo偶nych ludzikosztem w roku 1765, odbudowa艂 na nowo w regl贸wk臋 idach贸wk膮 pokry艂. Nareszcie gdy p贸藕niej zu pe艂n膮 ju偶 zagrozi艂 ruin膮 a nie by艂o nikogo, co
    by go poratowa艂, postanowi艂a zwierzchno艣膰 du chownadekretemswym zdnia1.Czerwca1810r., aby zosta艂 rozebrany. Zanim jednak偶e do ro zebrania go przysz艂o, sp艂on膮艂 ogniem dnia 24.
    Kwietnia 1811 roku przy powszechnym w K艂ecku po偶arze.
    (0) 搂. 11. Ko艣cio艂ek 艢. Barbary
    Ko艣cio艂ek 艣. Barbary by艂 z drzewa pobu dowany i sta艂 za miastem ku Polski茅jwsi po praw茅j r臋ce zaraz za mostem w艣r贸d bagnisk na kopcu,r臋k膮ludzk膮usypanym. Dzisiajjesttam cmentarz choleryczny. Pod艂ug podania ludo wego fundowa艂a go pewna pani, kt贸ra jad膮c drog膮 od Polski茅jwsi ku K艂ecku, gdzie da wnemiczasynieby艂ogroblianimostu ),zprzy
    czyny wielkiego wylewu wody blizk膮by艂auto nienia. Widz膮c 艣mier膰 przed sob膮 a 偶adnego znik膮d ratunku, po艣lubi艂a wystawi膰 ko艣ci贸艂 na cze艣膰 艣. Barbary, patronki ton膮cych, je艣li j膮 B 贸 g przy 偶yciu zachowa. Jako偶 szcz臋艣liwie o calona, wiernie 艣lubu dope艂ni艂a.
    Niewiadomozupe艂nie,w kt贸rymczasieten 偶e ko艣cio艂ek wystawionym zosta艂 i tyle tylko jest rzecz膮 pewn膮 z summaryusza dokument贸w,
    偶e ju偶 w roku 1616 istnia艂. Nast臋pnie czyni膮 akta ko艣cielne wzmiank臋 o dw贸ch zapisach na reparacy膮 rzeczonego ko艣cio艂ka; jeden po chodzi z roku 1628 a drugi z roku 1687, lego
    _1) Zamiast mostu, kt贸ry dopiero w r. 1803 na ma 艂茅j We艂nie czyli Samicy wystawiony zosta艂, s艂u偶y艂y da
    wni茅j do przechodzenia tak nazwane 艂awy. 鈥67鈥
    wany przez ur. Macieja Grabskiego, starost臋 k艂eckiego. Wizyta Jana 艁askiego z roku 1521 nic jeszcze o nim nie wspomina.
    Ko艣cio艂ek ten by艂 ubogi, bo opr贸cz dw贸ch ma艂ych kapita艂贸w nic wi臋c茅j nie posiada艂, i dla tego t茅偶 zaraz na pocz膮tku istnienia swego wcielonym zosta艂 do ko艣cio艂a farnego. By艂y w nim wed艂ug wizyty Wycza艂kowskiego trzy 贸艂tarze, to jest: 贸艂tarz wielki pod wezwaniem 艣.Barbaryidwaboczne. Gdyp贸藕niejca艂kiem upada膰 poczyna艂, wyda艂a zwierzchno艣膰 ducho wna w roku 1788 die Lunae 14 mensisAprilis dekret, aby zosta艂 zniesiony, co t茅偶 nast膮pi艂o.
    搂. 12.
    Ko艣ci贸艂 filialny w Kamie艅cu,
    D o parafii k艂ecki茅j nale偶y wie艣 Kamieniec, kt贸ra staro偶ytno艣ci膮 sw膮 XIII wieku si臋ga. . Dawniej w艂asno艣膰 Boles艂awa Pobo偶nego, ksi臋cia gnie藕nie艅skiego, przesz艂a w r臋ce familii Mi艂osta n贸w moc膮 przywileju ) donacyjnego, nadanego
    1) W dodatku pod liczb膮 4 wydrukowany jestten偶e przywilej donacyjny z do艂膮czonemi do艅 potwierdzeniami kr贸l贸w polskich, pocz膮wszy od Zygmunta III r. 1623 a偶 do Stanis艂awa Augusta r. 1767; na ostatniej konfir macyi znajduje si臋 piecz臋膰 wielka kr贸lestwa i w艂asno r臋cznypodpiskr贸la. Dokumenttenposiadaj膮Mi艂ostany w Kamie艅cu i przechowuj膮 go jako drog膮 po przodkach swych pu艣cizn臋. 鈥68鈥
    w Gnie藕nie in die Marci Evangelistae roku 1271
    przez tego偶 ksi臋cia, kt贸ry braciom Jak贸bowi,
    Wojciechowi i Andrzejowi Mi艂ostanom w na
    grod臋 鈥瀦a wierne i nader po偶yteczne us艂ugi”
    posiad艂o艣膰 sw膮, Kamieniec (Kameneczewo, Ka
    mieneczno) zwan膮, na wieczne czasy podarowa艂.
    Wedle tradycyi, kt贸r膮 familia Mi艂ostan贸w, do
    t膮d w Kamie艅cu jeszcze 偶yj膮ca, przechowuje,
    ukryli byli u siebie owi bracia, kt贸rych przy
    wil茅j wspomniony 鈥瀢o藕nymi kr贸lewskimi” (mi
    nisteriales terrestres) nazywa, ksi臋cia Boles艂a
    wa podczas wojny, i tym sposobem 偶ycie mu
    ocalili. Inne zn贸w podanie miejscoweg艂osi, 偶e
    jeden z tych偶e braci podczas wojny poda艂 by艂
    na polu bitwy Boles艂awowi, kiedy pod nim ko
    nia ubito, swego w艂asnego i tak m u 偶ycie ura towa艂.
    Pierwszymi wi臋c po Boles艂awie, ksi臋ciu gnie藕nie艅skim, panami i dziedzicami Kamie艅ca byli Mi艂ostany, za co zap艂acili wedle przywileju donacyjnego 60 grzywien 艣rebra na skarb ksi膮 偶臋cy. Nast臋pnie posz艂a niezawodnie wie艣 ta wskutek rozga艂臋zienia si臋familii Mi艂ostan贸w na podzia艂y i pewna j茅j cz臋艣膰 dosta艂a si臋 zwolna w obce r臋ce.
    P贸藕niej czytamy w aktach ko艣cielnych pod rokiem 1735, 偶e Kamieniec by艂 鈥瀊ona regalia鈥, zamieszka艂y przez wo藕nych kr贸lewskich (mini steriales terrestres), kt贸rzy od ksi臋cia Boles艂a wa uprzywilejowani, jako wolni obywatele na -„-鈥” „
    鈥69鈥
    podobie艅stwo mieszczan, osadzonych na prawie niemiecki茅m, swemi si臋rz膮dziliprawami. Zt膮d t茅偶 nazywano za czas贸w polskich Kamieniec miastem a obywateli szlacht膮 kamienieck膮, po niewa偶 moc膮 dokumentu donacyjnego posiadali prawa i przywileje, jakie s艂u偶y艂y w Polsce ca艂茅j szlachcie ). Nie p艂acili, z wyj膮tkiem pewnej ilo艣ci owsa na konie kr贸lewskie, 偶adnego inne go podatku.
    W tym偶e Kamie艅cu mia艂o by膰, jak wie艣膰 niesie, kilka ko艣cio艂贸w. A r c h i w u m ko艣cielne
    podaje nam wiadomo艣膰 o jednym tylko pod
    wezwaniem 艣.Tr贸jcy, kt贸ry dla sw茅j wygody
    obywatele kamienieccy ju偶 przed rokiem 1608
    w艂asnym kosztem z drzewa byli pobudowali i
    wyposa偶yli. Wedle wizyty generaln茅jWincen
    tego de Seve, arcybiskupa gnie藕n. z roku 1608
    mieszka艂 przy ko艣cio艂ku w Kamie艅cu pod 鈥瀓u
    risdykcy膮 i dependency膮* k艂eckiego proboszcza,
    do kt贸rego parafii z dawien dawna Kamieniec
    nale偶a艂, X. Marcin z Podlesia, kt贸ry opr贸cz ad ministrowania Sakramentu 艣. ma艂偶e艅stwa wszel
    kie pos艂ugi duchowne tam偶e pe艂ni艂. P贸藕niej w roku 1669 wspominaj膮 akta ko艣cielne o X.
    Bart艂omieju K臋dzierzewiczu jako kommendarzu Kamie艅ca. Ko艣cio艂ek ten zosta艂 za staraniem
    X. Neringa, proboszcza k艂eckiego, a nak艂adem pobo偶nych obywatelikamienieckich w roku 1789
    1) Dokument donacyjny powiada: 鈥瀋um omnimoda libertate et jurisdictione, qua omnes nobiles in nostra Polonia perfruuntur.* 鈥70鈥
    na nowo odbudowany i istnia艂 a偶 do roku 1851, w kt贸rym to przez dekret w艂adzy du chown茅j zniesionym zosta艂, a grunta do艅 nale
    偶膮ce do fary k艂ecki茅j wcielone.
    搂. 13.
    Szereg ) znanych nam rz膮dzc贸w ko艣cio艂afarnego odr,1440鈥 1847,
    Roku 1440 艢wi臋tos艂aw, Pleban k艂ecki;
    r. 1444 X. Marek, Conventor Eccl. in K艂ecko; r. 1472 X. Maci茅j, pleban k艂.;
    r. 1503鈥1521 X. Maci茅j, pleban k艂.;
    od r. 1521 X. Miko艂aj Podleski;
    r. 1555 X. B艂a偶ej, kommendarz k艂.;
    r. 1570 X. Maci茅j, pleban k艂.;
    r. 1590鈥1606 X. Marcin ),pleban k艂.;
    r. 1622 X. Wojciech, pleban;
    r. 1623鈥1636 X. Bart艂omiej Brodnicki;
    r. 1639 X. Andrz茅jTumelka (Tumelius)pleban; r.1662X.Adam Gradowicz,plebank艂.;
    r. 1 6 6 3 . X . S t e f a n C i e l m o w s k i , k o m m e n d a r z k艂.; r. 1666 X. 艁ukasz Malinowski;
    od r. 1691鈥 1696 X. Walenty W膮growicz,
    proboszcz;
    1) Z ksi膮g metrycznych i akt ko艣cielnych K艂ecka. 2) O pracach literackich tego偶 X. Marcina zK艂ecka
    powy偶ej by艂a mowa. 鈥71鈥
    od r. 1696 鈥 1704 Walenty Palicki, Peniten cyarz gnie藕n. i proboszcz k艂.;
    odr.1704鈥 1729X.WojciechRosi艅ski,ka nonik艣.Jerzegow Gnie藕nieiproboszczk艂.; od r. 1729 鈥 1735 X. Pawe艂 Kili艅ski, doktor
    艣. teologii, kanonik metr. gnie藕n. i pro boszcz k艂.;
    Kommendarzami byli:
    r. 1729 X. Podg贸rski,
    r. 1730 X. Maciej Ciszewski, r. 1731 X. Jan Sliwi艅ski ).
    O d r. 1735 鈥 1759 Wojciech Wieczorkiewicz, kanonik metr. gnie藕n. i prob. k艂.
    Kommendarzami byli:
    r. 1738 X. Wawrzyn Boi艅ski, r. 1742 X. Andrzej Strzy偶ewski, pot茅m X. Jan Gorze艅ski i
    X. Mateusz Kopczy艅ski.
    Od r.1759鈥 1781 X.Przedzi艅ski )wicedzie kan metr. gnie藕n. i prob. k艂.
    1) P贸藕niej proboszcz ko艣cio艂贸w 艣. Ducha i 艣. Krzy偶a. 2)Za jego rz膮d贸w wydarzy艂 si臋 w obr臋bie parafii k艂ecki茅j w e wsi Gorzuchowie smutny wypadek, na mocy
    bowiem wyroku s膮du kiszkowskiego spalono 偶ywcem 10 niewiast, obwinionych o czary. Ciekawy ten dekret kisz kowski, znajduj膮cy si臋 w oryginale przy aktach ko艣ciel nych, jest wydrukowany w dodatku pod liczb膮 5. 鈥72鈥
    Kommendarzami byli:
    X. Homa艅ski, X. Rozmaci艅ski, X. Cybart
    i X. Nering r. 1773.
    Odr.1781鈥 1816X.Jak贸bNering),pro boszcz k艂. po dobrowoln茅j rezygnacyi X. Przedzi艅skiego;
    od r. 1817鈥1827 X. Wojciech Gralichowski, prob. k艂.;
    od r. 1828 鈥 1847 X. Ignacy Bysiekiewicz, prob. k艂. 鈥 30. Maja 1847. 鈥
    1)Za jego rz膮d贸w pocz臋to w r.1807 grzeba膰umar 艂ych na cmentarzu, gdzie dawniej sta艂 ko艣cio艂ek 艣. Bar
    bary, co dot膮d si臋 dzia艂o w ko艣ciele farnym i oko艂o niego na cmentarzu. 鈥 GG.A.3.
    —w-B8E-w \A
    O staro偶ytnych monetach „) w K艂ecku
    wykopanych.
    Narciu na miejscu nie ziono w roku 1852 na ogrodach tam偶e w blizko艣cijeziora 鈥瀢ielkiego” po艂o偶onych, przypadkowym sposobem przy wyrzucaniubr贸zd,na% 艂okciawziemiwykopaliskomo net staro偶ytnych w ilo艣ci 6 4 sztuk (pomi臋dzy niemi du blety i tryplety), i przy nich tak偶e kawa艂ek 艣rebra i u艂a m e k naczynia glinianego, w kt贸r茅m niezawodnie ten ma艂y skarb zakopanym zosta艂. S 膮 to pieni膮偶ki 艣rebrne, wkl臋 s艂e,zwystaj膮cym brzegiem i maj膮 po obu stronach wy bity st臋pel. Denary te pochodz膮 z X i X I wieku i s膮, zwyj膮tkiemjednegoBoles艂awowskiego,zagraniczne,tojest: niemieckie, anglosaxo艅skie, czeskie i w臋gierskie *). Czas
    1) Monety te w K艂ecku znalezione s膮 w艂asno艣ci膮 Albina hr. W臋sierskiego na Zakrzewie, kt贸ry posiada znakomity zbi贸r rzad kich nader numizmat贸w, szczeg贸lniej polskich.
    2) W Ledn茅j g贸rze pod Pobiedziskami wykopano przed kilko m a laty podobne zupe艂nie do naszych pieni膮偶ki, pomi臋dzy kt贸remi zagrzebania tego skarbku przypada niezawodnie oko艂o roku 1066podczaswojendomowychzaBoles艂awa艢mia 艂ego. 呕 e tyle obcych, niekrajowych pieni臋dzy w owych czasach po Polsce obiega艂o, o cz茅m odkryte mnogo po r贸偶nych miejscach ziemi nasz茅j skarby wyra藕nie 艣wiad cz膮, zadziwia膰 nas nie powinno, kiedy zwa偶ymy, 偶e w owczas po zaprowadzeniu chrze艣cia艅stwa w Polsce, pieni膮dz by艂 rzadki w kraju; przeto zagraniczne pieni膮dze kursowa艂y, kt贸re po cz臋艣ci na drodze handlu zs膮siada mi, po cz臋艣ci przez rabunek i zdobycz wojenn膮 do Pol ski si臋 dosta艂y.
    Co do odgrzebanego wsp贸lnie z numizmatami k艂ec kiemi kawa艂ka 艣rebra zachodzi pytanie, czyli ten偶e nie mia艂 podobnego przeznaczenia, co owe w Pe艂czyskach w Sendomirski茅m przy monetach staro偶ytnych znalezione kawa艂ki 艣rebra, o kt贸rych powiada Lelewel „), i偶 one pierwiastkowo zamiast bit茅j monety u偶ywane bywa艂y. Gdy atoli zk膮din膮d *) wiemy, 偶e na takich kawa艂kach 艣rebra bywa艂 zawsze znakjaki艣 wybity, oznaczaj膮cy war to艣膰 lub imi臋 w艂a艣ciciela, a to szczeg贸lniej tylko u S艂o wian ruskich, przeto o naszym kawa艂ku 艣rebra, poniewa偶 znalezionym zosta艂pomi臋dzy monetami zachodnich pa艅stw ina nim 偶adnego znaku wyra藕nego *) dostrzedz nie mo偶na, taki tylko prawdopodobny wniosek uczyni膰 w y pada, i偶 kruszczec ten wsp贸lnie z pieni臋dzmi li tylko dla sw茅j warto艣ci materyalnej zakopanym zosta艂
    du偶o denar贸w Ryxowskich czyli raczej, jak utrzymuje Wola艅ski, Wendos艂owia艅skichsi臋znajduje. Przynichznalezionotak偶er贸偶ne ozdoby stroju z d臋tego 艣rebra, kt贸re wed艂ug zdania Lelewela (Pol ska wiek贸w 艣red. IV, 387) do nawlekania i czepiania do stroju
    wyobra偶onepodlit.d,e,g,p鈥 rnatablicy,do艂膮czonejdoroz prawy pod tytu艂em: 鈥濸ieni膮dze Piast贸w.”
    1)Polskawiek贸w艣red,tomIV.str.343i364. Pozn.1851. 2)Rakowiecki,PrawdaRuskatomI,str.184. Warsz.1820. 3) Jedno miejsce jest udwer臋偶one i dla tego w tekscie pisz臋,
    偶e nie masz znaku wyra藕nego. 鈥77鈥
    Obja艣nienie tablic.
    .Strona g艂贸wna. Prawica Boska. BOLSILAW, Boles艂aw.
    Stronaodwrotna. Imi臋mincarza WSESLAW, W艣es艂aw? Pieni膮dzten,bitypod艂ugwzoru umo net anglosaxo艅skich, bywa przypisywanym Bole s艂awowi Chrobremu, ale m贸g艂by r贸wn锚m pra w e m do kt贸rego z czeskich nale偶y膰 Boles艂aw贸w, bo s膮 zupe艂nie podobne numizmaty czeskie zna pisem wyra藕nym: Bracislaus.
    . Litery wytarte, i tyle tylko stanowi膰 mo偶na, 偶e nale偶y do monet niemieckich pod rz膮dem cesa rza Henryka II (1002).
    3.To偶 samo co poprzednio. .DenarcesarzaOttonaIII(984鈥1002)bityw Mo
    guncyi. Litery,przezniezgrabno艣膰rze藕biarzast臋
    plapomieszane,maj膮znaczy膰:OTTO IMPAVG i MOGWINCIA.
    .Zdaje si臋by膰 denaremkt贸rego zpanuj膮cychhra bi贸w Namur w Niederlandach.
    .Denar S艂owian Wend贸w nadelbia艅skich, bity w Magdeburgu.
    . Denar cesarza Henryka II (1002鈥1024), bity w Wormacyi (Worms).
    . Ottona III i ma艂偶onki jego Adelaidy; na lepi茅j
    zachowanych exemplarzach znajdujemy: O T T O REX ATELHEITA.
    . Pospolite bardzo denary chrze艣cia艅skich, przez Karola Wielkiego nawr贸conych Wend贸w s艂o wia艅skich, osiad艂ych mi臋dzy Elb膮 i Odr膮, bite w Magdeburgu. Cztery na krzy偶 ustawione li teryznacz膮CRVX, nieza艣RIXA. Rixa czyli Rich臋za, ma艂偶onka Mieczys艂awa II, w Polsce m o net nie bi艂a, bo ledwie 2 lata po 艣mierci m臋偶a wkrajubawi艂a. NadElb膮tychdenar贸wwmas N.
    Str. g艂. trudno do czytania; by膰 mo偶e, 偶e Edre
    plowych odmianach.
    鈥78鈥
    sach wielkich wsz臋dzie wykopuj膮 w wielu st臋
    Stronag艂贸wna. Ksi膮偶estoj膮cyzdzid膮:SPIT
    C N E W D V X , to jest: ksi膮偶e czeski Zbigniew,
    po czesku: Spitihnev (r. 1055). Stronaodwrotna. VENCEZLSSCS,Wences
    laussanctus. 艢.Wac艂awstoj膮cyzkrzy偶em. .Str.g艂.STEPHANWS REX, Stefan 艢, kr贸l w臋
    gierski( 9 9 7 ) .
    Str. odwr. REGIA CIVITAS, to jest: stolica
    Pest鈥 Buda.
    Str.g艂. ANDREAS REX, Andrz茅j, kr贸l w臋gier ski (1046).
    Str.odwr. PANONEIA,PanoniaczyliW臋gry. .Str.g艂. CALOMON1RE,Salomonisregis. Sa
    lomon, kr贸l w臋gierski (1036).
    Str.odwr. PANONEIIA,jakpoprzednio.
    .Str.g艂. 鈥燗EDELRED REX ANGEL, Edelred,
    rex anglorum (1015).
    Str.odwr. PELLISDNIODEOD; pelisdo
    mini O . Deodati, albo t茅偶 Teodori.
    czy: z mennic albo t艂oczar艅, bo w 艂acinie staro 偶ytn茅j: pello, t艂ocz臋, wybijam.
    18.Str.g艂. CNVTRECXA,Cnut,rexanglorum (1017).
    Str.odwr. ELFRICONLVNDEN;imi臋min
    carza Elfryka w Londynie.
    da,kr贸laWessexw Anglii,kt贸rypanowa艂 oko艂o r.0 4 6 ,
    Str. odwr. Imi臋 nieznanego mincarza; styl monety zupe艂nie angielski.
    ,920, S.COLONIA, sanctaColonia; denarkolo艅ski ce sarza Ottona I.
    . Z czas贸w Ottona I, zdaje si臋 bity w Bawaryi.
    Pellis zna 鈥79鈥
  5. S. Colonia. Litery str.odwr. maj膮 znaczy膰: O T TO IMP, AVG.
  6. Str. g艂. Popiersie cesarza H E N R , Henryka III
    (1046)
    Str. odwr. CONRADWS IDO (Jodocus?,
    ksi膮偶e bawarski (r. 1049)
  7. S. COLONIA, podobny jak N. 22.
  8. Trudny do rozpoznania.
  9. Str. g艂. zdaje si臋 by膰: Conradus II Imperator
    r.1024.
    Str.odwr. Ksi膮偶ebawarski,HenrykW r.1017
    alboHenrykVI r.1027.
    27.Str.g艂. REGINA CIVTA. Regina civitas(Re
    gensburg).
  10. Trudno rozpozna膰.
  11. G 艂 o w a jakiego艣 艣wi臋tego patrona ; reszty nie m o
    偶na rozpozna膰; zdaje si臋 nale偶y膰 do Trewirza. N. 30. Str. g艂. Sancta Colonia.
    Str.odwr. CRISTIANA RELIGIO, aw krzy 偶u: HENNINW, tojest: hen! invictat.j.religia.
  12. Denar magdeburskiego biskupstwa. Str.g艂鈥 ADEBWR.., ko艣ci贸艂 katedralny. Str. odwr. G艂owa 艢. Maurycego, S. M A V
    RICIWS.
    32.Trudno odgadn膮膰; mo偶e jaki biskup BOWON
    (916鈥921) albo BODO, Opat Korbejski. 鈥 80 鈥
    No. 2.
    Przywilej lokacyjny miasta K艂ecka
    z r. 1255.
    Au wci膮guniewiemout
    sis Mai Anno Domini Millesimo, Septingentesimo, Octu agesimo Sexto.
    Ad officium et Acta praesentia Castrensia Gnesn. personaliter veniens Generosus Adamus Pomian 艁ubie艅 ski porrexit officio praesenti ad acticandum et actis hisce ex originaliinscribendum Privilegium pro re civitatisKle censis, per olim serenissimum Michaelem Poloniarum Regem benigne collatum, manu ejuspropria subscriptum, Sigillo Regni in Papyro expresso communitum, cujus te nortalis, MichaelDeiGratiaRexPoloniae,MagnusDux Lithvaniae,Russiae,Prussiae,Masoviae,Samogitiae,Kyo viae,Volhyniae,Podoliae,Podlachiae,Livoniae,Smolens ciae, Severiae, Czerniechoviaeque, significamus praesenti bus Literis Nostris quorum interest universis etsingulis, reproductas esse coram Nobis Literas papyreas latino idiomate conscriptas ex Archivo Literario, seu actis M e trices Cancellariae Regni Majoris decerptas, manu Magni -g1..
    fici Joannis comitis de Lesno Supremi Regni Cancellarii subscriptas. ac Sigillo ejusdem cancellarius Regn铆 Majo ris communitas, sanas, salvas et illaesas omnique suspi tionis nota carentes, continentes in se antiquum Privile gium Fundationis seu Loeationis Advocatiae in K艂ecko, per Serenissimum Boleslaum Ducem protunc Poloniae
    una cum certis punctis et clausulis dietae civitatis K艂ecko ac Ecclesiae Saneti Georgii servientibus institutaey locatae ac fundatae benigne collatum, per Serenissimum vero Di vae memoriae Sigismundum ltegem praedecessorem No strum innovatum, et in omnibus ejusdem contentis approbatum. supplicatumque Noh铆s per certos consilia rios nomine et pro parte praefatae Advocatiae Tenutarii. quatenus easdem Literas infrascripti Privilegii authoritate
    Nostra Begia approbare, ratificare et confirmare dignare mur, quarum quidem Literarum tenor sequitur estque balis; joannes Casimirus Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, llussiael Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Smolensciae, Czcrniechoviaeque nec non Sve torum, Gothorum, vandalorum Haereditarius Rex; Sig nificamus praesentibus Literis Nostris quorum interest universis et singulis reperiri in Arcbivo Literario seu inter
    acta Metrices Begni Cancellariae Majoris librum antiquum continentem in se Literas Privilegii infrascriptas quarum tenor sequitur estque talis. In Nomine Domini. Amen. Ad perpetuam rei memoriam Nos Sigismundus dle Sig nificamus &c. quomodo Nobiles Hieronimus et ioannes Fratres germani indivisi Filii Nobilis Bartholomei Brzes ficz Advocati Nostri K艂ecensis haereditarii exhiberi coram Nobis fecerunt Privilegium suum originale Advocatiale Klecen. inferius scriptum nimis inveteratum petentes illud innovari, ac per nostram Begiam authoritatem ap prohari, conlirmarique, decerni tenoris subsequentis.
    ;眉 ln Nomine Domini Dei Aeterni. Amen. Quoniam saepius a memoria hominum recedit, quod scripto aut
    ll _.82..
    bono testimonio non confirmatur, quamobrem Nos Bo leslaus Divina lnstitutione Dux Poloniae Notum esse vo lumus universis praesentem paginam inspecturis, quod de consensu Baronorum Nostrornm civitatem Nostram quae K艂ecko vulgariter nuncupatur, cum quatuor sorti bus, quarum una vocatur Krajewo, de qua sorte tenetur civitas solvere de censu. et pro Decima Marcam argenti Ecclesiae Beati Laurentii Gnesnae dictae, de aliis autem tribus, videlicet de Kobylnicze, de Skotnicze et de Ja
    strzebnice contulimus Ecclesiae Beatii Georgii quatuor Mansos liberos pro Decima ob omni exactione, quae de supradictis pertinebat sortibus cum omnimoda libertate.
    et haec omnia fecimus mediante Nostro Advocato Hen
    rico Strophiso dicto de K艂ecko, eui tum temporis Advo
    catiam Nostram in civitate dicta K艂ecko contulimus sub
    forma et conditioney et .lure Novi Fori cum omnimoda libertate sibi et suis posteris in Jure rPheutonico perpe
    tuo possidendam volumus, et jam quicunque liospitum tam Polonorum seu Theatonicorum vel aliarum terrarum quicunque jam dictam civitatem ingredi voluerint, et se Nostris beneficiis per Nostram Poloniam constitutis praesentaverinty a Theloneo et ab omni exactione gaude ant, securos Advocatos vero cum suis civibus de K艂ecko dicti ubicunque locorum cum eorum mercimoniis vene rint e Theloneo et ab omni exactione facimus expeditos.
    Damus etiam Nostro Advocato Henrico dicto de K艂ecko et suis posteris septimum mansum liberum ab omni pe nitus exactione, qua libertate ipse cum suis posteris gau deat perpetuoa possidendozn De Censu Mansorum sic statuimus quod de quolibet manso nulli penitus sed No bis solvent sedecem Scotos Argenti usualis in die Mar tini Beatissimi confessorisy item Nobis in eodem festo
    Beati Martini de qualibet domo cedet medius Scotus, de quo Advocatus jam dietae civitatis cum suis posteris De narium tertium recipiet, sicut debelz item macella carni 83
    ticum Advocatol Henrico saepedieto, et suis posteris de K艂ecko contulimus jure baereditario possidendaz quae pro suo placito cum suis posteris vendat et discutiat prout volet, etiam hoc volumus et confirmamus quod Advoca tus Noster Henricus saepedictus cum suis posteris de Curia in qua moratur, et de duabus aliis peccorum-et Hinul鈥 videlicet nihil solvat, sed in his’omnibus do mibus sit securus, de pe鈥..vero Nostra Advocati Hen rici et ejus posterorum de K艂ecko saepedictus cum mer cimoniis in civitate K艂ecko, quae sua est et suorum po sterorum sub Nostro Ducatu et Begimine ubicunque lo corum digressi fuerint, libere et prospere vendant et e manty sine ulla exactione nulli regratiantes, nisi Nobis et Domino Thesaurario; item volumus et omnimode Nostro Domino confirmamus Nostro Advocato Henrico et suis posteris, quod omne judicium in K艂eck civitate dicta qualiscumque casus se obtulerit, talem audacter in do mo sitta cum suis scabinis praefatae civitatis indictt. se dium, quod quaelibet causa vel casus cujuslibet maleficii exigit, talem poenam inferat Nostra functus authoritate, casus vero qui possunt in supradicta civitate occurrere sicuti est Furtum, Homicidium, Sacrilegium, Incend铆um,
    Vulnerationes Gladii, Cultelli et Baculorum, supradictus Advocatus Henricus cum suis posteris tales maleficos de prehendat et judicet, ut diximus cum scabinis nulli ju dicium differendo鈥︹..lpse audacter secundum quod sibi videbitury et suis scabinis poenam imponet et鈥︹. dequolibetcasuproutvidebiturexpedire Dehisjudi ciis et de aliis quibuscunque Nobis cedent Duo Denarii et Advocato Henrico saepedicto et suis posteris, Tertius denariusceditsicutjusTheutonicumeststatutum. Ad pascua vero peccorum praefata civitas orto liberos man sos.babebit.e Molendinum vero in ipsa civitate K艂ecko et circa civitatem ubicunque fundare potest prospcre faciats et secure, et aliud supra wilmam ultra villam quae Ba czymierowo nominatur, de molendinis vero supradictis nullum censum solvent, ipsi frumentum Nostrum quando necesse fuerit, quod molendinarius molat, nihil inde per cipiendo,sagenam vero trahat hiemalem in secundo tractu post Nostram a Rogalino usque in Przybrodam in lacu dui adjacet civitati K艂ecko dictae, similiter cum sagena aestivali, et omnibus retibus de quibus piscari possunt ab eodem Rogalinko per totum lacum usque in Mi臋dzy chott. sui piscatores Henrici jam dicti Advocati et suo rum posterorum piscabunt prospere et audacter, cives vero praefatae civitatis parvis retibus sicut est,鈥︹. quod longe lacum possunt, siue鈥︹ntrare piscabunt libere et audacter, item Balneum Nostro Advocato Hen rico saepedicto et suis posteris contulimus, quod secure vendat vel accomodet, singulis annis pro se et suis po steris censum pro singulis annis percipiendo de eo dem Balneo, et nulli aliquid inde dando, sed ipse gau deat cum suis posteris possidendo. Sylvam vero No stram, quae adjacet civitati dedimus pro lignis, ut secure
    Advocatus cum suis civibus quandocunque volunt va dant,incidantprospereetdeducant. LeporemetiamAd vocato Nostro Henrico saepius dicto, et suis posteris con cedimus, circa civitatem, vel ubicunqne voluerint agitare, prospere capere, ut autem haec omnia a Nobis etNostris successoribus inviolabiliter observentur praesentem pagi nam Nostram, Sigilli munimine duximus roborondam. Praesentibus testibus his Erhinbolt ) Palatinus Gnesnae
    1) 贸wczesnego wojewod臋 gnie藕nie艅skiego, kt贸ry wed艂ug Le lewela (Polska, Dzieje &c., IV, 161) najmni茅j 30 lat godno艣膰 t臋 piastowa艂,r贸偶nienar贸偶nychdyplomatachpisano. JakoErkenbolda znajdujemy go ju偶 r. 1253. in cod. dipl. Ryszczewskiego 67. (Lel. tam偶eIV,173);鈥 jakoErhinboltawnasz毛mnadaniuK艂ecki茅m zr.1255;鈥 jako Haykumbolda r.1258przyzatwierdzeniukupna wsi Mochowa, kt贸r膮 naby艂 biskup pozn. Bogufa艂 (Jabczy艅ski, Ar chiw.teol.r.1836, tom I, str.362);鈥 jako Herkenbolda przy zatwierdzeniu darowizny wsi Zemska dla klasztoru w Nowym Do
    w nadaniu dla Mi艂ostan贸w w Kamie艅cu r. 1271 (patrz Nr. 5 do .-Sb
    Comes, Andreas x).Index curiae Gnesnae, comite Naszlen,
    comite Petro de Radegost, Comite Kiereslao Lurerfer virth, Domino Petro 2) Cancellario Duc铆s Boleslai. Da鈥 tum in Bogoszen per manus Domini Matthaei 3) Notarii curiae Nostrae in Die Martini Beatissimi Confessoris Anno Domini Millesimo, Duccntcs铆mo, Quinquagesimo, Quinto, indictione Dec铆ma. _ Proinde Nos Sigismundus Bex attendendo Privilegium hoc suprainsertum justum esse, ac legitimum, nec in aliqua sui parte suspectum aut v铆tiatum, illud imprimis uti par erat innovantes au thoritate Majestatis Nostrae Regiae in toto ejus tenore et continentia approbandum, ratificandum et confirmandum esse duximus, prout de certa scientia plenitudineque po testatis Nostrae Begiae, ac de unanimi consensu atque consilio consiliariorum Nostrorum Spiritualium ac saecu larium Nobiscum ad praesens conventionaliter aggrega torum approbamus, ratificamus et confirmamus Decor
    nentes illud et omnia in eo contenta et specilicata robur firmum habitura, omnes et singulos mansos quorum sep tima pars Advoeatos concernit, et omnes alias pertinen tias Advocatiales in Privilegio ipso contentas, una cum praerogativis officio Advocati, ex vi praesentis Privilegii incumbentibus in suo debito vigore conservantes tempo ribus aeviternis praesentium tenore mediante in cujus rei testimonium Sigillum Nostrum praesentibus est subap
    datku); – jako .larkelbolda wnadaniu wlo艣ci Trupoin skarbnemu
    Mikolajowir.me (Lel.,Polskawiek.s’red.Ill,164.incod.dipl.
    Pulav.); – jako Arkenbolda pod r. 1280 wNakielskiego 鈥濵iecho viau str. 205. (Roepell, Qefc艂fitbte materno str. 406).
    1) Ten偶e jako judex curiae Gnesn. jeszcze r. 1271 wnadanlu dla Milostan贸w w Kamie艅cu (zob. ni偶茅j Nr. 4. dodatku).
    2) Ten偶e Petrus cancellarius wymieniony pod r. 1260 in ood. dipl. Maj. Pol. Baczy艅skiego LlII, str. (51, ea (Lel. Polska wiek贸w ;s拧-ci拧. 1)”, 162) piastowal urz膮d sw贸j jeszcze r. 1271 (Roep. 17.
    etete.
    nip Niezawodnie przez omy艂k臋 pisarza zamiast Matthias; ten偶e
    jest wymieniony jako Notarius curiae u Jabczy艅. Arohiw. teol. r. 1830, l, 361 pod r. 1257; tam偶e str. n r pod r. 1258, i str. n e pod r. 1260:I _ viJabczy艅. Rysie hist. miasta Dolska na str. se pod r. 12-58. pensum. Actum Cracoviae in Conventione Generali Fe
    ria Quinta ante festum Sancti Matthiae Apostoli proximo
    Anno Domini Milesimo, Quingentesimo, Wigesimo Sepi
    mo, Regni Nostri Wigesimo Primo, Praesentibus Reve rendissimis et Reverendis in Christo Patribus Joanne de
    Lasco Gnesnen. Legato nato et Primate Regni Nostri, Bernardino Wilczek de Lubynie LeopoliensiArchiepisco pis,Petro de Tomicze Cracoviensi et Regni NostriVice cancellario, Matthia de Drzewica Vladislavien, Joanne de Latalicze Posnan., Andrea Krycio Przemyslien., Jacobo de Buczac, Che艂mensi, et Laurentio Miedzyleski Camen scensi Ecclesiarum Episcopis, nec non Magnificis, Gene rosis, et Venerabilibus de Szyd艂owice Palatino et Capi taneo Cracoviensiac Regni Nostri Cancellario &c. &c. Andrea de Tenczyn Sandomirien, Stanislao de Koscielec Posnan., et Capitanao Margeburgen., Miroslao ) de L a s c o S i r a d i e n s i , N i c o l a o d e K o s c i e l e c C a l i s s i e n , O t t h *) de Codecz Russiae Palatinis, Nicolao de Szyd艂owice San domirien., et Regni Thesaurario &c. &c. Joanne Comite deTarnowWoynicen.etCapitaneoSandomirien,Joanne de Tarnow Sandecen., Joanne *) de MieliczZawichosten,
    Joanne de Wieszwina Plocen. et Nicolao Czeskowski *) Polanecen. Castellanis, Stanislao de Chodecz Regni No stri et Capitaneo Leopolien., Petro Kmitha Sobienski de Wisnicze Curiae Nostrae Mareschalcis, Przemyslien, C o len. et Scepusien., Capitaneo Czarnkowski Cracovien. et
    Skarbimirien., Nicolao Zamojski Tarnovien. Ecclesiarum
    PraepositisetCanonicisCracovien,JoanneChoi艅skiCra covien. Archidiacono, et Paulo de Krassice O m n i u m
    Sanctorum Cracoviae Praeposito Secretariis Nostris et
    1) M a by膰 Hieroslao; u Niesieckiego (I, 153) w spisie woje wod贸w wymienionyjestpod r.1527 Hieronim.
    2) M a by膰 Otto z Chodzca.
    jako kasztelana zawichojskiego.
    4) Mo偶e Miko艂aj z Czoskowa; w Niesieckim (1, 310) nie masz
    od roku 1505鈥1545 kasztelan贸w po艂anieckich. alis quam plurimisDignitarisOfficialibusSecretarisAu
    licis et Curiensibus Nostris ad praemissa testibus fide
    dignis sincere et fideliter dilectis Nostris. Datum per
    manus praefati Christophori de Szyd艂owice Palatini et
    Capitanei Cracovien. Relatio Magnifici Christophori de
    Szyd艂owice Palatini et Capitanei Cracovien. ac Regni Po
    loniae Cancellarii, quas quidem Privilegii Regni supra insertas literas Nos ex iisdem actis fideliterde verbo ad
    verbum depromptas parti postulanti in forma authentica
    extradi permisimus, in cujus rei fidem praesentibus Si
    gillumRegniestappensum. ActumetdatumVarsoviae Sabbatho antefestum Visitationis Beatissimae Mariae
    Virginisproximo diescilicetTrigesimaMensisJuniiAnno Domini Millesimo, Sexcentesimo, Sexagesimo, Octavo, Regnorum Nostrorum Poloniae et SueciaeVigesimo An no. Joannes de Lesno Supremus Cancellarius Regni,
    Locus sigilli cancellariae regni Majoris Relatio Illustrissimi
    Domini Joannos Comitis de Lesno supremi Cancellarii
    Regni Majoris Poloniae Generalis Margiburgen. &c. &c.
    Capitanei, Stephanus Hankiewicz Secretarius Regiae Maje
    statismanupropria. LobatiooppidietAdvocatiaeibidem
    sittae A n n o Millesimo Quingentesimo, Wigesimo, Septimo.
    Exactis Privilegiorum sub Lit. G. g., folio ducentesimo
    vigesimo, sexto, correctum cum actis. Nos itaque Mi
    chael Rex supplicationi鈥︹ustae et aequitati conso
    nae, nec juri communi aut libertatibus publicis et priva tis immunitatibus ecclesiasticis ac cuivis ordinationi et
    instituto in nullo denegan. benigne annuen. supradicti Privilegii advocatialis Klecensis literas authoritate Nostra Regia approbandas, confirmandas et ratificandas esse du ximus, prout quidem in omnibus earum punctis, clausu lis, articulis, nexibus ligamentis ac conditionibus (juxta earum tenorem et essentiam) universis etsingulis appro bamus, confirmamus, et ratificamus supramemorat. Ad vocat. Klecens. ejusque successores circa ejusdem Ad vocatiae libertates,immunitates, etpraerogativas,Man 鈥88鈥
    sos et Macella, Molendinum, Balneum, Sylvam, Piscatu ram, aliaque omnia puncta et sancita in originalibus ex pressa, cum pertinentiis et attinentiis ad dictam Advoca tiam spectan. universis et singulis eidem Advocato Kle cen. ac ejus successoribus liberaliter concessis manute nemus et conservamus et ab omnibus quibusvis personis ac Capitaneatus Nostri Klecensis Tenutaris seu eorum locotenentibus conservarietinviolabiliter m a n u tenere vo lumus et declaramus, decernendo easdem literas supra scripti Privilegii inquantum juris est et aequitas earum postulat, vim et robur perpetuae firmitatis obtinere de bere, juribus Nostris regalibus, Reipublicae, Ecclesiae ca tholicae salvis. In quornm majorem fidem etevidentius testimonium praesentes m a n u Nostra subscriptas Sigillo Regni communiri jussimus. Datum Varsoviae Die De cima Mensis Decembris Anno Domini Millesimo, Sexcen tesimo, Septuagesimo, Secundo, Regni vero Nostri Quarto Anno, Michael Rex, Locus Sigilli Cancellariae Regni. Stephanus Hankiewicz Regiae Mttis. Secretarius mp.
    Confirmatio Privilegii per Boleslaum Ducem Polo niae super Advocatiam Klecensem concessi et per Sigis mundum Regem confirmati, ex actis Metrices Cancella riae deprompti Millesimo, Sexeentesimo, Sexagesimo, Octavo Anno. Cujus originale Privilegii eidem oferens recepit, de recepto officium praesens attestatur.
    (L. S.) E x actis Castren. Gnesnen. extractum.
    Ozdowski, viceregens. mp.
    Daj bortecnbc 9bfd)rift mit bcm um3 borgccigten Originali nad)genauerGoliationirungburdjgenb3gicidlau tnb bcfunben vorben, fold3 wirb unter Bibidung b3
    Domainn Sufiyamt3=Sigc3 attefirt. Gnim, bcm 3. 9艂otember 1800.
    St枚nigl. Sibpre uj. Domainen Sufiyamt (3nejen (L. S.) (podp.) Delahon, Sufi膮 9mtmann.
    -me-en No. 3.
    Przywilej kr贸la W艂adys艂awa IV z r. 1646.
    Wu wprawiepowie,nieda Lithu, Russ, Pruss, Masov,Samog, Livoniae,Smolens ciae, Czerniechoviaeque nec non Suec, Gottorum, Wanda lorumque Haereditarius Rex.
    Significamus praesentibus Literis nostris quorum in
    terestuniversis et singulis. Quod licet Nos antea ex
    clementia nostra regia benigne dederamus et concedera
    mus Nundinas binas annuales oppido Nostro Klecko, at
    tamen consulere volentesinopiae et calamitati Oppidanis
    ibidem commorantibus,ut eofaciliusressuasinjuriamo
    dernorum temporum adtritas sublevare ac resarcire pos
    sint, majoraque in dies sumant incrementa iisdem Oppi danis Nostris Cleckoviensibus Binas Nundinas, Prima
    quidem pro Festo Sanctae Agnetis Virginis et Martyris, alteras vero pro Festo St. Casimiri Confessoris Patroni Regni Nostri Poloniae addendas, ordinandas et instituen das esse duximus, uti quidem addimus, ordinamus et
    minut temuiniema15nic 90 _
    ad quas quidem nundinas liberum erit omnibus merca toribus, vectoribus, negotiatoribus ac aliis cujusvis condi tionis hominibus, modo non sint tales, quos cura publi ca fovere non permittunt, cum mercibus suis varii gene ris, nec non cum pecoribus, armentis, equis, pecudibus
    ac aliis quibusvis rebus venire, easdem venum exponere, res pro rebus commutare , emere, vendere ac alia hone sta sua negotia tractare sub omnimoda pace et securi tate lege publica assecurata. tam ementium et venden tium in illo oppido, quam eo euntium et inde redeuno tium. lta tamen, ut illae nundinae absque praejudicio
    etimpedimentovicinorumoppidorumcelebrentur. Quod omnibus quorum interest notum esse volentes iisdem mandamus, ut circa easdem et concessionem nundina rum pracmemoratos oppidanos Cleckovienses conservent etmanuteneantconservariqueetmanutenerifaciant Pro gra. nra. ln cujus rei fidem praesentes manu Nostra
    subscriptas Sigillo >I艂egni communiri mandamus
    Datum Varsoviae die vn Mensis Decembris Anno
    Domini MDCXLVI. bcgnorum Nostrorum Poloniae XIV, Sueciae vero XV Anno. i
    Vladislaus Rex.
    (L. S.) Albr. Kadz铆dlowski, Secr. Regiae Mttis mp. 鈥 91 鈥
    No. 4.
    Nadanie dla Mi艂ostan贸w w Kamie艅cu
    Z r. 1271.
    Suwnicawcenie
    D u x Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae,
    Kyoviae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, S m o lensciae, Severiae et Czerniechoviae.
    Significamus praesentibus Literis Nostris, quorum
    interest universis et singulis: Reproductas coram Nobis
    fuisseLiteraspapyreas,Manu serenissimidivae memoriae
    Augusti Secundi Regis Poloniae, Antecessoris Nostri sub
    scriptas, et Sigillo Majoris Cancellariae Regni communi
    tas, sanas, salvas et illaesas, omnique prorsus suspitio nis nota carentes; continentes in se Confirmationem Ju
    rium et Privilegiorum Ministerialibus in villa Kamieniec, Palatinatus Calissiensis manentibus, servien.; supplicatum que Nobis est nomine et pro parte eorundem Ministe rialium, ut easdem Literas authoritate Nostra Regia ap probare, et confirmare dignaremur. Quarum quidem Li terarum tenor sequitur, estque talis: Augustus Secun dus, Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae, Massoviae,Samogitiae,Kyoviae,Volhy niae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Seve riae,Czerniechoviaeque, nec non Haereditarius Dux Sa xoniae et Princeps Elector. Significamus praesentibus Literis Nostris, quorum interest universis et singulis; Reproducta coram Nobis esse oblata Literarum, Confir mationem Jurium et Privilegiorum Ministerialibusin villa Kamieniec manentibus, servientium, in se continentium, ex actis Castrensibus Gnesnensibus in Archivo Posnaniae
    depositis, extracta, sana, salva et illaesa omnique suspi tionis nota in se carentia. Supplicatumque est Nobis, quatenus easdem Literas authoritateNostra Regia appro baremus, confirmaremus et ratificaremus; quarum Lite rarum tenor sequitur, et est talis: Actum Gnesnae, Fe ria Sexta post Dominicam Rogationum proxima, Anno Domini Milessimo, Sexcentesimo, Octuagesimo Tertio. Ad officium et acta praesentia Castrensia Capitanealia DistrictusGnesnensis,personaliterveniensHonestusMar tinus Mazur, Senior de oppido Kamieniec Ministerialium, suo ac totius ejusdem oppidi Kamieniec nomine obtulit officio praesenti ad acticandum, et actis hisce ingrossan dum LiterasS鈥 R鈥 Mtispargameneas,infrascriptassui Confirmationis Privilegiorum Serenissimorum Regni Po
    loniae, eidem oppido Kamieniec Ministerialium servien, Sigillo Majoris Cancellariae Regni pensili communitas,
    Manuque S et Serenissimae Regiae Majestatis propria Subscriptas, sanas, salvas, et illaesas omnique suspitionis nota carentes, quarum tenor de verbo ad verbum sequi ur, estejusmodi:Joannes Tertius Dei Gratia Rex Polo niae, Magnus Dux Lithvaniae, Russiae,Prussiae,Masoviae Samogitiae Kijoviae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Li voniae,Smolensciae,Severiae,Czerniechoviaeque. Signi
    ficamus praesentibus Literis Nostris quorum interestuni 鈥 93鈥
    versis et singulis. Productas coram Nobis esse Literas pergameneas infrascriptas, et Sigillo pensili Minoris Can celariae Regni communitas, sanas et illaesas, omnique suspitionis nota carentes, continentes in se Confirmatio nem Jurium, oppido Kamieniec dicto servien. quarum Literarum de verbo ad verbum sequiturejusmodi; Michael Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, Rus siae,Prussiae,Massoviae,Samogitiae,Kijoviae,Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Severiae, Czerniechowiaeque. SignificamuspraesentibusLiterisNo strisquoruminterestuniversisetsingulis. Exhibitasesse coram Nobis, Literaspargameneas, manu Serenissimi olim Joannis Casimiri Antecessoris Nostri subscriptas, Sigillo que Regni communitas, sanas, salvas et illacsas omnique suspitionis nota carentes; Confirmationem Jurium oppi danorum Camenecensium, quorum tenor de verbo ad verbum sequitur estque talis: Joannes Casimirus Dei
    Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithvaniae, Russiae, Prussiae,Masoviae&c. SignificamusLiterispraesentibus Nostris, quorum interest universis etsingulis. Exhibitas Nobis esse Literas pargameneas, m a n u Serenissimi olim
    Wladislai Quarti, Fratris Nostri desideratissimi subscriptas
    Sigilloque Regni communitas, super Donationem certam villae Kamienczewo Ministerialibus servien. sanas, salvas

omniqne suspitionis nota carentes, quorum tenor sequi tur ejusmodi. Wladislaus Quartus Dei Gratia Rex Po loniae,Magnus Dux Lithvaniae,Russiae,Prussiae, Ma soviae&c.&c. SignificamuspraesentibusLiterisNostris, quoruminterestuniversisetsingulis. ExhibitasNobis esse Literas pargameneas m a n u Serenissimi olim Paren tis Nostri desideratissimi subscriptas Sigilloque Regni communitas, sanas, salvas omnique suspitionis nota ca rentes, quarum tenor sequitur ejusmodi. Sigismundus Tertius Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithwa niae,Russiae,Prussiae,Masoviae&c.&c. Significamus

鈥94鈥
praesentibus Literis Nostris q u o r u m interest, universis et singulis: Exhibitas coram Nobis Liter膮s pargameneas bi nas, unas quidem sub titulo Serenissimi Praedecessoris Nostri Boleslai Ducis Poloniae emanatas, ac Sigillo ejus dem communitas, Donationem perpetuam villae Kamie nieczno, cessionemque nonnullam Libertatum Ministeria libus infrascriptis, in se continentes, alteras vero ternis Sigillis pensilibus obsignatas, servien., Decretiratione su prascriptae villae Kameneczewo prolati edisseren. salvas, sanas omnique suspitionis nota carentes, quas ut autho ritate Nostra Regia approbare, ratificare et confirmare dignaremur, humiliter Nobis supplicatum fuit, earum vero L i t e r a r u m t e n o r d e v e r b o a d v e r b u m s e q u i t u r e t e s t talis.
lnNomineDominiAmen. DumvivitLitera,vivit
et actio commissa cujus assertio nutrit menoriam, et ro
borata suscepit incrementum. Nos igitur Boleslaus Dei
Gratia Dux Poloniae, notum facimusuniversis,tam prae
sentibus quam futuris praesentem paginam inspecturis. Considerantes fidelia et utilia servitia Nostrorum Mini
sterialium Jacobi, Alberti, Andreae Milosony cum omni bus Fratribus ipsius contulimus eis et posteris eorum legitimis Haereditatem Nostram, quae Kameneczewo vul gariter nuncupatur, nulli pertinentem, nec alicui obliga
tam nec ab aliquo fuit possessa, Jure haereditario possi den.in perpetumm cum omnimoda libertate,etjurisdic tione, qua omnes Nobiles in Nostra Polonia perfruuntur, videlicet a Poradlne, et a quolibet conductu, a P o d w o zowe, a Pow贸z, a Przewoda, a Naraz, a bove, a vacca, a facie, a cervi foeni, a ponte, a sopole, a sroza, a C a strensicitatione,abuna mellisProvincialis;Nosverore cipient pro praedicta haereditate sexaginta Marcas argenti, volumus etiam quod coram nullo judice respondere, aut nisi coram Palatino Gnesnensi, Tabernam etiam liberam ibidem eis dedimus, ut ipsi cum suis posteris gaudeant, possideri,etne aliquis audeatfruitemere contraire. Ut

鈥95鈥
autem haec donatio Nostra et confirmatio robur perpe tuae firmitatis obt铆neat, praesentem paginam munimine fecimus communiri. Praesentibus hisce testibus, coram
Archoboldo ) Palatino Gnesnen. ad cujus petitionem
omnia fecimus, coram Simone *) Castellano Gnesnen,
coram Bozacha * Castellano de Lenda, coram Andrea *)
Judice Gnesnensi, et aliis quam plurimis ibidem fide
dignis. Datum Gnesnae in dieMarci Evangelistae, Anno
Domini Millesimo, Ducentesimo, Septuagesimo, Primo,
conscripta sunt autem haec de Mandato Nostro per ma nus Frachardi Notarii Curiae Nostrae.
Nos Joannes, *) Dei et Apostolicae Sedis Gratia
Episcopus,Tycentius „Palatinus Posnaniensis, Praeclaus) Calissiensis una cum aliis Fratribus Nostris Baronibus
infrascriptis Nobis assiden., et adjunctis tenore praesen tium recognoscimus universis, ad quorum.notitiam de venerit praesens scriptum. Quod cum coram Nobis ju ratis pro reddenda justitia Regi, Ecclesis, Monasteriis et Nobilibus, ac aliis quibuscunque super restitutione hae
1) Zob. przypisek 1. do No. 2. w dodatku.

  • 2)Simonby艂bratemArchobolda,wojewodygnie藕n.(Roepell,
    Gef眉hite bolem鈥 str.495)iju偶r.1253kasztelanemgnie藕n.(uNa kielskiego str. 172); 鈥 pod r. 1259 wymienia go Naruszewicz (Lelewel,PolskaDziejeirzeczyjejIV,196);鈥 podr.1267Do gielincod.dipl.I,538(Roepell14.8eilage).鈥 Wed艂ug艣wia dectwa naszego nadania by艂 nim jeszcze r. 1271.
    3) Bozacha czyli Bodzanta, kt贸ry o tym czasie by艂 kasztelanem w Lendzie, jest wymieniony u Rzyszczewskiego 126 i 149 pod r. 1288,uJab.Arch.teol.r.1836I,str.369podr.1292,u Raczyn. str.23. pod r. 1294 i 1296.
    4) Zob. przypisek 2. do No. 2. w dodatku.
    5) Niezawodnie Biskup Pozna艅ski Jan Doliwa W. f 1374. Zob.
    Jabczy艅skiego, Rys hist. miasta Dolska na str. 22. w wykazie Bis kup贸wPozn. _ _ _
    6)Niezawodnieprzezomy艂k臋pisarzazamiastWincentyzK臋py 艂odzia, wojew. pozn. f 1386 (Lelewel tam偶e IV, 172).
    7)Lelewelowi(Polska,dzieje&c.IV,173w spisiewojewod贸w kaliskich) nie jest znany nasz Przec艂aw oko艂o r. 1372; by艂 on we dle naszego nadania wojewod膮 kaliskim zaraz po Przedys艂awie zGo艂uchowa ( 1370) a przed S臋dziwojem zSzubina, o kt贸rym Lelewel pierwsz膮 czyni wzmiank臋 pod r. 1382. 鈥96鈥
    reditatum Regni Poloniae, etJudicio praesidentibus, con stitutus Nobilis vir Sandivogius de W o y n o w o virtute Pri vilegi Domini Wladislai Ducis Poloniae, quod eferebat villam Kamenecz sibi restitui postulasset; Jacobus cum fratribus suis Ministerialis Domini Nostri Regis ex ad verso restitutionem hoc fieri non debere, asserentes, ean dem haereditatem Kamenecz ad eos jure haereditario pertinere super hoc Privilegium Domini Boles艂ai olim D u cis Poloniae, oferent. Nos igitur visis Literis melius, et sane ponderatis eisdem Privilegis attendentes dictan haereditatem Kamenecz ad Ministeriales praedictos, jure haereditario primitus pertinere qua non privati ex aliqua causa legitima, in eorum praejudicium petitafuitper Do minum Sandivogium, qui de re aliena producere Wladis laum Privilegium non valebat, eandem haereditatem prae fatis Ministerialibus per hanc Nostram definitivam sen tentiam adjudicavimus, Domino Sandivogio de Woynowo, super ea perpetuum silentium imponentes. Harum qui bus Nostra Sigilla appensa sunt, testimonio Literarum.
    Actum et datum Gnesnae Feria Quinta post Diem Be atorum Witi et Modesti Martyrum, sub Anno Millesimo, Trecentesimo, Septuagesimo, Secundo; Praesentibus his testibus ad hoc electis Dominis Laurentio ) Posnanien, Joanne *) Calissien, Vicentio *)Gnesnen, Janusio *) Ca menecen.,Janussio *)Biechovien.Castellanis,Nicolao De cretorum Doctore, Cancellariae Regni Poloniae; Praeclao
    1)Laurentius,kasztelanpozna艅ski,uRzyszcz.236podr.1370, uRacz.262podr.1372(Lelew.IV,195).” ” .
    2)Ja艣ko艂odziaby艂kasztelanemkaliskimju偶r.1361;u Rzyszcz. 236 pod r. 1370. (Lelew. IV, 196). ” ” ” „
    , . 3) Wincenty by艂 kasztelanem gnie藕n. ju偶 r. 1362, jak o t茅m 艣wiadczy przywil茅j z tego偶 roku, umieszczony w Jabczy艅skiego Ry sie hist. miasta Dolska na str. 65; u Rzyszcz. 236. pod r. 1370. (Lelew. IV. 194).
    4) Lelewelowi (Polska, dzieje 1W, 200) nie jest znany nasz Ja nusz, kt贸ry by艂 kasztelanem kamie艅skim po Gotardzie.
    5) Janusz, kasztelan biechowski, u Raczy艅. 113. pod r. 1358, u Rzyszcz. 235 pod r. 1369 (Lelew. IV, 199) – ” 鈥 鈥 Posnanien. et Tomislao Calissien.Judicibus, Nicolao Suc camerarioCalissien,etaliismultisfidedignis. Nosigi
    tur supplicationi praefatae annuentes praeinsertas Literas in omnibus eorum punctis, clausulis, articulis et condi tionibus, approban., confirman. et ratifican. esse duxi mus, uti quidem in quantum juri communi non dero gant, et usus earum habetur, approbamus et confirma mus hisce LiterisNostris: Decernentes easdem perpetuae et u n q u a m irrevocabilis firmitudinis robur obtinere de
    bere. In cujus rei fidem praesentes manu Nostra sub scriptas,Sigillo Regni communirijussimus. Datum War soviae, Die Wigesima Secunda Mensis Decembris, Anno Domini Millesimo, Sexcentesimo, Vigesimo Tertio; Reg norum Nostrorum Poloniae,Trigesimo Anno. Sigismun dus Rex. Jacobus Zadzik Secretarius Regiae Majestatis manu propria; Supplicatumque Nobis esset, ut easdem Literas, omniaque earum contenta, authoritate Nostra
    Regia approbare, et confirmare dignaremur, ea de causa
    supplicationi praefatae benigne annuentes, praedictas Li
    teras in omnibus punctis, clausulis, articulis, in quantum
    juris et usus earum habetur, approbamus, confirmamus
    ot ratificamus praesentibus Literis Nostris, decernentes easdem robur debitae firmitatis obtinere debere. In cu
    jus rei fidem praesen. m a n u Nostra subscriptas, Sigillo Regni communiri jussimus. Datum Varsoviae die vige sima secunda MensisJanuarii, Anno Millessimo,Sexcen
    tesimo, Trigesimo, Septimo, Regnorum Nostrorum Polo niae(Quarto,SveciaeveroQuinto. WladislausRex. Jo annes Gembicki Secretarius Rcgiae Majestatis. Nos ita que praenominatusJoannesCasimirusRex praefataesup plicationi humilime porrectae, utijustae et aequitati con sonae, benigne annuentes prainsertas Literas in omni bus earum punctis, clausulis, articulis, conditionibus, au
    thoritate Nostra Regia approbandum, confirmandum et ratificandum esse duximus, approbamusque ratificamus et
    13 98
    confirmamus per praesentes; decementes easdem robur debitae et perpetuae firmitatis, in quantum juris est et usus earum habetur, pertinere debere. ln quorum fidem praesentes manu Nostra subscriptas, Sigillo Begni com muniri jussimus. Datum Varsoviae Die Trigesima Men sis Julii, Anno Domini Millesimo, Sexcentes铆mo, Quin quagesimo, Begnorum Nostrorum Poloniae et Sveciae Secundo Anno. joannes Casimirus Rex. Remigianus Piasecki lit-gens Cancellariae. Supplicatumque Nobis cst nomine eorundem oppidanorum Camenecen., ut prae fatas Literas authoritate Nostra Regia approbare, confir mareetratificaredignaremur. Cuisupplicat铆oni,utiju stae et aequitati consonae Nos Michael Rex benigne an
    nuentes supraspecificatas Literas in omnibus earum punc tis, clausulis, articulis, conditionibus et ligamentis, hisce approbamus, confirmamus et ratificamus et manutenemus. decerncntes eas robur, in quantum juris est et usus ea rum habetur, debitae et perpetuae firmitatis obtinere de bere. ln quorum fide praesentes manu Nostra subscrip tas,SigilloBegnicommunirijussimus. DatumCracoviae Die Vigesima Secunda Mensis Octobris, Anno Millesimo, Sexcentesimo, Sexagesimo, None, Regni vero Nostri Pri
    mo Anno. Michael Rex. Locus Sigilli Minoris Cancel lariae Regni. Stanislaus Lipski, Plocen., Cracovien. Ca nonicusnegansCance艂lariaeBegni. SupplicatumqueNo bis est nomine civium praedicti oppidi Kamenecz, ut easdem Literas authoritate Nostra Regia approbare, con firmare et ratificare dignaremur; cui supplicationi Joan nes Rex, uti justae benigne annuentes, praeinsertas Lite ras approbandas, confirmandas et ratificandas esse duxi mus, uti quidem in omnibus earum punctis, clausulis et articulis et conditionibus approbamus, confirmamus et ratificamus praesentibus Literis Nostris, decernentes eas dem (si et in quantum juri communi non repugnant u susquci llarum habetur) vim et robur debitae ac perpetuae _99
    lirmitatisobtincredebere. lncujusreifidempraesentes
    manu Nostra subscriptas, .Sigillo Begni communiri jussi
    mus. Datum Varsoviae in comitiis Regni Generalihus鈥
    Die Quinta Mcnsis Aprilis, Anno Domini Millesimo, Sex
    centesimo, Octuagesimo, Tertio, Regni Nostri Anno Nono.
    christopherus Taranowski Cracovien., Varsovien. Canoni cus bis Mttis Secretarius, Conlirmatio .lurium et Privi
    legiorum oppido Kamieniec servientium. Locus Sigi艂li pensilis,MajoriscancellariaeRegni. JoannesRex. Qua rum quidem Literarum, seu Privilegii Sacrae begiae Ma
    jestatis modo suprascripto acticatarum Originale idem of
    ferens illico ab officio praesenti recepit, de quo recepto
    officium praesens et ejus cancellariam quietavit, quietat
    que praesentibus. Ex actis Castrensibus Gnesnensibus
    in Archivo Posnaniensi depositis extractum. Locus Si
    gilli Capitanealis Generalis Majoris Poloniae. correxit
    Bajkowski. Legit cum Actis bronikowski. Nos itaque
    Augustus Rex huic supplicationi, uti justae benigne an
    nuentes, praeinscrtas Literas in omnibus earum clausulis,
    punctis, articulis et conditionibus approbandum, confir
    mandum et ratificandum esse duximus, prout quidem
    approbamus, confirmamus et ratificamus praesentibus Li
    teris Nostris, decernentes easdem vim et robur debitae
    firmitatis obtinere debere, in quantum juris est et usus
    earum habetur. ln quorum fidem praesentes Manu No
    stra subscriptas Sigillo Begni communiri jussimus. Da
    tum Grodnae Die XIX Mensis Novembris Anno Domini
    MDCCXVIII. BegniveroNostriXXIIAnno. Augustus
    Rex. LocusSigilliMajoriscancellariaeRegni. Matthaeus Iliak Ensifer Braclavien. bis ne Mttis Srcs. mp. con
    firmatio Oblatt. confirmationis jurium seu Privilegiorum Miuisterialibus in villa Kamieniec manentium servien. Nos igitur Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae .praefatae Supplicationi benigne annuentes praeinsertas Li teras approbandas et confirmandas esse duximus, prout -1oou
    quidem in omnibus earum punctis, clausulis, nexibus et ligamentis approbamus, confirmamus et ratificamus prae senlibus; Decernentes easdem Literas (si et in quantum
    juri publico non repugnant ususque earum habetur) vim etroburdebitaefirmitatisobtineredebere. lnquorum fidem praesentes confirmationis Literas manu Nostra Re gia subscriptas, Sigillo Begni communiri jussimus. Da tum Varsoviae die XXIV Mensis Augusti, Anno Domini MDCCLXVII. Begni vero Nostri Anno Secundo.
    Stanislaus Augustus, Rex.
    clemens Koz艂owski, S鈥: R”! Mllis Sisilli Majoris Regni Scrs. mpp.
    Approbatio Jurium et Priviicgiomm Ministerialibus in villa Kamieniec Paltts Calissien. 鈥歟x铆sten. ser’v铆ent铆um.
    Inductum in Acta Castr. Posnan. Sabbatho post Do-1 minicam Rem铆niscere 鈥歈uadragesimalem pmo. Anno 鈥欴o鈥 mini 1767. 鈥 Suscep铆t Wro艅ski mp.
    Producirt bei llcbcrnabme biefe脽 mor铆a bm 5. Simi 1798 驴u Kamieniec..
    Dieterich,
    .R帽n铆gl, .RammwQIffcffor u. 艂h’bernabm酶鈥 Romm铆fl’ariu枚. 鈥 101 鈥
    No.WA 5.
    Dekret s膮du Kiszkowskiego z r. 1761.
    Dasi臋wgraniena wsi-na we wsi dziedziczn茅jJMCi Pan贸w Bart艂omieja,JanaiTo masza braci mi臋dzy sob膮 rodzonych Szeliskich.
    S膮d niniejszy wielki kryminalny z miasta Kiszkowa sprowadzonyprzezJMCi Pan贸wSzeliskichnagruntwsi Gorzuchowa, zagajony przez s艂awetnych Pan贸w Jana Or bi艅skiego w贸jta, Walentego Kr贸lewskiego, Antoniego Ja roszkiewicza,Jana Czosnakowicza jako Pan贸w Radnych, prze艂o偶ywszy i wys艂uchawszy skargi ni偶ejwyra偶onych in stygator贸w jako to: pracowitego Macieja parobka prze ciwko Reginie Kusiownie, pracowitego Walentego prze ciwko Katarzynie owczarzance, szlachetnie urodz. Jmci Pana Jaranowskiego przeciwko Maryjannie owczarce, pra cowitegoJanaprzeciwkoSzramin茅j,PanaDudowiczaprze ciwko Ma艂gorzacie B艂achowej i innym czarownicom do s膮du niniejszego stawionym i obwinionym, poniewa偶 przerzeczone czarownice zapomniawszy Boja藕ni Boski茅j i Przykazania jego i Artyku艂贸w wiary 艣. katolickiej a przy wi膮zawszy si臋 do czarta, kt贸rego si臋 na chrzcie wy rzek艂y i onego sobie do niegodziwych akcyi i niecn贸t swoich, kt贸re czyni艂y za pomocnika przybrawszy, wyrzek艂 szysi臋PanaBogaiMatkiNaj艣wi臋tszejiwszystkich艢wi臋 tych Pa艅skich za poduszczeniem tego czarta przekl臋tego i maj膮c sp贸艂ecze艅stwo z nim tak na 艁ys茅j g贸rze jako i po innych miejscach czaruj膮ciczary r贸偶nemi zabobonami czyni膮c i odprawuj膮c, Naj艣wi臋tsze Sakramenta po ko艣cio 艂ach krad艂y, na proszki pali艂y po r贸偶nych chlewach i r贸偶 nych miejscach nieuczciwych siek艂y, krew Przenaj艣wi臋tsz膮 zkomunikant贸w, raz na okup ludzkiego narodu przez Zbawiciela 艣wiata wylan膮, drugi raz toczy艂y, r贸偶ne inkan tacyje i czary z proszk贸w kobylich艂b贸w, 偶mij贸w, w臋偶贸w i wilczej 艂apy, kt贸r膮 w Zakrzewie z zabitego wilka urzn臋 艂y,palonych na wyniszczenie ludzi i byd艂a czyni艂y i po r贸偶nych miejscach zakopywa艂y i zak艂ada艂y, komunikanty dwa w szkapi茅jg艂owie pod wschodami we dworze, dru
    gie dwa pod progiem id膮c do sto艂owej izby zakopa艂y i inne niegodziwe akcyje z obraz膮 majestatu Boskiego szko dliwe ludzkiemu zdrowiu i dobytkom ich bezbo偶nie czy ni艂yispe艂ni艂y;- zacz茅ms膮dniniejszywojtowskiKisz kowski zwa偶ywszy przerzeczone t茅偶 krymina艂y i excessa, st贸suj膮c si臋 do prawa w Saksonie wyra偶onego przyst臋 puj膮c d o 艢wi臋tej sprawiedliwo艣ci przerzeczone czarownice tj. Petronel臋 Kusiew膮 i c贸rk臋 j茅j Regin膮, Maryjann臋 owczark臋 i c贸rk臋 jej Katarzyn臋, Regin臋 艢ramin臋 Ma艂go rzat臋 B艂achow膮, Zofi膮 Szymkow臋, Katarzyn臋 dziewk臋, Piechow膮 Banaszk臋, star膮 Dorot臋 dziewk臋 pa艅sk膮 na 艣mier膰 ogniow膮 wskazuje i aby by艂y na stosie na granicy przez Mistrz贸w spalone niniejszym s膮dem, a偶eby z tego by艂a z艂ym poprawa a dobrym przestroga destynuje i one w moc. Ferdynansowi Mistrzowi miasta.Jego kr贸lewskiej Mo艣ci, Panu Antoniemu Mistrzowi Kurnickiemu,J贸zefo wi podmistrzkowi w ich moc oddajemy i do exekucyi Jan Orbi艅ski, W贸jt Kiszkowski.
    Walenty Kr贸leski, Assessor.
    (L. S.)
    Antoni Jaroszkiewicz, J a n Czosnakiewicz,
    Assessorowie.
    Wojciech Rudzi艅ski, P. M . Kiszkowski mp.
    鈥 103鈥
    onych pod艂ug prawa podajemy, kt贸ry dekret dla lepszej wagi piecz臋ci膮 miejsk膮 przyciskamy i na co si臋 podpisu jemy.
    Okrutny ten wyrok s膮du kiszkowskiego wykonanym zosta艂 na obwinionych niewiastach mimo pro艣b臋igro藕b臋 k艂eckiego X. Kommendarza, kt贸ry, jak niesie podanie, konno dopad艂 by艂 do Gorzuchowa, aby szale艅c贸w przy wie艣膰 do upami臋tania, na granicy mi臋dzy Gorzuchowem a Wilkowyj膮. Tam偶e przed niedawnym jeszcze czasem pozna膰 by艂o mo偶na 艣lady tego zgliszcza, na kt贸r茅m tyle ofiar niewinnych straszn膮 ponios艂o m臋k臋.
    Dziedzice wsi Gorzuchowa, bracia Szeliscy, Bart艂o mi茅j,Jan iTomasz, kt贸rzy pow贸d dali do tego okrucie艅 stwa, udali si臋 byli,jak tradycya miejscowa g艂osi, nasam prz贸d do s膮du grodzkiego w Gnie藕nie ze skarg膮, a gdy ten偶e nie przyj膮艂 takow茅j, zanie艣li j膮 do Pobiedzisk; gdy atoli i tu ich oddalono, wytoczyli s w e oskarzenie przed s膮d w Kiszkowie, kt贸ry maj膮c prawo miecza, przyj膮艂 spraw臋izjecha艂zaraz na miejsce do Gorzuchowa. Wy s艂uchawszy tam偶e 艣wiadk贸w podanych przez Szeliskich
    przeciw onym mniemanym czarownicom, i zmusiwszy nast臋pnie te nieszcz臋艣liwe niewiasty przez trzykrotne tor tury do zeznania,偶e s膮 w zwi膮zku zdjab艂emichodz膮na 艁ys膮g贸r臋 w brzezinie wilkowyjski茅j b臋d膮c膮, wyda艂 po
    wy偶茅j umieszczony wyrok na 艣mier膰 przez spalenie na stosie. 鈥 104 鈥
    Uwaga do Nr. 2. w dodatku.
    skiego w K艂ecku odszukano z dawnych miasta przywile j贸wtrzyt.j.1)nadanieW艂adys艂awa IVzr. 1637,2) przywil茅j Jana III z r. 1677 i 3) przywil茅j Augusta II z d. 22, Grudnia 1731, kt贸ry jest potwierdzeniem po przedzaj膮cego. Dokumenta te s膮 na pergaminie, opa trzone podpisami kr贸l贸w i kanclerz贸w lub sekretarzy: piecz臋cie s膮 poodrzynane, pozosta艂y si臋 tylko sznureczki jedwabne, na kt贸rych piecz臋cie zwykle w puszkach bla szanych wisia艂y: wszystkie s膮 mniej wi臋c茅j uszkodzone. Przywil茅j W艂adys艂awa IV jest opatrzony Nr. 4., przywi l茅jJanaoznaczonyliczb膮7,przywilejza艣Augustaliczb膮8.
    Znalaz艂y si臋 r贸wnocze艣nie przypadkiem akta zawie raj膮ce t艂贸maczenia wszystkich przywilej贸w i nada艅, kt贸re miastoposiada艂oporoku1786. By艂otychprzywilej贸w dziewi臋膰, jak si臋 to pokazuje ze spisu ich umieszczonego na czele akt, wszystkie uporz膮dkowane i pooznaczane od powiednemi numerami; z charakteru pisma wida膰, 偶e ta sama pilna, porz膮dkuj膮ca r臋ka numerowa艂a autentyki, 鈥 105鈥
    kt贸ra t艂贸maczenia wpisywa艂a w osobne akta. D o tych t艂贸macze艅 do艂膮czone s膮 w tyle inne nie mniej wa偶ne do kumenta, tycz膮ce si臋 spor贸w miasta ze starostami, za wieraj膮ce wyroki kr贸lewskie,uniwersa艂yit.d. Ze spisu i z t艂贸macze艅 przywilej贸w dowiadujemy si臋, 偶e miasto mia艂o nast臋puj膮ce nadania:
    Nr. 1. Rok 1255. Przywilej Boles艂awa Xi膮偶臋cia Polskiego na Lokacy膮 W贸jtostwa i miasta K艂ecka wy dzielony na贸wczasowemu w贸jtowiSzroferowi(czyliStro fisowi) Henrykowi.
    Nr.2. Rok 1611 (ma by膰 1646). PrzywilejW艂a dys艂awaIV na dwajarmarki,1 na艢wi臋to艢.Agniszki, 2. na 艢wi臋to 艢. Ka藕mierza )
    Nr. 3. Rok 1637. Przywilej W艂adys艂awa IV na dwajarmarki,1 na艢wi臋topodwy偶szenia艢.Krzy偶a,2. na 艢wi臋to 艢. Barbary.
    Nr.4. Rok 1637. Przywil茅jW艂adys艂awa IV po twierdzaj膮cy dawniejsze przywileje, i przywil茅j Boles艂a w a Xi膮偶臋cia z roku 1255, kt贸ry jest w ca艂茅j sw茅j tre艣ci w tym偶e przywileju wypisany.
    Nr. 5. Rok 1623. PrzywilejZygmunta IIIpotwier dzaj膮cy Dekret mi臋dzy Sandygowiem (S臋dziwojem) Czarn kowskim, kasztelanem Santockim a miastem K艂eckiem
    zapad艂y, kt贸ry wolno艣ci miasta zastrzega i ci臋偶ary zmniej
    Nr. 6. Rok 1546. Przywilej Zygmunta kr贸la po twierdzaj膮cy przywil茅j Ka藕mierza kr贸la, w kt贸rym wol no艣ci i swobody miasteczka K艂ecka s膮 zastrze偶one.
    Nr.7. Rok 1677. Przywil茅jJana IIIpotwierdza
    1) Rok 1611 podany przez t艂贸macza jest fa艂szywy itrudno po j膮膰,jaksi臋m贸g艂razemzinnemira偶膮cemib艂臋damiwkra艣膰;艂atwo
    za艣 by艂o rok poprawi膰, bo w przywileju Jana III z r. 1 6 7 Nr. 7. jestot茅m nadaniuW艂adys艂awaIVzr.1616mowa:tre艣膰tutajpo dana zgadza si臋 ca艂kiem opr贸cz roku zt艂贸maczeniem. Rzeczony przywilej W艂adys艂awa IV z r. 1646 znajduje si臋, jak ju偶 na swo j 茅 m miejscu powiedziano, w oryginale przy aktach miejskich,
    14 鈥 106鈥
    j膮cy wszelkie poprzednicze przywileje miasta K艂ecka, przywil茅j cechu Piwowarskiego i Dekret mi臋dzy Sandy gowiem Czarnkowskim a miastem K艂eckiem tak jak wy 偶茅jadNr.5 .
    Nr. 8. To偶 samo potwierdzenie przez Augusta II przywilej贸w tak jak pod Nr. 7. z roku 1731.
    No. 9. Na U艂anowie jest lokowane z艂t. pl. 1000 po 7 od sta na promocy膮 i odbywanie nabo偶e艅stwa Ro 偶a艅ca艢,zkt贸rychpromotorw ko艣cieleK艂eckimz艂t.pl.60 a艣piewacyz艂t.pl.10odbiera膰rokroczniepowinni. Pod pisana Erekcya przez Kaspra Chudzy艅skiego roku 1691.
    Uporz膮dkowanietakiejest,jakwida膰,takprzypadko we, 偶e nawet nadanie W艂adys艂awa IV z r. 1646 wprz贸d jest wymienione od nadania tego偶 kr贸la z r. 1637, a przecie偶 pierwsze jest uzupe艂nieniem i rozszerzeniem dru giego. Ale mniejsza o to: wa偶niejsza rzecz nas tu po winna zaj膮膰, t.j.przywilejNr. 1., a mianowicie, czy ten przywil茅j jest autentyczny. W szeregu czyli w 鈥 R o tule* przywilej贸w pod Nr. 1. jest wymienione nadanie Boles艂awaksi臋ciazr.1255. By艂abytorzecznieocenio na, gdyby z tego czasu dokument by艂 si臋 zachowa艂 au tentyczny, wiarogodny; z podanego za艣 t艂贸maczenia wi dzimy, 偶e to jest ten sam przywil茅j, kt贸ry w naszym do
    datku jest drukowany pod Nr. 2. Jest to dokument wci膮gniony, jak ju偶 na swoj茅m miejscu powiedziano, do akt grodzkich Gnie藕nie艅skich roku 1786 na 偶膮danie Ada ma 艁ubie艅skiego, i ma to by膰 nadanie Boles艂awowe z r. 1255, potwierdzane przez Zygmunta I r.1527, przez Jana Ka藕mierza r. 1668 i przez Micha艂a kr贸la r. 1672. T茅j sam茅j dos艂own茅j tre艣ci jest w owych niedawno odkrytychaktachprzyko艅cudokumentkr贸laJana,stwier
    dzaj膮cy przywil茅j Micha艂a i odwo艂uj膮cy si臋 na przywilej Zygmunta I zr. 1527. Ten przywilejJanajestzr.1683, wydany 25 Kwietnia w Warszawie; jest pisany na pa Pierze, opatrzony piecz臋ci膮 kr贸lewsk膮 i podpisem kr贸la 鈥 107鈥
    Jana, kt贸ry znacznie si臋 r贸偶ni od podpisu tego偶 kr贸la na przywileju pergaminowym dla K艂ecka z r. 1677.
    Przywilej ten nasz pod liczb膮 2. drukowany w do datku i przywilej Jana z r. 1683, znajduj膮cy si臋 w od szukanych aktach zgadzaj膮 si臋 tak dalece, 偶e te same miejsca s膮 poopuszczane, kt贸re sna膰 w dawniejszym nad psutym przywileju by艂y zatarte. Ale czy ten dawniejszy przywilej m贸g艂 si臋ga膰 czas贸w Boles艂awa albo czy by艂 kopiowany zautentyku zpierwszejlubdrugiejr臋ki? Ju偶 to贸w przywilejJanazr.1683napapierzepisanyjest nieco podejrzanym: wszak偶e w r. 1677 ten sam kr贸l potwierdza艂 dla miasta K艂ecka wszystkie nadania, jakie m u tylko mieszczanie przed艂o偶yli (wszystkie s膮 wymie nione i obj臋te przywilejem Nr. 7. poni偶ej tu umieszczo nym): czemu偶 nie przed艂o偶yli wtedy kr贸lowi przywileju Boles艂awowego razem zinnemi? dla czego偶by mielitru dzi膰 g o w 6 lat p贸藕niej zatwierdzaniem przywileju, kt贸ry i tak nowych swob贸d w sobie nie zawiera艂, kiedy takie wyci膮ganie dokument贸w zkancelaryi kr贸lewski茅j du偶o kosztowa艂o? Ale pomin膮wszy to, s艂usznie w膮tpi膰 nale 偶y, czy za dawniejszych kr贸l贸w istnia艂jakiprzywilejBo les艂awowski, czy istnia艂za kr贸la Ka藕mierza Jagiello艅czyka? Podobnie nie: 鈥 sami mieszczanie wtedy wyznali z 偶a lem kr贸lowi Jagiello艅czykowi r. 1450, 偶e im 贸w przy wil茅j Boles艂awowski razem z miastem sp艂on膮艂. N a to jest niew膮tpliwy dow贸d w przywileju W艂adys艂awa IV Nr.4. Przywil茅jten,kt贸ryjestpotwierdzeniemprzywi lejuKa藕mierza z r. 1450 i ni偶ejca艂kowicie wydrukowany zawiera nast臋puj膮ce s艂owa: 鈥濶os Casimirus &c. signifi camus praesentibus, quomodo constitutiin conspectu no strae Majestats providi cives oppidi nostri Kleczko ex posuerunt, quomodo privilegium ipsorum olim Praeclari Principis Boleslai Ducis Poloniae tempore praedicti op pidi exustionis simul c u m oppido praedicto per ignis wo raginem est consumptum, cujus quidem Privilegii copiam 鈥 108鈥
    in quadam charta pargamenea scriptam nostrae obtule runt Majestati” Ka藕mierz w miejsce zaginionego da艂 miastuinnyprzywil茅j,w kt贸rymprzypomnia艂dawneswo body i nowe nada艂. Nie w膮tpimy, 偶e w tre艣ci i w rze czy sam茅j by艂o to powt贸rzeniem lokacyi Boles艂awa, ale
    sam przywil茅j lokacyjny, rozpoczynaj膮cy si臋 od s艂贸w: 鈥炩osBoleslausDivinainstitutioneDuxPoloniae鈥* co
    do formy za podejrzany i bodajnie p贸藕niej podrobiony. Jest to rzecz膮 bardzo naturaln膮, 偶e kiedy orygina艂 przy wileju zagin膮艂, mieszczanie lub w贸jtowie starali si臋 przy sposobno艣ci go restytuowa膰, czego cz臋sto bardzo bywa艂y wypadki.
    Przywilej kr贸la W艂adys艂awa z r. 1637.
    Witaj w pionie i panie w pr Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Li voniae,Smolensciae,Czernichoviaeque nec non Suecorum Gothorum, Wandalorumque Haereditarius Rex.
    Significamus praesentibus litteris nostris quorum
    interest universis et singulis exhibitas nobis esse litteras
    pargameneas infrascriptas nomine et ex parte Oppidano rum Nostrorum Kleczkovien. manu serenissimi olim Di
    vae memoriae Sigismundi Tertii Regis Parentis nostri desideratissimi subscriptas et Sigillo Regni communitas in se confirmationem jurium libertatum et immunitatum 109
    Oppido nostro Kleczko servien. continen. sanas salvas et illaesas omnique suspitionis nota caren. supplicatum que nobis esse ut easdem litteras authoritate nostra Be giaapprobareetconfirmaredignaremur. quarumeaest de verbo ad verbum quae sequitur series. S铆gismundus Tertius Dei gratia Rex Poloniae Magnus Dux Litbuaniae 610. significamus praescntibus litteris nostris quorum in
    terest universis et singulis reproductas esse coram nobis litteras pargameneas Serenissimi olim Sigismundi Prae decessoris nostri Sigillo Regni communitas manuque Be verendi olim Samuel铆s Episcopi electi Cracovien. et Vice Cancellarii Begni subscriptas confirmationem libertatum et immunitatum Oppido nostro Klecsz servientium in se continen. salvas sanas illaesas omnique suspitionis
    nota carentes. quas ut authoritate nostra Regia appro bare et confirmare dignaremur humiliter nobis supplica tum fuit Earum vero litterarum tenor de verbo ad ver bum sequitur et est talis. ln Nomine Domini Amen. Ad perpetuam rei memoriam Nos Sigismundus Dei gratia Rex Poloniae supremus nux Lithuaniae nec non Terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Sieradiae, Lanciciae, Cujaviae, Culmensis, Pomeraniae, Elbingen. ac Russiae, Prussiae, Masoviae 膰w. nominus et liaeres significamus tenore praesentium quorum interest universis praesenti
    bus et futuris exhibitas esse coram nobis litteras in charta pecorina Serenissimi olim casimiri Patris et Antecesso ris Nostri Regis Poloniae colendissimi salvas omni su Spitionis nota caren. libertates et praerogativas oppidi nostri Kleczko continen. supplicatumque ut easdem lit teras authoritate nostra innovare, confirmare ratificareque
    dignaremur quorum tenor ad verbum est is.
    m ln Nomine Domini Amen. Ad perpetuam rei me moriam. Quoniam tunc nullis dubiorum prudenter oc currimus incommodis dum gesta insignia apicibus littera rum et testium annotatione perennamus proinde Nos Ca _110
    simirus Dei Gratia Rex Poloniae nec non Terrarum cras coviae, Sandomiriae, Sieradiae, Lanciciae, Cujaviae, Magnus Dux Lithuaniae, Pomeraniaeque Dominus et Haeres Bus siae 8m. significamus tenore praesentium quibus expedit universis praesentibus quam futuris harum notitiam ba bituris, quomodo constituti in conspectu nostrae Majesta
    .tis providi cives nostri oppidi Kleczko exposuerunt quo modo privilegiorum (privilegium) ipsorum Praeclari Prin cipis Ducis Poloniae tempore praedicti oppidi exustionis simul cum oppido praedicto per ignis voraginem est con sumptum cujus quidem privilegii copiam in quadam charta pargamenea scriptam nostrae obtulerunt Majestati humili ter supplicantes quatenus ipsos circa jura et articulos in eadem copia privilegii contentus conservare dignaremur gratiose nos igitur petitionibus eorum de certa consilia riorum nostrorum scientia benigna acclinati cupientesque praefati oppidi nostri conditionem facere meliorem et pro moveri ut sub nostro felici regimine suscipiat incrementa
    saepe dictis oppidanis et incolis de gratia nostra speciali et secundum continentiam copiae privilegii eorum taliter ut praefertur exusti nobis oblatae hanc praerogativam lar gimur et damus gratiose.
    Primo et principaliter quod omnes et singuli oppi dani et inbabitatores oppidi praedicti agros possiden. seu colen. de quolibet manso per sedecem scotos latorum grossorum in die S. Martini Confessoris nobis pro censu et pro decima de agris qui Krajewo vocantur de censi-A bus nostris regalibus unam marcam argenti annis singu lis ecclesiae Sti Laurentii Gnesnen. vel ejus rectori legi time solvere sint adstricti. Pro ecclesia vero S. Georgii ratione decimae quatuor mansos liberos in agris Kobelni卢 cza, Skotnicza et Jastrz膮bnicza damus concedimus et as signamus temporibus aeviternis. volumus etiam quod incolae dicti oppidi ubilibet in regno nostro Poloniae quo ipsos cum corum mercantiis transire contigen’t ab omni
  • lll –
    solutionelbeloneisintliberietquieti. lnsuperpraedic tis oppidanis in Kleczko ex nostra speciali gratia damus concedimus ct largimur in lacu qui praefato adjacet op pido cum parvis retibus alias waty quam profunde cum dictis retibus lacum intrare poterint pisces cujuslibet ge neris plenam liberam contulimus piscandi capiendi faciil tatem ltem pro pellendo grcge octo mansos liberos ct pascendis pecoribus oppidi praedicti ante oppidum prae fatum jacentes perpetue assignamus in quibus si ipsis oppidanis necesse fuerit hortos construendi plenam et li beramhabeantfacultatem caeterumposttantamplagam et ignis periculum pro restauratione praedicti oppidi am pliori de innata nobis clementia quatuor macella carnium etiam pro relevatione stationis Sostrae begiae Nobis an nis singulis dare solet per ipsos construenda omnimodam damus et largimurypotestatem Parimodo in loco seu aggere alias na wale inter ecclesiam S’fi crucis ab una et molcndinum equorum partibus ab altera jacen. in sub urbio praenominati oppidi domos braxatoria etiam pro subsidio dictac civitatis nostrae omnino admittimus con struen. pro quorum aediliciis incolae et oppidani praefatj in silva quae dicto adjacet oppido excidendi robora et ligna arida et sicca pro structura aediliciorum usuque ignisdomesticiplenametliberamhabeantfacultatem Ut autem oppidum praedictum conditione mcliori gaudeat Klecsz in die S. crucis inventionis forum annale annis singulis instituimus, ponimus et celebrari decrevimus per triduum tenore praesen. mediante dan. et conceden. ple nam et liberam potestatem omnibus et singulis merca toribus omnibus utriusque sexus ad dictum oppidum Kleczko cum ipsorum rebus et mercantiis venden. res et mercantias emen. commutan. ac secundum beneplacitum eorum disponen. et ad propria dispositis vel non dispo sitis decernen. ipsos in acceden鈥︹ nisi tales sint quos jura non permittunt et quibus merito fide dignorum con *112
    sortiadenegant. MandamusomnibusetsingulisCapita neisy Tenutariis, Burgrabiis, Procuratoribus et aliis offi cialibus quibuscunque Regni nostri praesertim terrarum Posnanien. et Gnesnen. civita. ipsos mercatores et bomi nes utrius sexus ad dictum oppidum Kleczko ad praefa
    tum forum annale venien. cum ipsorum rebus et mer cantiis praedictis libere et sine quovis impedimento ire et redire ita remorari prout ipsis necessitas persuaserit permittant et permitti faciant nostrae gratiae sub obtentu.
    Eximimus et perpetue liberamus oppidanos Klecen. prae dictos praesentes et futuros ab omni jurisdictione et po testate omnium regni nostri Palatinorum capitaneorum judicum Suhjudicum et aliorum llignitariorum caetero rumque officialium et Ministerialium eorundem ut coram ipsis vel eorum aliquo pro causis tam magnis quam par vis puta furli homicidii mutilationis seu quibusvis aliis enormibus excessibus citati minime respondebunt nec
    aliquas poenas solvere tenebuntur sed cives et incolae oppidi praedicti coram suo Advocato consules jurati to taque communitas qui pro tempore extiterint Advocatus vero et sui successores coram nobis dum per litteram nostram fuerit evocatus non aliter quam jure suo theu tonico quod Maideburgense dicitur de se querulantibus respondere sint astricti. ln causis vero criminalibus et capitalibus superius expressis Advocato ejusdem oppidi qui pro tempore fuerit in metis et graniciis ejusdem ju dican. sententiam punien. plecten. et eondemnan. plenam damusetomnimodamconcedimusfacultatem Prouthoc ipsum jus theutonicum Maideburgense in omnibus suis
    punctis conditionibus clausulisque postulat et requiritju
    ribusnostrisregalibusinomnibussempersalvis. Harum quibus sigillum nostrum est appensum testimoniovlittera
    rum. Datum Posnaniae die Dominico Sanctissimae Tri nitatis Anno Domini Millesimo Quadringentesimo Quin quages铆mo praesentibus Magnificis Generosis et Nobilibus 鈥 113鈥
    EDobrogosto de Szamotu艂y Posnanien. Stanislao de Ostro
    rog Gnesnen. Capitan. Majoris Poloniae Petro de Sza
    motu艂y Calissien.Joanne de Bnin Mi臋dzyrzeczen.Joanne
    de Grandy Spicimiriensi Castellanis Joanne Byczach de Melusco Cracovien. et Curiae Nostrae Marschalco et Ni
    colao de Tomice Wexilifero Posnanien. et aliis fide di
    gnis. Datum per manus Magnificorum Joannis de Ko
    niecpole et Petri de Sczekocin Regni Poloniae Vicecan
    cellarii syncere nobis dilectorum. A d relationem ejusdem
    Magnifici Petri de Sczekocin Regni Poloniae Vicecancel
    larii. Quas quidem hic insertas litteras Nos Rex prae
    fatus ut authenticas in omnibus punctis clausulis ar ticulis conditionibus et libertatibus innovan. confirman.
    ratifican. duximus ita ut innovamus confirmamus et rati ficamus hisce litteris nostris decernen. robur debitae ac
    perpetuae firmitatis habituras. H a r u m testimonio littera rum quibus sigillum Nostrum est appensum. Datum Cracoviae Feria Quarta proxima post Dominicam Invo
    cavit Anno Domini Millesimo Quingentesimo Quadrage simo Sexto Regni Nostri Anno Quadragesimo praesen tibus Reverendis in Christo Patribus Dominis Samuele
    Maciejowski Plocen. et Electo Cracovien. Regni Nostri Wicecancellario Andrea Zebrzydowski Chelmen. et Electo Cujavien. Joanne Drojewski Camenecen. et Electo Chel men. Benedicto Idzbie艅ski Electo Camenecen. Episcopis nec non Magnificis Generosis Venerabilibusque Petro
    Kmita Comite in Wisznice Cracovien. Regni Nostri Mar schalco Cracovien. Scepusien. Praemyslien. Colen. Capi taneo Joanne a Tenczyn Sandomirien. Curiae Nostrae Marschalco Lublinen. Lelovien. Capitaneo Petro de D a m browica Terrarum Russiae ac Radomien. Casimirien, Capitaneo Palatinis Thoma de Sobotha Regni Nostri
    CancellarioTribuno Lancicien. 臋tCapitaneo Rawen.An drea Czarnkowski Praeposito Gnesn. Scholastico Jo anne Przer臋bski Canonico Cracovien. Secretariis Nostris
    15 _114
    .Ioanne Czarnkowski Gregorio Pakos艂awski custode San decen. culinae Nostrae Praefecto et aliis Dignitariis Of ficialibus Aulicisque nostris syncere et fideliter nobis di lectis. Datum per manus praefati beverendi in christo Patris Domini Samuelis Maciejowski Episcopi Plocen. Electi Cracovien. Regni nostri Vice-Cancellarii, relatio ejusdem bevcrendi in christo Patris Domini Samuelis Maciejewski Electi Cracovien. Episcopi begni Poloniae vice-cancellarii. Samuel Episcopus Electus Cracovien. etvice-cancellarius Nosigitursupplicationieidembe nigne annuen. praeinsertas litteras in omnibus earum punctis clausulis articulis et conditionibus approban. con firman. et ratifican. esse duximus uti quidem approba mus confirmamus et ratificamus hisce litteris nostris in quantum videt juri communi non derogant et usus ea rum habetur decernen. easdem perpetuae et inviolabilis firmitudinis robur obtinere debere. ln cujus rei fidem praesentes manu nostra subscriptas sigillo regni commu niri jussimus. Datum varsaviae die XXII Mensis Fe
    bruarii Anno Domini MDCXXIV Regnorum Nostrorum Poloniae XXXVII Sueciae XXX Anno. Sigismundus Rex. Jacobus Zadzik Secretarius mp. Nos itaque sup plicationi praedictae uti justae benigne annuen. prae insertas litteras in omnibus earum punctis clausulis et articulis approban. confirman. duximus uti quidem quantum juris ratio permittit ususque earum habetur approbamus et confirmamus praesentibus litteris nostris volen. easdem vim et robur debitae firmitatis obtinere debere. lncujusreifidempraesentesmanunostrasub scriptas sigillo regni communiri jussimus. Datum Var soviaedieXXX MensisJuniiAnno Domini MDCXXXVII Regnorum Nostrorum Poloniae V Sueciae vero vl Anno.
    Vlad铆slaus Rex.
    Andreas Bujalsk铆.
    confirmatio jurium oppido Klecko. _115
    Przywil茅j Jana. III zr. 1677.
    Joannes lll Dei Gratia Rex Poloniae 膰w. Gio. Signifi
    camus praesentibus litteris nostris quorum interest uni
    versis et singulis Exhil艅tas esse coram nobis nomine
    et ex parte oppidanorum Kleczkovien. litteras pargama
    neas seorsivas specialcs infrascriptas primas quidem de
    data Cracoviae Feria Quinta proxima post Dominicam
    lnvocavit Anno Domini Millesimo Quingentesimo Qua- dragesimo Sexto Serenissimi olim Sigismundi Begis Prae decessoris nostri Sigillo Begni pensili communitas ma nuque Bndi olim Samuelis Episcopi Electi Cracovien. et Vice-Cancellarii subscriptas confirmationem libertatum et immunitatem oppido nostro Kleczko servien. per Sere nissimum olim Casimirum ejusdem Divae memoriae Prae' decessoris nostri parentem de data Posnaniae Die D0 minico Sanctissimae Trinitatis Anno Domini Millesimo Quadringen’cesimo quinquagesimo datt. in se continen
    tes latino idiomate conscriptas, secundas vero itidem par
    gameneas manu Serenissimi olim Sigismundi Tertii An
    tecessoris nostri tum et Generosi Joannis Szalapski sub
    scriptas Sigilloque Begni pensili communitas articulorum
    certorum latino stylo conscriptorum contubernio scu Fra ternitati Braseatorum l) in eodem Kleczko constitutorum
    ad bonum regimen et ordinem ejusdem contubernii ser vien. per Magistratum consularem oppidi ejusdem de
    l) Zdokumentu tego dowiadujemy si臋, ii cech piwowarski r. mis leecku powsta艂, a wi臋c prawie r贸wnocze艣nie zeechem powlzechnym ezyli kowalskim. — 116 –
    data in eodem Kleczko die ultima ianuarii Anno Do mini 1618 datt. approbationem seu confirmationem de Data Varsoviae die lo Mensis Aprilis Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Decimo Octavo in se complec tentes. Tertias itidem pargameneas latino idiomate con scriptas approbationem decreti quondam inter Gene rosum Sandivogium de Czarnkow Castellanum Santocen. oppidi ejusdem nostri Kleczko Tenutarium ex una et oppidanos de eodem oppido Kleczko partibus altera oc casione libertatum et immunitatum oppidanis iisdem servien. tum et certorum onerum eisdem incumben tium a Divo Casimiro Praedecessore nostro de data et actu Thorunii Feria quarta post Dominicam conventus Paschae Anno Domini Millesimo Quadringentesimo Oc tuagesimo Quinto prolati ex actis Cancellariae Begni de data et actu Varsoviae die Vigesima Septima Men sis Martii Anno Domini Millesimo lSexcentesimo Decimo Octavo deprompti continentes, manu Serenissimi olim Sigismundi Tertii Antecessoris tum Rndi olim Jacobi Zadzik Secretarii subscriptas Sigillo Begni pensili com
    munitas de data illarum varsaviae die Vigesima Quinta Mensis Decembris Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Vigesimo Tertio. Quartas similiter pargamaneas itidem latino idiomate conscriptas approbationem confirmationis libertatum immunitatum et Privilegiorum per Divos An tecessores nostros concessorum et oppido praefato Kleczko servien. continentes manu Serenissimi olim Vladislai Quarti Praedccessoris nostri et Generosi Andreae Bujal ski subscriptas, Sigillo Begni pensili communitas de data illarum varsoviae die Trigcsima Mensis Junii Anno Do mini Millesimo Sexcentesimo Trigesimo Septimo, datas. Quintas denique similiter pargamaneas stylo latino exa
    ratas constitutionem Nundinarum in eodem oppido cele bran. in se complecten. manu ejusdem Serenissimi Vla dislai IV Anteccssoris nostri et Generosi ioannis Gem _117
    bicki Secretarii subscriptas Sigillo Begni pensili obsigna tas de data Trigesima Mensis Junii Anno Domini Mille simoSexcentesimoTrigesimoSeptimoextraditas. Sextas ad extremum pargameneas idiomate latino conscriptas manu Serenissimi vladislai lv Antecessoris nostri et Ge nerosi Alberti Kadzid艂owski Secretarii conscriptas Sigillo begni pensili communitas de data varsoviae die Septima Mensis Decembris Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Quadragesimo Sexto datas auctionem Nundinarum in praefatooppidoKleczkocelebrat.continentes. Postm0 dum librum pargameneo viridi obductum, chartis papira ceis repletum decreta trina Serenissimorum Antecesso rum Nostrorum seorsiva et specialia. Primum quidem inter eosdem oppidanos Kleczkovien. actores et Genero sum vladislaum czarnkowski ejusdem oppidi tenutarium de data et actu illius varsoviae Feria Sexta ante Festum Sancti Matthiae Apostoli proxima Anno Domini Millesi
    mo Sexcentesimo Quadragesimo Septimo. Alterum inter eosdem actores et suprascriptum citatum de data et actu varsoviae Feria Tertia post Festum Sanctae Aga thae virginis et Martyris Proxima Anno Domini Mille simo Sexcentesimo Quadragesimo Octavo. Tertium deni que inter eosdem oppidanos Kleczkovien. actores et praefatum Generosum Vladislaum Sandivogium Czarn kowski citatum de data et actu Varsoviae Feria quarta post Dominica Exaudi proxima Anno Domini Mille simo Sexcentesimo Quadragesimo Nono prolatum omnia manu Magnifici olim ceorgii Ossoli艅ski Cancellarii Begni et Generosi Philippi Huttini Secretarii et Notarii sub scripta et Sigillis Begni subappressa. Item binas com missiones executionem decretorum praefatorum in se con
    tinen. PrimamquidemdeactuilliusinpraetorioKlecz kovien. Feria Secunda post Dominicam Rogationum pro xima Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Quadragesi
    mo Octavo expeditam manibus Generosorum Alberti a 118 Boguslawice Sierakowski et Andreae Wilczy艅ski Secreta riorum subscriptam et Sigillis illorum usitatis obsigna tam. Alteramverodeactuinpraetorioejusdemoppidi Kleczko Feria Quinta post Festum Sanctorum Vitti et Modesti Martyrum proxima Anno Domini Millesimo Sex centesimo Quadragesimo Nono ad executionem deductam manu Generosi Andreae Wilczy艅ski Secretarii subscrip tam et Sigillo ejusdem usitato obsignatam sanas salvas prout et eadem decreta ac commissiones illaesas omni que suspitionis nota carentes. Supplicatumque est No bis ut easdem litteras omnes et singulas tum et decreta ac commissiones descripta et specificata sunt authoritate Nostra Begia approbare confirmare reassumere innovare ratificare et circa easdem litteras omnes et singulas atque decreta et commissiones praeinsertas eosdem oppidanos et Braseatores Kleczkovien. integre conservare et manu tenere dignaremur. Quorum supplicationi uti justae et aequitati consonae nos benigne annuentes praeinsertas literas omnes et singulas tum et decreta atque commis siones de actu et anno specificat. nec non universa alia jura, privilegia, rescripta, articulos, ordinationes, liberta tes et immunitates ex lege et consuetudine memorato oppido et braseatorum Kleczkovien. servien. in omnibus earum punctis clausulis, articul铆s, paragraphis, contentis et conditionibus, prout in se continentur non secus ac si hic de verbo ad verbum insertae et exaratae essent, in quantum juri communi non repugnant confirman. reas sumen. innovan. ratifican. et circa easdem litteras atque decreta et commissiones oppidanos praefatos et Brasea tores Kleczkovien. conservan. esse duximus, prout quidem approbamus, confirmamus, reassumimus, innovamus, rati ficamus et conservamus, defectus omnes et abusus si qui in iisdem reperiri possent, ex plenitudine potestatis no strae Begiae abolemus supplemus. Decernentes easdem suprascriptas a nobis confirmatas litteras vim et robur ,s—-艧 a- 鈥炩_鈥 .W艁-LMM-*z mu s _119
    debitae firmitatis obtinere debere. In cujus rei fidem praesentes manu nostra subscriptas Sigillo Begni com muniri jussimus. Datum Varsoviae die XI Mensis Fe bruarii Anno Domini MDCLXXVII Begni Nostri lll Anno.
    Joannea Rex.
    Joan. Stam’aZ. Witwicki, Abbas Plocen. lnful. Olicen. Gnes.
    Var. Can. Regens Cancell. Regni.
    confirmatio jurium privilegiorum et eonaervatio circa decreta et commissio neo oppidanorum Kleczkovien. 3) J Y (30) Spis rzeczy.
    Wst臋p.
    Przypomnienie o kolonizacyi niemieckiej w Wielko polsce鈥︹︹︹︹ 1.
    Oddzia艂 I.
    Wiadomo艣ci historyczne o mie艣cie K艂ecku. 5.1.Za艂o偶enieK艂ecka . . . . . . . . . . 10.
    S.2.Przywil茅jlokacyjny . . . . . . . . . 16.
    S. 3. Prawa miejskie p贸藕niej nabyte . . . . . 22.
    6.4.HistoryamiastaK艂eckaodr.1255鈥1557 . 26.
    6.5.Dalszyci膮godr.1557鈥1793 . . . . . 34 5.6.Oszkole 鈥︹︹︹49.
    5.7.Szeregw贸jt贸wistarost贸w . . . . . . 51.
    Oddzia艂 II. Wiadomo艣ci o ko艣cio艂ach w K艂ecku.
    S.8.Ko艣ci贸艂farny艢.Jadwigii艢.Jerzego . . . 54. 5.9. Ko艣ci贸艂szpitalny艢. Ducha . . . . . . 61 s.10.Ko艣ci贸艂艢.Krzy偶ai艢.Marcina . . . . 63. S. 11.Ko艣cio艂ekS. Barbary . . . . . . . . 66. S. 12. Ko艣ci贸艂 filialny w Kamie艅cu . . . . . . 67. 6. 13. Szereg rz膮dc贸w ko艣cio艂a farnego . . . . 70.
    Dodatek.
    Nr.1.O staro偶ytnychmonetachwykopanychw K艂ecku75.
    Nr.2.PrzywilejlokacyjnymiastaK艂eckazr.1255. 80
    Nr.3 Przywilejkr贸laW艂adys艂awa IV zr.1646 . 89. Nr. 4. Nadanie dla Mi艂ostan贸w w Kamie艅cu z r. 1271 91.
    Nr. 5. Dekret s膮du Kiszkowskiego z r. 1761. . . 102.
    Uwaga do Nr. 2. w dodatku . . . . . . . . 104. Tablice. Pomy艂ki drukarskie.
    zamiast:
    Str. 3. sprowadzenie 鈥
    czytaj:
    sprowadzanie pozwalaj膮cy
    klaszt贸r
    piaszczystego 1622
    1658 Nr. 4.
    Rzyszczewskiego locatio.

鈥 鈥

  1. pozwolaj膮cy 鈥 7. klaszotr 鈥
  2. piasczystego 鈥 50,1621 鈥
    64.1668 鈥 84. Nr. 5. 鈥
    鈥 Ryszczewskiego 鈥 87. lobatio 鈥