Akta s膮dowe grodzkie, Che艂m. Tom XXII. 1645

Akta s膮dowe grodzkie, Che艂m. 1645.

Strona zawiera surowy, nieformatowany tekst w celu zapewnienia mo偶liwo艣ci wyszukiwania pe艂notekstowego poszukiwanych informacji poprzez wyszukiwark臋. Tekst mo偶e zawiera膰 b艂臋dy maszynowe. Nale偶y t臋 stron臋 traktowa膰 jako indeks pe艂notekstowy do publikacji drukowanej w 1896 r.

Strona g艂贸wna Archiwum


218

艢roda w oktawie 艣wi臋ta naj艣wi臋tszego Cia艂a Pana Jezusa, roku tego偶 1645. 

Ze strony biskupa rytu greckiego areszt.

Do urz臋du i akt niniejszych grodzkich staro艣ci艅skich che艂mskich osobi艣cie przybywaj膮c wo藕ny generalny koronny, roztropny Miko艂aj Uklejski z biskupstwa che艂mskiego, urz臋dowi niniejszemu znany, wraz ze szlachcicami Janem Usakowskim i J贸zefem Imskim, z nim osobi艣cie obecnymi, i dobrowolnie po艣wiadczaj膮cymi to, o czym mowa poni偶ej, w charakterze swojej prawdziwej i wiernej relacji publicznie i dobrowolnie o艣wiadczy艂, 偶e on wraz z wy偶ej wymienionymi szlachcicami w mie艣cie Sokalu, w domu Jana, 艣lusarza, rajcy sokalskiego, w sobot臋 w przeddzie艅 艣wi臋ta Obrzezania Pa艅skiego, roku minionego 1644 by艂 obecny, i tam偶e wobec wszystkich razem, i ka偶dego z osobna, mieszczan sokalskich, schizmatyk贸w, na podstawie rzeczywistego pokazania ze strony tych, kt贸rzy ich [tj. tych mieszczan] najlepiej znaj膮, zebranych w domu wspomnianego rajcy dla z艂o偶enia protestu przeciw protestowi przeciw najznakomitszemu i najczcigodniejszemu panu Metodemu z Ter艂a [Tar艂a ?] Terleckiemu, biskupowi che艂mskiemu i be艂skiemu rytu greckiego, to jest s艂awetnych Karpa Popowicza, Iwana Boboszk臋/ Boboszk臋 [nazwiska s膮 powt贸rzone, niekt贸re w w nieco zmienionej wersji], rajc贸w, jako g艂贸wnych sprawc贸w, Hermolausa, siodlarza, 艁ukasza Czy偶a, kowala, Daniela P艂az臋, Miko艂aja Charkowicza/Czarkowicza, Semena Dacewicza, Paw艂a/Pank臋, rzemie艣lnika, Jerzego Bubk臋, Jusko Cholew臋, Demetriusza [Dymitra] 艁azuk臋, Iwana Hananaya/Chananaya, Jusko Piotrowicza, Dawida, rzemie艣lnika, Hrycia Balickiego, 艁ukasza Ho艂odnego, Ostapa, rybaka, Semena Matolusz臋, Dacko Trojanowicza, Sawk臋 Bobrykowicza, Ihnata Ukrai艅ca, Hrehorego Smajk臋/Smach臋, Demetriusza [Dymitra] Kozara, 艁ukasza Stojanowskiego, Fiodora Bokiejewicza, Fiodora Dwichubk臋, Romana, przekupnia, Saja, rybaka, Miko艂aja, siodlarza, Miko艂aja Korokor臋, Hrehorego Gwizn臋, Filipa Bokiejewicz, Klimk臋, garncarza, Leszka Zdunowicza, Miko艂aja Zdunowicza, Semena Wo艂kowicza, Andrzeja Wo艂kowicza, Stefana Mo艂czana/Molcuna, Iwana Morhuna, Oleksego Szymkowicza, Harasima [Gierasima] Biduna, Piotra Szostaka, Demetriusza [Dymitra] Prockowica/Prokopowicza, Samuela Mackiewicza, Olesk臋 Szkutnika, Demiana, rybaka, Bazyla, rybaka, Wa艣k臋 Szymonczyka, Demetriusza [Dymitra] 艁achod臋, 艁ukasza 艁achod臋, Hrehorego Konczyka, Leszka Bokiejewicza, Hawry艂臋 [Gawry艂臋] U艂aszewicza, Leszka Paw艂owicza, Andrzeja Maszczeni臋, Piotra Kle艣ni臋/Klesin臋, Leszka Szkutnika, Matwieja, introligatora, Hrehorego, cerkiewnika, Miko艂aja Ho艂odnego, 艁ukasza Smigiela, Sienk臋 Konczyka, Jana Szysk臋, ku艣nierza, Fiodora 艁azuk臋, Filipa Bokiejowicza, Stefana Kozara, Eustachego Popowicza, Jusko Z艂otofosta, Fiodora Korokor臋, Miko艂aja Kosobuckiego, Andrzeja Z艂otofosta, Paw艂a, ku艣nierza, Micha艂a Bo艂dur臋, Jana Z艂otofosta, Kalisza, krawca, Filipa, cie艣l臋, Fiodora, Kurowskiego zi臋cia, Samuela Berezowk臋, 艁ukasza, szewca, Prokopa, ku艣nierza, Andrzeja Maszczeni臋, Marcina 艁azuk臋, Miko艂aja Zawiszynskiego, Tymoteusza [Timofieja], m艂ynarza, Fiodora Z艂otofosta, Mateusza [Matwieja], ku艣nierza, Semena Bokiejowicza, Kuriana Gosk臋, Jasko, Bela, skey [tak w oryginale] zi臋cia, Bazylego Warzywodk臋, Zachariasza [Zachara] Abramowicza, Jana Piotrowicza 鈥 mieszczan sokalskich schizmatyk贸w, jako ni偶ej opisanego czynu wzajemnych sprawc贸w i wsp贸艂sprawc贸w; a kt贸rzy to wy偶ej wspomniani obwinieni wszyscy przez wo藕nego generalnego koronnego B艂a偶eja Ornatowskiego i przez szlachcic贸w Micha艂a Uzakowskiego i Aleksandra Szularskiego u was zostali urz臋dowo aresztowani [nie musi to dos艂ownie oznacza膰 pozbawienia wolno艣ci], i na mocy tego niniejszego pozwu s膮 aresztowani; pozywa [wo藕ny] o to, 偶e oni, zapomniawszy strachu przed Bogiem, i nie boj膮c si臋 kar prawa, jako gwa艂townicy wobec ko艣cio艂贸w i 艂upie偶cy rzeczy 艣wi臋tych, i profanatorzy tego, co u艣wi臋cone, ku wzgardzie i lekcewa偶eniu tego偶 najczcigodniejszego czyni膮cego protest [biskupa Terleckiego], uczyniwszy mi臋dzy sob膮 wzajemne sprzysi臋偶enie i z艂膮czenie, napadli ko艣cio艂y ruskie, znajduj膮ce si臋 w Sokalu i od dawna podlegaj膮ce jurysdykcji duchownej biskup贸w che艂mskich i be艂skich rytu greckiego, i zerwawszy, w bezbo偶nej swojej zuchwa艂o艣ci, piecz臋cie (kt贸rymi te ko艣cio艂y, dla bezpiecze艅stwa w czasie rozruch贸w zosta艂y zapiecz臋towane przez tego偶 najczcigodniejszego [biskupa Terleckiego], t艂umnie wtargn膮wszy si艂膮 i gwa艂tem drzwi otworzyli, potem wszystkie z艂ote i srebrne ozdoby ko艣cielne, po艣wi臋cone kielichy z czcigodnym Sakramentem, ksi臋gi, Ewangelie, obrazy, z najwi臋kszym brakiem czci zrabowali, niegodnymi r臋kami dotykali, zabrali z o艂tarzy o艂tarze przeno艣ne, to jest portatyle, i, co najwa偶niejsze, z艂amawszy cyborium wzi臋li naj艣wi臋tszy Sakrament, i w spos贸b najbardziej haniebny post臋puj膮c nie wiadomo dok膮d si臋 oddalili, i tylko nagie 艣ciany ko艣cio艂贸w pozostawili, o czym szerzej m贸wi膮 wcze艣niejsze protesty i wizje lokalne wobec urz臋du w贸jtowskiego sokalskiego (do kt贸rych obecny sk艂adaj膮cy protest [biskup Terlecki] we wszystkim si臋 odwo艂uje i stosuje), i przez wszystko to Bo偶y majestat w najwy偶szym stopniu obrazili, naruszyli bezpiecze艅stwo ko艣cio艂贸w i przez to osob臋 sk艂adaj膮cego protest najwi臋ksz膮 zniewag膮 dotkn臋li, ani te偶 鈥 nadu偶ywaj膮c jego 艂askawo艣ci i mi艂osierdzia wspomnianych ozd贸b, rzeczy i ca艂ego konsekrowanego wyposa偶enia do wspomnianych ko艣cio艂贸w nie oddali, co wi臋cej, z najwi臋kszym poha艅bieniem i wzgard膮 dot膮d je u siebie trzymaj膮, zastawiaj膮, mieszaj膮, i na prywatny u偶ytek tak samo, tu i 贸wdzie, gdzie chc膮, obracaj膮; zw艂aszcza za艣 w domu naro偶nym Hermolausa, siodlarza, w pobli偶u dom贸w 呕yd贸w ku sromocie przechowuj膮, w kt贸rym to domu zb贸r schizmatycki w izbie mieszkalnej ustanowili, i, samozwa艅czego pseudopopa utrzymuj膮c, sprawiaj膮 tam zgromadzenia, oraz wysz艂膮 z u偶ycia i godn膮 pot臋pienia schizmatyck膮 herezj臋 promuj膮, szko艂y tak偶e wznie艣li, a zbieraj膮c膮 si臋 przy nich zewsz膮d m艂odzie偶 trucizn膮 schizmatyck膮 zara偶aj膮, i w r贸偶norakich blu藕nierstwach pouczaj膮, przez co za tak wielk膮 i tak przera偶aj膮c膮 krzywd臋, wyrz膮dzon膮 Bogu, wspomnianym ko艣cio艂om, i jemu samemu [biskupowi Terleckiemu], za gwa艂t i nies艂ychane wyst臋pki zas艂u偶yli oni na kary prawa, w艂a艣ciwe dla tak bezbo偶nego zuchwalstwa. Jeste艣cie przeto pozwani, by艣cie byli pos艂uszni i by艣cie dotrzymali terminu s膮dowego, i by艣cie tych偶e obwinionych wy偶ej wspomnianych przed s膮dem naszym w ustalonym termin ie postawili. Je艣li za艣 zaniedbacie postawienia wspomnianych obwinionych, wy sami za nich b臋dziecie odpowiada膰 i zas艂u偶ycie na kary praw, konstytucji i ustaw kr贸lestwa, ustanowionych odno艣nie spraw ni偶ej opisanych przeciw takim偶e przekraczaj膮cym te prawa. Dane w Be艂zie, w sobot臋 najbli偶sz膮 po 艣wi臋cie Wniebowst膮pienia Pana Jezusa Chrystusa, roku tego samego 1645. 

w poniedzia艂ek najbli偶szy po najbli偶szej minionej niedzieli Naj艣wi臋tszej i Nierozdzielnej Tr贸jcy,w dobrach wspomnianego miasta Sokal, u s艂awetnego Jana, burmistrza [艂ac. proconsul; na pocz膮tku dokumentu Jan jest nazwany 鈥瀝ajc膮鈥, 艂ac. consul] tego miasta, temu偶 burmistrzowi, wtedy w jego domu osobi艣cie  z zaskoczenia napotkanemu, zgodnie z form膮 prawa [pozew] po艂o偶y艂 [wo藕ny], publicznie go og艂aszaj膮c. O czym jest niniejsza relacja [wo藕nego].

223

W poniedzia艂ek nazajutrz po 艣wi臋cie 艣w. Katarzyny, dziewicy i m臋czennicy, roku Pa艅skiego 1646.

Pozew z艂o偶ony ze strony instygatora [oskar偶yciela] koronnego.

Do urz臋du i akt niniejszych grodzkich staro艣ci艅skich che艂mskich osobi艣cie przybywaj膮c wo藕ny generalny koronny, roztropny B艂a偶ej Ornatowski z Bie艂opola, urz臋dowi niniejszemu znany, w charakterze swojej prawdziwej i wiernej relacji publicznie i dobrowolnie o艣wiadczy艂, 偶e on zlecenie 艢wi臋tego Majestatu Kr贸lewskiego, ni偶ej przytoczone, ze strony ni偶ej cytowanego pozywaj膮cego wobec pozwanego, ni偶ej wymienionego, tytu艂em spraw ni偶ej opisanych, wydane na sejm walny kr贸lestwa warszawski, o takim brzmieniu

W艂adys艂aw IV, z Bo偶ej 艂aski kr贸l Polski, wielki ksi膮偶臋 litewski, ruski, pruski, mazowiecki, 偶mudzki, inflancki, smole艅ski i czernichowski, oraz dziedziczny kr贸l Szwed贸w, Got贸w i Wandal贸w,

Tobie, czcigodnemu Arseniuszowi 呕eliborskiemu, w艂adyce lwowskiemu, halickiemu i kamienieckiemu na Podolu, z osoby twojej i d贸br twoich wszystkich nakazujemy, by艣 przed naszym majestatem kr贸lewskim oraz naszymi doradcami i senatorami kr贸lestwa, kt贸rzy przy naszym boku zasi膮d膮, na sejmie generalnym w Warszawie, najbli偶szym, kt贸ry si臋 odby膰, sz贸stego dnia 鈥 z wy艂膮czeniem jednak pierwszego 鈥 od rozpocz臋cia tego sejmu, osobi艣cie i spos贸b zawity si臋 stawi艂, na 偶膮danie instygatora koronnego, kt贸ry, z tytu艂u swojej funkcji, w sprawie dotycz膮cej pa艅stwa, z doniesienia skarbnika koronnego, szlachetnego Tymoteusza Sicewicza, kt贸rego to doniesienie jest niezb臋dne dla sprawy niniejszej, kt贸rej wyja艣nienie nale偶y do prawa publicznego, to jest niezb臋dne jest dla powiadomienia o ni偶ej opisanym przest臋pstwie, id膮c za prawami tego kr贸lestwa, pozywa ciebie o to, 偶e ty, na wzgard臋 naszej w艂adzy, i jednocze艣nie na znak nieprzyja藕ni i nienawi艣ci do naszej osoby, podpad艂e艣 pod kar臋, i nie boj膮c si臋 innych kar, surowo spisanych przez prawa nasze przeciw takim 艂upie偶com os贸b i d贸br naszych, i przeciw haniebnym krzywdzicielom nieszcz臋snego ludu, o艣mieli艂e艣 si臋, na mocy swojego prywatnej [tj. nie publicznej] w艂adzy, wymaga膰 i wymusza膰, w ci膮gu kilku minionych lat, to jest w roku 1641 po 5 floren贸w i 6 groszy polskich, w roku 1642 po 8 floren贸w, za艣 w roku 1643 po 6 floren贸w i 12 groszy polskich, od pop贸w rytu greckiego, kt贸rych liczba si臋ga do 3000, znajduj膮cych si臋, poza uni膮 [brzesk膮] we wsiach, miasteczkach i miastach naszych kr贸lewskich szlacheckich, oraz nale偶膮cych do os贸b duchownych, w diecezji lwowskiej, halickiej i kamienieckiej na Podolu, pod pozorem jakie艣 podarunku, jakoby w imieniu i na rzecz skarbu naszego, co nam nigdy nawet na my艣l nie przysz艂o, z najwi臋kszym uci膮偶eniem wspomnianych pop贸w, poddanych naszych, na mocy jakby postanowienia i twojego listu ok贸lnego; a pieni膮dze taki sposobem pobrane, kt贸re stanowi艂y sum臋 oko艂o 58 600 floren贸w polskich, o艣mieli艂e艣 si臋 na u偶ytek sw贸j obr贸ci膰; jako te偶 faktycznie pieni臋dzy tych wymaga艂e艣 i je wymusza艂e艣, i je na sw贸j prywatny u偶ytek ze szkod膮 nie do zniesienia tych偶e pop贸w i z przekle艅stwem wszelkiego z艂a; i tak jak to wszystko zostanie tobie jasno przestawione w terminie s膮dowym i przez urz臋dowe badanie 艣ledcze dowiedzione. I przez co podpad艂e艣 pod wspomnian膮 kar臋, i na inne kary, stosownie do przymiotu przest臋pstwa, zas艂u偶y艂e艣.  Pismem niniejszym pozwany jeste艣 na orzeczenie i publiczne og艂oszenie wobec ciebie tych kar, i by艣 odpowiedzia艂 na te rzeczy, kt贸re w terminie s膮dowym obszerniej zostan膮 przedstawione. Dane w Warszawie, w poniedzia艂ek najbli偶szy po 艣wi臋cie 艣w. Micha艂a archanio艂a, roku Pa艅skiego 1646, w ko艣ciele katedralnym 艣w. Jerzego, inaczej Jura, po艂o偶onym na przedmie艣ciu lwowskim. 

w poniedzia艂ek po najbli偶szym minionym 艣wi臋cie 艣w. Franciszka wyznawcy, [wo藕ny] czcigodnemu J贸zefowi, wikaremu wy偶ej wspomnianego ko艣cio艂a, zgodnie z form膮 prawa [zlecenie] po艂o偶y艂, publicznie je og艂aszaj膮c i podaj膮c do wiadomo艣ci. O czym jest niniejsza relacja [wo藕nego].

224 

Do urz臋du i akt niniejszych grodzkich staro艣ci艅skich che艂mskich osobi艣cie przybywaj膮c wo藕ny generalny koronny, roztropny B艂a偶ej Ornatowski z Bie艂opola, urz臋dowi niniejszemu znany, w charakterze swojej prawdziwej i wiernej relacji publicznie i dobrowolnie o艣wiadczy艂, 偶e on zlecenie 艢wi臋tego Majestatu Kr贸lewskiego, ni偶ej przytoczone, ze strony ni偶ej cytowanego pozywaj膮cego wobec pozwanego, ni偶ej wymienionego, tytu艂em spraw ni偶ej opisanych, wydane na sejm walny kr贸lestwa warszawski, o takim brzmieniu

W艂adys艂aw IV, z Bo偶ej 艂aski kr贸l Polski, wielki ksi膮偶臋 litewski, ruski, pruski, mazowiecki, 偶mudzki, inflancki, smole艅ski i czernichowski, oraz dziedziczny kr贸l Szwed贸w, Got贸w i Wandal贸w,

Tobie, czcigodnemu Arseniuszowi 呕eliborskiemu, w艂adyce lwowskiemu, halickiemu i kamienieckiemu na Podolu, z osoby twojej i d贸br twoich wszystkich nakazujemy, by艣 przed naszym majestatem kr贸lewskim oraz naszymi doradcami i senatorami kr贸lestwa, kt贸rzy przy naszym boku zasi膮d膮, na sejmie generalnym w Warszawie, najbli偶szym, kt贸ry si臋 odby膰, sz贸stego dnia 鈥 z wy艂膮czeniem jednak pierwszego 鈥 od rozpocz臋cia tego sejmu, osobi艣cie i spos贸b zawity si臋 stawi艂, na 偶膮danie instygatora koronnego, kt贸ry, z tytu艂u swojej funkcji, w sprawie dotycz膮cej pa艅stwa, z doniesienia czcigodnego popa Aleksandra, prezbitera przy ko艣ciele rytu greckiego Naj艣wi臋tszej Tr贸jcy, znajduj膮cego si臋 w mie艣cie naszym Kamie艅cu na Podolu, pozywa ciebie o to, 偶e ty, na wzgard臋 naszej w艂adzy i naszego kr贸lewskiego patronatu, kt贸re nam, jako najwy偶szemu patronowi wszystkich w tym kr贸lestwie ko艣cio艂贸w, na podstawie praw majestatu naszego w spos贸b prawowity przys艂uguje wobec wszystkich beneficj贸w ko艣cielnych i ich immunitet贸w, i na umniejszenie ozd贸b i wyposa偶enia wy偶ej wspomnianego ko艣cio艂a rytu greckiego Naj艣wi臋tszej Tr贸jcy, znajduj膮cego si臋 w mie艣cie naszym Kamie艅cu na Podolu, nie boj膮c si臋 kar, surowo przez prawa tak boskie, jak i ludzkie, spisanych przeciw tym, kt贸rzy bezprawnie zabieraj膮 rzeczy 艣wi臋te, o艣mieli艂e艣 si臋 nie tak dawno, to jest w roku 1640, mniej wi臋cej w dniach stycznia, w czasie wizytowania tego偶 ko艣cio艂a, zabra膰 鈥 nadu偶ywaj膮c prawa twojej zwierzchno艣ci 鈥 ze skarbca wspomnianego ko艣cio艂a od wspomnianego donosiciela [tego, kt贸ry doni贸s艂, bez pejoratywnego wyd藕wi臋ku, jakie to s艂owo ma dzisiaj] pewne rzeczy srebrne i z艂ote, nabyte na u偶ytego tego偶 ko艣cio艂a od niepami臋tnych czas贸w przez ludzi pobo偶nych i religijnych, oraz ksi臋gi, zwane Ewangeli膮, w srebrnej i z艂otej obwolucie, i z mistrzostwem ku pami臋ci potomnych sporz膮dzone; potem za艣 o艣mieli艂e艣 si臋 oderwa膰 to poz艂acane srebro z tej偶e ksi臋gi Ewangelii, i na 艣wiecki u偶ytek bezprawnie obr贸ci膰; tak jak to wszystko zostanie tobie jasno dowiedzione w terminie s膮dowym przed s膮dem majestatu naszego, przez konfrontacj臋 os贸b maj膮cych wiedz臋 o tym twoim zuchwalstwie. Wskutek tego podpad艂e艣 po kary ustanowione przeciw tym, kt贸rzy bezprawnie porywaj膮 i zabieraj膮 rzeczy ko艣cielne. Pismem niniejszym pozwany jeste艣 na orzeczenie i publiczne og艂oszenie wobec ciebie przez nasz wyrok tych kar, a tak偶e o to, by艣 to wszystko, co przez ciebie zosta艂o zabrane, zwr贸ci艂 wspomnianemu wy偶ej ko艣cio艂owi, i by艣 s膮downie odpowiedzia艂 na te rzeczy, kt贸re w terminie s膮dowym obszerniej zostan膮 przedstawione. Dane w Warszawie, w poniedzia艂ek najbli偶szy po 艣wi臋cie 艣w. Micha艂a archanio艂a, roku Pa艅skiego 1646, w ko艣ciele katedralnym 艣w. Jerzego, inaczej Jura, po艂o偶onym na przedmie艣ciu lwowskim. 

w poniedzia艂ek po najbli偶szym minionym 艣wi臋cie 艣w. Franciszka wyznawcy, [wo藕ny] czcigodnemu J贸zefowi, wikaremu wy偶ej wspomnianego ko艣cio艂a, zgodnie z form膮 prawa [zlecenie] po艂o偶y艂, publicznie je og艂aszaj膮c i podaj膮c do wiadomo艣ci. O czym jest niniejsza relacja [wo藕nego].