Polski kodeks honorowy – W艂adys艂aw Boziewicz

531
polski kodeks honorowy

W艂adys艂aw Boziewicz „Polski kodeks honorowy”

TRE艢膯

Przedmowa

CZ臉艢膯 PIERWSZA:
Zasady pokojowe post臋powania honorowego
Rozdzia艂 I. Osoby zdolne do 偶膮dania i dawania satysfakcji honorowej
Rozdzia艂 II. Obraza
Rozdzia艂 III. Obraza drukiem
Rozdzi膮l IV. Stopnie obrazy
Rozdzia艂 V. Osoby uprawniaj膮ce do odrzucenia wyzwania
Rozdzia艂 VI. Post臋powanie honorowe
Rozdzia艂 VII. Sekundanci
Rozdzia艂 VIII. Zado艣膰uczynienie
Rozdzia艂 IX. S膮dy honorowe
Rozdzia艂 X. S膮dy rozjemcze
Rozdzia艂 XI. Zast臋pstwo w pojedynku

CZ臉艢膯 DRUGA:
Pojedynek
Rozdzia艂 XII. Usi艂owanie pojednawcze
Rozdzia艂 XIII. O zdolno艣ci pojedynkowej
Rozdzia艂 XIV. Wyb贸r broni
Rozdzia艂 XV. Warunki pojedynku
Rozdzia艂 XVI. Teren walki
Rozdzia艂 XVII. Zadanie lekarzy przy pojedynku
Rozdzia艂 XVIII. Bro艅 i amunicja
Rozdzia艂 XIX. Pojedynek na szable
Rozdzia艂 XX. Przekroczenie zasad honorowych przy pojedynku
Rozdzia艂 XXI. Pojedynek na pistolety
Rozdzia艂 XXII. Pojedynek ze stanowiskiem sta艂ym
Rozdzia艂 XXIII. Pojedynek z awansem
Rozdzia艂 XXIV. Pojedynek z awansem wzd艂u偶 linii r贸wnoleg艂ych
Rozdzia艂 XXV. Pojedynki obostrzone i pojedynki ameryka艅skie
Rozdzia艂 XXVI. Po pojedynku
Rozdzia艂 XXVII. Zasada pisemno艣ci

 

PRZEDMOWA

Broni膰 w niniejszej przedmowie zjawiska 艣redniowiecznego, jakim jest pojedynek – nie my艣limy. I nie my艣limy r贸wnie偶 wdawa膰 si臋 w a偶 do znudzenia cz臋ste polemiki na temat, czy pojedynek ma racj臋 egzystencji, czy te偶 nie – a ogranicz臋 si臋 do stwierdzenia, i偶 we wszystkich kulturalnych spo艂ecze艅stwach pojedynek od szeregu stuleci istnieje, zatem jako zjawisko spo艂eczne, mniej lub wi臋cej szkodliwe, musi by膰 brane pod uwag臋. I co wi臋cej: mo偶na 艣mia艂o zaryzykowa膰 twierdzenie, 偶e tak d艂ugo pok膮d prawna kultura naszych spo艂ecze艅stw kara膰 b臋dzie czynn膮 zniewag臋 gentlemana 24-godzinnym aresztem, zamienionym na 5 kor. grzywny 鈥 tak d艂ugo istnie膰 b臋dzie ten rodzaj wsp贸艂rz臋dnego s膮downictwa honorowego, uzupe艂niaj膮cego pa艅stwowy wymiar sprawiedliwo艣ci. A zdaje si臋, 偶e jeszcze czas d艂ugi.

Na przesz艂o 5 000 dzie艂 oblicza Bibliografia universale del Duello (Br. G E. Levi et Comp. Gelli. Mediolan 1901) og贸lny dorobek literatury 艣wiatowej tego przedmiotu – przy czym pisz膮cemu te s艂owa znane s膮 cztery prace napisane w j臋zyku polskim, z kt贸rych co najmniej dwie zas艂uguj膮 na spokojny wypoczynek w prochach archiwalnych. Tedy nic dziwnego, 偶e w czasach przedwojennych przyj臋艂o si臋 na ziemiach polskich u偶ywanie niemieckich kodeks贸w honorowych K眉hlmanna, Barbassetiego, Bolgara, Ristova, Angelliniego i Pan B贸g raczy wiedzie膰 jakich jeszcze, wprowadzaj膮c w polski zwyczaj honorowy fatalne germa艅skie nalecia艂o艣ci 偶ycia burszowskiego, sprowadzaj膮c pojedynek do znaczenia rozrywki sportowej weso艂ej m艂odzie偶y uniwersyteckiej.

Polskie zwyczaje honorowe kszta艂towa艂y si臋 pod wp艂ywem W艂och, kt贸ry prawdopodobnie razem z kultur膮 W艂och przyw臋drowa艂 do nas jeszcze w 艣redniowieczu. Posiadaj膮 one jednak tyle cech osobistych i czysto rodzinnych, i偶 tworz膮 zwarty kompleks, b臋d膮cy nasz膮 narodow膮 w艂asno艣ci膮, uwzgl臋dniaj膮cy ca艂y szereg naszych narodowych w艂a艣ciwo艣ci (np. ograniczenie zasady pisemno艣ci do minimum). Tym silniej nale偶y ubolewa膰 nad wp艂ywem niemieckim, kt贸ry pocz膮艂 kazi膰 polskie zwyczaje honorowe przepisami, nie maj膮cymi nic wsp贸lnego z naszym charakterem narodowym, a cz臋sto i ze zdrowym rozs膮dkiem. Wystarczy wspomnie膰 o zwyczaju, przyj臋tym w niekt贸rych okolicach Polski, a grasuj膮cym g艂贸wnie w po艂udniowych Niemczech, daj膮cym wyzwanemu, a wi臋c obra偶aj膮cemu, prawo wyboru broni. Zwyczaj ten, maj膮cy 藕r贸d艂o w 艣redniowiecznym rozporz膮dzeniu cesarza Fryderyka Barbarossy, przyznaj膮cym wyzwanemu prawo wyboru broni, miejsca i czasu oraz oznaczenia osoby s臋dziego – zosta艂 zniesiony ju偶 przez prawo longobardzkie, a prawem kaduka, bez historycznego lub faktycznego uzasadnienia, pocz膮艂 szerzy膰 si臋 na ziemiach polskich.

Zadaniem niniejszej pracy jest z jednej strony wype艂nianie luki w odno艣nej literaturze naszej, a powt贸re jest jej celem reakcja i protest przeciw obcym nalecia艂o艣ciom w kwestii, zupe艂nie wystarczaj膮co rozstrzygni臋tej przez zwyczaj narodowy.

Zasadnicze wskaz贸wki przy pisaniu tej pracy czerpa艂em z dzie艂a majora kr贸l. wojsk w艂oskich Gelli’ego, uchodz膮cego za najlepsze w literaturze 艣wiatowej. Poniewa偶 jednak dzie艂a niemieckie pod wzgl臋dem usystematyzowania materia艂u s膮 najja艣niejsze, dlatego w pracy niniejszej rozdzia艂 materia艂u prowadzi艂em w oparciu o autor贸w niemieckich (Bolgar, K眉hlbacher, Barbassetti i in.).

Krak贸w, we wrze艣niu 1919.

 

Cz臋艣膰 pierwsza

Zasady pokojowego post臋powania honorowego

ROZDZIA艁 I. Osoby zdolne do 偶膮dania i dawania satysfakcji honorowej

Art. 1.

Poj臋ciem osoby zdolnej do 偶膮dania i dawania satysfakcji honorowej albo kr贸tko: osobami honorowymi lub z angielskiego: gentlemanami nazywamy (z wykluczeniem os贸b duchownych) te osoby p艂ci m臋skiej, kt贸re z powodu wykszta艂cenia, inteligencji osobistej, stanowiska spo艂ecznego lub urodzenia wznosz膮 si臋 ponad zwyczajny poziom uczciwego cz艂owieka.

Uwaga. Okre艣lenie powy偶sze usuwa zatem kobiet臋 z pod mocy obowi膮zuj膮cej przepis贸w honorowych, daj膮c tym samym wyraz swej 艣redniowiecznej genezie i czyni膮c zado艣膰 zasadzie francuskiej, okre艣laj膮cej kobiet臋, jako 鈥瀒mpropre au duel”.

Art. 2.

Przez poj臋cie 鈥瀘s贸b stanu duchownego” nale偶y rozumie膰 nie tylko osoby o 艣wi臋ceniach kap艂a艅skich, ale r贸wnie偶 wszystkie osoby posiadaj膮ce 艣wi臋cenia ni偶sze, oraz zakonnik贸w, kleryk贸w, wreszcie s艂uchaczy uniwersyteckich wydzia艂u teologicznego.

Uwaga. Ze wzgl臋du na brak jakiegokolwiek zwyczaju polskiego okre艣laj膮cego poj臋cie 鈥瀘soby duchownej”, przyjmujemy okre艣lenie w艂oskie, uznaj膮ce ka偶dego cz艂owieka, nosz膮cego prawnie szaty duchowne, jako wy艂膮czonego od obowi膮zk贸w, zwi膮zanych ze 艣wieckim poj臋ciem honoru.

Art. 3.

Z tytu艂u wykszta艂cenia zaliczy膰 nale偶y do os贸b zdolnych do 偶膮dania i dawania satysfakcji honorowej tych wszystkich, kt贸rzy uko艅czyli szko艂y 艣rednie.

Art. 4.

Mimo braku wykszta艂cenia 艣redniego nale偶y wci膮gn膮膰 pod poj臋cie os贸b honorowych tych wszystkich, kt贸rzy swoj膮 inteligencj膮 lub wybitnymi zdolno艣ciami w rzeczywisto艣ci doro艣li, je艣li nie przewy偶szyli poziom 艣redniego wykszta艂cenia.

Uwaga. Dlatego nie mo偶na odm贸wi膰 satysfakcji arty艣cie malarzowi mimo, 偶e on studi贸w 艣rednich nie odby艂, lub np. powie艣ciopisarzowi, kt贸ry uko艅czy艂 3 klasy gimnazjalne.

Art. 5.

Osoby nie posiadaj膮ce wymaganych art. 3. i 4. kryteri贸w, maj膮 mimo to zdolno艣膰 dawania i 偶膮dania honorowego zado艣膰uczynienia, o ile zajmuj膮 wybitne stanowisko spo艂eczne.

Uwaga. W my艣l tej zasady nale偶y udzieli膰 satysfakcji honorowej wie艣niakowi, kt贸ry jest pos艂em na sejm.

Art. 6.

Wreszcie osobom stanu szlacheckiego nale偶y si臋 bez wzgl臋du na wymogi art. 3-5 prawo gentleman贸w.

Uwaga. Postanowienie tego artyku艂u, manifestuj膮ce jaskrawo zabytek feudalizmu, jest wsz臋dzie respektowane po dzi艣 dzie艅 i na tej zasadzie przyj臋te.

Art. 7.

Wszyscy ludzie honorowi s膮 sobie bezwzgl臋dnie r贸wni. Dlatego nie wolno odmawia膰 zado艣膰uczynienia z powodu r贸偶nicy stanu, urodzenia, stanowiska lub maj膮tku.

Osoba odmawiaj膮ca na takiej podstawie satysfakcji honorowej staje si臋 niehonorow膮.

Uwaga. Zasada powy偶sza, odpowiadaj膮ca w zupe艂no艣ci wsp贸艂czesnej demokratyzacji spo艂ecze艅stw, nie pozwa艂a np. cz艂onkowi rodu ksi膮偶臋cego odm贸wi膰 satysfakcji honorowej robotnikowi, kt贸ry jest pos艂em na sejm.

Art. 8.

Wykluczonymi ze spo艂eczno艣ci ludzi honorowych s膮 osoby, kt贸re dopu艣ci艂y si臋 pewnego 艣ci艣le kodeksem honorowym okre艣lonego czynu, a wi臋c indywidua nast臋puj膮ce:

1. osoby karane przez s膮d pa艅stwowy za przest臋pstwo pochodz膮ce z chciwo艣ci, zysku lub inne, mog膮ce danego osobnika poni偶y膰 w opinii og贸艂u;

2. denuncjant i zdrajca;

3. tch贸rz w pojedynku lub na polu bitwy;

4. homoseksualista;

5. dezerter z armii polskiej;

6. nie 偶膮daj膮cy satysfakcji za ci臋偶k膮 zniewag臋, wyrz膮dzon膮 przez cz艂owieka honorowego;

7. przekraczaj膮cy zasady honorowe w czasie pojedynku lub pertraktacji honorowych;

8. odwo艂uj膮cy obraz臋 na miejscu starcia przed pierwszym z艂o偶eniem wzgl臋dnie pierwsz膮 wymian膮 strza艂贸w;

9. przyjmuj膮cy utrzymanie od kobiet nie b臋d膮cych jego najbli偶szymi krewnymi;

10. kompromituj膮cy cze艣膰 kobiet niedyskrecj膮;

11. notorycznie 艂ami膮cy s艂owo honoru;

12. zeznaj膮cy fa艂sz przed s膮dem honorowym;

13. gospodarz 艂ami膮cy prawa go艣cinno艣ci przez obra偶enie go艣ci we w艂asnym mieszkaniu;

14. ten, kto nie broni kobiet pozostaj膮cych pod jego opiek膮 pozostaj膮cych

15. pisz膮cy anonimy;

16. oszczerca;

17. notoryczny alkoholik, o ile w stanie nietrze藕wym pope艂nia czyny poni偶aj膮ce go w opinii spo艂ecznej;

18. ten, kto nie p艂aci w terminie honorowych d艂ug贸w;

19. fa艂szywy gracz w hazardzie;

20. lichwiarz i paskarz;

21. paszkwilant i cz艂onek redakcji pisma paszkwilowego

22. rozszerzaj膮cy paszkwile;

23. szanta偶ysta;

24. przyw艂aszczaj膮cy sobie nieprawnie tytu艂y, godno艣ci lub odznaczenia;

25. obcuj膮cy ustawicznie z lud藕mi notorycznie niehonorowymi;

26. podst臋pnie napadaj膮cy (z ty艂u, z ukrycia itp.)

27. sekundant, kt贸ry narazi艂 na szwank honor swego klienta;

28. stawiaj膮cy zarzuty przeciw honorowi osoby drugiej i uchylaj膮cy si臋 od ich podtrzymania przed s膮dem honorowym.

Art. 9.

Nie艣lubne urodzenie nie stanowi powodu do odm贸wienia satysfakcji honorowej.

Art. 10

Ka偶d膮 w膮tpliwo艣膰 dotycz膮c膮 zdolno艣ci danej osoby do dawania i 偶膮dania satysfakcji honorowej, rozstrzyga s膮d honorowy.

Art. 11.

O ile jedn膮 z os贸b, wiod膮cych sp贸r honorowy, jest cz艂owiek nieznany w miejscu prowadzenia sprawy honorowej, jest jego obowi膮zkiem na 偶膮danie strony przeciwnej poda膰 wszystkie dane, dotycz膮ce jego osoby i wykazuj膮ce jego honorowo艣膰.

Art. 12.

S膮dowe przedawnienie przest臋pstwa nie przedawnia tego jako zarzutu przeciw honorowi.

 

ROZDZIA艁 II. Obraza

Art. 13.

Przedmiotem ka偶dej sprawy honorowej jest obraza i jej honorowe zado艣膰uczynienie.

Art. 14.

Poj臋ciem obrazy okre艣lamy ka偶d膮 czynno艣膰, gestykulacj臋, s艂owne, obrazowe lub pisemne wywn臋trzenie si臋, mog膮ce obrazi膰 honor lub mi艂o艣膰 w艂asn膮 drugiej osoby, bez wzgl臋du na zamiar obra偶aj膮cego.

Uwaga: Poj臋cie obrazy jest wi臋c 艣ci艣le podmiotowym poj臋ciem. I dlatego nale偶y uwa偶a膰 za obraz臋 ka偶de nawet najdrobniejsze zadra艣ni臋cie mi艂o艣ci w艂asnej obra偶onego, s艂owem to wszystko, co on jako zniewag臋 uwa偶a, nawet w贸wczas, gdyby osoba druga, b臋d膮ca na miejscu obra偶onego, nie czu艂a si臋 obra偶on膮. Na wszelki spos贸b winien jednak obra偶ony w takich wypadkach dok艂adnie i wyczerpuj膮co uzasadni膰, dlaczego si臋 czuje obra偶onym.

Obowi膮zkiem obustronnych sekundant贸w b臋dzie w takich w膮tpliwych wypadkach rozwa偶y膰 i przedyskutowa膰 wszystko co mo偶e wyja艣ni膰, czy zniewaga mia艂a miejsce, czy te偶 nie.

Art. 15.

Do wyrz膮dzenia obrazy nie potrzeba zamiaru obra偶enia. Sam fakt rozstrzyga. Jednakowo偶 zupe艂nie inaczej odpowiada obra偶aj膮cy przypadkowo, bez zamiaru, a inaczej obra偶aj膮cy z premedytacj膮 (o czym ni偶ej).

Art. 16.

Obraz膮 jest r贸wnie偶 powtarzanie i szerzenie wiadomo艣ci podanych przez osob臋 trzeci膮. Obra偶ony ma w贸wczas prawo wyzwa膰 jednego i drugiego: obra偶aj膮cego s艂ownie i obraz臋 powtarzaj膮cego.

Art. 17.

Obrazy oczywi艣cie nie zamierzone, drobnego znaczenia, np. obrazy przypadkowe, jak potr膮cenie – o ile natychmiast po ich wyrz膮dzeniu zostan膮 sprostowane, usprawiedliwione, lub o ile nast膮pi bezpo艣rednio przeproszenie – nie s膮 obraz膮, za kt贸r膮 obra偶ony m贸g艂by 偶膮da膰 satysfakcji honorowej.

Art. 18.

Obrazy nawet ci臋偶kie, spowodowane jednak nieporozumienie lub omy艂k膮 (np. zniewaga czynna i b艂膮d co do osoby), nie mog膮 by膰 usprawiedliwieniem pojedynku. Wystarczy natomiast protokularne stwierdzenie nieporozumienia i przeproszenie.

Art. 19.

Czynna zniewaga w zasadzie nie nadaje si臋 do post臋powania honorowego, skoro w艂a艣ciwszym jest tutaj pa艅stwowy s膮d karny. Wyj膮tkowo tylko, je艣li czynna zniewaga spowodowana zosta艂a bezpo艣redni膮, poprzedni膮, ci臋偶k膮 obraz膮 – mo偶e by膰 przedmiotem dochodze艅 honorowych.

Art. 20.

Ka偶demu cz艂owiekowi honorowemu, kt贸ry zosta艂 czynnie zniewa偶ony, przys艂uguje prawo Czynnego reagowania na zniewag臋 ka偶d膮 broni膮 lub przedmiotem, znajduj膮cym si臋 pod r臋k膮 i zwr贸cenia go przeciw wszystkim osobom trzecim, kt贸re by mu chcia艂y przeszkodzi膰 w tym zamiarze.

Uwaga: Niniejszy przepis odnosi si臋 w pierwszym rz臋dzie do oficer贸w i cz艂onk贸w armii. Zwyczaj ten niekoniecznie w艂a艣ciwy, jest niemniej zwyczajem przez wszystkich niemal autor贸w uznawanym (Angelini, K眉hlbacher, Ristov i in.).

Art. 21.

Gro偶enie czynn膮 zniewag膮 nie uprawnia jeszcze do czynnej reakcji.

Art. 22.

Wi臋ksza lub mniejsza si艂a uderzenia nie ma znaczenia przy ocenianiu stopnia obrazy lub w razie obop贸lnej czynnej zniewagi – na przyznawanie praw obra偶onego.

Art. 23.

Do zaistnienia zniewagi czynnej wystarcza zamiar. Dlatego zamierzenie si臋 do uderzenia przeciwnika jest ju偶 zniewag膮 czynn膮.

Art. 24.

Je偶eli jedna zniewaga poci膮ga za sob膮 drug膮, nale偶y przy ocenianiu ich wielko艣ci oraz przy przyznawaniu prawa obra偶onego trzyma膰 si臋 nast臋puj膮cych zasad:

a) o ile obie zniewagi by艂y jednej kategorii, nale偶y przyzna膰 prawa obra偶onego temu, kt贸ry pierwszy obra偶ony zosta艂;

b) je偶eli obra偶ony reagowa艂 na lekk膮 obraz臋 zniewag膮 ci臋偶sz膮 – nale偶y obu przeciwnikom przyzna膰 r贸wne prawa;

c) je偶eli obra偶ony na jak膮kolwiek zniewag臋 s艂own膮 (wyj膮wszy obrazy honoru obra偶onego lub czci familii), reagowa艂 czynnie – stawia si臋 w po艂o偶enie obra偶aj膮cego;

d) je偶eli osoba obra偶ona na w艂asnym honorze, lub honorze 偶ony, matki, siostry, narzeczonej, ojca, brata lub innej szczeg贸lnie drogiej osoby, reaguje czynnie, natenczas zyskuje r贸wne prawa z obrazicielem pierwszym.

Art. 25.

W zasadzie jedna zniewaga poci膮ga za sob膮 tylko jedn膮 spraw臋 honorow膮. O ile zniewaga raz ju偶 mi臋dzy tymi samymi osobami zosta艂a honorowo za艂atwiona i powt贸rnie wywo艂uje przez jej powt贸rzenie zaj艣cie -, natenczas obraz臋 nale偶y uwa偶a膰 jako prowokacj臋, a osob臋, kt贸ra si臋 jej dopuszcza, za prowokatora.

Tego rodzaju spraw臋 nale偶y przekaza膰 w艂adzom pa艅stwowym da ukarania.

Art. 26.

Przy obrazach zbiorowych decyduj膮 nast臋puj膮ce wzgl臋dy:

1. je偶eli jedn膮 obraz膮 s艂own膮 zniewa偶ono ca艂e zrzeszenie (np. stowarzyszenie, rodzin臋, korporacj臋, klub itp.), w贸wczas wszyscy cz艂onkowie zrzeszenia, zdolni do dzia艂a艅 honorowych, wybieraj膮 spo艣r贸d siebie poprzez losowanie cz艂onka, kt贸ry imieniem zrzeszenia spraw臋 podejmie;

2. je偶eli jedna osoba zosta艂a przez ca艂e zrzeszenie obra偶on膮, natenczas mo偶e spo艣r贸d cz艂onk贸w tego偶 zrzeszenia wybra膰 osob臋, kt贸ra ma zrzeszenie zast膮pi膰;

3. je偶eli jedna osoba w jednym zaj艣ciu zosta艂a obra偶on膮 przez szereg os贸b, nie tworz膮cych zrzeszenia, nale偶y post膮pi膰 jak w punkcie 2;

4. je偶eli jedna osoba w jednym zaj艣ciu zniewa偶y艂a kilka os贸b nie tworz膮cych zrzeszenia, w贸wczas pierwsze艅stwo w 偶膮daniu satysfakcji przys艂uguje pierwszemu obra偶onemu, o ile zniewagi s膮 r贸wnorz臋dne. Je艣li nie, przys艂uguje ono obra偶onemu najci臋偶ej.

Art. 27.

Przy okre艣laniu sposobu zado艣膰uczynienia powinni zast臋pcy obra偶onego zwraca膰 uwag臋 na miejsce, w kt贸rym ich klient zosta艂 zniewa偶ony – gdy偶 przy zniewagach wyrz膮dzonych w miejscach publicznych warunki satysfakcji musz膮 by膰 ostrzejsze.

 

ROZDZIA艁 III. Obraza drukiem

Art. 28.

Opr贸cz zniewagi czynnej i zniewagi cz艂onk贸w familii, do najci臋偶szych nale偶膮 zniewagi zamieszczone w druku, poniewa偶 pope艂nione s膮 z premedytacj膮, a ze wzgl臋du na szybko艣膰 rozpowszechniania pism drukowanych wyrz膮dzaj膮 szczeg贸ln膮 krzywd臋 obwinionemu.

Art. 29.

Za obra偶aj膮cy artyku艂 odpowiada ten, kto go napisa艂 i podpisa艂 w艂asnym imieniem, albo te偶 opatrzy艂 go znanym pseudonimem, inicja艂ami nazwiska lub jakimkolwiek innym znakiem.

Art. 30.

Je偶eli obra藕liwy artyku艂 nie jest podpisany 偶adnym znakiem art. 29 okre艣lonym, za jego tre艣膰 odpowiada honorowo odpowiedzialny redaktor pisma.

Art. 31.

Redaktor odpowiedzialny przed prawem karnym i cywilnym nie jest honorowo odpowiedzialny za artyku艂 napisany przez znanego autora, kt贸ry te偶 w贸wczas nie mo偶e zas艂ania膰 si臋 odpowiedzialno艣ci膮 redaktora odpowiedzialnego.

Art. 32.

Na wypadek, je艣li znany autor obra藕liwego artyku艂u jest cz艂owiekiem niegodnym dawania i 偶膮dania satysfakcji honorowej, lub w og贸le honorowo dyskwalifikowanym – i fakt ten znany jest odpowiedzialnemu redaktorowi – w贸wczas odpowiedzialno艣膰 honorow膮 za artyku艂 ponosi redaktor odpowiedzialny.

Art. 33.

Je艣li znany autor obra藕liwego artyku艂u jest honorowo dyskwalifikowany, a fakt ten nie jest znany odpowiedzialnemu redaktorowi, spraw臋 nale偶y skierowa膰 na drog臋 s膮dow膮.

Art. 34.

Odpowiedzialny redaktor odpowiada honorowo w贸wczas, je艣li rozpowszechnia artyku艂, kt贸rego autor kryje .si臋 pod pseudonimem.

Art. 35.

Natomiast wydawca lub w艂a艣ciciel pisma, w kt贸rym obra藕liwy artyku艂 umieszczono, nie odpowiada honorowo za tre艣膰 tego偶 – chyba, gdyby wysz艂o na jaw, i偶 inkryminowany artyku艂 z jego polecenia zosta艂 napisany lub rozpowszechniony.

Art. 36.

Publiczne krytyki nawet ostre i bezwzgl臋dne dotykaj膮ce os贸b lub urz臋d贸w, o ile napisane zosta艂y w interesie dobra publicznego – nie mog膮 by膰 powodem wyzwania, o ile nie wyci膮gaj膮 na jaw fakt贸w z 偶ycia prywatnego os贸b.

Art. 37.

R贸wnie偶 opublikowanie drukiem publicznych krytyk i s膮d贸w, odnosz膮cych si臋 do naukowej, literackiej lub w og贸le fachowej umiej臋tno艣ci i dzia艂alno艣ci os贸b trzecich, nie mo偶e by膰 przedmiotem pertraktacji honorowych, skoro utrzymane zosta艂o w tonie rzeczowej krytyki, wolnej od zniewag osobistych.

 

ROZDZIA艁 IV. Stopnie obrazy

Art. 38.

Zniewagi dzielimy wed艂ug ich charakteru i znaczenia na cztery gatunki zwane stopniami.

Art. 39.

Obraz臋 stopnia pierwszego czyli lekk膮 obraz臋, tworzy ka偶de uchybienie godno艣ci obra偶onego, jednak bez naruszenia jego czci.

Obra偶ony ma prawo wyboru broni, obra偶aj膮cy ustanawiania warunk贸w spotkania.

Uwaga: Pod poj臋cie lekkiej obrazy nale偶y podci膮gn膮膰 to wszystko, co okre艣lamy s艂owem: afront. Tu nale偶y wi臋c wszelkie niew艂a艣ciwe, a rozmy艣lne zachowanie si臋 towarzyskie wzgl臋dem obra偶onego, odm贸wienie mu dobrego znalezienia si臋, inteligencji it. p.

Art. 40.

Ci臋偶k膮 obraz膮 albo obraz膮 drugiego stopnia jest uw艂aczenie czci gentlemana.

Obra偶onemu przys艂uguje prawo wyboru broni i dyktowania warunk贸w starcia.

Uwaga: Nale偶膮 tutaj nast臋puj膮ce obrazy: zarzut nieprawdom贸wno艣ci, lub niedotrzymania s艂owa, braku odwagi moralnej i fizycznej, zarzut nieuctwa itp.

Art. 41.

Bardzo ci臋偶k膮 zniewag膮 czyli zniewag膮 trzeciego stopnia jest ka偶da zniewaga, kt贸rej towarzyszy zniewa偶enie czynne lub zarzut przeciw honorowi obra偶onego.

Obra偶ony opr贸cz praw podanych w art. 40 mo偶e 偶膮da膰 starcia a偶 do zupe艂nej bezw艂adno艣ci.

Art. 42.

Wreszcie zniewag膮 czwartego stopnia jest wszelka zniewaga uw艂aczaj膮ca czci familii.

Art. 43.

Przy ocenianiu stopnia obrazy miarodajnymi s膮 nast臋puj膮ce okoliczno艣ci:

a) stanowisko spo艂eczne, wiek, wychowanie, inteligencja obra偶aj膮cego oraz opinia, jak膮 si臋 cieszy w艣r贸d og贸艂u;

b) stanowisko spo艂eczne i wiek obra偶onego jak r贸wnie偶 moralne pobudki, kt贸re spowodowa艂y zniewag臋;

c) spos贸b zniewa偶enia, a wi臋c: czy j膮 pope艂niono s艂ownie, czynnie, pisemnie, drukiem;

d) forma zniewagi, t. zn. czy pope艂niono j膮 w艣r贸d ha艅bi膮cych okoliczno艣ci, czy te偶 nie, otwarcie czy tylko pozornie;

e) tre艣膰 zniewagi: czy jest faktycznie ci臋偶k膮, czy tylko pozornie;

f) pow贸d zniewagi: – czy pope艂niono j膮 jako reakcj臋 na prowokacj臋, jako akt samoobrony, czy te偶 sama zniewaga by艂a prowokacj膮 itp.

 

ROZDZIA艁 V. Osoby uprawnione do odrzucenia wyzwania

Art. 44.

Ka偶da osoba urz臋dowa, wykonywuj膮ca swoje urz臋dowanie w granicach ustaw膮 okre艣lonych, albo spe艂niaj膮ca polecenie wy偶szej w艂adzy, mo偶e odm贸wi膰 zado艣膰uczynienia, skoro urz臋duj膮c obra偶a osob臋 drug膮 (np. adwokat, s臋dzia, przysi臋g艂y, radny itd., ka偶dy urz臋dnik).

R贸wnie偶 cz艂onkowie sejmu s膮 wolni od odpowiedzialno艣ci honorowej za ich mowy sejmowe, o ile te nie zawieraj膮 艣ci艣le osobistych wycieczek.

Art. 45.

Uwolnieni od dawania satysfakcji s膮 zast臋pcy w sprawie honorowej, kt贸rzy w gor膮cej wymianie s艂贸w przy obronie swego klienta u偶yj膮 nieostro偶nych zwrot贸w lub por贸wna艅. R贸wnie偶 s臋dziowie honorowi orzekaj膮cy niehonorowo艣膰, nie odpowiadaj膮 honorowo za swoje orzeczenie.

Art. 46.

Publicysta lub odpowiedzialny redaktor pisma nie odpowiadaj膮 honorowo w razie zaistnienia warunk贸w okre艣lonych w art. 35, 36, 37.

Art. 47.

Wolnym od obowi膮zku dania satysfakcji jest:

a) m膮偶, kt贸ry zniewa偶a cz艂owieka uwodz膮cego mu 偶on臋;

b) g艂owa rodziny, je艣li wyzywaj膮cym jest cz艂owiek staraj膮cy si臋 o r臋k臋 c贸rki, siostry lub wychowanki wyzwanego, a powodem wyzwania jest odm贸wienie mu r臋ki jednej z wymienionych os贸b.

Art. 48.

Z uwagi na wiek nie mog膮 dawa膰 ani 偶膮da膰 satysfakcji osoby licz膮ce mniej jak 18, lub wi臋cej ni偶 60 lat.

Jednak偶e osoba licz膮ca wi臋cej ni偶 60 lat 偶ycia musi da膰 satysfakcj臋, o ile zatarg spowodowa艂a.

Art. 49.

Satysfakcji mo偶e odm贸wi膰 ka偶dy z powod贸w w art. 25 i 26. okre艣lonych

Art. 50.

Wreszcie wolno si臋 uchyli膰 od satysfakcji:

a) napadni臋temu z ty艂u, podst臋pnie;

b) ka偶demu choremu, kt贸rego choroba uniemo偶liwia danie satysfakcji z broni膮 w r臋ku i jest notorycznie znan膮 lub udowodnion膮.

Art. 51.

W ka偶dym wypadku, w kt贸rym obra偶aj膮cy nie jest gentlemanem – nale偶y spraw臋 odda膰 w艂adzy pa艅stwowej, nie wdra偶aj膮c post臋powania honorowego.

 

ROZDZIA艁 VI. Post臋powanie honorowe

Art. 52.

Gentleman nie powinien nigdy na zniewag臋 reagowa膰 zniewag膮.

Art. 53.

Dla ochrony czci obra偶onego i dania mu satysfakcji istnieje osobne post臋powanie, kt贸re rozpoczyna si臋 tym, i偶 obra偶ony winien natychmiast po obrazie zamianowa膰 dw贸ch sekundant贸w, zwanych tak偶e zast臋pcami honorowymi.

Art. 54.

Sekundanci musz膮 by膰 nieskazitelni na honorze, i winni pozostawa膰 w mo偶liwie naj艣ci艣lejszych stosunkach z obra偶onymi.

Art. 55.

Sekundanci obra偶onego winni w przeci膮gu 24 godzin od chwili obra偶enia ich klienta licz膮c, poci膮gn膮膰 obraziciela do odpowiedzialno艣ci honorowej, czyli go wyzwa膰.

Art. 56.

Obra偶ony, kt贸ry w przeci膮gu 24 godzin od chwili obrazy nie wyzwa艂 obra偶aj膮cego, uprawnia tym samym obra偶aj膮cego do odrzucenia wyzwania – o ile zw艂oki nie usprawiedliwi bardzo wa偶n膮, udowodnion膮 przyczyn膮.

Art. 57.

Wszelk膮 zw艂ok臋 niedozwalaj膮c膮 na wyzwanie w terminie 24 godzin, nale偶y wyzwanemu donie艣膰 telegraficznie lub express-poleconym.

Art. 58.

O ile wyzwanie nie nast膮pi w przeci膮gu dalszych 24 u, a zatem w ci膮gu 48 godzin od chwili obrazy licz膮c – nie wolno obra偶aj膮cemu przyj膮膰 wyzwania bezwarunkowo 鈥 chyba tylko w贸wczas, je艣li wyzywaj膮cy udowodni ponad wszelk膮 w膮tpliwo艣膰, i偶 zw艂ok臋. spowodowa艂a si艂a wy偶sza.

Art. 59.

O ile obra偶aj膮cym jest cz艂owiek obcy, niemaj膮cy znajomo艣ci w miejscu pertraktowania honorowego, natenczas przys艂uguje mu prawo zwr贸cenia si臋 w terminie 24 godzinnym od chwili wyzwania licz膮c, do sekundant贸w swego przeciwnika powiadomi膰 ich o tym i za偶膮dania od nich, aby wskazali mu os贸b kt贸reby roli sekundant贸w jego si臋 podj臋艂y.

W razie gdyby zast臋pcy obra偶onego nie byli w mo偶no艣ci wyszuka膰 obrazicielowi dw贸ch sekundant贸w spo艣r贸d swych przyjaci贸艂, powinni da膰 mu czas do mianowania sekundant贸w w miejscu swego zamieszkania.

Art. 60.

O ile nie ma pewno艣ci, czy obra偶aj膮cy faktycznie mia艂 zamiar obrazi膰 wyzywaj膮cego, powinien ten偶e uprosi膰 jednego, w miar臋 mo偶liwo艣ci wsp贸lnego przyjaciela, kt贸ryby poprosi艂 obraziciela o wyja艣nienie s艂贸w wzgl臋dnie czyn贸w w膮tpliwych. W razie stwierdzenia zamiaru, czas 24 godzinny przys艂uguj膮cy obra偶onemu do wyzwania liczy si臋 od chwili poinformowania go przez owego wsp贸lnego obu stronom przyjaciela.

Art. 61.

Je艣li obraza jest tak ci臋偶ka, i偶 mie艣ci w sobie zakwestionowanie honoru obra偶onego, zast臋pcy obu stron winni zwr贸ci膰 si臋 z podniesionymi zarzutami do s膮du honorowego wzgl臋dnie s膮du karnego – przed kt贸rymi to instancjami obra偶aj膮cy winien zarzuty swe podtrzyma膰.

Art. 62.

Je偶eli w czasie rozstrzygania sprawy przed s膮dem honorowym lub pa艅stwowym, obra偶aj膮cy powt贸rnie obrazi wyzywaj膮cego, winien on odm贸wi膰 obrazicielowi satysfakcji honorowej, przerwa膰 pertraktacje – a zast臋pcy obra偶onego winni zako艅czy膰 spraw臋 spisaniem jednostronnego protoko艂u.

Art. 63.

Je偶eli cz艂owiek honorowy obra偶ony zostanie przez osob臋 notorycznie nie maj膮c膮 zdolno艣ci do dawania i 偶膮dania satysfakcji, winien bez rozpoczynania akcji honorowej odda膰 spraw臋 s膮dowi karnemu.

Art. 64.

O ile niezdolno艣膰 honorowa obraziciela polega na pog艂oskach lub domys艂ach, musi obra偶ony mianowa膰 zast臋pc贸w, wyzwa膰 obraziciela, a podnoszone zarzuty potrzyma膰 przed s膮dem honorowym.

Jest bowiem zasad膮 post臋powania honorowego, i偶 ka偶dy zarzut niehonorowo艣ci nale偶y udowodni膰 przed honorowym udowodni膰.

Art. 65.

Obra偶aj膮cy, o ile na miejscu obrazy, poszkodowany na honorze tego za偶膮da 鈥

Poda膰 mu musi swoje imi臋 i nazwisko oraz dok艂adny adres.

Art. 66.

Zast臋pcy wyzywaj膮cego winni uda膰 si臋 do obraziciela razem i w s艂owach kr贸tkich po przedstawieniu si臋 temu偶:

a) okre艣li膰 zdarzenie, kt贸rym ich klient czuje si臋 obra偶onym

b) wezwa膰 obraziciela do mianowania ze swej strony zast臋pc贸w

c) zostawi膰 swoje adresy aby zamianowani przez obraziciela sekundanci mogli si臋 z nimi skomunikowa膰.

Zachowanie si臋 sekundant贸w obra偶onego winno by膰 przy tym zimne; ale grzeczne.

Art. 67.

Wreszcie, je艣li zast臋pcy wyzywaj膮cego nie zastan膮 obra偶aj膮cego w domu, winni pozostawi膰 mu swe karty wizytowe z oznaczeniem godziny, o kt贸rej powt贸rnie si臋 zjawi膮, z przydaniem nazwiska swego klienta.

Je偶eli i za powt贸rn膮 bytno艣ci膮 obra偶aj膮cego w domu b臋dzie, winni pozostawi膰 mu wyzywaj膮cy sekundanci w domu list, z przedstawieniem tego, czego mu ustnie powiedzie膰 nie mogli (zgodnie z art. 58), oraz okre艣li膰 godzin臋 i miejsce, w kt贸rym oczekiwa膰 b臋d膮 zast臋pc贸w wyzwanego.

Art. 68.

Wyzwany; kt贸ry w chwili wyzwania go w inn膮; nieza艂atwion膮 jeszcze spraw臋 honorow膮 jest wmieszany winien to natychmiast wyzywaj膮cym go sekundantom zakomunikowa膰.

Art. 69.

R贸wnie偶 na wypadek choroby, nie pozwalaj膮cej mu stan膮膰 z broni膮. w r臋ku, powinien fakt ten ju偶 przy wyzwaniu wyjawi膰, a na 偶膮danie r贸wnie偶 udowodni膰.

Art. 70.

Je偶eli obraziciel mieszka w innej miejscowo艣ci, musz膮 sekundanci obra偶onego celem wyzwania powiadomi膰 obraziciela telegraficznie, i偶 do jego miejsca zamieszkania przyje偶d偶aj膮. Obraziciel winien ich oczekiwa膰, wyzwanie przyj膮膰 i zamianowa膰 swoich sekundant贸w, kt贸rzyby udali si臋 do miejsca zamieszkania obra偶onego i tam spraw臋 przeprowadzili.

Decyduj膮cym bowiem w takich wypadkach miejscem w艂a艣ciwym do pertraktacji jest miejsce zamieszkania obra偶onego.

Art. 71.

Obra偶aj膮cy, kt贸ry w przeci膮gu 48 godzin od chwili wyzwania go licz膮c, nie zamianuje zast臋pc贸w bez 偶adnego wa偶nego powodu – uchyla si臋 tym samym od dania satysfakcji.

Zast臋pcy wyzywaj膮cego winni natenczas sporz膮dzi膰 protok贸艂 jednostronny, za艂atwiaj膮cy ich klientowi spraw臋 jednostronnie.

Art. 72.

Wyzywaj膮cy powinien przyj膮膰 wyzywaj膮cych go sekundant贸w grzecznie, spokojnie ich 偶膮dania wys艂ucha膰, wstrzyma膰 si臋 od jakichkolwiek polemik lub wyja艣nie艅 sprawy, a zawiadomi膰 tych偶e, i偶 sekundant贸w ze swej strony zamianuje i jak najrychlejsze skomunikowanie si臋 ich z wyzywaj膮cymi go sekundantami spowoduje.

Art. 73.

W wypadku, w kt贸rym wyzwany odmawia dania satysfakcji, winien to sekundantom wyzywaj膮cym go przedstawi膰 w s艂owach ogl臋dnych i grzecznych przy podaniu wszelkich podstaw, na zasadzie kt贸rych ono nast臋puje.

Sekundanci obra偶onego mog膮 偶膮da膰 pisemnego przedstawienia powod贸w odm贸wienia satysfakcji ich klientowi. Odmawiaj膮cy winien na 偶膮danie przeciwnika zarzuty udowodni膰 przed s膮dem honorowym lub karnym:

Art. 74.

Wyzwany mo偶e odrzuci膰 wyzwanie bez kwestionowania honorowo艣ci wyzywaj膮cego w nast臋puj膮cych wypadkach:

1. je偶eli stan faktyczny, na kt贸rym opiera si臋 wyzwanie nie jest wyra藕ny lub je偶eli wyzywaj膮cy nie chce poda膰 powodu wyzwania;

2. je偶eli spos贸b wyzwania nie odpowiada zasadom zwyczajowym honorowego post臋powania (art. 46-56);

3. je偶eli wyzwanie nast膮pi艂o po up艂ywie 48 godzi bez zaistnienia vis maior powoduj膮cej zw艂ok臋;

4. je偶eli obra偶ony przed wezwaniem wni贸s艂 skarg臋 s膮dow膮 przeciw obra偶aj膮cemu;

5. je偶eli wyzwanie stoi w rzeczywistym, rzeczowym zwi膮zku z inn膮, wsp贸艂cze艣nie si臋 tocz膮c膮 spraw膮 honorow膮.

 

ROZDZIA艁 VII. Sekundanci

Art. 75.

Zast臋pcami honorowymi albo sekundantami nazywamy osoby mianowane przez strony zatarg honorowy wiod膮ce po dw贸ch z ka偶dej strony – maj膮ce za zadanie bezwzgl臋dnie baczy膰, aby honor ich klienta przez jak膮kolwiek czynno艣膰 lub zaniechanie nie uleg艂 szkodzie, oraz obowi膮zkiem kt贸rych jest uczestniczy膰 na miejscu spotkania podczas starcia.

Art. 76.

Gentlemanowi nie wolno przyj膮膰 mandatu je艣li jego klient 偶膮da z g贸ry pojedynku a偶 do 艣mierci jednego z walcz膮cych.

Art. 77.

Jak z art. 67 wynika: zast臋pcami musz膮 by膰 ludzie honoru, obeznani z zasadami post臋powania honorowego co r贸wnie wa偶ne: z zasadami w艂adania broni膮.

Art. 78.

Obowi膮zkiem cz艂owieka honorowego jest przyj膮膰 zast臋pstwo honorowe – o ile tego 偶膮da jego przyjaciel i zast臋powa膰 jego honor z tak膮 sam膮 troskliwo艣ci膮, jak gdyby si臋 w danej sprawie o w艂asny honor sekundantowi rozchodzi艂o

Art. 79.

Sekundant, kt贸ry przez sw膮 opiesza艂o艣膰 lub lekkomy艣lno艣膰 nara偶a na szwank honor swego klienta, si臋 niehonorowym (art. 8 l. 27).

Art. 80.

Obowi膮zkiem sekundant贸w jest stara膰 si臋 o pokojowe za艂atwienie sprawy i uwa偶a膰 pojedynek jako ostateczne za艂atwienie, skoro tylko w tej drodze honor klienta mo偶na uratowa膰.

Art. 81.

Sekundantami czyli 艣wiadkami nie mog膮 by膰;

1. wszystkie osoby wyliczone w art. 8 od 1-17;

2. osoby, kt贸re dana obraza w jakikolwiek spos贸b, bodaj po艣rednio dotyka lub kt贸re s膮 w spraw臋 moralnie

3. ma艂oletni i osoby z powodu u艂omno艣ci niezdolne do w艂adania broni膮;

4. krewni wyzwanego lub wyzywaj膮cego do 4-tego stopnia w艂膮cznie.

Art. 82.

Sekundanci, kt贸rzy skompromituj膮 swego klienta w czasie pertraktacji honorowych, winni udzieli膰 mu na 偶膮danie zado艣膰uczynienia z broni膮 w r臋ku.

Art. 83.

Godno艣ci swe zast臋pc贸w obejmuj膮 sekundanci na podstawie udzielonego im przez mandanta pe艂nomocnictwa, kt贸re z regu艂y winno by膰 nieograniczone, pe艂ne: plein puvoir.

Art. 84.

Mo偶e jednak mandant udzieli膰 sekundantom pe艂nomocnictwo, 艣ci艣le ograniczone.

Art. 85.

Mandantowi przys艂uguje prawo ka偶doczesnego sprzeciwienia si臋 za艂atwieniu sprawy przez swych sekundant贸w, kt贸rzy nie mog膮 poci膮ga膰 go z tego powodu do odpowiedzialno艣ci honorowej.

Art. 86.

Mandatowi przys艂uguje r贸wnie偶 prawo ka偶doczesnego odebrania mandat贸w swoim sekundantom bez podania powod贸w i bez obowi膮zku odpowiedzialno艣ci tego tytu艂u.

Art. 87.

O ile sekundanci ustalili pojedynek jako jedyny spos贸b honorowego za艂atwienia sprawy, jest ich obowi膮zkiem przy tym偶e pojedynku fungowa膰, wyj膮wszy, i偶 z g贸ry postanowiono w razie pojedynku wezwa膰 do tego偶 innych sekundant贸w.

Art. 88.

Cele zmienienia zast臋pc贸w przys艂uguje ka偶demu mandantowi prawo w przeci膮gu 24 godzin po z艂o偶eniu godno艣ci przez dotychczasowych zast臋pc贸w lub po ich usuni臋ciu 鈥 zamianowa膰 nowych zast臋pc贸w a ich nazwiskach i adresach w tym偶e偶 samym czasie zawiadomi膰 stron臋 przeciwn膮.

Przekroczenie tego terminu uprawnia stron臋 drug膮 do zerwania pertraktacji i spisania protok贸艂u jednostronnego.

Art. 89.

Sekundanci, kt贸rzy obejmuj膮 zast臋pstwo w miejsc sekundant贸w usuni臋tych lub sekundant贸w, kt贸rzy dobrowolnie z艂o偶yli mandaty – nie maj膮 obowi膮zku respektowania dotychczasowego sposobu za艂atwiani; sprawy oraz czynno艣ci swych poprzednik贸w, lecz za chowaj膮 woln膮 r臋k臋 tak, jakby oni pierwsi zacz臋li za st臋powa膰 honorowo swego klienta.

Art. 90.

Sekundanci mog膮 odm贸wi膰 traktowania ze stron膮 przeciwn膮, je偶eli jednym z przeciwnych sekundant贸w jest zawodowy szermierz.

Art. 91.

Sekundant, kt贸ry w czasie pertraktacji popad艂 w ostry konflikt ze stron膮 przeciwn膮, winien bezzw艂ocznie mandat z艂o偶y膰.

Art. 92.

0 ile opr贸cz konfliktu zaszed艂 mi臋dzy sekundantami wypadek obrazy, winien obra偶ony sekundant mandat z艂o偶y膰 i w my艣l og贸lnych zasad o post臋powaniu honorowym wyzwa膰 obra偶aj膮cego, kt贸ry natychmiast po wyzwaniu winien r贸wnie偶 z艂o偶y膰 sw贸j mandat.

Art. 93.

Na wypadek, je艣li wyzwany odmawia dania satysfakcji honorowej wyzywaj膮cemu, powinni tego偶 zast臋pcy za偶膮da膰 od wyzwanego podania powod贸w odmowy na pi艣mie.

Art. 94.

O ile odmowa dania satysfakcji nie zostanie umotywowan膮 – natenczas zast臋pcy wyzywaj膮cego jednostronnym protoko艂em za艂atwiaj膮 spraw臋 swemu klientowi.

Art. 95.

Je偶eli powodem odmowy dania satysfakcji jest zarzut niehonorowo艣ci woeci postawiony wyzywaj膮cemu, a sprawa nie da si臋 wyja艣ni膰 mi臋dzy zast臋pcami, natenczas zast臋pcy oddaj膮 spraw臋 s膮dowi honorowemu (patrz rozdzia艂 S膮dy honorowe)

Art. 96.

Skoro zarzuty postawione przez wyzwanego honorowi wyzywaj膮cego oka偶膮 si臋 przed s膮dem honorowym nieprawdziwymi – natenczas wyzwany jako oszczerca, traci prawo dawania i 偶膮dania satysfakcji honorowej, co te偶 zast臋pcy wyzywaj膮cego stwierdz膮 w protokole, kt贸ry nale偶y opublikowa膰.

Art. 97.

Je偶eli strona wyzwana nie posiada znajomo艣ci w miejscu dokonanego wyzwania i za偶膮da od wyzywaj膮co go sekundant贸w wskazania dw贸ch gentleman贸w, kt贸rzy by obj臋li godno艣膰 jego zast臋pc贸w 鈥 winni sekundanci wyzywaj膮cego w przeci膮gu 24 godzin od wyzwania wskaza膰 wyzwanemu tego rodzaju zast臋pc贸w.

Art. 98.

Ka偶dy mandant, mianuj膮c swoich zast臋pc贸w powinien dok艂adnie i szczeg贸艂owo poinformowa膰 ich o faktycznym stanie rzeczy, oraz o pobudkach, kt贸re nim kierowa艂y przy konflikcie.

Art. 99.

Tylko w贸wczas wolny jest Mandant od obowi膮zku art. 98 okre艣lonego, je偶eli powodem zaj艣cia s膮 okoliczno艣ci natury dyskretnej lub drastycznej.

Art. 100.

Wobec faktu, i偶 na ziemiach polskich jest w u偶ywaniu kilka kodeks贸w honorowych, przewa偶nie niemieckich, winni sekundanci zaraz przy pierwszym spotkaniu si臋 ustali膰 pisemnie kodeks, kt贸rego zasad w czasie pertraktacji b臋d膮 przestrzega膰.

 

ROZDZIA艁 VIII. Zado艣膰uczynienie

Art. 101.

Obra偶ony gentleman ma prawo i obowi膮zek za偶膮da膰 od obraziciela satysfakcji honorowej, o ile si臋 rozchodzi o powa偶niejsz膮 zniewag臋 – za艣 obra偶aj膮cy ma obowi膮zek da膰 satysfakcj臋 honorow膮 obra偶onemu, o ile pragnie uchodzi膰 za cz艂owieka honorowego.

Art. 102.

W post臋powaniu honorowym znane s膮 nast臋puj膮ce rodzaje satysfakcji honorowej;

1) wyja艣nienie

2) zaprzeczenie obrazy;

3) odwo艂anie obrazy;

4) usprawiedliwienie post臋pku tworz膮cego zniewag臋 i o艣wiadczenie honorowe

5) przeproszenie

6) pojedynek (vide osobny rozdzia艂

7) jednostronny protok贸艂 sekundant贸w

Art. 103.

Wobec b艂臋dnego cz臋sto pojmowania zada艅 s膮d贸w honorowych nale偶y wyra藕nie stwierdzi膰, i偶 s膮d honorowy, kt贸ry jest powo艂any jedynie do orzeczenia o zdolno艣ci honorowej stron – nie jest uprawniony i nie powinien za艂atwia膰 spraw honorowych w zakresie swego dzia艂ania, kt贸r膮 to kompetencj臋 posiadaj膮 tylko sekundanci.

Uwaga: Postanowienie niniejsze jest reakcj膮 na niew艂a艣ciwy w niekt贸rych miejscowo艣ciach rozszerzony zwyczaj oddawania sprawy honorowej do za艂atwienia s膮dom honorowym. Zast臋pcom stron nie wolno tego rodzaju post臋pkiem zrzuca膰 z ; siebie najkardynalniejszego obowi膮zku za艂atwienia sprawy w cztery oczy, za艣 s膮d honorowy poza orzeczeniem, czy dany osobnik posiada zdolno艣膰 honorow膮, nie mo偶e powodowa膰 偶adnych innych rozstrzygni臋膰 i za艂atwie艅 kwestii powodowa膰

Art. 104.

Ka偶de s艂owo i ka偶da czynno艣膰, kt贸re wprawdzie mog膮 by膰 uwa偶ane za zniewag臋 – jednakowo偶 przez sw贸j niejasny charakter lub tkwi膮c膮 w nich dwuznaczno艣膰 nie daj膮 pewno艣ci, czy zniewaga istotnie mia艂a miejsce – mog膮 by膰 przez zwyk艂e wyja艣nienie o艣wietlone.

Tego rodzaju wyja艣nienie, i偶 zniewaga miejsca nie mia艂a, jest zupe艂n膮 satysfakcj膮.

Uwaga: Poniewa偶 gentleman w po偶yciu towarzyskim winien broni膰 nie tylko w艂asnego honoru i w drodze honorowej reagowa膰 na ka偶d膮 zniewag臋 honoru lub zniewag臋 czynn膮 – ale r贸wnie偶 dba膰 o to, aby przez pewne niedom贸wienia, lub niejasne okre艣lenia, spok贸j domowy, honor 偶ony i cze艣膰 familii, nie zosta艂y naruszone – przeto ten rodzaj satysfakcji nale偶y zastosowa膰 zawsze w powy偶szych wypadkach, o ile samo powiedzenie, wzgl臋dnie czynno艣膰 obra偶aj膮cego mie艣ci w sobie dwuznaczno艣膰 lub w膮tpliwo艣膰 co do tego偶 intencji.

Art. 105.

Zaprzeczenie obrazy jest wystarczaj膮cym zado艣膰uczynieniem w tych wszystkich wypadkach, w kt贸rych obraza faktycznie nast膮pi艂a, jednakowo偶 ogranicza si臋 do poni偶enia mi艂o艣ci w艂asnej obra偶onego, ale sama w sobie jest niegrzeczno艣ci膮 towarzysk膮.

Inaczej okre艣laj膮c: zaprzeczenie obrazy wystarcza we wszystkich wypadkach l偶ejszej zniewagi, a oczywi艣cie o ile nie jest zniewag膮 czynn膮.

Art. 106

Zaprzeczenie obrazy, zale偶nie od charakteru ca艂ego zaj艣cia od mniejszej lub wi臋kszej krzywdy wyrz膮dzonej wyobra偶onemu, mo偶e nast膮pi膰 w spos贸b trojaki:

a) ustnie, przy wyzwaniu

b) pisemnie

c) publicznie

Art. 107

O ile obraza przypadkowa nie zadrasn臋艂a zbyt mocno godno艣ci osobistej obra偶onego – natenczas wystarcza, je偶eli wyzwany przy wyzwaniu zaprzeczy obrazie, za艣 wyzywaj膮cy go sekundanci owo zaprzeczenie jako wystarczaj膮ce wci膮gn膮 w list wystosowany do swego klienta – w kt贸rym musz膮 o艣wiadczy膰, i偶 wobec zaprzeczenia obrazy i uprawdopodobnienia przez wyzwanego braku zamiaru obra偶enia 鈥 uwa偶aj膮 spraw臋 za za艂atwion膮 honorowo.

Art. 108.

Je偶eli obraza jest ci臋偶k膮, lub w艣r贸d szczeg贸lnych okoliczno艣ci pope艂nion膮, a jednak nie narusza honoru i dobrego imienia obra偶onego, natenczas wyzwany zaprzeczaj膮cy obrazie winien na 偶膮danie sekundant贸w wyzywaj膮cego odno艣ne o艣wiadczenie pisemne do protoko艂u sprawy do艂膮czy膰.

Art. 109.

Je偶eli natomiast obraz臋 pope艂niono publicznie w艣r贸d okoliczno艣ci takich, i偶 godno艣膰 obra偶onego wymaga aby 艣wiadkowie zaj艣cia o za艂atwieniu sprawy zostali powiadomieni – w贸wczas pisemne zaprzeczenie obrazy dor臋czone do protoko艂u jak art. 108, nale偶y w odpisach udzieli膰 艣wiadkom zaj艣cia do wiadomo艣ci 鈥 za wiedz膮 jednak wiedz膮 obra偶aj膮cego.

Uwaga: Raz na zawsze nale偶y zaniecha膰 nak艂aniania obra偶aj膮cego, by osobi艣cie zaprzeczy艂 zniewadze w obecno艣ci 艣wiadk贸w. Tego rodzaju 偶膮dania b臋d膮ce zbytecznym upokorzeniem obra偶aj膮cego nie powinny mie膰 nigdy miejsca – a w praktyce ko艅cz膮 si臋 zwykle starciem z broni膮 w r臋ku w sprawach drobnych.

Ar. 110.

Samo zaprzeczenie nie wystarcza jednak w贸wczas, je偶eli obra偶ony poni贸s艂 krzywd臋 moraln膮. Zast臋pcy tego偶 winni w tym razie 偶膮da膰 ustnego, albo pisemnego usprawiedliwienia si臋 – zale偶nie od natury zniewagi.

Art. 111.

Trzeci rodzaj satysfakcji: odwo艂anie obrazy i o艣wiadczenie honorowe, stosowa膰 nalep w tych wszystkich wypadkach, w kt贸rych obra偶aj膮cy naruszy艂 wprawdzie honor wyzywaj膮cego, zosta艂 jednakowo偶 w b艂膮d wprowadzony przez osob臋 trzeci膮, lub dzia艂a艂 w nieznajomo艣ci pewnych fakt贸w, za艣 na wszelki spos贸b dzia艂alno艣膰 jego nosi艂a cechy dobrej wiary.

Uwaga: Nale偶膮 tutaj wypadki tego rodzaju jak np. osoba A, mylnie poinformowana przez osob臋 B, odm贸wi podania r臋ki osobie C. Albo osoba W, na zasadzie zapewnienia osoby L, wyrazi si臋 przy 艣wiadkach, 偶e X nie jest cz艂owiekiem honoru.

Art. 112.

W wypadkach art. 111 okre艣lonych, winni zast臋pcy obra偶onego zadowoli膰 si臋 o艣wiadczeniem, kt贸re z艂o偶y wyzwany osobi艣cie do protok贸艂u, albo za po艣rednictwem swoich sekundant贸w ,o ile tre艣ci膮 takiego o艣wiadczenia jest:

a) usprawiedliwienie si臋 wyzwanego, i偶 zosta艂 wprowadzony w b艂膮d

b) ubolewanie nad wyrz膮dzon膮 mimo woli krzywd膮 obra偶onego

c) o艣wiadczenie honorowe, stwierdzaj膮ce cofni臋cie zarzutu wzgl臋dem honorowo艣ci wyzywaj膮cego

Art.113

Usprawiedliwienia i o艣wiadczenia honorowe mo偶na sk艂ada膰 w spos贸b rozmaity, a to zale偶nie od okoliczno艣ci, w艣r贸d. kt贸rych zniewag臋 wyrz膮dzono – a wi臋c:

a) ustnie wobec dw贸ch lub czterech sekundant贸w;

b) pisemnie, na r臋ce sekundant贸w obra偶onego;

c) publicznie, przez og艂oszenie wzgl臋dnie opublikowanie tre艣ci usprawiedliwienia.

Art. 114.

Jasno i bez jakichkolwiek zastrze偶e艅 winna brzmie膰 tre艣膰 o艣wiadczenia honorowego. Wszelkie usi艂owania os艂abienia tre艣ci takiego o艣wiadczenia przez dodawanie zastrze偶e艅 lub usprawiedliwie艅, s膮 niedopuszczalne.

Art. 115.

Usprawiedliwienia i o艣wiadczenia honorowe wolno sk艂ada膰 tylko przed spisaniem protok贸艂u starcia. Usprawiedliwienia z艂o偶one po spisaniu warunk贸w starcia s膮 wed艂ug postanowie艅 honorowych niedopuszczalne.

Art. 116.

Bezwarunkowo nie wolno przyj膮膰 ani sk艂ada膰 usprawiedliwienia na miejscu spotkania. Dopuszczalne natomiast i godne uznania s膮 usprawiedliwienia po walce.

Uwaga: Motywem powy偶szego przepisu przez zwyczaje honorowe polskie, w艂oskie, niemieckie i francuskie, uznanego jest zapatrywanie, i偶 gentleman ma zawsze dosy膰 czasu do zado艣膰uczynienia jeszcze przed pojedynkiem. Sk艂adanie za艣 tego rodzaju o艣wiadcze艅 przed spotkaniem or臋偶nym mo偶e z jednej strony rzuca膰 podejrzenie tch贸rzostwa na sk艂adaj膮cego, po wt贸re za艣 wprowadzi膰 by mog艂o praktyk臋, i偶 obraziciel, pr贸buj膮c odwagi wyzywaj膮cego, wi贸d艂by go na miejsce starcia – by tam przez proste o艣wiadczenie uchyli膰 si臋 od or臋偶nego spotkania.

Art. 117.

Nie wolno przyj膮膰 usprawiedliwienia, je艣li powodem wyzwania jest zak艂贸cenie spokoju domowego, czci familii lub czynna zniewaga.

Art. 118.

Przeproszenie jako forma satysfakcji honorowej jest dopuszczalne w zasadzie tylko w tym jednym wypadku, je艣li zachodzi czynna zniewaga spowodowana b艂臋dem co do osoby.

Art. 119.

Wyj膮tkowo dopuszczalne jest przeproszenie we wszystkich ci臋偶szych zniewagach honoru – co do kt贸rych samo usprawiedliwienie i o艣wiadczenie honorowe by艂oby niewystarczaj膮ce.

Art. 120.

We wszystkich wypadkach, w kt贸rych albo:

a) wyzwany nie chce da膰 satysfakcji bez podania powod贸w;

b) podni贸s艂szy zarzut niehonorowo艣ci nie chce go podtrzyma膰 przed s膮dem honorowym;

c) wyzywaj膮cy lub wyzwany dopuszcza si臋 z艂amania zasad kodeksu honorowego, lub przekroczenia termin贸w w nich zawartych

– winni sekundanci strony przeciwnej jednostronnie, a wi臋c bez udzia艂u zast臋pc贸w przeciwnika spisa膰 protok贸艂, tzw. protok贸艂 jednostronny, stanowi膮cy dla ich klienta zupe艂nie wystarczaj膮ce za艂atwienie sprawy.

Art. 121.

Protok贸艂 jednostronny winien zawiera膰:

a) dok艂adny opis powodu zatargu honorowego;

b) szczeg贸艂owe okre艣lenie przebiegu pertraktacji;

c) dok艂adne wyszczeg贸lnienie powodu, dla kt贸rego jednostronny protok贸艂 spisany zostaje ;

d) powo艂anie si臋 na przepis kodeksu honorowego, kt贸ry z艂amany zosta艂;

e) stwierdzenie, i偶 sprawa dla klienta spisuj膮cych zosta艂a za艂atwiona honorowo;

f) nazwiska i adresy zast臋pc贸w spisuj膮cych protok贸艂, dat臋 i miejsce spisania.

Art. 122.

Listem poleconym nale偶y przes艂a膰 jeden egzemplarz protoko艂u jednostronnego przeciwnikowi, za艣 swemu mocodawcy dor臋czy膰 drugi w spos贸b zwyk艂y.

Art. 123.

Spisanie jednostronnego protok贸艂u jest obraz膮 i osoba, przeciw kt贸rej protok贸艂 zosta艂 spisany 鈥 mo偶e podpisanych pod sekundant贸w poci膮gn膮膰 do odpowiedzialno艣ci honorowej w przeci膮gu 24 godzin, licz膮c od chwili dor臋czenia jej protok贸艂u.

Art. 124.

Wyzwani zast臋pcy musz膮 mianowa膰 sekundant贸w, kt贸rzy ich imieniem odwo艂a膰 si臋 musz膮 do orzeczenia s膮du honorowego.

Art. 125.

Zwo艂any w tej sprawie s膮d honorowy ma za zadanie rozstrzygn膮膰 tylko jedno pytanie zasadnicze:

Czy wyzwani sekundanci mieli w my艣l ustalonego kodeksu prawo do spisania protoko艂u jednostronnego?” (Patrz zreszt膮 rozdzia艂 鈥濷 s膮dach honorowych”).

Art. 126.

Je艣li s膮d honorowy rozstrzygnie, i偶 wyzwani sekundanci mieli prawo do spisania protok贸艂u jednostronnego, natenczas ich zast臋pcy listem zawiadomi膮 o tym zar贸wno swych klient贸w jak i wyzywaj膮cego – i sprawa tym samym bez odwo艂ania dalszego zostaje uko艅czon膮.

Art. 127.

O ile s膮d honorowy orzeknie, i偶 zast臋pcy spisuj膮cy protok贸艂 jednostronny nie post膮pili w my艣l zasad kodeksu honorowego – wtenczas klient ich winien zamianowa膰 nowych sekundant贸w, kt贸rzy by dalej traktowali, poniewa偶 protok贸艂 jednostronny zostaje tym samym zniesiony.

Art. 128.

W razie zaistnienia ewentualno艣ci art. 127.okre艣lonej, winni sekundanci, kt贸rzy protok贸艂 jednostronnie spisali, da膰 satysfakcj臋 osobie, przeciw kt贸rej protok贸艂 zosta艂 skierowany.

Art. 129.

O zado艣膰uczynieniu z broni膮 w r臋ku patrz Cz臋艣膰 II.

Art. 130.

Przy obrazach wyrz膮dzonych drukiem, zado艣膰uczynienie, jakiegokolwiek ono b臋dzie rodzaju, nale偶y o ile mo偶no艣ci opublikowa膰.

 

ROZDZIA艁 IX. S膮dy honorowe

Art. 131.

Poj臋ciem s膮du honorowego okre艣lamy zwi膮zek kilku os贸b honorowych, obeznanych z przepisami post臋powania honorowego, zajmuj膮cych o ile mo偶no艣ci powa偶ne stanowiska spo艂eczne, uproszonych przez zast臋pc贸w jednej lub obu stron do rozstrzygni臋cia nieodwo艂alnego i ostatecznego kwestii zakwestionowanej honorowo艣ci jednej ze stron sp贸r honorowy wiod膮cych, albo do wyja艣nienia i definitywnego ustalenia spornego zapatrywania – si臋 sekundant贸w na pewien poszczeg贸lny przepis kodeksu honorowego.

Art. 132.

Orzeczenie s膮du honorowego nie jest tylko decyduj膮cym do rozstrzygni臋cia danego wypadku spornego 鈥 ale tworzy nawet prejudykat przy analogicznych wypadkach.

Art. 133.

Obie strony winny bezwzgl臋dnie podda膰 si臋 orzeczeniu s膮du honorowego. Osoba, kt贸ra tego nie uczyni, przestaje by膰 gentlemanem.

Art. 134.

W艂adza s臋dzi贸w honorowych polega na mandacie udzielonym tym偶e przez sekundant贸w, przy czym pe艂nomocnictwo s臋dzi贸w honorowych w przeciwie艅stwie do pe艂nomocnictwa sekundant贸w jest z regu艂y ograniczone.

Art. 135.

Ka偶dy cz艂owiek honorowy, wzgl臋dnie sekundanci tego偶, ma obowi膮zek moralny odwo艂a膰 si臋 do s膮du honorowego w ka偶dym wypadku, w kt贸rym przeciw jego honorowi podniesiono zarzuty, lub bodaj najnieznaczniejsze w膮tpliwo艣ci.

Art. 136

Strona, kt贸ra przeciw honorowi swego przeciwnika zarzut podnosi musi bezwzgl臋dnie zgodzi膰 si臋 na propozycje tego偶, zmierzaj膮c膮 do ukonstytuowania si臋 s膮du honorowego. Wszyscy ci, kt贸rzy zarzut niechonorowo艣ci podni贸s艂szy nie chc膮 nast臋pnie ukonstytuowa膰 s膮du honorowego 鈥 staj膮 si臋 niehonorowymi

Art. 137

Na skutek podniesienia zarzut贸w niehonorowo艣ci oraz odwo艂ania si臋 pokrzywdzonego do s膮du honorowego, zast臋pcy stron obu spisuj膮 protokularnie zapis, kt贸ry zostanie przed艂o偶ony s膮dowi honorowemu do rozstrzygni臋cia.

Art. 138.

Zapisem na s膮d honorowy nazywamy uj臋cie w formie pyta艅 wszystkich zarzut贸w, stawianych jednej ze stron, sp贸r honorowy wiod膮cych, zako艅czone definitywnym pytaniem co do honorowo艣ci danego osobnika.

Uwaga: Zapis powinien wygl膮da膰 nast臋puj膮co:

Data . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Na posiedzeniu odbytym w dniu dzisiejszym sekundanci stron obu wobec zarzut贸w, podniesionych przez p. A przeciw honorowi p. B, postanawiaj膮 odwo艂a膰 si臋 do s膮du honorowego, kt贸ry sk艂ada膰 si臋 b臋dzie z 4 s臋dzi贸w po dw贸ch mianowanych przez ka偶d膮 stron臋, kt贸rzy to s臋dziowie wybior膮 superarbitra. Naten偶e s膮d honorowy ustalaj膮 zast臋pcy stron obu nast臋puj膮cy

Zapis:

1) czy prawd膮 jest, 偶e pan B, dnia 20 grudnia 1908 r. zniewa偶ony czynnie przez p. X, na t臋 zniewag臋 honorowo nie zareagowa艂;

2) czy prawd膮 jest, 偶e p. B dwukrotnie tj dnia 2 lutego i powt贸rnie dnia 17 marca 1909 r. nie ui艣ci艂 w czasie przepisanym d艂ug贸w honorowych na rzecz p. M i p. N.

3) czy wobec powy偶szego s膮d honorowy uwa偶a, i偶 p. A winien z p: B traktowa膰 honorowo?

Art. 139.

O ile sekundanci nie dojd膮 do porozumienia w sprawie brzmienia zapisu, natenczas spisuj膮 zapisy oddzielnie i tak powsta艂e dwa zapisy maj膮 by膰 przedmiotem bada艅 s膮du honorowego.

Art. 140.

Orzeczenie s膮du honorowego musi si臋 sk艂ada膰 z dw贸ch cz臋艣ci;

1) z odpowiedzi dawanych na pytania stawiane w zapisie, kt贸re to odpowiedzi maj膮 si臋 streszcza膰 w dw贸ch s艂owach 鈥瀟ak” albo 鈥瀗ie”;

2) z uzasadnienia cz臋艣ci pierwszej, obejmuj膮cego prawie wszystko to, co s膮d uzna za stosowne umie艣ci膰.

Art. 141.

Na wszelki spos贸b nie wolno s膮dowi honorowemu orzec co艣 innego, ni偶li to, o co zapis pyta.

Art. 142.

Wolno jednakowo偶 s膮dowi honorowemu zwr贸ci膰 si臋 do sekundant贸w, kt贸rzy zapis sporz膮dzili, z propozycj膮 uzupe艂nienia lub wyja艣nienia.

Sekundanci 偶膮daniu s膮du mog膮 zado艣膰 uczyni膰 lub te偶 nie.

Art. 143.

O ile przedmiotem zarzut贸w s膮 sprawy natury kryminalnej, s膮d honorowy mo偶e poleci膰 osobie poszkodowanej na honorze zwr贸ci膰 si臋 do s膮du pa艅stwowego karnego. Na ten wypadek s膮d honorowy si臋 odracza, za艣 skar偶膮cy s膮downie natychmiast po prawomocnym rozstrzygni臋ciu sprawy w s膮dzie pa艅stwowym, winien zawiadomi膰 o tym superarbitra, kt贸ry zarz膮dzi dalsze narady na podstawie wyroku karnego s膮du.

Art. 144.

Zast臋pcy obu stron spisuj膮c zapis na s膮d honorowy, winni odroczy膰 pertraktacje na przeci膮g 24 godzin i w tym czasie uprosi膰 osoby, maj膮ce fungowa膰 jako s臋dziowie honorowi; do obj臋cia tych偶e godno艣ci, a nast臋pnie powiadomi膰 si臋 wzajemnie o osobach s臋dzi贸w honorowych.

Art. 145.

Zale偶nie od umowy obustronnych sekundant贸w mo偶e si臋 sk艂ada膰 s膮d honorowy z dw贸ch albo czterech s臋dzi贸w, zale偶nie od tego, czy ka偶da strona po jednym, wzgl臋dnie po dw贸ch s臋dzi贸w w sk艂ad s膮du honorowego wysy艂a.

Art. 146.

S臋dziowie honorowi na pierwszym posiedzeniu winni za偶膮da膰 od obustronnych sekundant贸w przed艂o偶enia sobie zapisu.

Art. 147.

Posiadaj膮c ju偶 zapis, przyst臋puj膮 s臋dziowie do wyboru spo艣r贸d siebie przewodnicz膮cego s膮du honorowego, nazywanego superarbitrem.

Art. 148.

Wyb贸r superarbitra przeprowadzaj膮 s臋dziowie albo przez g艂osowanie, przy czym wi臋kszo艣膰 rozstrzyga, albo – w wypadku, gdy g艂osy padn膮 r贸wno – przez losowanie.

Art. 149.

Losowanie superarbitra odbywa si臋 w ten spos贸b, i偶 s臋dziowie uk艂adaj膮 tzw. te rno, tj. nazwiska trzech proponowanych kandydat贸w na superarbitra i spo艣r贸d nich losuj膮.

Art. 150.

Uzupe艂niony superarbitrem s膮d honorowy rozpoczyna funkcjonowanie od wezwania obustronnych sekundant贸w i wys艂uchania przedstawionego przez nich stanu sprawy.

Art. 151.

Sekundanci po przed艂o偶eniu stanu rzeczy i po wyja艣nieniu na 偶膮danie s膮du kwestii niejasnych i w膮tpliwych, powinni miejsce narad s膮du honorowego bezzw艂ocznie opu艣ci膰 – wyj膮wszy wypadek je艣li uk艂adaj膮c zapis, zastrzegli sobie obecno艣膰 na s膮dzie honorowym.

Art. 152.

Bez wzgl臋du jednak na zastrze偶enie zawarte w zapisie nie mog膮 sekundanci by膰 obecni przy naradach s臋dzi贸w, dotycz膮cych dowod贸w dopu艣ci膰 si臋 maj膮cych, oraz przy naradach, poprzedzaj膮cych orzeczenia.

Art. 153.

Sekundanci, kt贸rzy zastrzegli sobie obecno艣膰 na s膮dzie honorowym, maj膮 nast臋puj膮ce prawa:

a) prawa stawiania wniosk贸w dotycz膮cych wprowadzenia materia艂u dowodowego;

b) prawo zabierania g艂osu za zezwoleniem superarbitra celem wyja艣nie艅 i sprostowa艅 fakt贸w;

c) prawo stawiania pyta艅 przes艂uchiwanym 艣wiadkom:

Art. 154.

Postanowienia zapadaj膮 w s膮dzie zwyczajn膮 wi臋kszo艣ci膮 g艂os贸w. Wyrok nie mo偶e wyszczeg贸lnia膰 faktu, czy zapad艂 jednomy艣lnie, czy te偶 wi臋kszo艣ci膮 g艂os贸w.

Art. 155.

Na wypadek, je艣li po ukonstytuowaniu si臋 s膮du jeden albo kilku s臋dzi贸w z pewnych wzgl臋d贸w sk艂ada mandaty, natenczas nowych s臋dzi贸w mianuj膮 ci sekundanci, kt贸rych s臋dziowie ust臋puj膮, i to w przeci膮gu 24 godzin. W razie z艂o偶enia godno艣ci przez superarbitra. s臋dziowie wybieraj膮 nowego.

Art. 156.

S臋dzia honorowy, kt贸ry wchodzi w sk艂ad s膮du na miejsce s臋dziego, kt贸ry mandat z艂o偶y艂, nie mo偶e czyni膰 jakichkolwiek zmian albo zastrze偶e艅 co do poprzedniego stanu sprawy, ale winien go bezwzgl臋dnie respektowa膰, wyj膮wszy wypadek, w kt贸rym za jego pogl膮dem o艣wiadcz膮 si臋 inni s臋dziowie.

Art. 157.

Bezwarunkowo nie mo偶e obj膮膰 godno艣ci s臋dziego honorowego osoba, bodaj tylko spowinowacona z jedn膮 ze stron, lub kt贸ra po艣rednio tylko faktycznie lub moralnie w zaj艣ciu b臋d膮cym powodem sprawy uczestniczy艂a, albo wreszcie by艂a po艣rednio moraln膮 przyczyn膮 zaj艣cia i do jego wywo艂ania w jakikolwiekb膮d藕 spos贸b si臋 przyczyni艂a

Art. 158.

Cz艂onkowie honorowi maj膮 te same prawa i obowi膮zki, co i sekundanci i dlatego te偶 cz艂onkowie s膮du jako te偶 i wszystkie osoby w nim uczestnicz膮ce zwi膮zane s膮 s艂owem honoru do dyskrecji pod co do przebiegu narad i post臋powania.

Art. 159.

Obowi膮zki s膮du honorowego s膮 z powodu szerokiego zakresu dzia艂ania tego, oraz skutk贸w wyroku nader ci臋偶kie i wymagaj膮 od s臋dzi贸w honorowych z jednej strony zupe艂nej niezale偶no艣ci, z drugiej dok艂adnej znajomo艣ci postanowie艅 honorowych.

Art.: 160.

Zadaniem s膮du honorowego w pierwszym rz臋dzie jest usi艂owanie, aby ca艂y sp贸r za艂agodzi膰 polubownie i bacznie uwa偶a膰, czy zaj艣cie nie polega przypadkiem na nieporozumieniu. Nast臋pnie winien s膮d zbada膰, czy istotnie zarzuty honor obra偶aj膮, oraz czy obaj przeciwnicy s膮 osobami honorowymi.

Dopiero w贸wczas, gdy s臋dziowie powy偶sze kwestie zbadaj膮 i kiedy wszelkie usi艂owania za艂agodzenia sporu spe艂zn膮 na niczym – przyst膮pi s膮d do merytorycznego roztrz膮sania sprawy.

Art. 161.

Orzeczenie s膮du honorowego nale偶y wygotowa膰 pisemnie w trzech egzemplarzach, z kt贸rych po jednym dor臋czy膰 nale偶y dw贸m sekundantom obu stron, za艣 trzeci egzemplarz winien u siebie zachowa膰 superarbiter.

Art. 162.

Pod orzeczeniem s膮du honorowego winni wszyscy cz艂onkowie s膮du umie艣ci膰 swe podpisy, r贸wnie偶 i ci, kt贸rych zdanie zosta艂o przeg艂osowane. Od obowi膮zku tego 偶aden s臋dzia nie mo偶e si臋 uchyli膰.

Art. 163.

Wszelkie papiery, jako to: protok贸艂y odbytych posiedze艅 s膮du, przes艂uchiwa艅 艣wiadk贸w, dalej wszystkie przed艂o偶one s膮dowi dokumenty zachowuje u siebie w przechowaniu superarbiter.

Art. 164.

S膮dowi honorowemu jako takiemu, oraz jego poszczeg贸lnym cz艂onkom nie wolno wdawa膰 si臋 w polemik臋 albo zajmowa膰 stanowiska w jakiejkolwiek sprawie, maj膮cej cho膰by po艣redni zwi膮zek z kwesti膮 sporn膮 lub samym zaj艣ciem, kt贸re ma by膰 przedmiotem orzeczenia s膮du honorowego.

Art. 165.

R贸wnie偶 nie wolno s膮dowi honorowemu, wzgl臋dnie jego przewodnicz膮cemu, udziela膰 upomnie艅 lub nagan sekundantom obecnym na posiedzeniach s膮du z powodu ich zachowania si臋 – poniewa偶 sekundanci nie stoj膮 w 偶adnym stosunku podrz臋dnym do s膮du honorowego.

Art. 166.

Wyj膮tkow膮 odmian膮 s膮d贸w honorowych s膮 tzw. jednostronne s膮dy honorowe, w kt贸rych zasiadaj膮 przedstawiciele tylko jednej ze stron.

Art. 167.

Jednostronny s膮d honorowy mo偶na ukonstytuowa膰 tylko w贸wczas, je偶eli jedna ze stron, kt贸ra w toku pertraktacji honorowych zakwestionowa艂a honorowo艣膰 swego przeciwnika, uchyla si臋 od podtrzymania zarzutu przed zwyk艂ym s膮dem honorowym, albo z g贸ry nie chce uzna膰 autorytetu s膮du honorowego lub wreszcie w jakikolwiek spos贸b stara si臋 unikn膮膰 zwo艂ania s膮du honorowego i rozstrzygni臋cia tego偶.

Art. 168.

W razie takiego zachowania si臋 osoby podnosz膮cej zarzut niehonorowo艣ci, winni sekundanci osoby, kt贸rej honorowo艣膰 zakwestionowano, spisa膰 protok贸艂 jednostronny z dok艂adnym przedstawieniem stanu rzeczy, za艣 zachowanie si臋 przeciwnika napi臋tnowa膰 jako uchylenie si臋 od dania wzgl臋dnie 偶膮dania satysfakcji honorowej, zale偶nie czy dopuszcza si臋 tego strona obra偶ona, czy obra偶aj膮ca.

Art. 169.

Jakkolwiek za艂atwienie sprawy wedle art. 168, jest wystarczaj膮cym, to jednak jest rzecz膮 wskazan膮, aby zast臋pcy osoby, kt贸rej honorowo艣膰 zakwestionowano, opr贸cz spisania jednostronnego protok贸艂u zwo艂ali s膮d honorowy, sk艂adaj膮cy si臋 z cz艂onk贸w jedynie przez nich mianowanych i tym偶e przed艂o偶yli w zapisie zarzut, kt贸ry postawi艂 ich klientowi przeciwnik, uchylaj膮cy si臋 nast臋pnie od podtrzymania tych偶e przed s膮dem honorowym.

Art. 170.

Z uwagi na jednostronno艣膰 w mianowaniu s臋dzi贸w honorowych do jednostronnego s膮du, powinny by膰 nimi osoby starsze, zajmuj膮ce znaczniejsze stanowiska spo艂eczne, daj膮ce swoimi nazwiskami gwarancj臋, i偶 orzeczenie b臋dzie autorytetem.

Art. 171.

S膮d honorowy jednostronny sk艂ada si臋 z 4 cz艂onk贸w, kt贸rzy dopiero w razie r贸wno艣ci g艂os贸w wybieraj膮 spoza siebie pi膮tego, jako przewodnicz膮cego.

Art. 172.

Jednostronnemu s膮dowi honorowemu przys艂uguje prawo wezwa膰 stron臋 uchylaj膮c膮 si臋 od podtrzymywania zarzut贸w, do jawienia si臋 przed s膮dem i przed艂o偶enia wszystkich danych na podstawie kt贸rych zarzut podnios艂a. W razie nie jawienia si臋 tej偶e przeprowadza s膮d post臋powanie bez jej wsp贸艂udzia艂u, wyczerpuj膮c ca艂y znany, b臋d膮cy do jego dyspozycji materia艂 dowodowy, przestrzegaj膮c wszystkich przepis贸w, odnosz膮cych si臋 do zwyczajnego s膮du honorowego.

Orzeczenie takiego s膮du jest r贸wnoznaczne z orzeczeniem s膮du dwustronnego.

Art. 173.

Obowi膮zkiem ka偶dego honorowego cz艂owieka jest zjawienie si臋 przed s膮dem honorowym na tego偶 wezwanie, nawet w sprawach oboj臋tnych lub przykrych, i s艂u偶y膰 mu zeznaniami wedle najlepszej woli i wiedzy.

Art. 174.

O ile zostanie udowodnionym, i偶 dana osoba przes艂uchana przed s膮dem honorowym zezna艂a nieprawd臋 – zostaje wykre艣lon膮 ze spo艂eczno艣ci ludzi honorowych.

Zbyteczne jest odbieranie od zeznaj膮cych s艂owa honoru, i偶 b臋d膮 zeznawa膰 prawd臋.

 

ROZDZIA艁 X. S膮dy rozjemcze

Art. 175.

We wszystkich wypadkach, w kt贸rych pomi臋dzy sekundantami zachodzi niezgoda zapatrywa艅, nie dotycz膮ca ani zdolno艣ci honorowej jednej ze stron, ani sposobu interpretowania postanowie艅 kodeksu honorowego – r贸偶nic臋 zda艅 rozstrzyga s膮d rozjemczy.

Art. 176.

O ile r贸偶nica zda艅 dotyczy wyboru broni, s膮d taki nazywa si臋 s膮dem dla oznaczania broni.

Art. 177.

S膮d rozjemczy sk艂ada si臋 z sekundant贸w stron obu, kt贸rzy na wsp贸lnym posiedzeniu wybieraj膮 spoza swego grona osob臋 pi膮t膮, kt贸ra sp贸r rozstrzyga. W razie niemo偶no艣ci porozumienia si臋 co do osoby s臋dziego rozjemczego, uk艂adaj膮 terno, jak przy wyborze superarbitra, i losowaniem rozstrzygaj膮.

Art. 178.

Osoba s臋dziego rozjemczego winna by膰 nieskaziteln膮 i nie interesowan膮 nawet po艣rednio w sporze. Pr贸cz tego, s臋dzia rozjemczy winien cieszy膰 si臋 zaufaniem obu stron oraz zajmowa膰 znaczniejsze stanowisko spo艂eczne.

Art. 179.

Orzeczenie s膮du rozjemczego zapada przez decyzj臋 s臋dziego rozjemczego, jest definitywne i nieodwo艂alne. Obie strony musz膮 mu si臋 podda膰 bezwzgl臋dnie, za艣 strona uchylaj膮ca si臋 od wykonania orzeczenia s膮du rozjemczego uprawnia przeciwnika do zerwania rokowa艅 i spisania jednostronnego protoko艂u.

Art. 180.

Orzeczenie s膮du rozjemczego musi by膰 pisemne, w dw贸ch egzemplarzach sporz膮dzone i ka偶dej ze stron dor臋czone Orzeczenie podpisuje tylko s臋dzia rozjemczy.

Art. 181.

Spos贸b post臋powania przed s膮dem rozjemczym reguluj膮 analogiczne postanowienia odnosz膮ce si臋 do s膮du honorowego.

Art. 182.

W szczeg贸lno艣ci podstaw膮 rozstrzygni臋cia s膮du rozjemczego jest zapis, obejmuj膮cy we formie pytania kwesti臋 sporn膮 – a s臋dziemu rozjemczemu nie wolno nic ponad to orzec, co strony w zapisie przedstawiaj膮 do rozstrzygni臋cia.

Art. 183.

Orzeczenie s膮du rozjemczego nie tworzy prejudykatu dla innych analogicznych wypadk贸w.

 

ROZDZIA艁 XI. Zast臋pstwo w pojedynku

Art. 184.

Jest zasad膮 kodeksu honorowego, i偶 ka偶da osobista zniewaga mo偶e by膰 dochodzona jedynie przez osob臋, kt贸r膮 dotyka, przeciw tej osobie, kt贸ra si臋 jej dopu艣ci艂a. Jednakowo偶 ta zasada dopuszcza kilka, tutaj wyczerpuj膮co wyliczonych, wyj膮tk贸w zast臋pstwa w pojedynku, a to z tego powodu, by unikn膮膰 wi臋kszego z艂a lub z uwagi na zasady rycersko艣ci.

Art. 185.

I tak za ojca mo偶e wyst膮pi膰 syn je偶eli:

1. ojciec jest kalek膮 lub niezdolny fizycznie do w艂adania broni膮;

2. ojciec przekroczy艂 60 lat 偶ycia;

3. o ile przeciwnik ojca jest bli偶szy wiekiem synowi ni偶 ojcu.

Te wszystkie trzy wyszczeg贸lnione wypadki zast臋pstwa s膮 dozwolone tylko w贸wczas, je偶eli ojciec jest stron膮 obra偶on膮.

Uwaga. Niekt贸rzy autorowie np. Gelli, przyznaj膮 synowi bez wzgl臋du na wiek przeciwnika prawo zast臋powania ojca.

Art. 186.

O ile ojciec zniewa偶aj膮cy s艂ownie przeciwnika zostanie przez niego czynnie zniewa偶ony – natenczas syn zniewa偶onego ojca bez wzgl臋du na postanowienie poprzedniego artyku艂u ma prawo zast膮pienia ojca w pojedynku.

Art. 187.

Je偶eli ojciec jest obrazicielem, nie przys艂uguje synowi prawo zast臋pstwa.

Art. 188.

Pod tymi samymi warunkami, jak syn w miejsce ojca, zast膮pi膰 mo偶e wnuk obra偶onego dziadka, skoro ten偶e nie ma 偶adnego syna zdolnego do zast膮pienia.

Art. 189.

Starszy brat albo ojciec mog膮 zast膮pi膰 w pojedynku ma艂oletniego brata wzgl臋dnie syna, o ile temu偶 odm贸wiono satysfakcji z powodu ma艂oletno艣ci. O ile ma艂oletni jest obrazicielem, to tego rodzaju zast臋pstwo nie mo偶e mie膰 miejsca.

Art. 190.

Zast臋pstwo za przyjaciela dozwolone jest w nast臋puj膮cych wypadkach;

a) je偶eli obra偶ony przyjaciel jest ma艂oletni, obra偶aj膮cy za艣 pe艂noletni;

b) je偶eli obra偶ony przyjaciel fizycznie nie jest zdolny do dochodzenia swej krzywdy z broni膮 w r臋ku (jest chory, kaleka), a nie ma ojca ani brata lub syna, kt贸rzy by mogli go zast膮pi膰;

c) je偶eli obraziciel dopu艣ci艂 si臋 obrazy pod nieobecno艣膰 przyjaciela i na pierwsze wezwanie obro艅cy tego偶 zniewagi nie cofa.

Art. 191.

Zast臋pstwo przyjaciela musi by膰 przez obraziciela uznane i dlatego sekundanci winni od tego偶 偶膮da膰 odno艣nego pisemnego o艣wiadczenia. O艣wiadczenie to jest konieczne dlatego, poniewa偶 zast臋puj膮cy wchodzi we wszelkie prawa przys艂uguj膮ce obra偶onemu.

Art. 192.

Ka偶da obraza kobiety godzi w jej naturalnego obro艅c臋, kt贸remu przys艂uguje prawo poci膮gni臋cia obraziciela do odpowiedzialno艣ci honorowej. Na tej podstawie przys艂uguj膮 m臋偶czyznom nast臋puj膮ce zast臋pstwa w obronie czci kobiety;

a) m臋偶owi w obronie czci 偶ony;

b) bratu, ojcu, wnukowi, wujowi, siostrze艅cowi lub szwagrowi o ile jest niezam臋偶n膮, wdow膮, lub rozwiedzion膮 z m臋偶em;

c) wszystkie osoby pod b) wymienione, je偶eli kobieta zam臋偶na nie 偶yje z m臋偶em, cho膰by 贸w przebywa艂 nawet w tej samej miejscowo艣ci;

d) gospodarz domu, je偶eli u niego zniewaga kobiety mia艂a miejsce, i o ile by艂 on przy tym obecny;

e) w ka偶dym innym wypadku m臋偶czyzna, kt贸ry jej towarzyszy, a gdy ich jest kilku – najm艂odszy z nich;

f) m臋偶czyzna kt贸ry prowadzi kobiet臋 pod r臋k臋 – nawet w贸wczas, gdy obecni s膮 przy tym krewni obra偶onej.

Art. 193.

Za obraz臋 wyrz膮dzon膮 przez kobiet臋 odpowiedzialni s膮 m臋偶czy藕ni w tym samym porz膮dku, kt贸ry powy偶sze artyku艂y okre艣li艂y.

Art. 194.

Kwestie sporne mi臋dzy zast臋pcami, czy w danym wypadku dopuszczalne jest zast臋pstwo, rozstrzyga s膮d rozjemczy.

Art. 195.

Je偶eli obraziciel uchyla si臋 od dania satysfakcji prawnie zast臋puj膮cemu natenczas zast臋pcy tego偶 s膮 uprawnieni do spisania jednostronnego protok贸艂u a stanowisko obraziciela zakwalifikowa膰 jako odmow臋 dania satysfakcji.

Protok贸艂 taki zale偶nie od okoliczno艣ci mo偶na opublikowa膰.

 

Cz臋艣膰 druga – Pojedynek

Trudno twierdzi膰, aby niemiecka kultura w kwestii pojedynku przynios艂a nam jakiekolwiek elementy dodatnie i a偶eby w jakikolwiekb膮d藕 spos贸b w tej dziedzinie przejawi艂a si臋 dodatnim wp艂ywem na nasze spo艂ecze艅stwo. Rozwielmo偶nienie si臋 w ostatnich przed wojn膮 latach 艣miesznych dziecinnie zwyczaj贸w burszowskich, 鈥瀞prawy honorowe” na zawo艂anie i obstalunek, oraz wprowadzenie niemieckiego sposobu patrzenia na pojedynek jako na mensur臋 pozwalaj膮c膮 na nieszkodliwy upust krwi gor膮cej m艂odzie偶y – to wszystko powodowa艂o spisywanie warunk贸w pojedynku w sprawach najb艂achszych, kt贸rych powodem by艂o ostre spojrzenie no i knajpa.

Pojedynek jest nadto powa偶n膮 rzecz膮, by go sprowadza膰 do poziomu sportowej zabawy uniwersyteckiej, a nadto niebezpieczn膮, by ni膮 ko艅czy膰 ka偶d膮 spraw臋 honorow膮, kt贸rej pow贸d kwalifikuje si臋 raczej do humorystycznego pisma.

Te nalecia艂o艣ci niemieckie winne z polskiego zwyczaju honorowego raz na zawsze ust膮pi膰 i dlatego tak jak z jednej strony, udzielaj膮c wskaz贸wek sekundantom, polecamy im jak najsilniej gor膮c膮 trosk臋 o pokojowe za艂atwienie sprawy – tak z drugiej strony, w razie gdyby uznali pokojowe zako艅czenie za niedopuszczalne, natenczas z naciskiem podkre艣lamy, i偶 pojedynek winien si臋 odby膰 na warunkach ostrych, kt贸reby nie dopu艣ci艂yby do obni偶ania tego odwiecznego zjawiska spo艂ecznego do poziomu zabawki kilku, mniej lub wi臋cej lekkomy艣lnych ludzi.

I to jest najwa偶niejsza zasada, na kt贸r膮 winni baczy膰 sekundanci.

 

ROZDZIA艁 XII. Usi艂owania pojednawcze

Art. 196.

Sekundanci s膮 zobowi膮zani nie pomin膮膰 偶adnej sposobno艣ci ani drogi, kt贸ra by mog艂a doprowadzi膰 do pokojowego zako艅czenia sporu.

Art. 197.

Sekundanci winni pami臋ta膰, i偶 godno艣膰 ich jest w pierwszym rz臋dzie godno艣ci膮 pokojow膮 i dlatego jako przyjaciele mocodawcy, winni wp艂ywa膰 na niego w kierunku z艂agodzenia jego zapatrywa艅 rozognionych 艣wie偶膮 zniewag膮, wzgl臋dnie zaj艣ciem.

Art. 198.

Bezwarunkowo wyst臋puj膮 sekundanci przeciw godno艣ci ich zadania, skoro ze swej strony czyni膮 trudno艣ci w pokojowym za艂atwienie sporu, nie pomn膮c, i偶 pierwszym obowi膮zkiem sekundant贸w jest wystaranie si臋 o pokojow膮 satysfakcj臋 dla obra偶onego.

Art. 199.

Sekundantom nie wolno spisa膰 warunk贸w or臋偶nego spotkania w贸wczas, je偶eli zatarg spowodowa艂o b艂ahe zdarzenie, lub kiedy ca艂e zaj艣cie polega na nieporozumieniu. Sekundantom nie wolno spisa膰 warunk贸w or臋偶nego spotkania nawet w贸wczas, gdy jedna albo obie strony usilnie sobie tego 偶ycz膮.

W tego rodzaju wypadkach, kt贸re bezwarunkowo pokojowo nale偶y za艂atwi膰, jest zobowi膮zany obra偶ony ofiarowane mu przez obraziciela zado艣膰uczynienie przyj膮膰 (zaprzeczenie, odwo艂anie, usprawiedliwienie lub przeproszenie) o ile zast臋pcy obra偶onego uwa偶aj膮 je za wystarczaj膮ce. W razie odrzucenia takiego zado艣膰uczynienia traci obra偶ony prawa obra偶onego.

Art. 200.

R贸wnie偶 w powa偶niejszych wypadkach jest obowi膮zkiem sekundant贸w uczyni膰 wszystko, by mi臋dzy przeciwnikami doprowadzi膰 do pokojowego porozumienia. W szczeg贸lno艣ci, winni sekundanci w takich wypadkach przedk艂ada膰 obrazicielowi, 偶e honorowym wyj艣ciem dla niego jako gentlemana b臋dzie da膰 pokojow膮 satysfakcj臋 obra偶onemu, kt贸remu wyrz膮dzi艂 krzywd臋 – zamiast nara偶ania go na niebezpiecze艅stwo starcia z broni膮. Zast臋pcy za艣 obra偶onego winni wyt艂umaczy膰 temu偶, i偶 dawana przez obraziciela satysfakcja jest najzupe艂niej wystarczaj膮c膮 i 偶e w 偶aden spos贸b tego rodzaju za艂atwienie sporu godno艣ci obra偶onego nie naruszy.

Art. 201.

Na wsp贸lnym posiedzeniu orzekaj膮 obustronni zast臋pcy, kt贸rej ze stron nale偶y przyzna膰 prawa obra偶onego, wzgl臋dnie o ile zachodz膮 zniewagi obop贸lne, kt贸ra ci臋偶ej zosta艂a obra偶on膮. Orzekaj膮 tak偶e spos贸b, form臋 i brzmienie satysfakcji, kt贸r膮 winien da膰 obraziciel – a przy tym baczy膰 winni, aby z jednej strony pokrzywdzony otrzyma艂 ca艂kowite zado艣膰uczynienie, a po wt贸re, aby forma i tre艣膰 zado艣膰uczynienia nie by艂y dla obraziciela tak upokarzaj膮ce, i偶 by je musia艂 odrzuci膰.

Art. 202.

Je偶eli sekundantom uda si臋 pokojowo zako艅czy膰 sp贸r, natenczas spisuj膮 w dw贸ch egzemplarzach protok贸艂 zawieraj膮cy:

1. opisanie powodu wyzwania;

2. jednomy艣lne stwierdzenie sekundant贸w, i偶 uznali za wskazane za艂atwi膰 sp贸r pokojowo;

3. wszystkie czynno艣ci, kt贸re przedsi臋brali do pokojowego za艂atwienia sprawy, oraz ewentualne orzeczenie s膮du honorowego lub rozjemczego;

4. tre艣膰 o艣wiadczenia, kt贸re sk艂ada obraziciel to o艣wiadczenie i偶 obra偶ony owo o艣wiadczenie przyjmuje;

5. jednomy艣lne twierdzenie, i偶 sp贸r dla obu stron honorowo zosta艂 za艂atwiony;

6. podpisy czterech sekundant贸w.

Ka偶da ze stron otrzymuje jeden egzemplarz protoko艂u.

Art. 203.

Je偶eli sekundanci nie mog膮 si臋 zgodzi膰 co do pokojowego za艂atwienia sprawy, lub zgadzaj膮c si臋 na nie, s膮 niezgodni co do tre艣ci o艣wiadczenia, kt贸re z艂o偶y膰 winien obraziciel – natenczas winni odwo艂a膰 si臋 do orzeczenia s膮du rozjemczego.

Art. 204.

Je偶eli jedna ze stron czuje si臋 pokrzywdzona na honorze za艂atwieniem pokojowym sprawy, winna odwo艂a膰 si臋 do s膮du honorowego, kt贸ry rozstrzygnie kwestie definitywnie.

Art. 205.

Tego rodzaju protest przeciw honorowemu za艂atwieniu sprawy nale偶y pisemnie na r臋ce obustronnych zast臋pc贸w wnie艣膰 a to w przeci膮gu 24 godzin licz膮c od chwili dor臋czenia protoko艂u.

Art. 206.

Sekundanci powiadomieni o procesie zejd膮 si臋 na wsp贸lnym posiedzeniu, na kt贸rym zamianuj膮 s臋dzi贸w honorowych, oraz przed艂o偶膮 sporny protok贸艂 jako zapis temu s膮dowi.

Art. 207.

Przez za艂o偶enie protestu nie mog膮 si臋 czu膰 sekundanci obra偶onymi – tym wi臋cej – poci膮gn膮膰 stron臋 zak艂adaj膮c膮 protest do zado艣膰uczynienia.

 

ROZDZIA艁 XIII. O zdolno艣ci pojedynkowej

Art. 208.

W zasadzie ka偶da osoba, zdolna do dawania i 偶膮dania satysfakcji honorowej, mo偶e bra膰 udzia艂 czynny w or臋偶nej walce. Zasada niniejsza dopuszcza szereg wyj膮tk贸w.

Art. 209.

Ma艂oletniemu jest zabronione u偶ywanie broni. Kto wi臋c przez ma艂oletniego zostanie obra偶ony, mo偶e obraz臋 pozostawi膰 bez reakcji lub odda膰 spraw臋 s膮dowi karnemu.

Art. 210.

Je偶eli ma艂oletni zostanie obra偶ony, a obrazicielem jest cz艂owiek pe艂noletni, natenczas mo偶e mie膰 miejsce zast臋pstwo wedle art. 189 i 190.

Art. 211.

O ile ma艂oletni zosta艂 czynnie zniewa偶ony, natenczas mo偶e wyzwa膰 obraziciela w przeci膮gu 24 godzin od chwili zniewa偶enia licz膮c, jednak偶e pojedynek mo偶liwy jest dopiero po doj艣ciu obra偶onego do pe艂noletno艣ci – przy czym obraziciel musi zgodzi膰 si臋 na tego rodzaju zw艂ok臋.

Art. 212.

W zasadzie wszystkie osoby pe艂noletnie do 60 roku 偶ycia s膮 faktycznie zdolne do pojedynku. Poniewa偶 jednak ci臋偶ar staro艣ci nigdy r贸wnonomiernie nie obci膮偶a – zatem zadaniem sekundant贸w b臋dzie bada膰 w ka偶dym poszczeg贸lnym wypadku fizyczne w艂a艣ciwo艣ci stron. Poniewa偶 tak, jak z jednej strony zdarzy膰 si臋 mo偶e, i偶 osoba, kt贸ra dawno 60 lat 偶ycia przekroczy艂a, cieszy si臋 zdrowiem pozwalaj膮cym jej walczy膰 z broni膮 w r臋ku, tak z drugiej strony mo偶e zaj艣膰 wypadek tak szybkiego starzenia si臋, i偶 cz艂owiek nie licz膮cy 60 lat 偶ycia z broni膮 w r臋ku stan膮膰 nie mo偶e.

Art. 213.

Ka偶d膮 fizyczn膮 niezdolno艣膰 do w艂adania broni膮, spowodowan膮 czy to wiekiem, czy kalectwem, nale偶y zaraz podnie艣膰 przy otrzymanym wyzwaniu wzgl臋dnie przy wyzwaniu. Tego rodzaju o艣wiadczenie musi by膰 stwierdzone przez lekarza, na kt贸rego osob臋 zgodz膮 si臋 obie strony.

Art. 214.

W jednym tylko wypadku musi cz艂owiek u艂omny stan膮膰 do starcia or臋偶nego, a to w贸wczas, je偶eli powodem zaj艣cia jest zniewaga czynna wyrz膮dzona przez u艂omnego.

Uwaga: Francuscy autorowie nak艂adaj膮 na u艂omnych obowi膮zki satysfakcji z broni膮 w r臋ku nawet w贸wczas, je艣li u艂omny dopu艣ci艂 si臋 s艂ownej zniewagi.

Art. 215.

Nast臋puj膮cym osobom zabroniony jest pojedynek:

1. mi臋dzy ojcem a synem;

2. mi臋dzy bra膰mi, wzgl臋dnie bra膰mi przyrodnimi;

3. mi臋dzy wujem a siostrze艅cem;

4. mi臋dzy te艣ciem a zi臋ciem;

5: mi臋dzy spokrewnionymi w pierwszym stopniu;

6. z ma艂oletnim;

7. osobie, kt贸ra dopu艣ci艂a si臋 poprzednio z艂amania regu艂 pojedynkowych;

8. krewnemu, przyjacielowi lub sekundantowi, kt贸ry pragnie zaj膮膰 miejsce osoby ci臋偶ko rannej lub zabitej w pojedynku kt贸ry mia艂 honorowy przebieg;

9. sekundantowi, kt贸ry chce stan膮膰 zamiast swego klienta, kt贸ry na placu si臋 nie jawi艂;

10. osobie prowokuj膮cej pojedynki;

11. d艂u偶nikowi przeciw wierzycielowi tak d艂ugo, dop贸ki d艂ugu nie ui艣ci艂, albo uiszczenie tego przed walk膮 zabezpieczy艂, wyj膮wszy wypadek i偶 wierzyciel zaj艣cie sprowokowa艂;

12. wszystkim w art. 8 wymienionym osobnikom.

 

ROZDZIA艁 XIV. Wyb贸r broni

Art. 216.

O ile pokojowe usi艂owania sekundant贸w nie odnios膮 skutku, natenczas winni oni raz jeszcze dok艂adnie ustali膰 stan faktyczny, zbada膰 szczeg贸艂owo zdolno艣膰 honorow膮 stron, oraz przyst膮pi膰 do wyboru broni.

Art. 217.

Obra偶onemu przys艂uguje zawsze prawo swobodnego wyboru legalnej broni pojedynkowej.

Obrazicielowi nie wolno odrzuci膰 broni tak wybranej.

Uwaga: Wprost nadu偶yciem nale偶y nazywa膰 grasuj膮cy w niekt贸rych okolicach Polski zwyczaj uprawniaj膮cy wyzwanego do wyboru broni. Nies艂ychany 贸w usus zakrad艂 si臋 do nas zdaje si臋 z niekt贸rych po艂udniowo-niemieckich okolic, gdzie ma bardzo star膮 tradycj臋. Genez膮 za艣 jego jest 艣redniowieczne rozporz膮dzenie Fryderyka Barbarosy, przyznaj膮ce wyzwanemu prawo wyboru miejsca, czasu, broni i s臋dziego spotkania.

Jednakowo偶 ju偶 prawo longobardzkie, kt贸re pojedynek uznawa艂o za 艣rodek dowodowy przed s膮dem, prawo oznaczania czasu i miejsca nadaje s臋dziemu, za艣 wyzwanemu wyb贸r broni:

Art. 218.

Honorow膮 broni膮 s膮:

1 szabla;

2. szpada;

3. pistolet.

呕adnej innej broni przy pojedynku u偶ywa膰 nie wolno.

Art. 219.

Wyj膮tkowo, o ile obra偶onym jest cudzoziemiec, w kt贸rego kraju jest inna bro艅 honorowa w u偶yciu, ma prawo w razie, je偶eli czynnie zosta艂 zniewa偶ony 偶膮da膰 pojedynku na bro艅 w jego kraju u偶ywan膮 i wed艂ug tamtejszych zasad. obraziciel od wyboru takiej broni nie mo偶e si臋 uchyli膰.

Art. 220.

Je偶eli przeciwna strona tego, kt贸ry jako obra偶ony upowa偶niony jest do wyboru broni, na bro艅 oznaczon膮 nie chce si臋 zgodzi膰 – w贸wczas obustronni zast臋pcy winni ow膮 kwesti臋 sporn膮 przed艂o偶y膰 s膮dowi rozjemczemu do rozstrzygni臋cia (s膮d do oznaczania broni)…

Art. 221.

Sekundantom wolno odrzuci膰 szabl臋 lub szpad臋, je艣li rozchodzi si臋 o osob臋, kt贸ra dla swej u艂omno艣ci nie mo偶e tak膮 broni膮 walczy膰.

Art. 222.

O ile sekundanci nie s膮 zgodni – pod贸wczas w nast臋puj膮cych wypadkach oznacza si臋 bro艅 przez losowanie:

a) je艣li na zwyk艂膮 niegrzeczno艣膰 lub niew艂a艣ciwo艣膰 zareagowa艂 obra偶ony obraz膮 tak, i偶 obaj przeciwnicy czuj膮 si臋 obra偶onymi, jak w tych wszystkich wypadkach w kt贸rych osoba naprz贸d obra偶ona odpowiedzia艂a obraz膮 ci臋偶sz膮;

b) je艣li obra偶ony nie chcia艂 przyj膮膰 usprawiedliwienia i przeproszenia, wyj膮wszy i偶 zniewag臋 tworzy艂o czynne zniewa偶enie, obraza honoru wyzwaj膮cego lub obraza czci tego偶 familii (w tych wszystkich wypadkach usprawiedliwienie w og贸le nie jest dopuszczalne);

c) je偶eli ze wzgl臋d贸w dyskrecji pow贸d zatarg贸w nie jest znany.

Art. 223.

Nie wolno fachowemu szermierzowi pos艂ugiwa膰 si臋 w pojedynku bia艂膮 broni膮, i偶 zosta艂 czynnie zniewa偶ony albo zniewaga s艂owna obra偶a jego honor lub cze艣膰 familii.

Art. 224.

O ile obie strony s膮 zawodowymi szermierzami przepis artyku艂u poprzedniego nie obowi膮zuje.

Art. 225.

Je偶eli przeciwnik zawodowego szermierza o艣wiadcza, i偶 mimo to pragnie walczy膰 na bia艂膮 bro艅, natenczas jego sekundanci musz膮 wystara膰 si臋 o pisemne o艣wiadczenie przyjaci贸艂 tej osoby oraz ludzi bieg艂ych w szermierce, stwierdzaj膮ce wybitn膮 umiej臋tno艣膰 we w艂adaniu szabl膮 u osoby maj膮cej zawodowego szermierza za przeciwnika.

 

ROZDZIA艁 XV. Warunki w pojedynku

Art. 226.

Warunkami pojedynku nazywamy te wszystkie regu艂y maj膮ce regulowa膰 pojedynki, kt贸re kodeks honorowy pozostawia swobodnemu ustaleniu sekundant贸w.

Art. 227.

Sekundanci obra偶onego, o ile przysz艂o do spisywania warunk贸w pojedynku, maj膮 baczy膰, aby wykorzystane zosta艂y wszystkie uprawnienia, kt贸re fakt zniewagi nada艂 obra偶onemu – a r贸wnocze艣nie wesp贸艂 z sekundantami obraziciela maj膮 rozstrzyga膰, jaka cz臋艣膰 praw w my艣l postanowie艅 kodeksu honorowego ma przypa艣膰 obrazicielowi – o ile obie strony w r贸wnej mierze zaj艣cia nie zawini艂y (np. obop贸lna zniewaga, przy czym l偶ejsza poci膮gn臋艂a za sob膮 ci臋偶sz膮).

Art. 228.

Przy spisywaniu warunk贸w nie wolno sekundantom kieruj膮cym si臋 fa艂szyw膮 wielkoduszno艣ci膮 zrzec si臋 cz臋艣ci lub wszystkich praw przys艂uguj膮cych ich klientowi przy pojedynku. Powinni bowiem pami臋ta膰, i偶 w艂a艣nie ich obowi膮zkiem jest baczy膰, by klient ich m贸g艂 korzysta膰 ze wszystkich praw honorowych temu偶 przys艂uguj膮cych ze wzgl臋du na charakter zaj艣cia, b臋d膮cego powodem spotkania.

Art. 229.

Spo艣r贸d warunk贸w spotkania sekundanci winni naprz贸d ustali膰, czy pojedynek ma si臋 odby膰 do pierwszej lub drugiej krwi, czy te偶 do zupe艂nej niezdolno艣ci pojedynkowej.

Przy pojedynku na pistolety winni okre艣li膰, ilokrotnie ma nast膮pi膰 wymiana strza艂贸w i inne okoliczno艣ci wyszczeg贸lnione w rozdziale o pojedynku na pistolety.

Art. 230.

Przy spisywaniu warunk贸w starcia nale偶y o ile mo偶no艣ci unika膰 warunku pierwszej krwi -skoro tego rodzaju warunek sprowadza pojedynek do rz臋du zabawy, w kt贸rej lekkie zadra艣ni臋cie daje mo偶no艣膰 uchodzenia za taniego bohatera.

Nie wolno spisywa膰 w warunkach pojedynku: a偶 do 艣mierci jednego z walcz膮cych.

Art. 231.

Przy wszystkich zniewagach czynnych, zniewagach honoru wyzywaj膮cego, czci jego familii lub kobiety – warunki winny opiewa膰: do zupe艂nej niezdolno艣ci pojedynkowej.

Art. 232.

Nast臋pnie nale偶y w warunkach ustali膰, czy dozwolone jest u偶ywanie sztych贸w.

Jest zasad膮, 偶e o ile w warunkach starcia nie postanowiono inaczej, lub kwestii tej nie rozstrzygni臋to – sztychy s膮 niedopuszczalne.

Art. 233.

Je偶eli zatem o sztychach nie ma wzmianki w warunkach starcia, prowadz膮cy pojedynek winien pouczy膰 walcz膮cych o niedopuszczalno艣ci u偶ywania sztych贸w.

Niedopuszczenie w pojedynku sztych贸w poci膮ga za sob膮 r贸wnocze艣nie niedopuszczenie obrony sztychowej – 鈥濻tichparade”.

Art. 234.

Sekundanci powinni okre艣li膰 dalej rodzaje dopuszczalnych w danym pojedynku banda偶y. Banda偶e mog膮 by膰 nast臋puj膮ce:

a) banda偶 szyjny;

b) axilaris;

b) puls na przegubie i przedramieniu;

c) d) brzuszny.

Art. 235.

Sekundantom nie wolno zgodzi膰 si臋 na inny spos贸b banda偶owania dla jednej, inny dla drugiej strony. Banda偶e musz膮 by膰 ilo艣ciowo i jako艣ciowo u obu stron jednakowe.

Art. 236.

Dopuszczenie banda偶y stanowi zawsze z艂agodzenie warunk贸w starcia. Wyj膮tek stanowi banda偶owanie pulsu na przegubie i przedramieniu, kt贸re jest wa偶nym obostrzeniem warunk贸w.

Art. 237.

Zamiast banda偶owania przedramienia i pulsu na przegubie dozwolonym jest u偶ycie r臋kawicy fechtunkowej.

Zawsze wolno stronom u偶ywa膰 glace-r臋kawiczki.

Art. 238.

Poniewa偶 do pojedynku przynosi ka偶da ze stron jedn膮 par臋 broni, w艂a艣ciwej do maj膮cego odby膰 si臋 starcia, przeto sekundanci przy spisywaniu warunk贸w musz膮 orzec, czyj膮 broni膮 walka b臋dzie toczon膮, ewentualnie pozostawiaj膮 wyb贸r tej偶e pozostawi膰 losowaniu.

Art. 239.

O ile jedna ze stron u偶ywa lewej r臋ki przy szermierce i lew膮 r臋k膮 ma zamiar pos艂ugiwa膰 si臋 w starciu, natenczas nale偶y fakt 贸w we warunkach wyszczeg贸lni膰 oraz uzyska膰 zgod臋 na to strony przeciwnej sekundant贸w.

Art. 240.

R贸wnocze艣nie obowi膮zani s膮 sekundanci do imiennego oznaczania osoby, maj膮cej pojedynek prowadzi膰.

Art. 241.

Wreszcie w warunkach starcia oznaczy膰 nale偶y czas i miejsce spotkania – przy czym w zasadzie pojedynek winien si臋 odby膰 nie wcze艣niej jak w 12 godzin, a nie p贸藕niej jak 48 godzin licz膮c od chwili spisania warunk贸w pojedynku.

Art. 242.

Pojedynek, bezpo艣rednio po obrazie odby膰 si臋 maj膮cy, jest niedozwolony.

Art. 243.

Pomi臋dzy warunkami nale偶y umie艣ci膰 r贸wnie偶 wa偶ne rozstrzygni臋cie: czy lekarze przy orzekaniu niezdolno艣ci stron do walki, niezdolno艣ci spowodowanej zranieniem – maj膮 w tej kwestii g艂os decyduj膮cy czy doradczy.

Art. 244.

O ile warunki pojedynku opiewaj膮 do niezdolno艣ci pojedynkowej jednej ze stron, natenczas warunki pojedynku musz膮 rozstrzyga膰 kwesti臋, czy jeden z walcz膮cych raniony w r臋k臋 uprawniony jest do dalszego walczenia drug膮 r臋k膮.

Art. 245.

W warunkach starcia nale偶y r贸wnie偶 oznaczy膰, co jaki czas dopuszczalne s膮 pauzy w starciu i jak d艂ugie. Pauzy mog膮 trwa膰 od 1-10 minut.

 

ROZDZIA艁 XVI. Teren walk

Art. 246.

Dalszym obowi膮zkiem obustronnych sekundant贸w jest uprzednie oznaczenie miejsca, na kt贸rym pojedynek ma si臋 odby膰.

Art. 247.

Wielko艣膰 miejsca walki ma wynosi膰:

a) przy pojedynku na szable 15 m d艂ugo艣ci i co najmniej 6 m szeroko艣ci – przy czym znaczny rozmiar d艂ugo艣ci t艂umaczy si臋 odskokami, koniecznymi przy w艂oskiej szkole fechtunku:

b) przy pojedynku na pistolety miejsce starcia mo偶e mie膰 39-24 m, a co najmniej 12 m d艂ugo艣ci. Kr贸tsza odleg艂o艣膰 wymiany strza艂贸w jest niedopuszczalna, (12 m oznacza si臋 za pomoc膮 16 krok贸w doros艂ego m臋偶czyzny).

Art. 248.

Miejsce, na kt贸rym pojedynek ma si臋 odby膰, musi by膰 bezwarunkowo r贸wne, a o ile na jego przestrzeni znajduj膮 si臋 nier贸wno艣ci, to musz膮 by膰 tak nieznaczne, by 偶aden z walcz膮cych nie m贸g艂 si臋 na nich potkn膮膰, a tym bardziej upa艣膰.

O ile miejscem pojedynku jest sala o pod艂odze drewnianej lub kamiennej, natenczas przeciwnicy winni podeszwy obuwia posypa膰 obficie kalafoni膮, kt贸r膮 r贸wnie偶 nale偶y posypa膰 ca艂膮 przestrze艅, maj膮c膮 zosta膰 terenem starcia.

Art. 249.

Miejsce pojedynku musi by膰 zaciszne, chronione od wiatru i cieniste. Przy pojedynku na pa艂asze lub szpady nie mo偶e by膰 miejsce spotkania poros艂e traw膮. Przy pojedynku na pistolety, ustawiaj膮c przeciwnik贸w nale偶y uwzgl臋dni膰 kierunek wiatru.

Art. 250.

Zar贸wno do pojedynku pistoletowego, jako te偶 do pojedynku na szable nie nadaj膮 si臋 tereny piaszczyste (wydmy piasku), albo tereny cz臋艣ciowo sta艂e, cz臋艣ciowo za艣 pokryte piaskiem usuwaj膮cym si臋 pod stopami.

Art. 251.

Wreszcie miejsce pojedynku musi by膰 tak wybrane, aby 艣wiat艂o i cie艅 rozdzielone by艂y mi臋dzy walcz膮cych r贸wnomiernie.

Art. 252.

O ile pojedynek odbywa si臋 przy o艣wietleniu sztucznym, winno ono o艣wietla膰 z g贸ry obu przeciwnik贸w jednakowo. Mo偶na r贸wnie偶 umie艣ci膰 艣wiat艂o z boku, ale w ka偶dym razie tak, aby o艣wietlenie samo nie stanowi艂o dla jednej ze stron przeszkody w walce.

Art. 253.

Kwestia o艣wietlenia ma wa偶ne znaczenie szczeg贸lnie w tych wypadkach, w kt贸rych miejsce pojedynku znajduje si臋 pod go艂ym niebem, za艣 czas spotkania oznaczono na porann膮 lub wieczorn膮 godzin臋, a wi臋c na por臋, w kt贸rej s艂o艅ce znajduje si臋 nisko na horyzoncie.

W tych wypadkach nale偶y przeciwnik贸w ustawi膰 w ten spos贸b, aby 艣wiat艂o s艂oneczne o艣wietla艂o obu r贸wnomiernie – a skoro takie ustawienie jest niemo偶liwe z powodu po艂o偶enia terenu, na kt贸rym ma si臋 odby膰 pojedynek natenczas o miejscach decyduje los.

Art. 254.

Kiedy sekundanci obieraj膮 teren do pojedynku na pistolety, natenczas musz膮 zwr贸ci膰 uwag臋, aby t艂o, przed kt贸rym b臋d膮 stali przeciwnicy, by艂o jednakowe.

Art. 255.

Sekundanci powinni stara膰 si臋 aby miejsce starcia wynale藕膰 w samym mie艣cie lub w niedu偶ej od tego偶 odleg艂o艣ci. Transportowanie bowiem rannego z dalszej miejscowo艣ci od miasta poci膮gn膮膰 mo偶e komplikacje a nawet 艣mier膰 ranionego.

 

ROZDZIA艁 XVII. Zadanie lekarzy przy pojedynku

Art. 256.

Ka偶da ze stron jest zobowi膮zana jawi膰 si臋 na miejscu walki w towarzystwie lekarza bieg艂ego w chirurgii.

Uwaga: Zakrad艂 si臋 u nas zwyczaj, r贸wnie偶 z niemieckich miast wzi臋ty – zwyczaj przyprowadzania do pojedynku medyk贸w, lub najwy偶ej jednego lekarza. Zwyczaj ten, kt贸ry jest tylko konsekwencj膮 zapatrywania si臋 na pojedynek jako na sport pewnego rodzaju, musi raz na zawsze usta膰, tym wi臋cej, i偶 艂atwo mo偶e sta膰 si臋 powodem nieszcz臋艣cia w wypadku, gdy np. ci臋偶kie zranienia odnosz膮 r贸wnocze艣nie obie strony (鈥瀌ouble”).

Art. 257.

Lekarz, zaproszony do asystencji przy pojedynku powinien przynie艣膰 ze sob膮 te wszystkie instrumenty i 艣rodki, kt贸re by na ka偶d膮 ewentualno艣膰 pierwszej pomocy lekarskiej wystarczy艂y.

W razie opiesza艂o艣ci lub niedbalstwa lekarza w tym wzgl臋dzie – za wszelk膮 szkod臋, kt贸r膮 z tego powodu ponosi ranny, odpowiedzialny jest lekarz.

Art. 258.

Sterylizacj臋 instrument贸w itp., winien przeprowadzi膰 lekarz przed przybyciem na miejsce starcia. Na samym miejscu winien przeprowadzi膰 dezynfekcj臋 kling broni przez dok艂adne wytarcie jej rozczynem pi臋cioprocentowym karbolu oraz dezynfekcj臋 r膮k.

Art. 259.

Nie powinien r贸wnie偶 lekarz rozk艂ada膰 instrument贸w na oczach stron, maj膮cych odby膰 pojedynek – a to celem unikni臋cia niemi艂ego wra偶enia, kt贸remu nerwowi podlegaj膮.

Art. 260.

Obowi膮zkiem lekarzy uczestnicz膮cych w pojedynku jest:

a) troszcz膮c si臋 o wszystko, co jest koniecznym do pierwszej pomocy lekarskiej, nie unikaj膮c niczego, co by rannemu mog艂o przynie艣膰 ulg臋;

b) wed艂ug swej najlepszej wiedzy orzec, czy rana poci膮ga za sob膮 niezdolno艣膰 do dalszej walki, czy te偶 nie – przy czym nie powinni zwa偶a膰 na 偶yczenia lub pro艣by wyra偶ane przez zranionego.

 

ROZDZIA艁 XVIII. Bro艅 i amunicja

Art. 261.

Ka偶da strona przynosi ze sob膮 na miejsce starcia jedn膮 par臋 broni, uznanej w spisanych poprzednio warunkach za bro艅 danego starcia.

W razie je偶eli sekundanci nie s膮 zgodni co do faktu, kt贸r膮 par膮 szabel lub szpad maj膮 si臋 pos艂ugiwa膰 przeciwnicy – rozstrzygaj膮 sp贸r losowaniem.

Art. 262.

Szable, wzgl臋dnie szpady musz膮 by膰 z przedniego materia艂u sporz膮dzone, przy czym obie sztuki musz膮 by膰 艣ci艣le jednakowe, co do miary, kszta艂tu i ci臋偶aru,

Szable pojedynkowe musz膮 odpowiada膰 nast臋puj膮cym wymogom:

a) klinga musi by膰 ostro wyszlifowana, bez rdzy i szczerb;

b) klinga musi by膰 stale i silnie z艂膮czona z r臋koje艣ci膮;

a) punkt ci臋偶ko艣ci szabli musi by膰 w艂a艣ciwie roz艂o偶ony, w szczeg贸lno艣ci nie mo偶e znajdowa膰 si臋 gdzie indziej, jak w odleg艂o艣ci 12-15 cm od r臋koje艣ci;

b) og贸lny ci臋偶ar szabli nie powinien przenosi膰 600 gram贸w, – poniewa偶 jest to waga, uprzyst臋pniaj膮ca 艣redniosilnemu m臋偶czy藕nie na w艂adanie swobodne szabl膮;

d) o ile warunki starcia nie dopuszczaj膮 sztych贸w, natenczas koniec szabel nie mo偶e by膰 naostrzony;

Art. 263.

Przy pojedynku pistoletowym bro艅 i amunicj臋 ma dostarczy膰 obra偶ony. Pistolety musz膮 by膰 tego samego kalibru i nie mog膮 by膰 ostrzelane przez 偶adn膮 ze stron.

Art. 264.

Tylko wyj膮tkowo przys艂uguje osobie czynnie zniewa偶onej prawo pos艂ugiwania si臋 przy pojedynku w艂asnymi pistoletami. Ale i w tym wypadku musz膮 sekundanci obra偶onego przed艂o偶y膰 sekundantom obraziciela obie sztuki pistolet贸w, z kt贸rych obraziciel wybiera t臋, kt贸r膮 pragnie pos艂ugiwa膰 si臋 przy pojedynku.

We wszystkich innych wypadkach nie wolno obra偶onemu pos艂ugiwa膰 si臋 w pojedynku w艂asnymi pistoletami.

Art. 265.

Na wypadek, je艣li sekundanci przyznaj膮 obu stronom prawo do u偶ywania w pojedynku w艂asnych pistolet贸w, bro艅 ich mo偶e by膰 nie z jednej pary, o ile;

a) r贸偶nica w d艂ugo艣ci luf nie przekracza 3 cm;

b) s膮 tego samego kalibru.

Art. 266.

Przy pojedynku pistoletowym w zasadzie nabijaj膮 bro艅 swych klient贸w sekundanci, albo czyni to prowadz膮cy pojedynek, lub wreszcie zawezwany rusznikarz. Tylko w贸wczas, je艣li przeciwnikom przyznano prawo u偶ycia w艂asnej broni, mo偶na r贸wnie偶 zezwoli膰 im na osobiste nabicie tej偶e – kt贸reto jednak zezwolenie musi by膰 wyra藕nie w warunkach pojedynku wyszczeg贸lnione.

Art. 267.

Jako pistolet pojedynkowy uwa偶a si臋 pistolet o lufie g艂adkiej. Pistolet贸w gwintowanych do pojedynku bezwarunkowo nie wolno u偶ywa膰.

Art. 268.

Przed przybyciem na miejsce spotkania powinni sekundanci zbada膰 pistolety i amunicj臋. W szczeg贸lno艣ci:

1. czy lufy s膮 wyczyszczone;

2. czy kurki chodz膮 wolno;

3. czy celownik umieszczony jest na linii osi lufy;

4. czy ci臋偶ar, kaliber i kszta艂t obu sztuk jest identyczny;

5. czy nie s膮 gwintowane.

Art. 269.

Sekundanci musz膮 zbada膰, czy kabzle s膮 dok艂adnie i trwale umieszczone, oraz czy proch jest dobry. Dobro膰 prochu mo偶na najlepiej wypr贸bowa膰 przez usypanie go na kart臋 papieru i zapalenie. Je偶eli po spaleniu nie zostanie na papierze 偶adna pozosta艂o艣膰, natenczas proch jest dobry.

Art. 270.

W ko艅cu obowi膮zani s膮 sekundanci zbada膰 kule; czy dok艂adnie odpowiadaj膮 lufie, czy s膮 jednakowo ci臋偶kie, dobrze ulane, i czy na powierzchni nie maj膮 jakich dziur, zag艂臋bie艅 lub porowato艣ci.

Zalepianie nier贸wno艣ci powierzchni kuli woskiem jest bezwzgl臋dnie wzbronione.

Art. 271.

Po wypr贸bowaniu broni umieszczaj膮 sekundanci pistolety i amunicj臋 w kasetce, za艣 szable i szpady w futerale.

 

ROZDZIA艁 XIX. Pojedynek na szable

Art. 272.

Jeszcze przed or臋偶nym spotkaniem powinni sekundanci przekona膰 si臋, czy klient ich zna zasady honorowe, kt贸rych b臋dzie musia艂 przy starciu przestrzega膰 – ewentualnie s膮 zobowi膮zani dok艂adnie go o obowi膮zkach walcz膮cych poinformowa膰.

Art. 273.

Sekundanci wraz ze swymi klientami powinni stawi膰 si臋 na miejscu punktualnie. Tolerowane mo偶e by膰 op贸藕nienie co najwy偶ej 15 minutowe. Op贸藕nienie wi臋ksze uwa偶a si臋 za uchylenie od pojedynku.

Jedynie wy偶sza si艂a lub nadzwyczaj wa偶ne okoliczno艣ci przedstawione i udowodnione przez sekundant贸w osoby na miejsce nieprzyby艂ej, mog膮 spowodowa膰 od艂o偶enie pojedynku.

Przy pojedynkach pistoletowych nale偶y zaniecha膰 tzw. 鈥瀘strzelania placu”.

Art. 274.

Skoro strony zjawi膮 si臋 na miejscu, winny natychmiast rozebra膰 si臋 do pasa, zdj膮膰 koszule – po czym lekarze za艂o偶膮 wszystkie warunkami starcia dopuszczone banda偶e.

Nie jest dopuszczalne, aby sekundanci sami banda偶owali swoich klient贸w.

Art. 275.

Osobie o s艂abym wzroku wolno przy pojedynku pozosta膰 w okularach.

Art. 276.

Kieruj膮cy pojedynkiem wyznacza przeciwnikom miejsca, odleg艂e od siebie na 3 m, na kt贸rych stan膮 przeciwnicy, a obok nich sekundanci.

Art. 277.

Skoro wszyscy zajm膮 swoje stanowiska, prowadz膮cy pojedynek zwraca si臋 do przeciwnik贸w z kr贸tkim pouczeniem o dobrodziejstwie rycerskiego za艂atwienia sporu pojedynkiem oraz o warunkach starcia, kt贸rych strony maj膮 si臋 trzyma膰, wreszcie o komendzie.

Art. 278.

Kieruj膮cy pojedynkiem u偶ywa czterech komend: 1. 鈥濨aczno艣膰”! – 2. 鈥瀂艂贸偶 si臋!” – 3. 鈥濨ij!” 4. 鈥濻t贸j!”.

Art. 279.

Komenda pierwsza 鈥濨aczno艣膰!” odnosi si臋 nie tylko do przeciwnik贸w, ale i do sekundant贸w, kt贸rzy winni na t臋 komend臋 zaj膮膰 stanowiska w odleg艂o艣ci 1 m od boku klienta.

Nie wolno sekundantom stan膮膰 tak blisko klienta, by prawe rami臋 sekundanta znajdowa艂o si臋 nieopodal lewego boku klienta.

Art. 280.

Stary, 艣redniowiecza si臋gaj膮cy zwyczaj, pozwala sekundantom ustawienia si臋 obok klienta z broni膮 w r臋ku. Koniec broni ma sekundant zwr贸ci膰 ku ziemi.

Art. 281.

Na komend臋 鈥瀂艂贸偶 si臋!” wr臋czaj膮 sekundanci swym klientom szable, a ci sk艂adaj膮 sobie nimi wzajemny uk艂on, oraz staj膮 w pozycjach zasadniczych.

Art. 282.

Dopiero w贸wczas, gdy obaj przeciwnicy przyj臋li postawy zasadnicze, daje kieruj膮cy starcia komend臋 鈥濨ij!”.

Art. 283.

Bezpo艣rednio po tej komendzie wolno obu przeciwnikom wykonywa膰 szereg dowolnych ci臋膰, zmierzaj膮cych do ranienia przeciwnika, z tym jednak zastrze偶eniem, i偶 przedmiotem ataku mo偶e by膰 g贸rna cz臋艣膰 cia艂a przeciwnika do pasa. Wszystkie ci臋cia zadane ni偶ej, dyskwalifikuj膮 honorowo uderzaj膮cego.

Art. 284.

Atak wolno prowadzi膰 a偶 do wydania przez kieruj膮cego pojedynkiem komendy: 鈥濻t贸j!”. Ka偶de ci臋cie zadane po tej komendzie poci膮ga za sob膮 niehonorowo艣膰 uderzaj膮cego, wyj膮wszy jeden wypadek:.

Obra偶onemu, o ile zosta艂 ranny, wolno mimo komendy 鈥濻t贸j!” repostowa膰.

Art. 285.

Obowi膮zkiem kieruj膮cego (prowadz膮cego) pojedynkiem jest bezstronne baczenie, 偶eby przebieg pojedynku mia艂 charakter spotkania rycerskiego, nie dopuszczaj膮cego do przekroczenia jakiegokolwiek postanowienia honorowego.

Art. 286.

Po komendzie 鈥濻t贸j!” – winni sekundanci swym klientom bezzw艂ocznie odebra膰 bro艅.

Art. 287.

Komend臋 鈥濻t贸j!” daje kieruj膮cy w nast臋puj膮cych wypadkach:

a) je偶eli jednemu z walcz膮cych bro艅 wypadnie lub zostanie wytr膮con膮;

b) je偶eli jeden z przeciwnik贸w upada albo traci r贸wnowag臋;

c) je偶eli p臋knie klinga;

d) je偶eli padnie s艂owo obra藕liwe;

e) je偶eli jeden z walcz膮cych zostanie raniony;

f) je偶eli ktokolwiek z obecnych w jakikolwiek spos贸b dopuszcza si臋 z艂amania zasad honorowych;

g) aby zarz膮dzi膰 pauz臋, ustanowion膮 warunkami spotkania przez sekundant贸w.

Art. 288.

Je偶eli jeden z walcz膮cych zostaje rozbrojony, natenczas po komendzie: 鈥濻t贸j!” winni sekundanci tego偶 szabl臋 z ziemi podnie艣膰, da膰 lekarzowi do dezynfekcji, a nast臋pnie wr臋czy膰 na powr贸t klientowi.

Art. 289.

Po zarz膮dzonej z jakiegokolwiek powodu przerwie, kieruj膮cy podejmuj膮c dalsz膮 walk臋, musi rozpocz膮膰 od 鈥濨aczno艣膰!” itd.

Art. 290.

O ile jeden z walczy膰 maj膮cych cierpi na wad臋 serca lub astm臋, lekarze po stwierdzeniu tej偶e mog膮 oznaczy膰 czas walki, jednakowo偶 najmniej 2-minutowy.

Art. 291.

Je偶eli jednemu z walcz膮cych p臋knie klinga, natychmiast przeciwnik ma go uwa偶a膰 za rozbrojonego i na takiego uderzy膰 nie mo偶e.

Sekundanci podaj膮 temu偶 zapasow膮 szabl臋.

Art. 292.

Je偶eli jeden z walcz膮cych pada na ziemi臋, traci r贸wnowag臋 albo po艣lizgn膮艂 si臋 – natenczas uderza膰 na niego nie wolno.

Art. 293.

O ile pojedynek ma by膰 prowadzony do zupe艂nej niezdolno艣ci do walki., w razie zranienia jednego z walcz膮cych, po ogl膮dni臋ciu rany przez lekarza, nale偶y walk臋 podj膮膰 dalej.

Art. 294.

O ile sekundanci po zbadaniu rany postanowi膮 dalsz膮 walk臋, natenczas przed jej rozpocz臋ciem powinien lekarz ran臋 przemy膰, opatrzy膰 i up艂yw krwi zatamowa膰. Sekundanci ranionego mog膮 za偶膮da膰 na ten cel pauzy od 5-10 minut, po up艂ywie kt贸rych nale偶y podj膮膰 walk臋 na zasadzie powy偶szych przepis贸w.

Art. 295.

Po tego rodzaju podj臋ciu walki winien baczy膰 kieruj膮cy pojedynkiem na ranionego i na ka偶de 偶膮danie tego偶 zarz膮dzi膰 przerw臋 walki i pauz臋. Je偶eli w czasie walki otworz膮 si臋 rany, nast膮pi krwotok, albo rany walcz膮cemu b贸l sprawiaj膮 – natenczas bez wzgl臋du na wol臋 stron, uznaje kieruj膮cy pojedynkiem, ten偶e za sko艅czony.

Art. 296.

O ile jeden z walcz膮cych uczuje, i偶 zosta艂 rannym, czego prowadz膮cy walk臋 mo偶e nie dostrzec – natenczas winien w ty艂 uskoczy膰 i s艂owami 鈥瀓estem ranny” u艣wiadomi膰 swoich sekundant贸w.

Art. 297.

O ile jeden z walcz膮cych zauwa偶y艂, i偶 rani艂 przeciwnika, czego prowadz膮cy walk臋 nie dojrza艂, w贸wczas winien r贸wnie偶 w ty艂 odskoczy膰 i zwr贸ci膰 si臋 do swych sekundant贸w ze s艂owami 鈥瀦daje mi si臋, i偶 rani艂em”.

Art. 298.

Walcz膮cym wolno zas艂oni膰 si臋 przed ci臋ciem bezbronn膮 r臋k膮, natomiast chwyta膰 r臋k膮 za bro艅 przeciwnika nie wolno.

Art. 299.

Bezwzgl臋dnie wzbronione jest przerzucanie szabli z jednej r臋ki do drugiej. podczas walki

Art. 300.

Obowi膮zkiem sekundant贸w jako te偶 wszystkich os贸b obecnych przy pojedynku jest zachowa膰 jak najg艂臋bsze milczenie podczas walki, a poza tym odnosi膰 si臋 do strony przeciwnej z wyszukan膮 grzeczno艣ci膮.

Art. 301.

Niehonorowym staje si臋 ktokolwiek z obecnych przy pojedynku kt贸r膮kolwiek z os贸b tam偶e obecnych s艂ownie, przez gesty albo czynnie zniewa偶a.

Art. 302.

Sekundant, kt贸ry w艂asn膮 szabl膮 chwyta ci臋cie padaj膮ce na swego klienta przed komend膮: 鈥濻t贸j!” – staje si臋 niehonorowym.

Art. 303.

W pewnych, 艣ci艣le oznaczonych wypadkach, wolno sekundantom da膰 komend臋: 鈥濻t贸j!”. Innych komend wydawa膰 im nie wolno.

Art. 304.

Sekundant mo偶e da膰 komend臋: 鈥濻t贸j!” – je偶eli:

a) jeden z walcz膮cych zosta艂 ranny, a kieruj膮cy pojedynkiem tego nie zauwa偶y艂;

b) jeden z walcz膮cych obrazi艂 drugiego gestem lub s艂owem;

c) jeden z walcz膮cych szabl膮 dotkn膮艂 艣ciany lub pod艂ogi. Nast臋puje w贸wczas dezynfekcja szabli;

d) uchybiono w jakikolwiek spos贸b zasadom honorowym;

e) jeden z walcz膮cych zostaje rozbrojony lub traci r贸wnowag臋 lub pada;

f) jeden z walcz膮cych chwyci艂 r臋k膮 za bro艅 przeciwnika;

g) p臋k艂a klinga;

h) raniony poprzednio walczy膰 nie mo偶e.

i) jeden z walcz膮cych piersi膮 w pier艣 przeciwnika uderza lub usi艂uje uderzy膰 drugiego koszem r臋koje艣ci.

Art. 305.

Bezwarunkowo nie wolno sekundantowi przerwa膰 walki komend膮: 鈥濻t贸j!”:

a) je偶eli jeden z walcz膮cych traci oddech ze zm臋czenia, a nie nadszed艂 jeszcze czas pauzy zastrze偶onej w warunkach starcia;

b) je偶eli przeciwnicy zbli偶yli si臋 tak do siebie, i偶 walcz膮 piersi膮 w pier艣, przestrzegaj膮c jednakowo偶 zasad honorowych;

c) je偶eli jeden z walcz膮cych skraca mensur臋 przy fincie, aby trafi膰 ci臋ciem cia艂o przeciwnika; .

d) je偶eli jeden z walcz膮cych cofaj膮c si臋 wyszed艂 poza ramy zakre艣lonego do walki miejsca, albo cofaj膮c opar艂 si臋 plecami o mur albo o inn膮 przeszkod臋.

Art. 306.

Je偶eli jeden z przeciwnik贸w wskutek nerwowego wstrz膮艣nienia staje si臋 niezdolnym do walki z broni膮 lub pad艂 w omdleniu na widok krwi, powinni sekundanci spisa膰 odno艣ny protok贸艂 ko艅cz膮cy spraw臋. Nie wolno odk艂ada膰 pojedynku na czas p贸藕niejszy.

Art. 307.

Walcz膮cym przeciwnikom wolno:

a) po komendzie: 鈥濨ij!” wykonywa膰 cia艂em ruchy dowolne lub skoki w obr臋bie zakre艣lonej przestrzeni jako terenu walki;

b) mimo otrzymanej rany repostowa膰 po komendzie: 鈥濻t贸j!”, o ile jest obra偶onym;

c) zastanowi膰 walk臋 po pierwszym zranieniu, o ile jest obra偶onym;

d) po sko艅czonym pojedynku z艂o偶y膰 przeproszenie wzgl臋dnie usprawiedliwienie – je偶eli jest obrazicielem.

Art. 308.

Natomiast nie wolno walcz膮cym:

a) podczas walki rozmawia膰, przeciwnika zniewa偶a膰 gestami lub s艂owy, albo przez wo艂ania lub wykrzykniki myli膰 go;

b) przed komend膮: 鈥濨ij!” zadawa膰 ci臋cia:

c) rozmy艣lnie zadawa膰 ci臋cia poni偶ej pasa przeciwnika;

d) bezbronnego lub le偶膮cego na ziemi przeciwnika zrani膰;

a) bezbronn膮 r臋k膮 chwyta膰 szabl臋 przeciwnika;

b) bi膰 przeciwnika koszem r臋koje艣ci;

g) kolanami lub innymi cz臋艣ciami cia艂a dotyka膰 ziemi;

h) r臋k膮, nog膮 lub cia艂em poruszy膰 przeciwnika;

i) sk艂ada膰 przeproszenia lub usprawiedliwienia przed stwierdzeniem zako艅czenia pojedynku przez sekundant贸w;

j) przy pojedynku na szpady zas艂ania膰 si臋 r臋k膮 przed pchni臋ciem (przy pojedynku na szable – wolno).

 

ROZDZIA艁 XX. Przekroczenie zasad honorowych przy pojedynku

Art. 309.

Ka偶de rozmy艣lne przekroczenie zasad honorowych tutaj w rozdziale XVIII wyszczeg贸lnionych, tworzy wykroczenie przeciw honorowi.

Wykroczenia te mog膮 by膰 l偶ejsze i ci臋偶kie, a dopu艣ci膰 si臋 ich mog膮 sekundanci, albo ich klienci.

Art. 310.

Do lekkich wykrocze艅 zaliczamy:

a) rozmowy i krzyki podczas pojedynku;

b) rozpocz臋cie ataku przed komend膮; 鈥濨ij!”;

c) nie zaprzestanie ataku bezpo艣rednio po komendzie: 鈥濻t贸j!”.

Art. 311.

Do ci臋偶kich wykrocze艅 nale偶膮:

a) uchwycenie w czasie walki przeciwnika r臋k膮, lub usi艂owanie tego偶:

b) zaatakowanie widocznie rannego przeciwnika;

c) zranienie rozbrojonego przeciwnika lub takiego, kt贸ry upad艂;

d) zniewa偶enie przeciwnika s艂ownie lub gestykulacj膮;

e) w pojedynku na szpady chwycenie szpady przeciwnika r臋k膮.

Pr贸cz tego nale偶膮 tutaj wszystkie artyku艂em 305 okre艣lone wykroczenia sekundant贸w.

Ar. 312.

Przy przekroczeniach l偶ejszych winien kieruj膮cy przerwa膰 pojedynek i dopuszczaj膮mu si臋 przekroczenia udzieli膰 napomnienia lub nagany.

Tak udzielona nagana albo upomnienie musi by膰 uwidocznione w protokole z odbytego pojedynku.

Art. 313.

Przy ci臋偶kich przekroczeniach musi kieruj膮cy pojedynkiem walk臋 przerwa膰, a sekundanci winni spisa膰 protok贸艂, przedstawiaj膮cy szczeg贸艂owo przebieg zaj艣cia – i przed艂o偶y膰 ten偶e s膮dowi honorowemu do rozstrzygni臋cia kwestii honoru osoby, kt贸ra wykroczenia si臋 dopu艣ci艂a.

Pojedynek w ten spos贸b przerwany jest dla osoby niewinnej, wzgl臋dnie – o ile przekroczenia dopu艣cili si臋 sekundanci – dla obu stron honorowym za艂atwieniem zatargu.

Art. 314.

Je偶eli sekundanci strony, kt贸ra si臋 z艂amania przepis贸w honorowych przy pojedynku dopu艣ci艂a, nie chc膮 spisa膰 protok贸艂u 鈥 natenczas winni to uczyni膰 jednostronnie sekundanci przeciwnika i taki jednostronny protok贸艂 przed艂o偶y膰 s膮dowi honorowemu.

Art. 315.

W tym jednym wypadku, o ile rozchodzi si臋 o z艂amanie przepis贸w honorowych przy pojedynku, nie wolno s臋dziom honorowym uwzgl臋dnia膰 偶adnych innych okoliczno艣ci, jak np. m艂ody wiek, rozdra偶nienie, podniecenie nerwowe itp., tylko winni ograniczy膰 si臋 do suchego zbadania, czy wykroczenie mia艂o miejsce.

Art. 316.

Odno艣ny zapis na s膮d honorowy, sporz膮dzony w takim wypadku przez sekundant贸w, ma brzmie膰:

鈥濩zy X. dopu艣ci艂 si臋 z艂amania zasad honorowych przy pojedynku, czy nie?”

Art. 317.

O ile jednak wskutek z艂amania postanowie艅 honorowych jedna ze stron ponios艂a 艣mier膰, natenczas nale偶y spisa膰 protok贸艂 zaj艣cia, zawieraj膮cy opini臋 obu lekarzy, podpisany przez wszystkich sekundant贸w, kt贸rzy nie dopu艣cili si臋 z艂amania przepis贸w honorowych – i taki protok贸艂 odst膮pi膰 w艂adzom pa艅stwowym, celem 艣cigania winnego za pospolite morderstwo.

 

ROZDZIA艁 XXI. Pojedynek na pistolety

Art. 318.

Obowi膮zuj膮 tutaj wszystkie w rozdziale XVI i XVII wymienione przepisy, o ile odnosz膮 si臋 do pojedynku na pistolety.

Art. 319.

Pojedynek na pistolety mo偶na obostrza膰 stosownie do stopnia obrazy:

a) ilo艣ci膮 wymienia膰 si臋 maj膮cych strza艂贸w:

b) sposobem strzelania.

Art. 320.

Przy najci臋偶szym pojedynku, opiewaj膮cym na zupe艂n膮 niezdolno艣膰 do pojedynku walcz膮cych – dozwolona jest najwy偶ej trzykrotna wymiana strza艂贸w.

Bezskuteczna trzykrotna wymiana strza艂贸w, nawet przy pojedynkach 鈥瀌o zupe艂nej niezdolno艣ci”, nie pozwala na wymienienie cho膰by jednego dalszego strza艂u.

Art. 321.

Z uwagi na spos贸b oddawania strza艂贸w znamy nast臋puj膮ce rodzaje pojedynk贸w:

1. pojedynek ze stanowiskiem sta艂ym, z dowolnym porz膮dkiem strza艂贸w lub na komend臋;

2. pojedynek z awansem;

3. z awansem wzd艂u偶 linii r贸wnoleg艂ych.

Art. 322.

Przeciwnicy nie mog膮 strzela膰 do siebie z odleg艂o艣ci mniejszej ni偶 12 m.

Art. 323.

O ile mi臋dzy sekundantami nie ma zgody co do dystansu, natenczas mo偶na:

a) ustali膰 dystans przez losowanie;

b) lub przez przyj臋cie 艣redni arytmetycznej lub

c) rozstrzygn膮膰 sp贸r uprzednim orzeczeniem s臋dziego rozjemczego.

Art. 324.

Przy zniewagach trzeciego i czwartego stopnia przys艂uguje obra偶onemu prawo:

a) oznaczenia rodzaju pojedynku;

b) okre艣lenia dystansu.

Natomiast los rozstrzyga, kt贸ry z przeciwnik贸w pierwszy oddaje strza艂.

Art. 325.

W powietrze strzela膰 nie wolno. Strza艂 dany w powietrze uwa偶a si臋 za uchylenie od pojedynku, nawet w贸wczas, gdy go oddaje obraziciel.

Art. 326.

Strojem przy pojedynku pistoletowym jest anglez lub 偶akiet. Ubra艅 jasnych nale偶y unika膰. Wolno postawi膰 ko艂nierz angleza lub 偶akietu, aby zas艂oni膰 bia艂o艣膰 ko艂nierzyka.

Art. 327.

Po przybyciu na miejsce i oznaczeniu dystansu, winni sekundanci zbada膰 wierzchnie okrycie piersi swoich klient贸w, aby stwierdzi膰, czy w kieszeniach nie posiadaj膮 portfelu, pugilaresu, papieros贸w itp. przedmiot贸w mog膮cych os艂abi膰 bieg kuli.

Op贸r przeciw tego rodzaju badaniu jest jednoznaczny z odmow膮 pojedynku.

Art. 328.

W obecno艣ci 4 sekundant贸w otwiera kieruj膮cy pojedynkiem kasetk臋 i dobywa pistolety, a sekundanci wr臋czaj膮 je kolejno swoim klientom, dla wypr贸bowania si艂y spadowej kurka.

Art. 329.

Po wypr贸bowaniu pistolet贸w nast臋puje ich 艂adowanie. O ile pistolety 艂aduj膮 sekundanci, musz膮 to czyni膰 w ten spos贸b, by 艂adowanie odbywa艂o si臋 na oczach i pod kontrol膮 sekundant贸w przeciwnika.

Art. 330.

Aby osi膮gn膮膰 prawdopodobie艅stwo identycznej obu sztuk broni celno艣ci, nale偶y baczy膰, aby oba pistolety na艂adowano jednakow膮 ilo艣ci膮 prochu tego samego gatunku, przy za艂o偶eniu kuli na to, i偶 mniej lub wi臋cej silne przybijanie kuli przytyczk膮 mo偶e wp艂ywa膰 na r贸偶nic臋 w precyzyjno艣ci strza艂u.

Art. 331.

R贸wnie偶 powinni baczy膰 sekundanci aby kabzla zosta艂a szczelnie wci艣ni臋ta w piston – czego mo偶na dokona膰 przez ostro偶ne i powolne opuszczanie kurka, a skoro ten偶e zostanie zupe艂nie opuszczony, przez wolne, a silne naciskanie g艂贸wki kurka.

Art. 332.

Nast臋pnie sekundanci ustawiaj膮 przeciwnik贸w na wyznaczonych stanowiskach, za艣 kieruj膮cy pojedynkiem zwraca. si臋 do stron z kr贸tk膮 przemow膮, pouczaj膮c膮 strony o wa偶no艣ci pojedynku jako rycerskiego spotkania, o obowi膮zkach walcz膮cych, warunkach starcia i o komendzie.

Art. 333.

Przy pojedynku na pistolety daje kieruj膮cy starciem nast臋puj膮ce komendy:

a) komend臋 鈥濭otuj!” – na kt贸r膮 przeciwnicy odwodz膮 kurki broni;

b) 鈥濸al!” – po kt贸rej walcz膮cy oddaj膮 strza艂y w spos贸b i w kolejno艣ci warunkami okre艣lonej;

c) 鈥濻t贸j!” – po tej komendzie nie wolno wystrzeli膰 nawet w贸wczas, je偶eli walcz膮cy poprzednio strza艂u nie da艂.

Art. 334.

O ile jeden z walcz膮cych nie odda w czasie przepisanym strza艂u, uwa偶a si臋 tak, jakby go by艂 odda艂.

Art. 335.

Walcz膮cym pozostawia si臋 do woli u偶ywanie do strza艂u r臋ki prawej lub lewej, jednakowo偶 nie wolno wspiera膰 si臋 cia艂em o cokolwiek, ani te偶 wspiera膰 r臋ki przy strzale.

Art. 336.

Zasadniczo nie wolno sekundantom ustanowi膰 w warunkach d艂u偶szego czasu do oddania strza艂u, ni藕li 20 sekund. Ranionemu przys艂uguje prawo oddania strza艂u w przeci膮gu 40 sekund od chwili otrzymania rany, nawet w贸wczas, kiedy upad艂 na ziemi臋. Jednakowo偶 i wtedy nie wolno mu wspiera膰 si臋 przy strzale w jakikolwiek spos贸b.

Art. 337.

Nast臋pnie jeden z sekundant贸w obra偶onego bierze do ka偶dej r臋ki jeden pistolet i ofiaruje je klientowi, kt贸ry jedn膮 sztuk臋 wybiera, za艣 pozosta艂膮 oddaje sekundant jednemu z sekundant贸w przeciwnika, kt贸ry swemu klientowi wr臋cza pozosta艂膮 sztuk臋 broni.

Art. 338.

Sekundanci staj膮 w ten spos贸b, i偶 sekundanci jednego przeciwnika ustawiaj膮 si臋 po jednej stronie linii strza艂u, za艣 sekundanci przeciwnika po drugiej w ten spos贸b, 偶e jeden ze sekundant贸w znale藕膰 si臋 musi u boku klienta strony przeciwnej.

Art. 339.

W 艣rodku mi臋dzy walcz膮cymi na zewn膮trz linii strza艂u staje kierownik pojedynku i jeden przez niego obrany sekundant, kt贸ry po komendzie kieruj膮cego: 鈥濸al!” liczy sekundy z trzymanego w d艂oni sekundnika p贸艂g艂osem.

Art. 340.

Je偶eli jedna ze stron jest raniona, a warunki starcia opiewaj膮 na walk臋 do niezdolno艣ci pojedynkowej, – wzgl臋dnie na kilkakrotn膮 wymian臋 strza艂贸w, natenczas na 偶膮danie sekundant贸w nale偶y dalsze wymiany strza艂贸w uskuteczni膰.

O ile lekarz ma g艂os decyduj膮cy, w贸wczas on rozstrzyga, czy ranny jest niezdolny do dalszej walki.

Art. 341.

Je偶eli jeden z przeciwnik贸w lub sekundant贸w dopu艣ci艂 si臋 ci臋偶kiego z艂amania zasad pojedynkowych, nale偶y pojedynek natychmiast przerwa膰, spisa膰 protok贸艂 zaj艣cia, po czym obowi膮zuj膮 postanowienia analogiczne jak w rozdziale XIX.

Art. 342.

Je偶eli skutkiem z艂amania zasad pojedynkowych jest 艣mier膰 jednego z walcz膮cych, nale偶y wypadek traktowa膰 jako morderstwo i protok贸艂 odno艣ny wraz z opini膮 obecnych przy pojedynku lekarzy przed艂o偶y膰 bezzw艂ocznie w艂adzom pa艅stwowym.

Art. 343.

O ile przy pojedynkach pistoletowych strza艂 zawiedzie z powodu wady materialnej amunicji lub broni – uwa偶a si臋 go jako oddany.

 

ROZDZIA艁 XXII. Pojedynek ze stanowiskiem sta艂ym

Art. 344.

Pojedynek ten polega na tym, 偶e wymiana strza艂贸w nast臋puje ze stanowiska sta艂ego, kt贸rego nie wolno przeciwnikom opu艣ci膰. Skutkiem tego obowi膮zkiem przeciwnik贸w przy tego rodzaju pojedynku jest nie ruszy膰 si臋 z wyznaczonego miejsca. W razie gdyby jeden z przeciwnik贸w to uczyni艂, nale偶y natychmiast pojedynek .przerwa膰 i spisa膰 odno艣ny protok贸艂.

Art. 345.

Znane s膮 dwie odmiany pojedynku ze stanowiskiem sta艂ym ze wzgl臋du na porz膮dek oddawania strza艂贸w.

a) pojedynek ze stanowiskiem sta艂ym na komend臋;

b) z dowolnym porz膮dkiem strza艂贸w.

Art. 346.

Pojedynek ze stanowiskiem sta艂ym zasadza si臋 na tym i偶 przeciwnicy, kt贸rzy po komendzie kieruj膮cego starciem: 鈥濭otuj!”, podnosz膮c dot膮d ku ziemi opuszczon膮 bro艅, odci膮gaj膮 kurki i mierz膮 – mog膮 po komendzie: 鈥濸al!” strzela膰 bez ogl膮dania si臋 na strza艂 przeciwnika, tak d艂ugo pok膮d kieruj膮cy starciem nie zakomenderuje: 鈥濻ta膰!”.

Art. 347.

Kieruj膮cy starciem powinien wed艂ug sekundnika pozostawi膰 przeciwnikom 20 sekund na wymian臋 strza艂贸w. Je偶eli jeden z przeciwnik贸w strzeli pierwszy, natenczas kierownik pojedynku ma zostawi膰 drugiemu 20 sekund do oddania strza艂u, licz膮c od wystrza艂u pierwszego.

Art. 348.

Przeciwnikowi rannemu musi kieruj膮cy starciem pozostawi膰 40 sekund czasu na oddanie strza艂u.

Art. 349.

Pojedynek ze stanowiskiem sta艂ym i dowolnym porz膮dkiem strza艂贸w ma miejsce w贸wczas, je偶eli warunki starcia nie okre艣laj膮 kolejno艣ci strza艂贸w. Natenczas obaj przeciwnicy po komendzie: 鈥濸al!”, mog膮 strzeli膰 r贸wnocze艣nie, lub te偶 nie, ale oboj臋tn膮 jest rzecz膮, kt贸ry z nich pierwszy odda strza艂.

Art. 350.

Warunki tego rodzaju pojedynku 艂agodz膮 czasem sekundanci tym, i偶 spisuj膮c warunki, okre艣laj膮 艣ci艣le pewien przebieg czasu (zwykle 15 sekund), podczas kt贸rego pa艣膰 musz膮 oba strza艂y.

Przy takim pojedynku kieruj膮cy starciem, wydawszy komend臋: 鈥濸al!”, liczy ze sekundnika up艂ywaj膮ce sekundy tak g艂o艣no, by obaj przeciwnicy dobrze s艂yszeli za艣 z chwil膮 cyfrowego okre艣lenia ostatniej sekundy dozwolonej do strza艂u – przeciwnicy trac膮, prawo strza艂u.

W tym wypadku cyfrowe wymienienie ostatniej sekundy zast臋puje komend臋: 鈥濻t贸j!”, kt贸rej kierownik nie podaje – winien jednak o tym dok艂adnie i jasno pouczy膰 przeciwnik贸w w przem贸wieniu wyg艂oszonym przed uj臋ciem za bro艅.

Art. 351.

Pojedynek ze stanowiskiem sta艂ym 鈥瀗a komend臋” ma miejsce w贸wczas, je偶eli warunki pojedynku okre艣laj膮 kolejno艣膰 strza艂贸w.

Przy takim pojedynku obowi膮zuj膮 w og贸lno艣ci zasady te same, co przy pojedynku z dowoln膮 wymian膮 strza艂贸w, z t膮 r贸偶nic膮, 偶e komenda: 鈥濸al!” upowa偶nia do oddania strza艂u tylko tego z przeciwnik贸w, kt贸remu pierwsze艅stwo strza艂u przyznane zosta艂o w warunkach wyznaczonych losem lub te偶 umow膮.

Art. 352.

Przeciwnik, upowa偶niony do oddania pierwszego strza艂u, winien strzeli膰 w przeci膮gu 20 sekund po komendzie kieruj膮cego: 鈥濸al!”. O ile w tym czasie nie wypali, traci prawo do strza艂u, a kieruj膮cy starciem komenderuje: 鈥濻t贸j!”

Dopiero w贸wczas zwraca si臋 do drugiego przeciwnika i dlatego wydaje mu komend臋: 鈥濸al!”, licz膮c 20 sekundowy przeci膮g czasu do oddania strza艂u.

Przy warunkach, opiewaj膮cych na kilkakrotn膮 wymian臋 kul, powtarza si臋 ten spos贸b post臋powania przy ka偶dej wymianie strza艂贸w.

Cz臋艣膰 druga – Pojedynek

ROZDZIA艁 XXIII. Pojedynek z awansem

Art. 353.

Przy pojedynku z awansem zasadnicz膮 cech膮 tego偶 jest tzw. 鈥瀉wans”, czyli pewien 艣ci艣le oznaczony kierunek poruszania si臋 przeciwnik贸w i jego rozmiar.

Art. 354.

Sekundanci winni wybra膰 teren tego rodzaju aby na przestrzeni od 39 do 24 m, zapewni膰 przeciwnikom mo偶no艣膰 zbli偶enia si臋 do siebie po 6 m z ka偶dej strony.

At. 355.

Nie wolno przy pojedynku z awansem ustanawia膰 teren starcia mniejszy ni偶 24 m d艂ugo艣ci, za艣 rozmiar awansu wi臋kszy nad 6 m dla ka偶dego przeciwnika.

Art. 356.

Uskutecznia si臋 to w ten spos贸b, i偶 sekundanci ustawiaj膮 swych klient贸w na tzw. miejscach wyj艣cia tj. miejscach, z kt贸rych maj膮 awans rozpocz膮膰 i miejsca te zaznaczaj膮, a nast臋pnie odmierzaj膮 6 m w linii prostej, w kierunku przeciwnika i koniec tej przestrzeni znowu zaznaczaj膮 w spos贸b widoczny (np. wbicie laski). Jest i jest to tzw. przestrze艅 awansu, a jej koniec bariera.

Art. 357.

Je艣li wszystkie przygotowania s膮 uko艅czone, pistolety na艂adowane, przeciwnicy ustawieni, dystans okre艣lony i wyznaczony, a bro艅 przeciwnikom wr臋czona – natenczas kieruj膮cy pojedynkiem daje komend臋: 鈥濸al!”.

Art. 358.

Po komendzie: 鈥濸al!” przys艂uguje obu przeciwnikom (o ile warunki starcia kolejno艣ci strza艂贸w nie okre艣laj膮), prawo poruszania si臋 naprz贸d w kierunku przeciwnika na wyznaczonej przestrzeni 6 m a偶 do bariery, oraz prawo oddania strza艂u o ka偶dej porze, r贸wnie偶 w czasie awansowania i dowolnie d艂ugiego celowania.

Art. 359.

Mo偶na r贸wnie偶 nie rusza膰 si臋 z miejsca wyj艣cia i tam oczekiwa膰 awansu przeciwnika. Nie wolno jednak cofa膰 si臋 w razie zrobionego poprzednio awansu.

Art. 360.

Prawo awansowania uprawnia przy tego rodzaju pojedynku jedynie do swobodnego, naturalnego chodu, w pozycji wyprostowanej. Niedozwolone wi臋c jest: pochylanie si臋, zbli偶anie w skoku, lub po innej linii jak tylko prostej, w kierunku przeciwnika.

Art. 361.

Nie mo偶na w 偶aden spos贸b przekroczy膰 bariery. Przekroczenie takie jest z艂amaniem zasad honorowych starcia.

Art. 362.

Poza tym obowi膮zuj膮 tu nast臋puj膮ce prawid艂a:

a) przeciwnikom wolno celowa膰 dowolnie d艂ugo i celowanie przerwa膰 nawet kilkakrotnie; wa偶ne jest aby strza艂 nast膮pi艂 w przeci膮gu 1 minuty po komendzie;

b) po oddaniu strza艂u stan膮膰 nieruchomo i tak oczekiwa膰 strza艂u przeciwnika, kt贸remu kierownik pojedynku ma pozostawi膰 1 minut臋 do awansu i strza艂u, w tym jednak najwy偶ej 10 sekund na celowanie;

c) ranny mo偶e odda膰 strza艂 nawet w贸wczas, gdy padnie na ziemi臋;

d) na komend臋: 鈥濻t贸j!” nale偶y zatrzyma膰 si臋 i zwr贸ci膰 bro艅 luf膮 ku ziemi.

Art. 363.

Je偶eli jeden z przeciwnik贸w zostaje w ten spos贸b ranny, i偶 nie mo偶e wykona膰 awansu, pod 偶adnym pozorem nie wolno sekundantom na placu starcia zmieni膰 warunk贸w w ten np. spos贸b, by pojedynek z awansem zmieni膰 na pojedynek ze sta艂ym stanowiskiem.

 

ROZDZIA艁 XXIV. Pojedynek z awansem wzd艂u偶 linii r贸wnoleg艂ych

Art. 364.

Przy tej najniebezpieczniejszej odmianie pojedynku pistoletowego sekundanci wykre艣laj膮 na miejscu starcia dwie linie r贸wnoleg艂e tzw. linie awansu, przestrzegaj膮c nast臋puj膮cych zasad:

a) d艂ugo艣膰 linii ma wynosi膰 20 m.

b) odleg艂o艣膰 ich od siebie – 12 m.

Art. 365.

Przeciwnik贸w ustawiaj膮 sekundanci na przeciwleg艂ych ko艅cach linii przeciwleg艂ej.

Art. 366.

Po ustawieniu przeciwnik贸w, na艂adowaniu broni i wr臋czeniu jej przeciwnikom, zwraca si臋 do nich kieruj膮cy starciem z jasnym wyszczeg贸lnieniem zasad tego rodzaju starcia, po czym podaje komendy: 鈥濨aczno艣膰!” i 鈥濸al!”.

Art. 367.

Po komendzie 鈥濸al!” wolno przeciwnikom albo natychmiast wystrzeli膰, albo te偶 rozpocz膮膰 awans po swej linii w kierunku przeciwnika i w ka偶dej chwili strzeli膰, celuj膮c przez czas dowolny, przerywaj膮c celowanie nawet kilkakrotnie.

Art. 368.

O ile jeden z przeciwnik贸w nie ruszy艂 si臋 z miejsca, mo偶e drugi podej艣膰 po swej linii a偶 do miejsca przeciwleg艂ego tak, i偶 obu rozdziela膰 b臋dzie przestrze艅 12m, i st膮d da膰 ognia.

Art. 369.

Na wszelki spos贸b strza艂 musi nast膮pi膰 w ci膮gu 1 minuty po komendzie.

Art. 370.

Po oddanym strzale nale偶y stan膮膰 nieruchomo i w tej pozycji oczekiwa膰 strza艂u przeciwnika, kt贸ry mo偶e zbli偶y膰 si臋 i odda膰 strza艂 w przeci膮gu p贸艂 minuty po strzale poprzednim.

Art. 371.

Tempo awansowania jest dowolne. Musi to by膰 jednak ch贸d. Porusza膰 si臋 po linii skokami lub biegiem nie wolno. Zabronionym jest r贸wnie偶 zboczenie z linii awansu, lub cofanie si臋.

 

ROZDZIA艁 XXV. Pojedynki obostrzone i pojedynki ameryka艅skie

Art. 372.

Pojedynkami obostrzonymi nazywamy starcia, przy kt贸rych sekundanci w warunkach pojedynku, postanawiaj膮 by przeciwnicy po bezskutecznym u偶yciu jednej broni, uj臋li za inn膮 bro艅 honorow膮.

Art. 373.

Sekundantom dozwalaj膮 postanowienia honorowe na spisanie warunk贸w pojedynku obostrzonego, przy zachowaniu nast臋puj膮cych prawide艂:

a) obostrzenie pojedynku mo偶e nast膮pi膰 tylko przy ci臋偶kim naruszeniu honoru jednego z przeciwnik贸w, tego偶 偶ony, narzeczonej, matki, siostry lub czci familii, albo te偶 przy zniewadze czynnej.

Spisywanie warunk贸w obostrzonego pojedynku przy wszystkich innych obrazach poci膮ga za sob膮 niehonorowo艣膰 spisuj膮cych warunki sekundant贸w;

b) obostrzy膰 pojedynek mo偶na tylko broni膮 honorow膮, przy zastosowaniu wszelkich w niniejszym kodeksie umieszczonych postanowie艅;

c) przeciwnicy mog膮 uj膮膰 za bro艅 drug膮 tylko w贸wczas je偶eli u偶ycie broni pierwszej pozosta艂o bez rezultat贸w (np. trzykrotna, bezskuteczna wymiana strza艂贸w), albo uniemo偶liwi艂o przeciwnikom lub jednemu z nich w艂adanie broni膮 pierwsz膮 przy zachowaniu zdolno艣ci do walki broni膮 drug膮.

Art. 374.

Je偶eli przeciwnik zdolny jest wprawdzie do walki broni膮 drug膮, jednakowo偶 rana, zm臋czenie lub zdenerwowanie widocznie przechyla wynik na jego niekorzy艣膰 – nale偶y zaniecha膰 u偶ycia drugiej broni.

Art. 375.

O tym czy przeciwnicy zdolni s膮 do walki drug膮 broni膮, orzekaj膮 zawsze lekarze. Zastrze偶enie sekundant贸w, umieszczone w warunkach starcia, zastrzegaj膮ce im g艂os w tej kwestii decyduj膮cy, a pozostawiaj膮ce lekarzom g艂os doradczy – jest niewa偶ne i bez znaczenia.

Art. 376.

Opinia obu lekarzy musi by膰 jednomy艣lna. W razie gdy jej nie ma, odzyskuj膮 sekundanci prawo decyzji o u偶yciu drugiej broni.

Art. 377.

Obostrza膰 pojedynek mo偶na tylko w ten spos贸b, i偶 przeciwnicy;

a) po walce na szable lub szpady u偶yj膮 pistolet贸w lub

b) po trzykrotnej wymianie kul ujm膮 za szable lub szpady

Art. 378.

Niedozwolone jest obostrzenie pojedynku przez przydanie broni cech, kt贸rych bro艅 honorowa nie posiada (np. gwinty do pistolet贸w). Taki pojedynek jest aktem niehonorowym, a osoby, bior膮ce w nim udzia艂 staj膮 si臋 niehonorowymi.

Art. 379

Pojedynkiem ameryka艅skim nazywamy pojedynek, w kt贸rym o 偶yciu i 艣mierci przeciwnik贸w lub o nadaniu jednemu z nich w jakikolwiek spos贸b widocznej przewagi podczas walki – decyduje los (np. pojedynek nakazuj膮cy przeciwnikowi wyci膮gaj膮cemu los pope艂nienie samob贸jstwa, lub w kt贸rym los rozstrzyga, kt贸ry z przeciwnik贸w pos艂ugiwa膰 si臋 b臋dzie broni膮 nabit膮, a kt贸ry nie nabit膮 itp.).

Pojedynki ameryka艅skie s膮 aktem niehonorowym, nie maj膮cym nic wsp贸lnego z odwiecznymi zasadami honoru i 艣ci膮gaj膮 niehonorowo艣膰 na wszystkie osoby bior膮ce w nich udzia艂.

Art. 380.

Niedozwolone s膮 r贸wnie偶 tzw. pojedynki wyj膮tkowe, pod poj臋cie kt贸rych podci膮gamy wszystkie inne formy starcia dw贸ch os贸b, a kt贸re nie s膮 pojedynkami ameryka艅skimi, ani te偶 walk膮 honorow膮. Z nadzwyczaj wielkiej ilo艣ci takich pojedynk贸w wyj膮tkowych wyliczamy przyk艂adowo:

1. pojedynek na bro艅 gwintowan膮;

2. pojedynek pistoletowy na odleg艂o艣膰 mniejsz膮 ni偶 12 m lub. z nieograniczonym czasem do celowania;

3. pojedynek, w kt贸rym przeciwnicy obr贸ceni do siebie plecami odwracaj膮 si臋 na komend臋 i r贸wnocze艣nie strzelaj膮; oraz inne bardziej fantastyczne;

4. pojedynek na szable, przy czym obaj przeciwnicy maj膮 zawi膮zane oczy;

5. pojedynek na no偶e;

6. odbyty konno,

7. z jednym pistoletem;

8. na szable w ciemno艣ciach, przy czym jeden z przeciwnik贸w ma w r臋ku latark臋, za艣 drugi chust臋, kt贸r膮 usi艂uje latark臋 przeciwnika zgasi膰;

9. pojedynki, maj膮ce miejsce bezpo艣rednio po obrazie.

Art. 381.

Zar贸wno ci, kt贸rzy bezpo艣rednio bior膮 czynny udzia艂 w tego rodzaju pojedynkach, jak r贸wnie偶 ci, kt贸rzy przy nich interweniuj膮 np. sekundanci, kieruj膮cy starciem – staj膮 si臋 niehonorowymi.

Wyj膮tek stanowi膮 lekarze, kt贸rych funkcje zasadzaj膮 si臋 zawsze na wzgl臋dach w艂a艣ciwie poj臋tej humanitarno艣ci.

 

ROZDZIA艁 XXVI. Po pojedynku

Art. 382.

Z chwil膮, kiedy sekundanci ewentualnie lekarze orzekaj膮 u jednego z walcz膮cych niezdolno艣膰 do walki lub (zale偶nie od brzmienia warunk贸w) pierwsz膮, drug膮 albo trzeci膮 krew – kierownik starcia og艂asza pojedynek za uko艅czony i r贸wnocze艣nie stwierdza jego honorowy przebieg.

Art. 383.

Po uko艅czeniu pojedynku mog膮 sekundanci poczyni膰 kroki, zmierzaj膮ce do pojednania si臋 przeciwnik贸w. Czyni膰 to jednak maj膮 dyskretnie i ostro偶nie, aby przez odm贸wienie podania r臋ki drugi przeciwnik nie zosta艂 obra偶ony.

Art. 384.

Nikt nie ma obowi膮zku pojednania si臋 przeciwnikiem po pojedynku – je偶eli jednak pojednanie nast臋puje, natenczas pierwszy podaje r臋k臋 przeciwnik nieuszkodzony w walce lub l偶ej ranny. Je艣li obaj przeciwnicy wyszli bez szwanku lub jednakowo ci臋偶ko zostali ranni, pierwszy ma poda膰 r臋k臋 wyzwany.

Art. 385.

Nast臋pnym obowi膮zkiem sekundant贸w jest spisanie protoko艂u odbytego pojedynku. Spisanie to ma nast膮pi膰 bezpo艣rednio po pojedynku, a w ka偶dym razie ,jeszcze tego samego dnia.

Art. 386.

Protok贸艂 odbytego pojedynku ma zawiera膰:

1. dok艂adn膮 dat臋, czas co do godziny i miejsce starcia;

2. nazwiska walcz膮cych, sekundant贸w, prowadz膮cego starcie i lekarzy;

3. przebieg starcia uwidaczniaj膮cy ilo艣膰 z艂o偶e艅, wzgl臋dnie wymiany strza艂贸w;

4. kto, przy kt贸rym z艂o偶eniu (wzgl臋dnie wymianie kul) odni贸s艂 rany;

5. opisanie rany;

6. zarz膮dzone pauzy i przerwy starcia;

7. kt贸ry z walcz膮cych i na jakiej podstawie uznany zosta艂 za niezdolnego do dalszej walki (przy pojedynkach do niezdolno艣ci);

8. stwierdzenie honorowego przebiegu starcia wzgl臋dnie dokonane z艂amanie zasad honorowych;

9. podanie, czy nast膮pi艂o pojednanie si臋 przeciwnik贸w, czy nie;

10. podpisy czterech sekundant贸w.

Art. 387.

Protok贸艂 odbytego pojedynku nale偶y wygotowa膰 w dw贸ch egzemplarzach i dor臋czy膰 po jednym egzemplarzu ka偶demu przeciwnikowi. Protok贸艂 taki stanowi dow贸d honorowego zako艅czenia sprawy.

Art. 388.

O post臋powaniu w razie pogwa艂cenia zasad honorowych pojedynku traktuje rozdzia艂 XIX.

Art. 389.

Nale偶y zaniecha膰 odwiedzenia ci臋偶ko rannego przeciwnika, tym wi臋cej, je偶eli znajduje si臋 u familii; gdy偶 wystarcza zasi膮gni臋cie przez sekundant贸w wiadomo艣ci o stanie zdrowia rannego.

Art. 390.

Po honorowo odbytym pojedynku nie nale偶y nigdy roztrz膮sa膰 powodu tego偶, charakteru zniewagi, kt贸ra pojedynek wywo艂a艂a, lub wdawa膰 si臋 w polemik臋 na jakikolwiek temat, zwi膮zany z raz ju偶 za艂atwionym zaj艣ciem.

 

ROZDZIA艁 XXVII. Zasada pisemno艣ci

Art. 391.

W przeciwie艅stwie do niemieckiego, polski zwyczaj honorowy tylko w pewnych 艣ci艣le oznaczonych wypadkach wymaga pisemnego ustalenia kwestii, z uwagi na honor jednego lub obu przeciwnik贸w.

Art. 392.

Ka偶dy pisemny dokument sprawy honorowej musi zawiera膰 dok艂adn膮 dat臋 wystawienia, przy czym czas musi by膰 oznaczony co do godziny.

Art. 393.

Pisemne ustalenie pewnego zdarzenia w pertraktacjach honorowych nast膮pi膰 mo偶e albo celem ustalenia podstaw do dalszych pertraktacyj, lub te偶 celem ewentualnego opublikowania pewnego zdarzenia ze wzgl臋du na honor jednego lub obu klient贸w.

Art. 394.

Ka偶dy pisemny dokument sprawy honorowej zawiera膰 musi czytelne podpisy os贸b, kt贸re go wystawi艂y. Przy protoko艂ach jednostronnych winny osoby spisuj膮ce jednostronny protok贸艂 umie艣ci膰 swe dok艂adne adresy celem umo偶liwienia przeciwnikowi 艂atwego wyzwania.

Art. 395.

Od og贸lnego prawid艂a, zawartego w drugim zdaniu art. 394. uwolnieni s膮 s臋dziowie jednostronnego s膮du honorowego, kt贸rzy pod jednostronnie wydanym orzeczeniem nie potrzebuj膮 do swych podpis贸w do艂膮cza膰 adres贸w 鈥 skoro ich nie mo偶na ich poci膮ga膰 do odpowiedzialno艣ci honorowej.

Art. 396.

Pisemne dokumenta sprawy honorowej dzielimy z uwagi na osoby sporz膮dzaj膮ce:

a) na protoko艂y spisane przez sekundant贸w;

b) na dokumenty s膮d贸w honorowych i rozjemczych.

Art. 397.

Do protoko艂贸w spisanych przez sekundant贸w zaliczamy:

a) protok贸艂 z odm贸wienia satysfakcji;

b) protok贸艂 za艂atwiaj膮cy polubownie sp贸r honorowy;

a) protok贸艂 zawieraj膮cy zapis na s膮d honorowy lub rozjemczy;

b) d) protok贸艂 z warunkami starcia;

c) protok贸艂 odbytego pojedynku;

d) protok贸艂 jednostronny

Art. 398.

Do dokument贸w s膮d贸w honorowych nale偶膮:

a) pisemne wezwania os贸b trzecich do z艂o偶enia zezna艅 w charakterze 艣wiadk贸w;

b) protoko艂y z odbytych posiedze艅 s膮du honorowego lub rozjemczego;

c) orzeczenia s膮d贸w honorowych i rozjemczych.

Art. 399.

Z dokument贸w spisanych przez s膮d honorowy lub rozjemczy wolno opublikowa膰 tylko orzeczenie s膮du. Wszystkie inne s膮 tajne i pozostaj膮 w przechowaniu u przewodnicz膮cego s膮du.

Art. 400.

Ka偶dy dokument sprawy honorowej spisuje si臋 w dw贸ch egzemplarzach, przy czym ka偶dej ze stron nale偶y wr臋czy膰 jeden egzemplarz. Wyj膮tek stanowi orzeczenie s膮du honorowego, kt贸re wygotowuje si臋 w trzech egzemplarzach, przy czym trzeci egzemplarz pozostaje w przechowaniu u przewodnicz膮cego s膮du.

Art. 401.

Opublikowa膰 dany pisemny dokument mo偶e ka偶dy honorowo zainteresowany, o ile w tym偶e dokumencie znajduje si臋 klauzula, upowa偶niaj膮ca do publikacji, a umieszczona przez osoby wystawiaj膮ce. Osobom trzecim publikowa膰 go nie wolno.

Art. 402.

Wyj膮tkowo mog膮 sekundanci opublikowa膰 dany dokument honorowy, a to w贸wczas, je偶eli przez pok膮tne rozszerzanie pog艂oski cierpi honor ich klienta.

Art. 403.

Co do formy zewn臋trznej protoko艂贸w, z uwagi, i偶 spisywane s膮 w sprawach dotycz膮cych honoru ludzkiego – winny by膰 one spisane czysto, czytelnie, bez poprawek, na papierze formatu papieru kancelaryjnego.

Zaniecha膰 nale偶y zwyczaju spisywania protoko艂贸w na papierze listowym.

Art. 404.

Miejscem spisywania protoko艂贸w powinny by膰 miejsca prywatne (np. mieszkania prywatne, kancelarie w godzinach pozaurz臋dowych itp.).

Spisywanie dokument贸w honorowych po kawiarniach jest w wysokim stopniu niew艂a艣ciwe.